Кӧрткерӧсса «Звезда» газет 2010 2011 2012 2013 2014 2015 ==n Звезда (Кӧрткерӧсса газет). 2010 во. {Панюков Александр @ «Звезда» газетлы 80 во нин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-03-30.} «ЗВЕЗДА» ГАЗЕТЛЫ 80 ВО НИН Таво кутам пасйыны районса газетлы сизимдас во тырӧм. Но збыль вылас кӧ лыддьыны, «Звездаыд» петӧ 1957 восянь. Сторожевскӧй районын, коді 1965 вося январь 16 лунӧ пырис Кӧрткерӧс районӧ, районса газетыс петлӧма нин 1930 восянь «Ударник вӧрын» ним улын. Кӧрткерӧсын «Колхознӧй труд» газет петӧ 1940 вося май ӧтиӧд лунсянь вӧскресенньӧӧ да праздник лунъясӧ. «Ударник вӧрын» газетса медводдза редакторнас вӧлӧма Артемьев, Кӧрткерӧсын — Анна Ивановна Размыслова. 1965 вося апрельсянь выльӧн чужӧм ыдждӧдӧм Кӧрткерӧс районса газетын редакторнас вӧлӧма Иван Варфоломеевич Макаров, Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеран. «Ударник вӧрын» газет нимсӧ вежӧны Партиялӧн 20-ӧд съезд бӧрын «Звезда» ним вылӧ. Вайӧда «Звезда» газетысь октябрь 27 лунся да ноябрь 28 лунся номеръясысь гижӧдъяс. «Решение Сторожевского райисполкома «О правилах поведения детей на улицах и общественных местах и ответственности родителей за воспитание детей». В соответствии с постановлением ВЦИК и СНК СССР от 30 марта 1931 года запретить детям: пребывание на улицах после 21 часа без сопровождения родителей; посещение в учебное время кино без разрешения школы или без сопровождения родителей; вцепление к автомашинам, а также катание на коньках по улицам и тротуарам; не разрешать детям пребывать в кино до 16 лет после 20 часов; директорам школ на киносеансах организовать обязательное дежурство учителей; запретить торговым организациям продавать детям спички, табак и спирт». Председатель райисполкома Г. Стрекалов. Секретарь М. Пархачева. Григорий Михайлович Стрекаловӧс ме бура тӧдлі. Вӧлі зэв стрӧг мортӧн. Сійӧ воас ме уджалі Сторожевскӧй МТС-са Керӧсса участокын участковӧй агрономӧн и ковмыліс пыравлыны райисполкомӧ. Секретарыс пырджык сулаліс ӧдзӧс дорас и полӧмысла тірис. Поліс пырны сы ордӧ. Но Стрекаловтӧ ёна жӧ и пинявлісны. Со кыдзи та йылысь гижӧ «Звезда» газет 1957 вося ноябрь 28 лунӧ. «14-ӧд райпартконференция вылын М. Е. Соловьев (прокурор), М. П. Пархачёва, райисполкомса секретар да мукӧдъяс ёся критикуйтісны райисполкомса председатель Г. М. Стрекаловӧс. РОНО-ын, комхозын, доротделын расхищайтӧны ыджыд суммаясӧн государственнӧй средствояс. Стрекалов потворствуйтіс расхитительяслы. Пример вылӧ: Лоскутоваӧс таысь вӧлі мыждӧма судӧн, а Стрекалов та бӧрын вынеситіс сылы благодарность да Лоскутоваӧс вӧлі мӧдӧдӧма курортӧ... «Чапаев» нима колхозса председатель А. Е. Казаринова ёся критикуйтіс Сторожевскӧй МТС-са руководительясӧс колхозъяслы омӧля отсалӧмысь». «Звезда» газетад ме гижа 1957 восянь. Сэки ёнджыкасӧ гижлі колхознӧй удж йылысь. [Александр Панюков, историк.] {Kodko @ «Звезда» нимыс кокни @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-03-30.} «ЗВЕЗДА» НИМЫС КОКНИ Василий Андреевич Микушев, 90 арӧс, Лунь грезд: — Тайӧ вӧлі уна во сайын. Ме уджалі Сторожевскӧй райкомын пропаганда юкӧнӧн веськӧдлысьӧн. Райкомлӧн ӧти бюро дырйи видлалісны юалӧм: кутшӧм ним сетны районса газетлы? Ме вӧзйи — «Звезда», кыдз Сӧвет власьтлысь пас. Да и кывйыс зэв ёна аслым сьӧлӧм вылӧ воӧ, и кокни. Мекӧд сӧгласитчисны, и со кымын во нин ми лыддям районса газет «Звезда» ним улын. Нӧшта окота тӧдчӧдны, мый газет гижӧдчан уджын бара жӧ ыджыд пай пуктіс райком. Быд сикт вылӧ индылісны уполномоченнӧйӧс, коді кывкутіс гижӧдчан удж нуӧдӧмын да быд вежон висьтасис, унаӧн-ӧ гижӧдчисны. Райком кӧсйис, мед «Звезда» газет воис районса быд керкаӧ. И тиражыд вӧлі, дерт, ёна ыджыдджык. Со и ме кымын во нин судзӧда «Звезда». Ачым, дерт, ӧні ог нин вермы лыддьынытӧ, синъясӧй лёка аддзӧны да гӧтыр отсӧгӧн и тӧдмала, мый йылысь сэні гижӧны. Зэв радейта йӧз да сикт йылысь гижӧдъяс. {Ахрименко Любовь @ Бӧрйӧм уджсикас йылысь некор эз жалитлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-03-30.} БӦРЙӦМ УДЖСИКАС ЙЫЛЫСЬ НЕКОР ЭЗ ЖАЛИТЛЫ Василий Сергеевич Карпов 17 во уджаліс «Звезда» газетлӧн редакцияын. Сылӧн олантуй йылысь миян землякъяс тӧдмавлісны районса газетысь. Василий Сергеевич уна во нин гижӧ висьтъяс. Найӧ йӧзӧдсьылісны «Звезда» да «Коми му» газетъясын. Коркӧ ме лыдди сылысь «Вомгорулӧн шӧпкӧдӧм молитва» висьт. Сэні висьтавсьӧ том ныв йылысь, коді веськалӧма вӧрын пышъялысь омӧль йӧзлӧн киӧ. Сылы мездысьны отсалӧма молитва, кодӧс унаысь кывлӧма мамсяньыс. Вермӧмлӧн лун кежлӧ районса типографияын лоӧ лэдзӧма В. С. Карповлысь небӧг, кытчӧ пырасны 22 висьт. Лидия Потапова, Кӧрткерӧсса типографияӧн веськӧдлысь, шуӧ, мый Василий Сергеевичлӧн висьтъясыс «ловъя-ӧсь», ӧд сюрӧссӧ босьтӧма олӧмысь. — Василий Сергеевич, кыдзи ті кӧсъянныд нимтыны висьтъяс ӧктӧдтӧ? — юалі ме сылысь аддзысьлігӧн. — Медводдза висьтыс шусьӧ «Судьба-злӧдейка», сійӧ йӧзӧдсьыліс 1993 воын. Ӧктӧдыс татшӧм юрним улын и петас. Тадзи пансис аддзысьлӧм Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеран, висьтъяс гижысь В. С. Карповкӧд. Василий Сергеевичлы неважӧн тыри 84 арӧс, но та мында арлыдсӧ он на сет. Тыдалӧ, вӧр-ва дінӧ муслуныс, удж кузя ветлӧм-мунӧмыс, горт овмӧсын бергӧдчӧмыс велӧдӧмаӧсь вир-яйсӧ. Газетын фотокорреспондентӧн уджалігӧн, районса сикт-посёлокъясӧ ветлігӧн сылы унаысь ковмыліс кӧтасьлыны зэр улын, кынмавны кӧдзыдъяс дырйи. Унаысь сылы отсӧг вылӧ волісны мотоцикл да пыж. Ӧтчыд Приозёрнӧй посёлокӧдз сійӧ воӧдчис грейдер вылын. Дас сизим во чӧжӧн сійӧ эз ӧти сё верст восьлав районлӧн туйяс кузя. Василий Сергеевич казьтыштіс ӧти вӧвлӧмтор. Ветымынӧд воясӧ ӧтчыд редакцияӧ звӧнитӧмаӧсь Пезмӧгса агробазаысь да пырысь-пыр корӧмаӧсь фотографӧс, медым лӧсьӧдны документъяс сідз шусяна «пропускникъяслы» — йӧзлы, кодъясӧс лэдзӧны лагерысь, медым вӧляысь овмӧдчасны оланінӧ. Колӧ отсавны мездысьӧм йӧзлы. И том фотограф Карпов пуктӧ ассьыс мотоциклсӧ пыжӧ да вуджӧ паськыд, гызьысь Эжва вомӧн, а сэсся пода туйті воӧдчӧ местаӧдз. Снимайтӧ йӧзӧс. А туйӧ петігӧн фотографӧс аттьӧалӧны да гӧстинеч пыдди сетӧны ас киӧн быдтӧм ӧгуречьяс. Менам вомъёртлӧн олантуйыс эз вӧв кокниӧн, ас вывтіыс уна сьӧкыдтор нуис. 1943 воын Василий Карповӧс 17 арӧсӧн босьтісны Гӧрд Армияӧ. Служитіс Карельскӧй фронт вылын. Том салдат куимысь ранитчыліс. А сэсся сьӧкыда контузитчис, воштіс паметьсӧ. Мурманскса госпитальын куйлӧм бӧрын Василийӧс вайӧны чужан сиктас, Важкуръяӧ. Бать-мамыс вӧвлӧм салдат вӧсна ёна тӧждысисны, и вочасӧн пиныс бӧр кутіс ловзьыны, велӧдчыны овны. Василий бӧрся пыр видзӧдісны врачьяс. Тадзи вӧвлӧм салдатлӧн бӧр воис паметьыс. Бӧрынджык Василий Сергеевич велӧдчис фотографӧ да локтіс уджавны Кӧрткерӧсса КБО-ӧ. Том морт радейтіс ветлывлыны кино вылӧ. Сэні и тӧдмасис аслас мича гӧтырыскӧд. Гозъя быдтісны куим нылӧс, пиӧс, сувтӧдісны кок вылӧ, кыпӧдісны ас керка. Снимайтчысьлӧн удждоныс эз вӧв тырмымӧн ыджыд семьялы, и Василий Сергеевич босьтчис веськӧдлыны кыйсьысьяслӧн да чери кыйысьяслӧн обществоӧн. Прӧст кадас сійӧ ветлывліс кыйсьыны, чӧсмӧдліс семьясӧ чериӧн да яйӧн. А тайӧ вӧлі ыджыд отсӧгӧн семьялы. Гӧтырыс, Нина Николаевна, тшӧтш быдтор удитіс: и челядь садйын уджаліс, и гортас бергӧдчис. Фотографлӧн уджсикасыс Карповлӧн олӧмын вӧлі зэв тӧдчанаторйӧн. Сійӧс корисны уджавны редакцияӧ, и Василий Сергеевич пенсия вылӧ петтӧдзыс зілис газетын и некор та йылысь эз жалитлы. — Василий Сергеевич, ті асланыд висьтъясын гижанныд интереснӧй йӧз йылысь, вайӧданныд олӧмысь вӧвлӧмторъяс. А кытысь тайӧ ставсӧ босьтан-ныд? — юала вомъёртлысь. — Командировкаясӧ ветлігӧн ковмыліс тшӧкыда узьлыны вӧралан керкаясын, войколавны бипур дорын кыйсьысьяскӧд, егерьяскӧд, мойвиис узьлыны и карса гостиницаясын, кӧні аддзысьлі уна нималана йӧзкӧд. Ӧтчыд Василий Сергеевич вӧлӧма Сыктывкарын курсъяс вылын. И сылы вӧзйӧмаӧсь билет драмтеатрӧ, Мессингкӧд аддзысьлӧм вылӧ. Да-да, миян земляк В. С. Карпов драмтеатрлӧн сцена вывсянь аддзылӧма нималана туналысь, эстрадаса артист Вольф Мессингӧс. А нӧшта Василий Сергеевич 1974 воын, Петрозаводскӧ ветлігӧн, аддзылӧма Дин Ридӧс, Америкаысь нималана сьылысьӧс. Олӧмаӧсь сыкӧд ӧти гостиницаын. В. С. Карпов ӧніӧдз видзӧ фото, кӧні Дин Рид снимайтчӧма национальнӧй паськӧмӧн. Колӧ пасйыны, мый Василий Сергеевичлӧн гортас ӧшалӧны рамкаясын снимокъяс, кодъясӧс сійӧ вӧчлӧма разнӧй кадӧ. Снимайтӧма ӧти здукӧн, то войся кадӧ, то шонді петігӧн. Пыдди пуктана Василий Сергеевичлы водзӧ вылӧ сиа крепыд дзоньвидзалун да бур бӧртаса удж. [Любовь АХРИМЕНКО. Кӧрткерӧс.] {Карпов Василий @ Грымӧбтісны лыйӧм шыяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-03-30.} ГРЫМӦБТІСНЫ ЛЫЙӦМ ШЫЯС «Звезда» газетын уджалігӧн тулыснас волі командировкаӧн Пӧддельнӧйса лесопунктӧ (Пӧдтыбокӧ). Кык лун мысти пукси «Новосибирск» нима теплоходӧ, медым лэччыны Кӧрткерӧсӧдз. Вӧлі шондіа, гажа лун. Кадыс лун шӧр бӧр нин. Пассажиръяс пиысь унаӧн вӧліны палуба вылын. Меным син улӧ уси ӧти лабич вылысь места да пукси сэтчӧ. Теплоход ӧдйӧ кывтӧ визув ва ньылыд, син водзын вежласьӧны ойдӧм увтас инъяс, а кыр бокъясті мунігӧн теплоход гыясысь буждылӧ лыа берегыс. Ворсӧ шылад и мича тувсов серпасыскӧд ӧтув сетӧны мунысьяслы нимкодьлун, кыпыдлун. Нёбдін пристаньысь кывтыштӧм бӧрын бара син водзын кутісны вежласьны тувсов серпасъяс. Оноп сиктӧ вотӧдз теплоход ныр увті вуджисны ичӧтик пыжӧн кык зон. Найӧ тэрыба сынісны кык лопта пелысъясӧн. А недыр мысти виччысьтӧг грымӧбтісны лыйӧм шыяс. Ӧти мужичӧй, коді вӧлі сулалӧ палуба шӧрас, кутчысис кынӧмас да кутіс ойзыны. Киыс вӧлі вирӧсь. Бергӧді юрӧс да видзӧдлі ва вылӧ — пыжын пукалысьяс ружьеяссӧ веськӧдӧмаӧсь теплоход вылӧ. Ме пукалі мышкӧн да сӧмын слӧйми пинжак воротникӧс сувтӧдны — балябӧжӧс сайӧді. Теплоход друг ыджыд ӧдӧн веськӧдіс нырсӧ береглань, кытчӧ мый вынсьыс сынісны «кыйсьысьяс». Берегӧ ныръяссӧ теплоход да пыж сатшкисны ӧттшӧтш. Мыж вӧчысьяс, тыдалӧ, эз кужны думыштны, мый теплоход вӧтчас на бӧрся. Найӧ уськӧдчисны пышйыны кустъяс пӧвстӧ. Матросъяс да кодсюрӧ мунысьяс пӧвстысь уськӧдчисны пышйысьяс бӧрся. Ми палуба вылын майшасим: суасны оз? Недыр мысти лёк вӧчысьясӧс тодмышкалігтыр трап кузя катӧдісны теплоход вылӧ да домалісны гезъясӧн. Кор воим Кӧрткерӧс пристаньӧ, йӧз пӧвстын вӧліны и кык милиционер. Найӧ босьтісны преступникъясӧс. Волі типографияӧ вӧчны клишеяс да петі кильчӧ вылӧ, а орчча нарсуд кильчӧ вылас сулаліс «Новосибирск» теплоход вылысь капитанлы отсасьысьыс. Ми кыдзи важ тӧдсаяс чолӧмасим, а сэсся юалі, мыйӧн судыс помасис? «Куим во кежлӧ дзескыдінӧ пуксьӧдісны», — вочавидзис сійӧ. Ва вывті ветлігӧн сэсся татшӧмторйыс эз нин вӧвлы. [Василий Карпов. Кӧрткерӧс.] {Kodko @ Коми йӧзкост радио — FM-диапазонын кутас сёрнитны кык кыв вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-03-30.} КОМИ ЙӦЗКОСТ РАДИО — FM-ДИАПАЗОНЫН КУТАС СЁРНИТНЫ КЫК КЫВ ВЫЛЫН Коми йӧзкост радио вежис ассьыс висьталӧм ыдждасӧ, ӧні сійӧс позьӧ кывзыны FM-диапазонын. Тайӧ лои вӧчӧма сы могысь, медым сійӧс вермисны кывзыны республикаса унджык олысь, торйӧн нин том йӧз. Вежсьӧмъяс пыртӧм водзын республиканскӧй телеканалса генеральнӧй директор Ирина Брагина сёрнитіс быд муниципалитетса веськӧдлыськӧд. Медводз ассьыс ӧткывъясьӧм сетіс Кӧрткерӧс районӧн веськӧдлысь. Аскомысь, кос му (апрель) 1 лунӧ, Коми йӧзкост радио пыр позяс кывзыны и роч петасъяс. Со мый висьталӧ Илья Зубов, республиканскӧй телеканалса радио дирекцияӧн веськӧдлысь: «Уджалігӧн тыдовтчис, мый республикаын олӧ уна йӧз, кодъяс оз гӧгӧрвоны коми кыв вылын сёрни, но кӧсйӧны тӧдны коми йӧз, культура, олӧм йылысь выльторъяс. Сэк жӧ Интернет пыр висьтасигӧн лои тӧдса, мый миянӧс тшӧтш кӧсйӧны кывзыны и Россияса регионысь финн-йӧгра войтыр да суйӧр сайын олысьяс. Дерт, коми кыв найӧ оз тӧдны, но роч кыв гӧгӧрвоӧны. И нӧшта, выль ног уджалӧм сетас ыджыдджык позянлун и муниципалитетӧн веськӧдлысьяслы, ӧд ӧні налӧн кӧсйӧм серти лоӧ вичмӧдӧма торъя кад и меставывса выльторъяс висьталӧм вылӧ». {Гудырева Оксана @ Том гижысьяс велӧдчисны творчестволӧн школаын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-03-30.} ТОМ ГИЖЫСЬЯС ВЕЛӦДЧИСНЫ ТВОРЧЕСТВОЛӦН ШКОЛАЫН Матӧ 10 во сайын Кӧрткерӧсса шӧр библиотека босьтчис пӧртны олӧмӧ зэв тӧдчана да колана мог — отсавны районса том кывбуралысьяслы сӧвмӧдны кужӧмлунсӧ, паськыда тӧдмӧдны йӧзӧс налӧн сӧдз да сӧстӧм уджъясӧн, ыштӧдны енбиясӧс лӧсьӧдны выль гижӧдъяс. И со кольӧм вежонӧ гижысь томуловӧс чукӧртлісны «Творчестволӧн школа» ним улын мунысь районса велӧдан семинар кежлӧ. Сійӧс нуӧдны отсӧг вичмӧдіс Финляндияысь М. А. Кастренлӧн котыр. Тайӧ пӧрйӧ кык лунся (муніс рака 24–25 лунъясӧ) семинар кежлӧ волісны Шойнатыысь, Висерысь, Ыджыдвиддзысь, Пӧддельнӧйысь да Одыбысь ныв-зон асланыс веськӧдлысьяскӧд-велӧдысьяскӧд. Медводдза лунӧ том поэтъяскӧд удж пансис Кӧрткерӧсса челядьлӧн библиотекаын. Челядьӧс кыпыда чолӧмалісны библиотекаын уджалысьяс, неыджыд козин-концерт петкӧдлісны Кӧрткерӧс районса искусствояс школаысь быдтасъяс. А сэсся ныв-зонъяс водзын сёрнитіс Коми Республикаса гижысьяслӧн Котырысь литература консультант Анжелика Елфимова. Миян районысь петлӧм нималана кывбуралысь висьталіс гижан уджӧ босьтчӧм да сӧвмӧм йылысь, лыддис ассьыс кывбуръяссӧ, кывзіс челядьлысь кывбуръяснысӧ лыддьӧм. Ӧнія кадся коми поэтессакӧд аддзысьлӧм да сыкӧд ёрта сёрнитӧм бӧрын томулов колины дӧвӧленӧсь. Но найӧс виччысис вель уна на радлана виччысьтӧмтор... Пажын бӧрын том поэтъяслӧн котыр воліс юрсиктса музейӧ, а рытгорув енбияслӧн «десант» мӧдӧдчис Пезмӧгӧ. Пезмӧгсаяс зэв жӧ шоныда примитісны гӧсьтъясӧс. Сэтчӧс библиотекаын лӧсьӧдӧм музейын найӧ тӧдмалісны сиктлӧн история йылысь, «Барышни-крестьянки» нывбабаяслӧн клубӧ пырысьяс нуӧдісны ныв-зонкаяс пӧвстын ворсӧм-ордйысьӧмъяс, аддзысьлісны «Чужан му туялысь» клубӧ ветлысь томуловкӧд. Рытсӧ челядь коллялісны Пезмӧгса турбазаын: шойччисны, бура тӧдмасисны ӧта-мӧдныскӧд. Семинарлӧн мӧд лун йылысь миянлы висьталіс Шойнатыса челядьӧс туйдысь-велӧдысь, том кывбуралысьяслысь кружок нуӧдысь, районса нималана кывбур тэчысь Зоя Шиликова: — Воим Сыктывкарӧ и медводз мунім Печать керкаӧ. Сэні миянӧс пӧся, мелі нюмӧн паныдаліс Ганна Холопова, «Коми му» газетса коммерческӧй директор. Водзӧ тӧдмасим «Чушканзі», «Коми му», «Войвыв кодзув», «Йӧлӧга» газет-журналъяслӧн редакторъяскӧд. Велӧдчысьяслы зэв кажитчис Печать керкаӧ ветлӧмыс. Пажын бӧрын волім Коми Республикаса гижысьяслӧн Котырӧ да Финн-йӧгра культура шӧринӧ, кӧні аддзысьлім республикаса гижысьяскӧд: Елена Козловакӧд, Николай Щукинкӧд, Владимир Тиминкӧд, Нина Куратовакӧд, Любовь Ануфриевакӧд, Алёна Шомысовакӧд да Юлия Нефёдовакӧд. Челядь кывзісны налысь висьталӧмсӧ, а сэсся лыддисны ассьыныс кывбуръяснысӧ. Та кындзи ныв-зонкаяс тӧдмасисны «Финноугория» юӧра сайтӧн. Семинар помын челядьӧс корисны пырӧдчыны Гожся университетлӧн конкурсӧ. Зоя Шиликова сідзжӧ висьталіс ыджыд аттьӧ ас и велӧдчысьяс нимсянь семинар котыртысьяслы — С. А. Челпановалы, А. И. Потаповалы да В. В. Шестаковалы. Тавося семинар-велӧдчӧмыс пӧ челядь вежӧрӧ коляс нӧшта на бурджыка. «Миян школаса том гижысьяслы шуд усис пырӧдчывны тайӧ мероприятиеас. Кӧрткерӧсса шӧр библиотека вель уна во нин нуӧдӧ творчество школа том поэтъяс пӧвстын. И миянлы удайтчыліс волыны быд татшӧм велӧдчӧм вылӧ, ӧд пырджык сійӧс котыртлӧны тувсовъя каникулъяс дырйи», — кывкӧрталіс Зоя Васильевна. Пасъям, мый том гижысьяскӧд удж сӧмын велӧдан семинаръясӧн эз на помасьлы: налӧн творческӧй уджъясыс пырисны Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаӧн лэдзӧм ӧктӧдъясӧ (сборникъясӧ). Сэтысь позьӧ аддзыны ловбиа кывбуръяс, проза гижӧдъяс, серпасъяс. Шудаӧсь тайӧ томуловыс! Шудаӧсь сыӧн, мый эм налӧн торъя енби — ассьыныс сьӧлӧмкылӧмъяснысӧ кужӧны петкӧдлыны чужан коми кывъясысь тэчӧм кывбуръясын. А бур наставникъяс-велӧдысьяс отсаласны водзӧ сӧвмӧдны кужӧмлунсӧ, веськӧдасны колана туйвизь-нырвизьӧ. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Гудырева Оксана @ Айму дорйысьяслы том енбияссянь пӧсь чолӧм-салют @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} АЙМУ ДОРЙЫСЬЯСЛЫ ТОМ ЕНБИЯССЯНЬ ПӦСЬ ЧОЛӦМ-САЛЮТ Быд вит во мысти, пырджык велӧдчысьяслӧн тувсовъя каникулъяс дырйи, районын нуӧдсьӧ «Пӧльяслӧн медальяс» («Дедушкины медали») том енбияслӧн фестиваль. Сійӧс котыртлӧны «Победалӧн салют!» фестиваль тшупӧдын да сиӧны россияса войтырлӧн зэв тӧдчана паслы — Ыджыд Вермӧмлы. «Пӧльлӧн медальяс» таво нуӧдсис дас нёльӧдысь и воддзаясыс моз жӧ кустӧвӧй смотръяс нога. Колисны вежсьытӧмӧн и фестивальлӧн медшӧр могъясыс: художествоа средствояс пыр паськӧдны-пропагандируйтны Айму дорйысьяслысь повтӧмлун да героическӧй история; мывкыдсьӧдны томуловӧс пыдди пуктыны да юрвежын кутны чужан му дорйысьясӧс. Тайӧ тӧдчана нырвизьяссӧ нуӧдӧмкӧд тшӧтш пӧртсьӧ нӧшта на ӧти мог — петкӧдчысьяслысь кыпӧдны кужӧмлунсӧ сьылӧм-йӧктӧмын да унджыкӧс ышӧдны мероприятиеӧ. Фестивальлӧн медшӧр котыртысьяс — районса велӧдӧмӧн веськӧдланін, «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияысь культура да том войтыркӧд удж нуӧдан юкӧн, РОМЦ, ККО «Досуг»-лӧн учреждениеяс. Фестивальлӧн гы таво шымыртліс районса сикт-грезд-посёлокъясысь матӧ 450 челядьӧс. Смотрын петкӧдчисны томуловлӧн художествоа самодеятельность котыръяс 24 сикт овмӧдчанінысь. Накӧд тӧдмасьӧм-донъялӧм медводз пансис Лӧкчимдінса школаын рака (март) 25 лунӧ, кытчӧ волісны матігӧгӧрса сикт-посёлокъясысь том сьылысь-йӧктысьяс. Сэсся смотръяс мунісны Пӧдтыбокын, Висерын, Нёбдінын и бӧръяыс — Пезмӧгын. Тані сідзжӧ петкӧдчисны культура учреждениеясысь, школаясысь да содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринъясысь челядьлӧн художествоа котыръяс. Тӧдчӧдам, фестиваль кежлӧ волісны разнӧй сиктъясысь томулов. Найӧ эз ӧтмоза «ӧзтасьны»: петкӧдчӧмныс вӧлі аслыспӧлӧс, торъялана. Но на пиысь некоді эз кеж «Победалӧн салют!» фестивальлӧн медшӧр сюрӧсысь. Юргисны война кадся сьӧлӧм вӧрзьӧдана сьыланкывъяс, кыпыда лыддисны салдатлӧн куслытӧм подвиглы да повтӧмлунлы сиӧм кывбуръяс, йӧктісны, петкӧдлісны сценкаяс. Тайӧ пӧрйӧ челядьлӧн художествоа котыръясӧс пасйисны аттьӧалана гижӧдъясӧн, а сідзжӧ быд петкӧдчысьлы козьналісны фестивальлысь паса ручка. Пасъям, кустӧвӧй смотръяс дырйи жюриӧн бӧрйӧм медбур котыръяс петкӧдчасны фестивальлӧн бӧръя концертын (юрсиктын ода кора (май) тӧлысьын). Смотръяс помасьӧм бӧрын донъялысьяс шуисны, районын енбиа челядьыс пӧ оз чин, а содӧ. Воысь воӧ кыптӧ кужӧмлуныс сьылӧм-йӧктӧмын. Найӧ сідзжӧ аттьӧалӧны котыръясӧн веськӧдлысьясӧс, велӧдысьясӧс том енбиясӧс сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Окота, медым ныв-зонпосникӧд татшӧм колана уджыс водзӧ на нуӧдсис да паськаліс. Енбиясӧс сӧвмӧдысьяс миян районын эмӧсь: найӧ сьӧлӧмсӧ сетӧны, лолыштӧны быдтасъясӧ эбӧс, босьтчӧдӧны лов кыпӧдана уджӧ. И медым некутшӧм сьӧкыдлунъяс, а найӧ паныдасьлӧны, эз вермыны падмӧдны челядьнымӧс «ӧзтасьны», мыччӧдны кужӧмлунсӧ сцена вывсянь. [Оксана ГУДЫРЕВА.] ==Районса школаясын== {Симпелева Нина @ Висерсаяс да ыджыдвидзсаяс юксисны опытӧн, петкӧдлісны енби... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ВИСЕРСАЯС ДА ЫДЖЫДВИДЗСАЯС ЮКСИСНЫ ОПЫТӦН, ПЕТКӦДЛІСНЫ ЕНБИ... Рака (март) 25 лунӧ Ыджыдвидзса школаӧ волісны Висерысь велӧдысьяс. Аддзысьлӧмыс муніс интереснӧя, велӧдысьяс уджалісны — юксисны ӧта-мӧдкӧд опытӧн — и шойччисны. Бур ногӧн завидяла велӧдчыны ӧнія кадся позянлунъяслы. Компьютер отсӧгӧн позьӧ петкӧдлыны школалысь вочӧжся олӧмсӧ, весиг шыӧдны, кыдз киноын. Тадзи и вӧлі вӧчӧма кыпыд юкӧнын, школаяс петкӧдлісны ассьыныс «визитнӧй карточкаяс». А сэсся велӧдысьяс разӧдчисны кабинетъясӧ, медым юксьыны опытӧн. Тайӧ кадӧ ме тӧдмаси кужысь кияса, енбиа войтырлӧн выставкаӧн. Шензьӧдісны школаса столӧвӧйӧн веськӧдлысь Т. Ю. Ложечкиналӧн серпасъясыс. Татьяна Юрьевна — менам ныв-серпасасьысьлӧн нывъёрт, вӧлӧмкӧ, и ачыс дивӧ кодь ывла выв серпасъяс гижӧ. А Галина Петровналысь кужӧмлунсӧ районса став школаыс тӧдӧ, ӧд сійӧ уна во чӧж велӧдіс челядьӧс киподтуя уджӧ, торйӧн нин радейтӧ бисерысь вӧчасьны. Нина Николаевнаӧс ышӧдӧ емӧн кысян удж, кыӧ платтьӧяс, ковтаяс, шапкаяс. Ольга Витальевналӧн да Елена Егоровналӧн веськӧдлӧм улын посни челядь мый сӧмын оз кужны: и кысьыны, и вышивайтчыны, и небыд чачаяс вурны... Ставыс артмӧ пелька да мича. Сьӧлӧм вылӧ воисны Никита Панюковлӧн (3 класс), Олеся Мениковалӧн (6 класс) да Наталья Панюковалӧн (8 класс) уджъясыс. Висерса школаысь велӧдысьяс тшӧтш вайӧмаӧсь кипомысь уна вӧчӧмтор. Жаль, мый найӧ абу кырымалӧмаӧсь и сьӧкыд пасйыны медбуръяссӧ. Пыралі химия кабинетӧ. Тамара Васильевна Петрова висьталіс тайӧ сьӧкыд предмет велӧдӧмын выль методъяс йылысь. Велӧдчысьяслӧн котыр дасьтӧ вочакывъяс юалӧмъяс вылӧ да висьталӧ мӧд котырлы. Татшӧм ногӧн ныв-зонпосни водзмӧстчӧны, налӧн сӧвмӧ сёрниыс, омӧля велӧдчысьяс зэвтчӧны. Надежда Павловна юксис аслас тӧждъясӧн:«Сетісны кабинетӧ компьютер, но сійӧ оз уджав, карточкаяс печатайтны лоӧ гортын. А нӧшта химия кабинетӧ ыстӧны уна ковтӧмтор. Со мӧдӧдісны ыджыд колбаяс, ог тӧд, кытчӧ найӧс воштыны». Опытӧн вежсьӧм бӧрын велӧдысьяс петкӧдлісны ассьыныс енбисӧ. Вӧлӧмкӧ, Висерса велӧдысьяс зэв радейтӧны «тшапитчыны». Найӧ уна сикас рӧма плёнкаясысь вурӧмаӧсь шензьӧдана вӧччанторъяс: делӧвӧй костюм, ичӧт сьӧд платтьӧ, рытся кельыдлӧз платтьӧ да мукӧдтор. А Тамара Васильевналы буретш локтӧм водзвылас вурӧмаӧсь гач да моднӧй восьса ковта. Таысь ӧтдор, кужӧны найӧ и сьывны, и йӧктыны. Елена Ивановна Макарова 16 во нин уджалӧ школаын котыртысьӧн да нуӧдӧ 5–8 классъясын сьылан урокъяс. Сылӧн рытъясыс дыр кежлӧ кольӧны вежӧрӧ. Со и тайӧ аддзысьлігӧн велӧдысьяс петкӧдлісны выль ног пуктӧм «Курочка ряба» мойд. Мойдса серпасъяссӧ снимайтысьӧн вӧлі Валерьян Александрович, физкультура велӧдысь, нывбаба платтьӧа. Сійӧ вӧчис некымын дубль: шога, кыпыда, ньӧжйӧджыка, тэрыбджыка. Том велӧдысьяс петкӧдчисны йӧктӧмӧн «Кӧдзыд, кӧдзыд...» сьыланкыв улӧ. Шуӧны, мый серам нюжӧдӧ олӧмтӧ, сідзкӧ, велӧдысьяс томмисны во 5–10 вылӧ, босьтісны вын-эбӧс. Школаса столӧвӧйын вӧлі дасьтӧма бур пажын. И тані велӧдысьяс варовитісны, юксисны казьтылӧмъясӧн, ворсісны, йӧктісны. Кузь, сьӧкыд коймӧд велӧдчан четверть бӧрын тайӧ вӧлі бур личӧдӧн. [Нина СимпелевА. Ыджыдвидз.] {Kodko @ Лӧсьӧдасны Вермӧмлысь дӧра @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ЛӦСЬӦДАСНЫ ВЕРМӦМЛЫСЬ ДӦРА Ыджыд Вермӧмсянь 65 во тырӧмкӧд йитӧдын рака (март) 16 лунсянь кос му (апрель) 16 лунӧдз районса школаясын нуӧдсьӧ «Победалӧн дӧра» акция. Сійӧс котыртысьясӧн лоӧны районса администрацияысь велӧдан управление и культура да том йӧзкӧд удж кузя юкӧн. Акция дырйи школаясын мунасны ветеранъяскӧд аддзысьлӧмъяс, велӧдчысьяс лӧсьӧдасны-оформитасны вундасъясысь Вермӧмлысь дӧра. Тайӧ акция йылысь районса велӧдчанінъяс дасьтасны видео да фотоматериалъяс. {Kodko @ Олӧма йӧз дасьтысьӧны спортфестиваль кежлӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ОЛӦМА ЙӦЗ ДАСЬТЫСЬӦНЫ СПОРТФЕСТИВАЛЬ КЕЖЛӦ Кольӧм вося ӧшым (декабрь) тӧлысьӧ вӧлі урчитӧма нуӧдны районса олӧма йӧз пӧвстын ордйысьӧм-фестиваль. Но вывті кӧдзыд поводдя вӧсна ветеранъяслысь спорт гаж эз ло котыртӧма-нуӧдӧма. И кыдзи миянлы лои тӧдса неважӧн, ветеранъяслӧн (пенсионеръяслӧн) кывкӧртӧдъяс вӧчан конференция дырйи, тайӧ могсӧ пӧртасны кос му (апрель) 24 лунӧ. Спортивнӧй фестивальыс мунас Адзорӧмса школа бердын. Нӧштаысь казьтыштам, фестиваль дырйи олӧма йӧз ордйысясны спортлӧн некымын сикасын. Бӧръя кык воӧн ветеранъяслы да пенсионеръяслы котыртлісны куим фестиваль: спортивнӧй (2008 воын), культурно-спортивнӧй да туристическӧй (кыкнанныс 2009 воын). {Юрьева Любовь @ Отсасьӧны ветеранъяслы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ОТСАСЬӦНЫ ВЕТЕРАНЪЯСЛЫ Районын мунӧ дасьтысьӧм Победалӧн лун кежлӧ. Такӧд йитӧдын нуӧдсьӧны общественнӧй уджъяс. Торйӧн кӧ, Шойнаты сиктысь велӧдчысьяс босьтісны шефство улӧ Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъясӧс да тылын уджалысьясӧс. Ныв-зонпосни лӧсьӧдӧны пӧрадок ӧшинь увъясын, тэчӧны пес. Шӧр школаса велӧдчысьяс сетісны нин отсӧг войнаса участникъяслы: С. Л. Куликовлы, И. И. Савельевлы, К. А. Королёвалы, А. С. Латкинлы да Е. К. Челышевалы. «Висер» сикт овмӧдчанінса администрациялӧн водзмӧстчӧм серти А. А. Ивановалы котыртӧма 5 куб. пес поткӧдлӧм. Колян вежонӧ Додзын вӧлі лӧсьӧдӧма оргкомитет. Сійӧ планируйтӧ матысса кадӧ котыртны сідз шусяна тимуровскӧй движение, войнаса быд участник йылысь дасьтыны альбом, ветлыны ветеранъяс дорӧ гортӧдзыс медработниккӧд да социальнӧй уджалыськӧд ӧттшӧтш. Одыб школаса велӧдчысьяс отсалӧны ветеранъяслы поткӧдлыны да тэчны пес. Пӧддельнӧйса школа нуӧдӧ «65 бур удж» акция. Сикт овмӧдчанін отсӧгӧн сідзжӧ лоӧ сетӧма отсӧг ветеранъяслы пес поткӧдлӧмын. Пӧдтыбокын Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъяслӧн да участникъяслӧн керкаясын видлалӧны электропроводкаяс, медым вежлавны найӧс. Позтыкерӧсса ветеранъяслӧн сӧвет кос му (апрель) 10 лунӧдз стӧчмӧдӧ урчитӧм уджъяс нуӧдӧм, медым отсавны войнаса ветеранъяслы. [Любовь ЮРЬЕВА.] {Удоратин Афанасий @ Пӧттӧдз котралісны-ислалісны лызнича вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ПӦТТӦДЗ КОТРАЛІСНЫ-ИСЛАЛІСНЫ ЛЫЗНИЧА ВЫЛЫН Велӧдчысьяс петалісны тувсовъя каникулъяс вылӧ. Челядь пиысь унджыкыс, дерт жӧ, ывла вылын котралісны-ворсісны, ӧд тувсовъя шонді ёнджыка нин шонтӧ, кӧдзыд поводдя коли бӧрӧ. Кольӧм субӧтаӧ босьті лызьяс да муні лызнича вылӧ. Сэні вӧлі некымын верстьӧ морт. И со друг мыльк йылысь аддзи челядь котырӧс. Найӧ ислалісны лызьӧн. Усьласны, чеччасны да водзӧ котӧртӧны. Ме матыстчи на дорӧ да воим сёрниӧ. Вӧлӧмкӧ, тайӧ 4 «б» классысь ныв-зонкаяс Э. А. Стахиева юрнуӧдӧм улын локтӧмаӧсь походӧн. Дзольгӧны-сералӧны, зэв долыдӧсь. Котралыштасны лызнича вывті, мудзыштасны да чукӧртчасны ӧтилаӧ тшай юыштны. Зэв варовӧсь. Ме висьтышті налы, мый ми челядь дырйи иславлім сьӧкыд пу лызьясӧн. Кӧрткерӧсын Эжвалань вель джуджыд кырйыс, но ми эгӧ полӧй, пристаньсянь катыдпомӧдз туйсӧ ставсӧ вӧлі шыльӧдӧма-юждӧма. Сідзжӧ висьталі, мый челядьдырсянь ёртася спорткӧд, ворса теннисӧн, шахматӧн, шашкиӧн, ӧні и дартсӧ велалі. Пырӧдчыла быдсяма ордйысьӧмӧ. Челядь юасисны, уна-ӧ менам кубок да медаль. Ме найӧс кори волыны гортӧ. Менам оланінын ыджыд веранда. Сэні сулалӧ теннисӧн ворсан пызан, ӧшалӧ дартс, эмӧсь гиряяс да гантельяс. Челядь висьталісны, мый нӧшта походӧ мунасны ода кора (май) 9 лунӧ. Пасъя, кор менам пиян велӧдчисны школаын, ме налысь классъяссӧ тӧлын и гожӧмын новлӧдлі походӧ. Нывкаяс да зонкаяс Элла Александровнакӧд зэв долыдӧсь мунісны гортаныс. Кодъяс пӧ эз волыны миянкӧд иславны, мед завидьтӧны. [Афанасий УДОРАТИН.] {Калистратова Тамара @ Помнитӧй, кутшӧм донӧн вӧлі перйӧма шуд да Победа! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ПОМНИТӦЙ, КУТШӦМ ДОНӦН ВӦЛІ ПЕРЙӦМА ШУД ДА ПОБЕДА! Таво 65-ысь виччысям Победа лун, синва сора ыджыд гажлун, торйӧн нин миянлы, олӧма йӧзлы. Бырӧны сиктысь фронтӧвикъяс, кодъяс дорисны Победа. Висерын найӧ кыкӧн нин колисны: Алексей Александрович Игушев да Иван Прокопьевич Микушев. Усьӧм салдатъяслӧн ни ӧти дӧва нин эз коль. Воысь воӧ бырӧны война кадся челядь. Гежӧдмӧны нин радъясыс и налӧн, кодъяс батьяс мунігӧн колисны потанӧ. Да, война кадся челядьлы сьӧкыд олӧм вичмис. Ӧнія том йӧзлысь оз нин вӧрзьӧд сьӧлӧмъяссӧ, кутшӧм донӧн шедіс Победаыс. Но век жӧ шыася Р. Рождественскийлӧн кывъясӧн: «Йӧз, сьӧлӧмъясыд кӧ ӧніӧдз тіпкӧны, помнитӧй, кутшӧм донӧн вӧлі перйӧма шуд да Победа, помнитӧй, пӧжалуйста». А война кадся челядьлы мед эськӧ Енмыс сетас на олыштны кӧть нин во-мӧд! [Тамара КАЛИСТРАТОВА. Висер.] {Васильева Ксения @ Пошта лоис нӧшта на матыссаӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ПОШТА ЛОИС НӦШТА НА МАТЫССАӦН Тӧдчана, юрвежӧ коляна лоӧмторйӧн вӧлі озыр пекничаса лун Керӧсса олысьяслы. Кос му (апрель) 2 лунӧ сиктын кыпыда восьтісны пошта йитӧдлысь юкӧн да нуӧдісны подписчик Лун. Гажлунӧ пырӧдчисны да сійӧс котыртӧм-нуӧдӧмӧ ыджыд пай пуктісны Кулӧмдінса почтамтӧн юрнуӧдысь Нина Кирушева да сэтчӧс специалистъяс Елена Напалкова да Валентина Михайлова, гижсьӧм кузя инспекторъяс, Елена Игнатова, профкомӧн веськӧдлысь, а сідзжӧ Кулӧмдінса почтамт ОСП-ысь производственно-технологическӧй удж бӧрся видзӧдан участокӧн юрнуӧдысь Альбина Новожилова. Ассьыным, «Звезда» газет, лыддьысьысьясӧс да гижсьысьясӧс чолӧмавны волім и газет редакцияын уджалысьяс. Асывсяньыс пажын бӧрӧдз сиктса олысьяс волісны поштаӧ гижсьыны радейтана газет-журналъяс вылӧ. Унджыкыс судзӧдісны республикаса да районса петасъяс. Торъя пызан вылын сярвидзисны-куйлісны уна рӧма, сьӧда-еджыда газетъяс да журналъяс. Найӧ, мича «чужӧм-банаӧсь», быттьӧ корисны: «Бӧрйы менӧ!» И мукӧдыс, найӧс листалыштӧм бӧрын, и збыльысь окотитісны гижсьыны сьӧлӧм вылӧ воӧм газет-журнал вылӧ. Лун шӧр бӧрын, 15 час кежлӧ, пошта тырис йӧзӧн. Медводз чолӧмалісны выль оланінӧ вуджӧм уджкотырӧс: пошта пыранінын лента вундісны сикт овмӧдчанінӧн юралысь, Кулӧмдінса почтамтӧн юрнуӧдысь да Кулӧмдінса почтамтлӧн участокӧн юрнуӧдысь. Керӧсса пошта йитӧдлӧн юкӧнӧс да сэні ӧнія да вӧвлӧм уджалысьясӧс пасйисны козинъясӧн. Поштакӧд топыд йитӧдъяс кутӧмысь да сылы отсасьӧмысь Аттьӧалана гижӧдӧн да козинӧн пасйисны и сикт овмӧдчанінӧн юралысь Мария Ветошкинаӧс. Мероприятиелы кыпыдлунсӧ содтіс Керӧсса художествоа самодеятельность котырлӧн сьылӧмыс. Неыджыд концерт бӧрын нуӧдісны гижсьысьяс пӧвстын викторина: сеталісны и поштакӧд, и газет-журналъяскӧд, миян «районкакӧд» йитчӧм юалӧмъяс. Викторинаын вермысьясӧс пасйисны неыджыд козинъясӧн. Медбӧрын муніс тайӧ лунӧ гижсьысьяс пӧвстын призъяс пудъялӧм. Сідз, «Медводдза гижсьысь» ним шедӧдіс Лидия Ветошкина, «Медся ичӧт гижсьысь» — 2 арӧса Данил Добриков. А «Медзіль гижсьысь» (гижсис некымын газет-журнал вылӧ) да «Медся дона гижсьысь» (медуна сьӧм видзӧма гижсьӧм вылӧ) нимъясӧн пасйисны Екатерина Королёваӧс (улысса снимокын). Тайӧ нывбабаыслы сідзжӧ усис шуд босьтны и пудъясьӧмлысь медшӧр козин — электрочайник. Кыпыд лун дырйи керӧсса олысьяс шуисны, пошта пӧ зэв колана учреждение, ӧд татчӧ волывлӧны оз сӧмын газет-журнал вылӧ гижсьыны, но и мынтысьны уна пӧлӧс могмӧсъясӧн вӧдитчӧмысь, босьтны пенсия либӧ ыстыны сьӧм, ньӧбны кӧлуй да сёян-юан, эм позянлун петавны Интернетӧ и сідзи водзӧ. Нимкодь керӧссалы, мый пошта вуджис ён да ыджыд стрӧйбаӧ, кӧні лои сӧстӧм да югыд. И, дерт, та бӧрын сэтчӧ ылькнитасны нӧшта на унджык сиктса йӧз. [Ксения ВАСИЛЬЕВА.] {Истомин М. @ Разведчик Попов @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} РАЗВЕДЧИК ПОПОВ Командир подбирайтӧ аслас подразделениеӧ разведчикъясӧс, медводдза условиеӧн сійӧ сувтӧдӧ, медым морт вӧлі повтӧмӧн, кужысьӧн спокойнӧя видзӧдны смертьлы синмас. И тайӧ правильнӧ. Разведка — вывті кывкутана участок. Оз прӧста шуны: подразделениелӧн разведка синъяс да пельяс. Арсений Александрович Попов, Нёбдінса «1 Мая» колхозысь вӧвлӧм счетовод, абу нин том морт. Сылӧн пи Дмитрий велӧдчӧ 4-ӧд классын. Сійӧ вӧлі скромнӧйӧн, нинӧмӧн эз торъяв республикаын мукӧд колхозса счетоводъясысь. Немецко-фашистскӧй мерзавецъяс вероломнӧя уськӧдчисны миян Рӧдина вылӧ, нарушитісны миянлысь мирнӧй труд. Коми народлӧн мукӧд пиянкӧд тшӧтш Рӧдина дорйысьяс радӧ вӧлі призывайтӧма Попов ёртӧс. Заводитчис выль олӧм. Медводз колӧ вӧлі дженьыд срокъясын овладевайтны выль специальностьӧн — лоны воинӧн, повтӧм защитникӧн. Попов совершенствоын изучитіс винтовка, автомат, велӧдчис меткӧя шыблавны гранатаяс. Сэсся снайперъяс гӧтӧвитан краткосрочнӧй курсъяс, кодъяс отсалісны велӧдчыны лыйны быд пуля точнӧя цельӧ, а курсъяс помалӧм бӧрын разведчикъяслӧн подразделениеӧ. Первӧй боевӧй крещение. Попов ёрт писькӧдчӧ миян войскалӧн ылі передовӧй линия сайӧ да наблюдайтӧ враг бӧрся. Орччӧн немецъяс. Найӧс кокньыда позьӧ щелкайтны, кыдзи байдӧгъясӧс, но тайӧ сійӧ обязанностьясӧ оз пыр. Вывті сьӧкыд переборитны асьсӧ, медым фашистскӧй зверӧс аддзӧмӧн, не вины сійӧс. Но приказ эм приказ. Талун сійӧ наблюдайтӧ, медым аски сетны командованиелы исчерпывающӧй материал. Обыкновеннӧй фронтовӧй боевӧй лунъясысь ӧтиӧ разведчикъяслӧн группа получитіс боевӧй задание — пырны противниклӧн оборона расположениеӧ. Тайӧ группакӧд тшӧтш боевӧй задание выполнитны муніс Попов ёрт. Вой. Пемыд арся вой. Гӧгӧр сяргӧны пулеметъяс, враг нуӧдӧ интенсивнӧй артиллерийскӧй да минометнӧй би. Передней край югдӧдсьӧ ракетаясӧн. Немецъяс полӧны пемыдысь. Разведчикъяс гусьӧник пырӧны враглӧн оборона районӧ. Со налӧн первӧй ДЗОТ-яс. ДЗОТ-ясысь ӧтиын немецъяслӧн ыджыд группа. Лэбзьӧны тайӧ ДЗОТ-ас противотанковӧй гранатаяс. 12 тойӧссьӧм фриц аддзисны аслыныс гу. Задача выполнитӧм бӧрын миян разведчикъяс локтісны бӧрӧ, но окажитчис, мый сэні колис сьӧкыда ранитчӧм старшина. Попов ёрт, аслас друг боец-казахкӧд тшӧтш, враглӧн ураганнӧй би улын муніс неважӧнся бой местаӧ, медым петкӧдны смертельнӧя ранитчӧм ёртӧс. И петкӧдісны. Частьын ёна паськаліс массовӧй снайперскӧй движение. Быд лун уна дас боец мунӧны «охота» вылӧ бырӧдны фрицъясӧс. Сы йылысь, мый боецъяс оз омӧля выполняйтны тайӧ могсӧ, висьталӧ ӧти цифра: октябрын 26 лун чӧжӧн бырӧдӧма 606 немецӧс. Попов ёрт сійӧ боецъяс лыдын, кодъяс восьтісны ассьыныс личнӧй счет бырӧдӧм гитлеровецъяс вылӧ. «Охота» вылӧ Попов ёрт первойысь муніс октябрь заводитчигӧн. «Охота» вӧлі удачнӧйӧн — сійӧ бырӧдіс немецкӧй снайперӧс. — Первӧй «охота» кежлӧ, — висьталӧ Попов ёрт, — лӧсьӧдчи бура. Кор вои передовӧй вылӧ, бӧрйи удобнӧй позиция, окопайтчи, бура маскируйтчи, орччӧн гӧтӧвиті запаснӧй окоп да заводиті наблюдайтны. Недыр мысти аддзи немецкӧй снайперӧс, коді пукалӧ вӧлі засадаын. Вины снайперӧс абу кокни, но ме сійӧс перехитриты. Меткӧя лыйсьӧмӧн ме помалі сійӧс. Сійӧ оз кут сэсся виавны советскӧй йӧзӧс. Тайӧ менам менам медшуда лун. Личнӧй счёт восьтӧма и сійӧ кутас содны. Советскӧй патриот — воинлӧн кыв оз торъяв делӧкӧд. Октябрь 19 лунӧ Попов ёрт прӧстӧй русскӧй трёхлинейнӧй винтовкаысь бырӧдіс 3 фашистӧс. Сійӧ личнӧй счет вылын ӧні ӧкмыс бырӧдӧм фашист. — Кор мӧдӧдчи ме фронт вылӧ, аслас землякъяслы сеті кыв пӧщадатӧг виавны немецъясӧс, — висьталӧ Попов. — Не ӧти дас фашист аддзас на аслыс гу менам пуляяс помысь! Ті кыланныд, «1 Мая» с/х артельса колхозникъяс! Тіян земляк, тіян вӧвлӧм счетовод А. А. Попов ёрт бура выполняйтӧ ассьыс кӧсйысьӧмсӧ, сійӧ лои замечательнӧй воинӧн. [М. ИСТОМИН, редактор фронтовой газеты. Газета «Вӧрлэдзысь», 1942 г., 29 ноября.] {Коюшева Нина @ Сьӧкыдъяс вылӧ видзӧдтӧг туйяс пыр на весалім @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} СЬӦКЫДЪЯС ВЫЛӦ ВИДЗӦДТӦГ ТУЙЯС ПЫР НА ВЕСАЛІМ Неважӧн миян редакцияӧ телепон пыр шыӧдчисны Луньын олысьяс да норасисны, мый гоз-мӧд во помся лёка весалӧны грездпытшса туйяс. Трактор пӧ пыралӧ сӧмын грезд заводитчанінӧдз, а водзӧсӧ оз ветлы. Но ӧд буретш пӧ грезд шӧрас олӧны олӧма йӧз, на пӧвстын и войнаса ветеран. Суас кӧ пӧ неминуча либӧ висьмас морт, машинаясӧн он и воӧдчы местаӧдзыс. «Мыйын жӧ помкаыс?» — тайӧ юалӧм вылас ми корим вочавидзны «Висер» сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлысь Анна Поповаӧс. Со мый сійӧ вочавидзис: «Талун сёрнитчӧм серти сикт овмӧдчанінӧ пырысь туйяс весалӧ «Керосдорстройлӧн» техника. Сійӧ весалӧ сӧмын чорыд веркӧса туйяс. Луньын чорыд веркӧсыс сӧмын грезд заводитчанінас и эм. Дерт, коран кӧ, пыралас и грезд помӧдз, но оз вермы. Машиналӧн весалан нырыс зэв паськыд, а татчӧс ӧткымын олысь тыртӧмаӧсь туй бокъяссӧ пес чипасъясӧн. Ми эг нин ӧтчыдысь сёрнитӧй сэтчӧс олысьяскӧд, мед уберитасны пессӧ. Но весьшӧрӧ. Дерт, дзик туйтӧг сэтчӧс олысьясӧс эг на жӧ кольлӧй. Кык вежон пиас ӧтчыдысь весавны лым ветлывлӧ «Вишерскӧй» видз-му овмӧслӧн трактор. И таысь ыджыд аттьӧ колӧ висьтавны овмӧсӧн веськӧдлысь Лидия Ивашовалы, коді пыр зільӧ сетны отсӧг сикт овмӧдчанінлы. Ӧд туйяссӧ овмӧс таво весаліс ас тшӧт весьтӧ, могмӧс сетӧмысь сьӧм эз на босьтлы. А ӧд и налы сьӧмнад оз лышкыда овсьы, да и техникаыд асланыс уджын оз жӧ тырмы. Кык трактор и эм, кодъяс вермӧны весавны туйяс. Но тӧвнас найӧс уджӧдӧны вӧрын, пес заптан кад ӧд. Та вӧсна и туйяс ог вермӧй весавны сэтшӧм тшӧкыда. Вӧлі кӧ сикт овмӧдчанінлӧн аслас техника, гашкӧ, и туйяс вермим весавны бурджыка. Сідзжӧ окота тӧдчӧдны, мый таво туйяс весалӧм вылӧ сикт овмӧдчанінса чӧжӧслы сьӧмыс вичмис зэв этша: кольӧм воӧ кӧ 102 сюрс шайт вӧлі, таво жӧ — сӧмын 40 сюрс шайт. Артмӧ, куим тӧлысь кежлӧ вичмӧ сӧмын 4 сюрс 800 шайт. Тайӧ абу тырмымӧн. [Нина КОЮШЕВА.] {Зелинская Ядвига @ Сьӧлӧм вӧрзьӧдана концерт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} СЬӦЛӦМ ВӦРЗЬӦДАНА КОНЦЕРТ Районын мунӧ «Пӧльлӧн медальяс» («Дедушкины медали») челядь творчестволӧн фестиваль, кодӧс сиӧма Ыджыд Вермӧмсянь 65 во тырӧмлы. Рака (март) тӧлысь помын зэв мича гаж артмис Лӧкчимдінса культура керкаын. Волісны Кӧрткерӧсса искусствояс школаысь нывкаяс, Настя Забоева да Маша Попова. Найӧ сьылісны «День без выстрела» мича сьыланкыв. Лӧкчимдінса детсадйысь Артём Абжалиев да 2 класса велӧдчысь Даша Изъюрова петкӧдчисны «Прадедушка» сьӧлӧм вӧрзьӧдана сьыланкывйӧн. «Кор репетиция дырйи кывзі тайӧ челядьлысь сьылӧмсӧ, пыр синваӧс чышкалі», — висьталіс ӧти том мам. Бура дасьтысьӧма гаж кежлӧ «Вдохновение» йӧктан котыр. Нывкаяс да зонкаяс йӧктісны вальс. «Катшасинъяс» йӧктӧмын кокниа печласисны кокъясыс Саша Потаповлӧн, Илья Нестеровлӧн, Федя Кутькинлӧн да Саша Виноградовлӧн. «Вальстӧ велӧдны вӧлӧм сьӧкыдджык ӧнія йӧктӧмъяс дорысь, — бӧрынджык висьталісны челядь, — колӧ мичаа нуӧдны нывкатӧ, видзӧдны зал вылӧ да не тальччыны ёртыдлӧн кок вылӧ». Но йӧктігӧн челядь мичаа видзӧдсисны. Зонъяслы йӧктігӧн отсасисны Лена Букарева, Лиза Ларукова, Катя Голышева, Валя Антонова да Лена Гросс. А дасьтіс найӧс фестиваль кежлӧ Варвара Михайловна Колесникова, культура керкаӧн веськӧдлысь. Видзӧдысьясӧс сідзжӧ мыла гӧлӧсъясӧн гажӧдісны Юля Рогова да Алла Сарева. Ёна мичмӧдісны концертсӧ приютын олысь челядь. Найӧ петкӧдчисны «Леший» йӧктӧмӧн да «Зонт улын» сценкаӧн. Медся ичӧт артисткаыслы, Карина Яковецлы, муртса на 3 арӧс. Но повтӧм, серамбана, «Шонді» костюма нывка уналысь вӧрзьӧдіс сьӧлӧмсӧ. Ставыс петкӧдлӧ, мый приютын челядьлы овсьӧ гажаа, мелі да шань воспитательяс аддзӧны-восьтӧны ныв-зонкаяслысь енбисӧ. Гӧсьтъяс да видзӧдысьяс пӧся аттьӧалісны челядьӧс концертын петкӧдчӧмысь да ставлы сетісны козинъяс. Торйӧн чолӧмалісны чужан лунӧн Саша Потаповӧс, кодлы тыри 18 арӧс. «Зэв киподтуя, енбиа, ыджыд сьӧлӧма том зонка», — тадзи висьталісны сы йылысь гырысь ёртъясыс. Сашалы тшӧтш вичмисны козинъяс. Концерт бӧрын челядьлӧн вӧлі дискотека. Культура керкаын уджалысьяслы сиам дзоньвидзалун, уджын выль вермӧмъяс да водзӧ сӧвмӧдны челядьлысь сямлунсӧ. А енбиыд быд кагалӧн эм, сӧмын колӧ кужны аддзыны сійӧс. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Лӧкчимдін.] {Ногтева Галина @ Уна во веськӧдліс Одыбса школаӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} УНА ВО ВЕСЬКӦДЛІС ОДЫБСА ШКОЛАӦН Мария Селевкиевна Макарова воис уджавны Одыбӧ 1949 воын. Позьӧ вӧлӧм бӧрйыны некымын школаысь ӧтиӧс. Нывъёртъясыс шуӧмаӧсь мунны Одыбса школаӧ, сэні пӧ зэв лӧсьыд уджавны. А эськӧ сӧмын на сотчӧма тані школаыс, колӧ котравны ӧти стрӧйбасянь мӧдлаӧ. Уна во Мария Селевкиевна вӧлі школаӧн веськӧдлысьӧн. Кыкысь лэччыліс обкомӧ, медым ӧдйӧджык стрӧитасны ыджыд выль школа. Прамӧй туй эз вӧв. Велӧдысьяслӧн август тӧлысся конференция вылӧ мукӧддырйи ветлывлісны подӧн. Кык сменаӧн уджалігӧн век ковмыліс водз чеччыны. «Школаын тшӧкыда нуӧдлім сідз шусяна построение. Велӧдчысьыс уна, сулалӧны лӧня, кывзӧны», — казьтылӧ вӧвлӧм велӧдысь. Мария Селевкиевна уджавлӧма зумыд тӧдӧмлун сетысь велӧдысьяскӧд, кыдзи Терезия Николаевна, Варвара Михаиловна да мукӧд. Уджалан стажыс сылӧн 35 во. Бура уджалӧмысь аньӧс пасйылӧмаӧсь Коми АССР-са просвещение министерствосянь да просвещениеса уджалысьяслӧн профсоюз райкомсянь Почёт грамотаясӧн, а сідзжӧ «Ветеран труда» медальӧн. Мария Селевкиевна быдтіс зэв шань да вежавидзысь челядьӧс: куим нылӧс да ӧти пиӧс. Ангелина Михайловна Ладанова лои физкультура велӧдысьӧн, бӧрынджык бур тренерӧн. Валентина нылыс школасӧ помаліс зарни медальӧн. Мария Селевкиевна зэв киподтуя: мичаа кысьӧ, вышивайтчӧ, чӧскыда пӧжасьӧ. Сиам вӧвлӧм велӧдысьлы дзоньвидзалун да став бурсӧ. [Галина НОГТЕВА. Одыб.] {Kodko @ Юралысьлӧн тувсовъя шог-майшасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-06.} ЮРАЛЫСЬЛӦН ТУВСОВЪЯ ШОГ-МАЙШАСЬӦМ Быд во, тувсовъя ытва дырйи, «Висер» сикт овмӧдчанінса администрация водзын сувтӧны сьӧкыдлунъяс орчча Типӧсикт грездӧ ю вомӧн вуджӧдӧм котыртӧмкӧд йитӧдын. Кыдзи висьталіс администрацияӧн юралысь Анна Попова, мытшӧдыс сыын, мый сикт овмӧдчанінлӧн кудйын сьӧмыс тайӧ могъяс вылас ньӧти абу. А ӧд воысь воӧ корӧмъясыс ю вомӧн вуджӧдчӧм дінӧ содӧны, лоӧны чорыдджыкӧсь. Сідз, ӧні быть колӧ регистрируйтны пыж, прӧйдитны техосмотр, велӧдны вуджӧдчысьсӧ, медым сылӧн вӧлі ичӧт судноӧн веськӧдлӧм вылӧ право, а сідзжӧ лӧсьӧдны пыжӧ мездысян жилеткаяс, сигнал сетан средствояс, аптечка да мукӧдтор. И став тайӧ рӧскодсӧ лоӧ вештыны сикт овмӧдчанінлы. Анна Андреевналӧн кывъяс серти, вуджӧдчыны жӧ колӧ торъя организациялы, кодлӧн эм та вылӧ лицензия, медым сійӧ вермис видзны йӧзӧс ва вылын лёк суӧмысь. «Висер» сикт овмӧдчанін куим во сайын ньӧблӧма ыджыд кӧрт шаланда. Тувсовъя ытва дырйи сійӧн и вуджӧдчывлӧны, йӧзлысь дон босьттӧг. Сиктса администрациялы жӧ быд тӧлысь тайӧ могъяссӧ пӧртӧм вылӧ колӧ 7 сюрс сайӧ шайт. Анна Андреевна сідзжӧ тӧдчӧдіс, мый сикт овмӧдчанін кӧсйӧ шыӧдчывны районса администрация да районса Сӧвет дінӧ, медым таво век жӧ отсалісны сьӧмӧн котыртны ю вомӧн вуджӧдчӧм. {Гевейлер Саша @ «Нюмсерын» миянлы гажа @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-09.} «НЮМСЕРЫН» МИЯНЛЫ ГАЖА Ме велӧдча 5 классын. Прӧст кадӧ ветлӧдла «Нюмсер» нима шӧринӧ кружокъяс вылӧ. Ме зэв радейта кысьыны крючокӧн. Кыа небыд чачаяс, аканьясӧс. Пырӧдчывла конкурсъясӧ, выставкаясӧ, кодъясӧс нуӧдӧны районын да республикаын. Нӧшта радейта сьывны. Меным зэв кажитчӧны «Нюмсерын» велӧдысьяс. Ми накӧд ветлывлам походъясӧ, мича, гажа Емель ключ дорӧ. Гажлунъяс дырйи пыр ӧтлаын гажӧдчам. Миян йылысь снимайтісны телефильм. «Нюмсер» шӧринӧ ветлӧдлӧ уна челядь: и посни, и гырысь. Тані ми гудӧкасям, вышивайтчам, кысям да серпасалам. Ме чолӧмала велӧдысьясӧс Учительлӧн воӧн да сиа налы бур дзоньвидзалун, шуд да уджын выль вермӧмъяс. [Саша ГЕВЕЙЛЕР. Одыб.] {Тюрнина Татьяна @ Велӧдысьлӧн ним водзын — копыртламӧй юр! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-09.} ВЕЛӦДЫСЬЛӦН НИМ ВОДЗЫН — КОПЫРТЛАМӦЙ ЮР! I номера педучилище помалӧм бӧрын нывъёртӧй, Зарема Николаевна Морохина, муніс уджавны Кулӧмдін районса Улыс Воч школаӧ (ӧні сійӧ директор). А ме поздыси-вужъяси Кӧрткерӧс районӧ — Висер вожӧ. Вочсаяс уджалӧны Кӧрткерӧсса, Одыбса, Шойнатыса да Нёбдінса детсадъясын да мукӧдлаын. Районса газетын петавлӧны на йылысь гижӧдъяс, снимокъяс. Лыддигад пыр и тӧдан ас сиктсаястӧ. Радлан. Висервожсаяс казьтыштісны, мый Кулӧмдінсьыд петӧны вежӧра, тӧлка йӧз. Дерт жӧ, быдӧн казьтывлӧ ассьыс ичӧтдырсӧ, школаса ёртъяссӧ да велӧдысьяссӧ. Со и Вочладорын эмӧсь бурӧн казьтылана йӧз. Тайӧ детсадса уджалысь К. Е. Морохина, школаын велӧдысьяс В. А. Ширяева, Г. А. Кочанова, Ю. И. Морохина, Г. Ф. Логинова, И. Н. Кочанов, М. А. Савин, М. А. Морохина да Н. Е. Морохина (мунісны нин олӧмсьыс). Со неважӧн телевизор пыр кывзім Агния Николаевна Сизоваӧс, коді зільӧ нин Сыктывкарса гимназияын. А сиктыд пыр зумыд подув и томджык велӧдысьяслы. Школаын велӧдчигӧн кутшӧмкӧ здуксянь, а колӧкӧ, и велӧдысьлӧн бур кывсянь эз понды воны сьӧлӧм вылӧ «4» оценка, а зільӧмыд содтіс «5-яс» да вермӧм. Сэки эз вӧвны ни компьютер, ни мобильник (чайта, найӧ сӧмын падмӧдӧны челядьтӧ небӧгъяс лыддьӧмысь). И ми, ныв-зон, удитлім уна сикас кружокӧ ветлӧдлыны, а гӧгрӧс джодждӧраястӧ весиг зонъяс мичаа кыисны. Быдмыштім, тӧрытъя шань войтырыд пондім вильышмыны. А велӧдысьясыд дугдывтӧг туйдӧдісны: «Челядьпиян, вильыд чой-горулад зэв ӧдйӧ исковтан, да бӧрсӧ кайны сьӧкыд». Школа помалӧмсянь коли матӧ 20 во. Ёна на лоӧ казьтывлыны да аттьӧавны сэкся велӧдысьястӧ, примерӧ вайӧдны налысь бур сиӧмъяссӧ. Ӧні ачым мам, челядьӧс Висерса школаӧ мӧдӧдігӧн доля-висьтала: «Велӧдысьтӧ кывзы, син-пельтӧ эн лапйӧдлы». Ӧд унджык кадсӧ быд аймамлӧн вир тусьыс велӧдысь киын, а школаыд — мӧд горт. Велӧдчысьыд, вильышпозйыд, чайтӧ, мый быдмӧма, повтӧм да ён — гыбыштлӧ, а велӧдысьясыд лӧньӧдӧны, бурӧ туйдӧдӧны. Верстяммигад тай сюрлӧ «висьмывны» и бурнас, и лёкнас, сытӧг пӧ оз артмы мортыд. Сӧмын не вунӧдны да ас кадӧ сувтны, ӧд вильыд горулад зэв ӧдйӧ шылькнитан, а бӧрсӧ?... Велӧдысьыд ыджыд удж вӧчӧ, и садйын, и школаын. Сиам налы бур дзоньвидзалун, шуд да терпенньӧ! А велӧдысьлӧн ним водзын — копыртламӧй юр! [Татьяна ТЮРНИНА. Типӧсикт.] {Kodko @ Садиксянь велӧдӧ гудӧкасьны да сьывны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-09.} САДИКСЯНЬ ВЕЛӦДӦ ГУДӦКАСЬНЫ ДА СЬЫВНЫ Ме велӧдча Одыбса школаын, 5 классын. Миян классӧн веськӧдлӧ Любовь Александровна Королёва. Сійӧ нуӧдӧ миянкӧд класса час. Любовь Александровнакӧд миянлы пыр интереснӧ. Ме велӧдча бура, сӧмын «4» да «5» вылӧ. Урокъяс бӧрын ветлӧдла «Нюмсер» нима шӧринӧ гудӧкасьысьяслӧн кружок вылӧ. Кужа нин ворсны уна сьыланкыв. Кыдзи шуӧ гудӧкасьны велӧдысь Геннадий Иванович Попов, бур гармонист пӧ артмас меысь. Ме збыльысь зэв ёна радейта музыка. Концертъясӧн ми петкӧдчылім нин Ыджыдвиддзын, Шойнатыын, Кӧрткерӧсын, Сыктывкарын. Гажӧдлам гудӧкӧн ворсӧмӧн и асланым Одыб сиктса войтырӧс. Ме зэв ёна кӧсъя вермыны «Ворс, гудӧк!» районса конкурсын. Сы кежлӧ ми ӧні дасьтысям. Геннадий Иванович миянӧс велӧдӧ гудӧкасьны да сьывны садиксянь нин. И таысь сылы зэв ыджыд аттьӧ. {Kodko @ Асшӧр кывбуралысьлы рытпук @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-13.} АСШӦР КЫВБУРАЛЫСЬЛЫ РЫТПУК Тайӧ вӧскресенньӧӧ, кос му 18 лунӧ, Одыб сиктса культура керкаын мунас З. Г. Жижевалы сиӧм творчествоа рытпук. Котыртӧны сійӧс да нуӧдасны Одыб сиктса культураын уджалысьяс, сэтчӧс художествоа котыръяс. Пасъям, Зоя Жижева — Одыбын асшӧр кывбуралысь. Сы перӧ улысь петӧм мича кывбуръяс талун тӧдӧны оз сӧмын одыбсаяс, но и районса да республикаса олысьяс. Ӧд сылӧн гижӧдъяс серти лои лӧсьӧдӧма вель уна мича сьыланкыв, кодъясӧс тшӧкыда позьӧ кывны гажъяс дырйи. Со и рытпук дырйи культура керкаын бара на юргасны тайӧ аньӧн лӧсьӧдӧм кывбуръясысь мыла сьыланкывъяс. Тӧдӧмысь, Зоя Жижевалысь енбисӧ пыдди пуктӧны унаӧн, а сідзкӧ, волӧй вӧскресенньӧӧ Одыбса культура керкаӧ 13 час кежлӧ. Тіян эм позянлун нӧшта ӧтчыдысь кывзыны лов кыпӧдана кывбуръяс, матысяньджык тӧдмасьны Зоя Григорьевналӧн творчествоӧн. {Kodko @ Ва туй воссяс кос му помын либӧ лӧддза-номъя заводитчигӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-13.} ВА ТУЙ ВОССЯС КОС МУ ПОМЫН ЛИБӦ ЛӦДДЗА-НОМЪЯ ЗАВОДИТЧИГӦН Тавося тулысӧ миян районса юяс вылын йиыс кылалас кос му (апрель) бӧръя декадаӧ — ода кора (май) медводдза дас лунӧ. Тайӧ жӧ кадӧ ва туйяс воссясны Сысола ю вылын, а сідзжӧ Сыктывдін, Сыктыв, Луздор, Койгорт, Княжпогост, Емдін, Троицко-Печорск, Кулӧмдін да Удора районъясса ю-тыяс вылын. Мукӧд кар-районын, кодъяс матынӧсь ылі войвывлань, юяс вывті лоӧ позянлун журъявны пыжӧн да мукӧд ичӧт судноӧн ода кора тӧлысь помын — лӧддза-номъя (июнь) медводдза дас лунӧ. {Kodko @ Судзӧд да лыддьы районса газет @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-13.} СУДЗӦД ДА ЛЫДДЬЫ РАЙОНСА ГАЗЕТ Мунӧ 2010 волӧн мӧд джын кежлӧ «Звезда» газет вылӧ гижӧдчӧм. Пошта пыр позьӧ судзӧдны районкалысь став петассӧ (воторникся да пекничаса) либӧ сӧмын пекничаса номер (роч кыв вылын, телепрограммаӧн). Пошта пыр «Звезда» став петаслӧн (индексыс 52064) судзӧдан доныс: 6 тӧлысь кежлӧ — 250 шайт 62 ур; 1 тӧлысь кежлӧ — 41 шайт 77 ур. Пошта пыр пекничаса петаслӧн (индексыс 52088) судзӧдан доныс: 6 тӧлысь кежлӧ — 180 шайт 74 ур; 1 тӧлысь кежлӧ — 31 шайт 29 ур. Сідзжӧ Кӧрткерӧсса олысьяс вермасны «Звезда» газет вылӧ гижӧдчыны редакцияын да сэсся сэні жӧ либӧ предприятие-организацияясын сійӧс босьтны. Та кындзи, газет позьӧ судзӧдны и «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн сикт-грездъясын вузасянінъяс пыр. Редакция да вузасянінъяс пыр 6 тӧлысь кежлӧ гижӧдчан доныс — 162 шайт. Ми вӧчам газетсӧ тіянлы, районса войтыр! {Габова Екатерина @ Таня, Танечка, Танюша... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-13.} ТАНЯ, ТАНЕЧКА, ТАНЮША... Тайӧ нывбабаыс — Татьяна Анатольевна Габова, Висерса школаын музыка урок велӧдысь. А нӧшта Татьяна — посни классъясын котыртысь, классӧн веськӧдлысь, бур мам, мелі гӧтыр да менам медся бур нывъёрт. Татьяна локтіс Висерӧ 2000 воын. Костя верӧсыскӧд заводитісны стрӧитны аслыныс оланін и вит во сайын пырисны овны выль кыпыд ас керкаӧ. Колӧ-ӧ висьтавны, кутшӧм кыпыд сьӧлӧмӧн том гозъя да налӧн Владик пиыс овмӧдчисны асланыс позйӧ! Татьяна — бур кӧзяйка, кӧть кор он пыр сы ордӧ, век гӧгӧр дзим-дзурк. Кымынысь нин ме шензьылі, кыдзи Татьяна кужӧ вӧчны гӧститӧданторсӧ нинӧм абусьыс. А кутшӧм гажаа сійӧ нуӧдӧ чужан лунъяс, праздникъяс! Кор мунан сы дорӧ, пыр виччысян кутшӧмкӧ сюрприз. И сідз век и овлӧ: котыртӧ быдсяма ворсӧмъяс, конкурсъяс, сьылӧм-йӧктӧмъяс гырысьяслы и челядьлы. Сӧмын на пыран налӧн керкаӧ и пыр жӧ казялан, мый олӧ тані ӧта-мӧдсӧ радейтысь да пыдди пуктысь семья. Верӧсыс пыр зільӧ гӧтырыслы пызан дасьтыны, гӧсьтъясӧс примитны. А Владик пиныс на дорын бергалӧ-отсасьӧ. Шулӧны, олӧмыд пӧ абу эрд вуджӧм, быдторйыс овлӧ гозъя кост олӧмад. Но ӧд сы могысь и ӧтлаасьӧны, медым сьӧкыдсӧ ӧтлаын венны, медым гӧгӧрвоны ӧта-мӧдӧс. Татьяналӧн верӧсыс гӧгӧрвоӧ гӧтырсӧ. Ӧд эз кӧ гӧгӧрво, то кыдзи эськӧ Татьяна Анатольевна вермис та мында вын да кад сетны аслас муса уджлы. Костя оз нин ропкы, кор гӧтырыс шойччан лунъясӧ мунӧ концерт либӧ репетиция вылӧ. Оз дӧсадит гӧтырсӧ, кор прӧст кадӧ Татьяна вурӧ концерт кежлӧ костюмъяс либӧ сценарий дасьтӧ. Кор мортыдлӧн эм кӧсйӧм, енби, мелі сьӧлӧм, сэки сійӧ пыр корсьӧ мыйкӧ выльтор и оз артась аслас прӧст кадӧн. А мыйта костюм Танюша вурис ас сьӧм вылӧ ньӧбӧм дӧраясысь! А кыдзи нӧ мӧд ногыс? Ӧд Татьяна Анатольевна 2 во сайын котыртіс «Аккорд» котыр, кытчӧ пырӧны куим нывка да куим зонка. Накӧд ань дасьтӧ сьылӧм-йӧктӧм, кывбуръяс лыддьӧм — ӧти кывйӧн кӧ, дасьтӧ ичӧт артистъясӧс. Та кындзи, ми Татьянакӧд культура керкаын уджалам йӧктан котыркӧд. Ӧтлаын корсям выль йӧктӧмъяс, бӧръям шылад, лӧсьӧдалам костюмъяс. Татьяна — зэв зіль морт, пыр зільӧ босьтны мыйкӧ выльтор. Со кольӧм воӧ сійӧ пырис велӧдчыны Владимирскӧй музыкальнӧй училищеӧ. Кымын дырджык ми лӧсялам Татьянакӧд, сымын унджык буртор аддза сылӧн сямысь да шензя сылӧн кыпыдлунлы да терпенньӧлы. Сылӧн кыпыдлуныс вуджӧ и мукӧдлы. Нӧшта шензя, кымын енби менам нывъёртлӧн: сійӧ и сьылӧ, и йӧктӧ, и баян да пианино вылын ворсӧ, и чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ, и вурсьӧ, и удитӧ ноксьыны дзоридзьясӧн. А град йӧрыс кутшӧм мича, идӧра — любӧ видзӧдны, ӧд Татьяна — думӧ сетчӧм морт, фантазёрка. Ыджыд аттьӧ Татьяналӧн бать-мамлы, аттьӧ Енмыслы, мый сійӧ сетіс менам олӧмын татшӧм мелі, сибыд, надёжнӧй нывъёртӧс. Рака тӧлысьын Татьяна пасйис чужан лун. И тайӧ гижӧдыс мед лоӧ сылы сёрмӧм козинӧн. Ме сиа Татьяналы крепыд дзоньвидзалун, лада гозъя кост олӧм да став бурсӧ. [Пыдди пуктӧмӧн Екатерина ГАБОВА. Висер.] {Гудырева Оксана @ Юралысьлӧн тӧждыд тырмымӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-13.} ЮРАЛЫСЬЛӦН ТӦЖДЫД ТЫРМЫМӦН Нёль во сайын сикт овмӧдчанінъяс вуджисны асвеськӧдлӧмӧ. Та бӧрын вывті ыджыд вежсьӧмъяс эз лоны, сӧмын воысь воӧ зэлалӧ пыр ӧти и сійӧ жӧ гӧрӧд — сьӧм тырмытӧм. Сиктӧн юралысьяслӧн — тайӧ медшӧр доя сюрӧс, юр висьӧм. Медым во кежлӧ тырмӧдны гӧль бюджетъяс, найӧ быд ногыс дзескӧдчӧны-топӧдчӧны, сьӧм видзтӧны. Куш зільлунӧн да нырччӧмӧн (кӧть уджын тайӧ зэв жӧ колана) олӧмыс оз кыпты-сӧвмы, ӧнія кадӧ медвынаыс кыз зепта. — Бюджетын сьӧм абу тырмымӧн, — висьталӧ «Мордін» сикт овмӧдчанінӧн (татчӧ пырӧны Мордін кындзи нӧшта Веселовка да Сӧбин посёлокъяс, Конша да Дань грездъяс) юралысь Сергей Турубанов. — Воысь воӧ сійӧ чинӧ. Уна сьӧм пӧ лои видзӧма сикт-посёлокъяс благоустроитӧм вылӧ. Сідз, кольӧм воӧ уличаяс югзьӧдӧм вылӧ урчитлӧмаӧсь 200 сюрс шайт, таво — 144 сюрс. Неуна видзтӧмаӧсь сьӧм войся кадӧ уличаяс вылысь би кусӧдӧм ногӧн. Кольӧм вося ӧшым (декабрь) тӧлыссянь тавося урасьӧм (февраль) тӧлысьӧдз сувтӧдалӧмаӧсь кад серти би сетан релеяс. Ӧні вой шӧрсянь, 24 чассянь, сюръяяс вылын би оз ломзьы. Но пемыд тӧвся асывъясӧ (4 чассянь, а сэсся и 6 чассянь) уличаяс век жӧ югзьӧдсьылісны. Уна сьӧм сідзжӧ видзӧмаӧсь и тӧлын туйяс весалӧм могысь: вося лимитсӧ бырӧдӧмаӧсь нин. Сэсся кыптӧ нӧшта на ӧти мытшӧд — жугласьӧм туйяс. Тулыс-арын найӧ воӧны шогмытӧмӧдз. Мый вӧчны гӧль сикт овмӧдчанінлы? Туйяс дзоньталӧм вылӧ колӧ зэв уна сьӧм, мый найӧ весиг вӧтӧн оз аддзывны. Сиктӧн юралысь тӧдчӧдіс, йӧз пӧ гӧгӧрвоӧны, мыйын став сьӧкыдлуныс да оз дӧзмыны; налӧн эм лача бур вежсьӧмъяс вылӧ. Заводитчӧ ытва, а сыкӧд тшӧтш быттьӧ ытва дырся ва кыптӧ-содӧ Сергей Александровичлӧн тӧжд, мед жӧ тайӧ кадӧн эз су некутшӧм неминуча. Мордін — ылысса сикт, меститчӧма ю сайын, сыӧдз воӧдчыны позьӧ плавъялысь пос вывті. Тувсовъя ытва дырйи поссӧ вештылӧны, и машина туй недыр кежлӧ бырлӧ. Сергей Александрович шуӧ, сэки пӧ ми олам, быттьӧ порока бӧчка вылын моз: ни тэрыб отсӧг, ни кусӧдчысьяс воӧдчыны оз вермыны. Сиктын эм коланлун восьтыны кусӧдчан юкӧн. Водзті, вӧрпромхоз дырйи, вӧлӧма асланыс пождепо, и та вӧсна мытшӧдъяс эз вӧвны. Ӧні кусӧдчысьяс волӧны юрсиктысь, 70 километр ылнаысь. Биысь мездысьяс, кӧть и ӧдйӧ локтӧны, а «гӧрд петукыд» ассьыс уджсӧ вӧчӧ. Да и кызвын стрӧйбаыс сиктын важ, ӧта-мӧд дорас матынӧсь... Йӧз видзчысьӧны быд лёкторйысь. Кыдзи и «Мордін» сикт овмӧдчанінын эм аслас мытшӧдъяс и «Керӧс» администрацияын (татчӧ пырӧны нӧшта Лабором, Эжол да Уръёль грездъяс). Кыдзи миянлы юӧртіс сэтчӧс овмӧдчанінӧн юралысьӧс вежысь Любовь Петренко, сьӧкыдлуныс пӧ тырмымӧн. Уджаланінъяс абутӧм вӧсна сиктын зэв уна уджтӧмалысь (лыд вылӧ сувтӧдӧма 95 мортӧс). Медуна уджтӧмалысь содӧма кольӧм воӧ, «Эжва» ООО-лӧн Керӧсса вӧрпункт пӧдласьӧм бӧрын. Сиктысь йӧз ӧні ветлывлӧны уджыштны вахтаӧн. Этшаӧн кутісны видзны гортса пемӧсъясӧс. Таын помкаыс — бырӧдісны субсидияяс, абу техника. Сиктын олысьяс видзӧны овмӧсъясаныс мӧс-кукъясӧс, порсьясӧс, кӧзаясӧс, ыжъясӧс да вӧвъясӧс. Вӧв — медъён отсасьысь и гӧра-кӧдза дырйи, и турун пуктігӧн, а сідзжӧ и медся надежнӧй ветлан-мунан «техника». Уна пиысь медшӧр мытшӧдӧн Любовь Васильевна лыддьӧ сиктӧ пыран туй дзоньталӧм. Тані, Мордінын моз жӧ, гӧль бюджет «кӧртавлӧ» гӧрӧд бӧрся гӧрӧд. А лоас кӧ сьӧмӧн лышкыдлун, то унатор позяс пӧртны олӧмӧ. Сикт овмӧдчанінъясӧн юралысьяслӧн эм ыджыд кӧсйӧм — кыпӧдны сиктлысь олӧмсӧ; найӧ дасьӧсь, кыдзи тай шулӧны, бергӧдны мусӧ и васӧ, но вӧчны пӧльза ас сиктса олысьяслы. Но век жӧ, сьӧмыд кӧ эм — сійӧ (уджыс) ӧдаджык да пӧртсянаджык. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Александрова Татьяна @ «Воан кадсяяс» — медписькӧс тӧдӧмлунаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} «ВОАН КАДСЯЯС» — МЕДПИСЬКӦС ТӦДӦМЛУНАӦСЬ Пекничаӧ, кос му 16 лунӧ, юрсиктса «Союз» кинотеатрын муніс «Кор? Кӧні? Мый?» вежӧра ворсӧм, кӧні медшӧр сюрӧснас вӧлі — бӧрйысян инӧд тӧдӧм. Ворсӧмӧ пырӧдчис квайт команда: «Мы выбираем будущее» (Шойнатыысь), «Мы из будущего» (Кӧрткерӧс сиктса бӧрйысян комиссиялӧн видзас), «Ветер перемен» (Висерысь), «Даешь, молодежь!» (Кӧрткерӧс сиктса том войтырлӧн котыр), «6 кадров» (районса сикт овмӧдчанінъясса специалистъяс да веськӧдлысьяс), «Молодые управленцы» («Кӧрткерӧс» МР-са администрацияын зільысьяс). Котыртіс ворсӧмсӧ Кӧрткерӧс районса бӧрйысян комиссия, нуӧдіс — Антон Колесников, республикаса «Кор? Кӧні? Мый?» вежӧра ворсӧмлысь удж ӧтувтысь да редактор. Ворсӧм муніс куим тшупӧдӧн, быд тшупӧдын 12 юалӧм. Ӧти юалӧм вылӧ мӧвпавны сетлісны сӧмын 1 минут. Татчӧ колӧ содтыны, юалӧмъяс вӧліны сьӧкыдӧсь. Ворсысьяслы колӧ вӧлі тӧдны эз сӧмын бӧрйысьӧмъяс йылысь инӧдъяс, но тшӧтш и Россиялысь история, культура, ас да суйӧрсайса литература, и мукӧдтор. Но пыр жӧ тыдовтчис, мый пызанъяс сайын пукалысь войтыр бур тӧдӧмлунаӧсь. Уна юалӧм вылӧ найӧ сеталісны стӧч да колана вочакыв. Сэк жӧ, ворсӧм заводитчытӧдз на, районса бӧрйысян комиссия тӧдмӧдіс ворсысьясӧс, мый быд тшупӧд ворсӧм бӧрын кутасны бӧрйыны медбур вочакыв сетысь командаӧс да пасйыны торъя козинӧн. Медводдза тшупӧдын медбур командаӧн лои «Мы выбираем будущее». Мӧд тшупӧдын медбур вочакыв сетіс «Молодые управленцы» и коймӧдын — «Мы из будущего» котыр. Эз весьшӧрӧ коль кадыс и видзӧдысьяслӧн да котыръяс вӧсна «висьысьяслӧн». Тшупӧдъяс костын найӧ тшӧтш вочавидзисны бӧрйысян инӧдъяс кузя юалӧмъяс вылӧ. Сідз, медводдза юалӧм вылӧ медстӧч вочакыв сетіс Светлана Киселёва, «Пезмӧг» сикт овмӧдчанінса специалист, мӧд юалӧм вылӧ вочавидзис Нина Коюшева, «Звезда» газет редакцияысь медшӧр редакторӧс вежысь, Евгений Тиранов, Шойнатыса школаысь велӧдысь, медстӧча вочавидзис коймӧд юалӧм вылӧ. Быдӧнлы налы вичмисны бур козинъяс районса бӧрйысян комиссиясянь. И со медтӧдчана здук — ворсӧм пом. Быдӧн сюся кывзӧ ворсӧмлысь кывкӧртӧдъяс. «Ветер перемен» команда — квайтӧд места (ӧкмӧдіс 5 балл), «Мы выбираем будущее» да «6 кадров» — витӧд да нёльӧд местаяс (ӧкмӧдісны 6 баллӧн), «Даёшь, молодежь!» — коймӧд места (ӧкмӧдіс 8 балл), «Молодые управленцы» — мӧдӧд места (ӧкмӧдіс 15 балл), «Мы из будущего» — медводдза места (ӧкмӧдіс 19 балл). — Ме ог нин ӧтчыдысь нуӧд татшӧм ворсӧмсӧ, но та мында балл некор на некод эз шедӧдлы, — висьталӧ Антон Колесников. — Тайӧ зэв бур петкӧдчӧм. Ӧд 36 юалӧм вылӧ команда ӧкмӧдіс 19 балл. Вермысь котырӧс ме кора аски бара на пырӧдчыны «Кор? Кӧні? Мый?» республикаса ворсӧмӧ. Эска, мый и сэні найӧ петкӧдласны бур тӧдӧмлунъяс. Антонлӧн кывъясыс быттьӧ мӧрччисны. Суббӧтаӧ, кос му 17 лунӧ, «Мы из будущего» командаын ворсысьяс — Наташа Прокоп, Анастасия Микушева, Валентина да Луиза Шестаковаяс, Светлана Габова, Анатолий Кирушев — пырӧдчылісны республикаса ворсӧмӧ. И 11 котыр пиысь миян петісны финалӧ, ӧкмӧдісны медуна, 17 балл. А сідзкӧ тавося ода кора (май) — лӧддза-номъя (июнь) тӧлысьясӧ найӧ бара на кутасны петкӧдчыны ворсӧмын. Гижӧд помын районса бӧрйысян комиссия ыджыд аттьӧ висьталӧ «КС-Альфа» Агентствоӧн веськӧдлысь Сергей Кулаковлы ворсӧм нуӧдӧмын козинъясӧн отсалӧмысь. [Татьяна АЛЕКСАНДРОВА.] {Kodko @ Ӧнія кадся енбиа кодзув @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ӦНІЯ КАДСЯ ЕНБИА КОДЗУВ Коді воліс кольӧм шойччан лунӧ Одыбса культура керкаӧ, ме думысь, ньӧти оз жалит, мый кӧть здук кежлӧ эновтліс гортса удж, тӧжд-мог. Ӧд кор на нӧшта усяс шуд кывзыны татшӧм мыла коми сьыланкывъяс, кӧні гораа юргӧны ас сиктлӧн, чужан Коми мулӧн мичлун, традицияяс. А нӧшта любӧ сыысь, мый став тайӧ сьыланкывсӧ гижӧма да лӧсьӧдӧма ас сиктса морт — Зоя Жижева (снимокын шӧрас). Зоя Григорьевна — районын збыль вылас ӧнія кадся енбиа югыд кодзув — асшӧр кывбуралысь да шылад лӧсьӧдысь. Сы перӧ улысь петіс вель уна мича да сьӧлӧм вӧрзьӧдана гижӧд, кодъяс серти лои лӧсьӧдӧма сьыланкывъяс и найӧ тшӧкыда юргӧны районса да республикаса гажъяс да фестивальяс дырйи. Со и кольӧм шойччан лунӧ Одыбса культура керкаын бара на позис кывзыны тайӧ аньӧн гижӧм да лӧсьӧдӧм мыла сьыланкывъяс. Ӧд буретш тайӧ лунӧ тані муніс Зоя Жижевалы сиӧм рытпук, кытчӧ чукӧртчылісны тайӧ аньлысь творчество пыдди пуктысь-радейтысьяс. Гажӧдісны воӧмаясӧс да нимӧдісны коми нывбабалысь енбиалун «Сипертас» котыр да сиктса том сьылысь-йӧктысьяс, а Зоя Григорьевна тӧдмӧдіс аслас творчество туйвизьӧн. Творчество рытпук артмис кыпыд, сьӧлӧмӧ йиджтысяна, да колис видзӧдысьяслӧн вежӧрӧ сӧмын югыд да сӧстӧм казьтылӧмъяс. И зэв жаль, мый эз волыны районса культура петкӧдлысьяс. Буракӧ, налы ки-вывджык нимӧдны абутӧм мортсӧ. А колӧ, эськӧ, кор сійӧ олӧ му вылас. {Kodko @ Бырӧ удж — содӧ уджтӧмалысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} БЫРӦ УДЖ — СОДӦ УДЖТӦМАЛЫСЬ Кос му тӧлысьлӧн 20 лунӧн йӧзӧс уджӧн могмӧдан районса Шӧринын лыд вылӧ босьтлӧмаӧсь 10 уджтӧмалысьӧс. Ставнас район пасьтала уджтӧмалысьлӧн лыдыс ӧні 698 морт: на пиысь нывбабаыс — 378, томуловыс — 124. Йӧзӧс уджӧн могмӧдан Шӧринысь специалистъяслӧн висьталӧм серти, медуна уджтӧмалысьӧс пасйӧма Кӧрткерӧсысь — 124 мортӧс, сэсся мунӧ Ыджыдвидз (80) да Керӧс (59). Медічӧт лыдпасъясыс Маджаын (5) да Додзын (8). ЦЗН-сянь уджсикасъясӧ велӧдчӧны 41 морт. Сідзжӧ специалистъяс тӧдчӧдісны, уджтӧмалысьлӧн лыдыс пӧ содӧ учреждение-организацияяс пӧдласьӧм либӧ уджалысьясӧс чинтӧм вӧсна. Сідз, ӧні удж корсьысьӧны «Двина» ЗАО-ын да Пӧддельнӧйса тубсанаторийын вӧвлӧм уджалысьяс. {Kodko @ Видзчысьтӧмлун вайӧдӧ неминучаӧдз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ВИДЗЧЫСЬТӦМЛУН ВАЙӦДӦ НЕМИНУЧАӦДЗ Кольӧм вежонӧ районын вӧлі кык ӧзйылӧм: Лӧкчимдінын да Кӧрткерӧсын. Госпожнадзорса инспекторъяслӧн юӧртӧм серти, кос му (апрель) 13 лунӧ 17 час 25 минутын Лӧкчимдін посёлокса Школьнӧй улича вылын ӧти гожся кухня стрӧйбаысь чепӧсйӧма би. Ӧзйӧмыс лоӧма пачӧн вӧдитчигӧн биысь видзчысян правилӧяс торкалӧм понда. Би тшыкӧдіс стрӧйбалысь 1 квадрата метр. Субӧтаӧ, кос му 17 лунӧ, «гӧрд петук» ыджыдаліс юрсиктын. Московскӧй уличавывса 27-ӧд номера керка дорын ӧзйис сарай. Пӧжар ыпнитӧма биӧн видзчысьтӧма вӧдитчӧмысь. Тшыкис стрӧйбалӧн 1 квадрата метр. Сідзжӧ пасъям, мый ӧзйӧмсӧ водз казялӧмаӧсь, и билы паськавны абу сетӧмаӧсь. {Подорова Анна @ Войнаса ветеранлӧн дӧва @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ВОЙНАСА ВЕТЕРАНЛӦН ДӦВА Агафья Никитьевна Мишарина ачыс Ыджыдвидзса. Война заводитчигӧн сылы вӧлі 14 арӧс, а сідзкӧ колхозса уджыд тшӧтш сюрлі. 45-ӧд воын Агафья лэччӧ карӧ да пырӧ уджавны магазинӧ. Медводз велӧдчӧ, а сэсся бӧрынджык лоӧ вузасьысьӧн. Магазинас уджалігӧн и тӧдмасьӧ том салдаткӧд, коді 47-ӧд воын воис чужанінӧ. Том мортлӧн чужӧмыс вӧлі тӧдса кодь Агафьялы да сы вӧсна и шыасис ань: «Тэ абу Висер вожса?» Василий Мишарин, тадзи шуисны том мортӧс, и збыль вӧлӧма Макарсиктысь. Во мысти том йӧз вӧчисны рытпук. Кор Василий нуӧдіс Гашаӧс Макарсиктӧ тӧдмӧдны рӧдвужыскӧд, шмонитіс, кӧсйи пӧ эськӧ роч невестаӧс вайӧдны, а Ыджыдвидзса сюри. Василий мунӧма фронт вылӧ том зонмӧн, 18-ыс абу на вӧлӧма. Стрелкӧвӧй полкын стрелок, разведчик миномётнӧй полкын. Войнасӧ помалӧма сержантӧн. Вель уна награда сетлӧмаӧсь: IIІ степеня Слава орден, «За отвагу», «За боевые заслуги», «За оборону Советского Заполярья», «За победу над Германией» медальяс. Зэв уна и юбилейнӧй медальыс. Уджвывса ветеран, компартияса ветеран (1947–1991 воясӧ). 1953 воын Василий помавлӧма шоперлысь курсъяс, а 1957-ӧдын сійӧс мӧдӧдӧны Архангельскӧ вӧр удж кузя велӧдчыны. Кык во велӧдчӧм бӧрын уджавлӧма технорукӧн. Агафья Никитьевна зэв тшӧкыда казьтывлӧ Шудӧг вӧр посёлок. Зэв пӧ гажаинын, тулысын сэн вӧлі дзоридзалӧ льӧм. Ставыс вӧлӧма: и челядьлӧн сад, начальнӧй школа, пекарня, магазин, кантора. Вӧрпунктын сійӧ уджавлӧма расчётчикӧн. Дерт, оланінсӧ тшӧкыда ковмӧма вежны. Недыр кад найӧ олӧмаӧсь вылыс Лаборомын, сэсся бӧр воӧмаӧсь Шудӧгӧ да олӧмаӧсь сэні 1968 воӧдз. А сэсся Василий Ионовичӧс мӧдӧдӧны уджавны Одыбӧ и семья бара на вӧрзьӧдчӧ выль местаӧ. Овмӧдчӧны сідзжӧ вӧр посёлокӧ, Педеёльӧ. Сэні унджык олысьыс вӧлӧмаӧсь бокысь воӧмаяс, но уна во олігад комиӧн кужӧны вӧлі сёрнитны. 1972 воын посёлок тупкисны. Сэтчӧс олысьяс муналісны овны Приозёрнӧйӧ, Пӧдтыбокӧ, кодсюрӧ кольччисны овны Одыбӧ. Тайӧ жӧ воӧ, Одыбын, локтӧм студентъяс отсӧгӧн кыпӧдісны брускысь уна патераа оланінъяс. Сійӧ инсӧ Одыбын шуӧны райӧн. Выль кыпӧдӧм оланінъясӧ овмӧдалісны лесопунктын уджалысьясӧс. Василий Ионовичлӧн семьялы тшӧтш вичмӧдісны кык патераа керкаысь ӧтисӧ. Войнаса ветеран пенсия вылӧ петтӧдзыс уджаліс шоперӧн, пияныс тшӧтш мунісны бать кок туйӧд, вӧліны шоперъясӧн. Агафья Никитьевна жӧ пенсия вылӧ петтӧдз уджаліс расчётчикӧн. — Кӧть кӧні эг уджавлы, уджъёртъяс ставныс зэв бурӧсь да шаньӧсь вӧліны, — казьтылӧ Агафья Никитьевна. Нывбабалӧн олӧмын ставыс вӧлі: и шудыс, и шогыс. Вит пи да ныв чужтыліс, а кыкӧн абуӧсь нин со таладор олӧмас, 13 во нин и кӧзяиныс абу. Абу ловъяӧсь и чойясыс, Мария да Елена, кодъяс дорӧ радпырысь вӧлі гӧсьтитны ветлывлӧ Зулӧбӧ да Ыджыдвиддзӧ, а найӧ волывлісны Одыбӧ. Агафья Никитьевна войнаса ветеранлӧн дӧва, 82 арӧс нин тыртӧ. Оз вунӧдны нывбабаӧс бабӧн да прабабӧн шуысьяс. Кӧкъямыс внук-внучка да 9 правнук-правнучка тшӧкыда волывлӧны гӧсьтитны, а ӧні Никитьевна дорын Оля внучкаыслӧн семья олӧ. [Анна ПОДОРОВА.] {Kodko @ Детсад йӧрын паныдалісны Тулыс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ДЕТСАД ЙӦРЫН ПАНЫДАЛІСНЫ ТУЛЫС Нёбдін сиктса детсад йӧрын кос му (апрель) 4 лунӧ татчӧс зонпосни да гырысь войтыр ӧтвылысь колльӧдісны Тӧв, кыпыда паныдалісны Тулыс, пасйисны Ыджыд лун (Пасха). Гӧгӧрыс кылӧ гудӧк шы да сьылӧм, синмӧ шыбитчӧны мича серпасъяс, а ныртӧ гильӧдӧ чӧскыд блин кӧр. Шойччан лун, а детсад дорын тырыс челядь да бать-мам. Сэтшӧм любӧ видзӧдны на вылӧ! Тӧв да Тулыс «волісны» петкӧдлыны вынсӧ, но тыдалӧ, некоднанныслы эз вӧв окота мунны ныв-зонпосни дорысь. Посни войтыр сьӧлӧмсяньыс венласисны Тӧвкӧд, отсалісны Тулыслы кольччыны. А кӧдзыд Тӧв дасьтӧма уна испытайтӧм: и лым мортъясӧс уськӧдлӧм, и медся ылӧ гын сапӧг шыбитӧм, и кузь гезйӧн кыскасьӧм, и юрлӧсъясӧн вермасьӧм. Зонпосни ставсӧ лючки-ладнӧ вӧчисны, и Тӧвлы ковмис мунны. Гажа Тулыс локтігкежлӧ челядьлӧн бать-мам пӧжалӧмаӧсь блинъяс да куличьяс, самӧварын пузьӧдӧмаӧсь тшай. А куим зонка, Даниил, Василий да Арсентий, батьясыскӧд дасьтӧмаӧсь скворечникъяс. Молодечьяс! Тулыс воис, челядькӧд сьыліс, хороводъяс йӧктіс, ворсіс. Сьӧрсьыс вайис шондіа гажа лун! Ставныслӧн сьӧлӧм вылас долыд да нимкодь! Нӧшта нимкодь и сыысь, мый Нёбдін сиктса детсад-яслиын уджалӧны зэв шань, авъя, водзмӧстчысь войтыр: Е. В. Ануфриева, З. С. Макарова, НА. Панюкова, Е. Н. Коломеец, Н. Л. Панюкова, С. Н. Каракчиева, С. Н. Артемьева да мукӧд. Тӧдчӧдам, бур верстьӧкӧд и челядь-пиян быдмасны бурӧн, шаньӧн да тӧлкаӧн! [Нёбдінса детсадйӧ ветлысь челядьлӧн бать-мам.] {Габова Татьяна @ Енмыс сетӧма ыджыд вын венны став сьӧкыдлунсӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ЕНМЫС СЕТӦМА ЫДЖЫД ВЫН ВЕННЫ СТАВ СЬӦКЫДЛУНСӦ... ... Воясыд оз косавны, чукырсьыд он мын, Ичӧтик да косіник, Кутшӧм тэнад вын. Миян олӧм сулалас уна-уна нэм. Лӧза-вежа му вылас тэ кодьыс кор эм. Ок мыйта, мыйта сьӧкыдсӧ пыкин да венін, Но эн измы, век мелі да шань. Вай жӧ Енлы моз копыртчам тэныд, Коми ань, коми ань. Тайӧ сьыланкывсӧ кылӧм бӧрын уна нывбабалӧн син водзас сувтӧ война кадся серпас, кӧть и Ыджыд вермӧмсянь коли 65 во. Быдса поколение быдмис нин и олӧ мирнӧй кадӧ. Май 9 лун торъялӧ мукӧд гажлунысь. Торъялӧ сійӧн, мый гажыс ӧтлаын восьлалӧ шогкӧд, нюм — синвакӧд, дзоридзьяс ӧтлаын траурнӧй лентаяскӧд. 1940 вося поколение муніс вунӧдлыны позьтӧм сьӧкыдлунъяс пыр. Сиктъясысь война вылӧ мунісны том зонъяс, пӧрнӧй мужичӧйяс. Став сьӧкыд уджыс ӧшйис том нывкаяс да нывбабаяс пельпом вылӧ. Оз прӧста шуны, мый тыл отсаліс матыстны Победа. И збыль, ён мужичӧйяс пыдди заводъясын, шахтаясын, колхозъясын ковмис удж бертны ичӧт челядьлы, вермытӧм олӧмалы да том нывъяслы. Туфли пыдди новлісны сапӧг, еджыд платтьӧ пыдди — ватнӧй гач да купайка. Менам баб, Ия Михайловна Габова (Ӧньӧ Миш Ия), тавося моз тӧлысьын пасйис эськӧ тшупӧда пас — 85 арӧс. Кыдзи уна том нывлы, Ия Михайловналы вичмис курыд война кад. Война заводитчигӧн уджавлӧма яслиын, челядьӧс видзлӧма. Ветлӧма Кажимӧ велӧдчыны столярӧ, но бӧр ковмӧма локны. Бокад ӧд сёян — пасьтӧгыд нӧшта на сьӧкыд. «Ӧти пӧль сетіс милӧстыня — нянь кусӧк, кӧть эськӧ аслас семьялы вӧлі сетӧны норма. Лӧзымын ӧти нывбаба сетіс купайка. Тайӧ купайканас менӧ виччысьтӧгыд весиг мамӧй эз тӧд. Кутшӧм пӧ тьӧтка миянӧ воис», — казьтывліс Ия баб. 16 арӧссянь сылы ковмис уджавны вӧрын. Ия баблӧн казьтылӧм серти, вӧрсӧ пӧрӧдлӧмаӧсь Лымваын. «Куш кока сапӧгнад кокъясыд вӧлі варччасны. Госӧн мавтан да синва петмӧныд сотас-зӧлитас. А кутшӧм окота вӧлі гортад ветлыны! Мӧдӧдчылан эськӧ да бӧр косӧдасны. Война кадӧ тшыгъялӧмысь мездіс вӧр-ва, сэки зэв уна тшак артмыліс». Кадыд тай оз сулав, пыр котӧртӧ водзӧ. Енмыс сетӧма баблы ыджыд вын венны став сьӧкыдлунсӧ тайӧ му вылас. Ия баб эз ов аслас тшупӧда пасӧдз 4 тӧлысь, неважӧн сійӧ кувсис. [Татьяна ГАБОВА. Висер.] {Розломий Максим, Тимушева Диана @ Каникулъяс дырйи гӧститім Керӧсса велӧдчысьяс дорын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} КАНИКУЛЪЯС ДЫРЙИ ГӦСТИТІМ КЕРӦССА ВЕЛӦДЧЫСЬЯС ДОРЫН Со и колины бӧрӧ тувсовъя каникулъяс. Ми найӧс дыр огӧ вунӧдӧй, сы вӧсна мый миянлы уси шуд — ветлыны Кӧрткерӧс районса Керӧс сиктӧ. Миян велӧдысьным нуліс миянӧс сэтчӧс 5 класса велӧдчысьяс дорӧ. Паметьӧ коли унатор. Медся ёна, дерт, сійӧ, мый Керӧсса челядь да налӧн велӧдысьныс миянӧс виччысисны нин школа дорас. Медводз миянӧс чӧскыда вердісны, весиг номсӧдлісны блинӧн. Зэв ыджыд аттьӧ таысь пусьысьыслы. Кор ми ставным тӧдмасим, мунім спортзалӧ, кӧні вӧліны «Гажа стартъяс», а сэсся пионерболысь ворсӧмъяс. Немдінса нывкаяс ворссисны ордйысьӧмъясын, а зонкаяс лоины вермысьясӧн. Кажитчис миянлы, кыдзи донъяліс ордйысьӧмъяссӧ налӧн физкультура нуӧдысьыс, а сідзжӧ кыдзи «висис» аслас челядь вӧсна школаса директорыс. Спортзал бӧрын ми мунім тшай юны. Керӧсса челядь да налӧн велӧдысьыс дасьтӧмаӧсь миянлы быдсяма чӧсмасянторсӧ. Ёна и гажӧдчим сэсся: ворсім, снимайтчим, йӧктім, вежсим телефон номеръясӧн. Ӧта-мӧдлы вӧчим козинъяс: Немдінысь Диана Тимушева йӧктіс «асыввывса» йӧктӧм, а Юрий Игнатов петкӧдчис «брейкӧн». Керӧссаяс сідзжӧ петкӧдлісны миянлы кык йӧктӧм. Найӧ миянлы зэв ёна кажитчисны! Луныс коли тӧдлытӧг. Зэв жаль вӧлі торйӧдчыны выль тӧдсаяскӧд. Окота, мед Керӧсысь 5 класса велӧдчысьяс да налӧн велӧдысьыс — Вера Васильевна Микушева — волісны миян дорӧ гӧститны. Зэв ыджыд аттьӧ налы ставсьыс! Ми сідзжӧ аттьӧалам тайӧ ветлӧмсьыс асланым школаысь директорӧс да классӧн муса веськӧдлысьӧс. [Максим РОЗЛОМИЙ, Диана ТИМУШЕВА, Немдінса школаысь 5 класса велӧдчысьяс. Кулӧмдін район.] {Габова Яна @ Кынмӧмыд да сьӧкыд уджыд оз сетны вунӧдны ас йывсьыс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} КЫНМӦМЫД ДА СЬӦКЫД УДЖЫД ОЗ СЕТНЫ ВУНӦДНЫ АС ЙЫВСЬЫС Менсьым ыджыд мамӧс шуӧны Тамара Михайловна Симпелеваӧн. Чужлӧма сійӧ Висер сиктын 1931 вося урасьӧм 22 лунӧ. Ме тшӧкыда пыравла ыджыд мам ордӧ отсасьыштны, ӧд олӧ ӧні сійӧ ӧтнасӧн. Радейта кывзыны сылысь казьтылӧмъяссӧ, кӧть и унатор сэтысь меным сьӧкыд гӧгӧрвоны. «Война заводитчигӧн меным вӧлі 10 арӧс, — казьтылӧ ыджыд мам. — Велӧдчи 2-ӧд классын. Ок и сьӧкыд жӧ олӧм пуксис! Кӧм-паськӧм ставнымлӧн омӧлик, кынӧмыд пыр сюмалӧ. Школаын велӧдысь вӧлі сетӧ истӧг кӧрӧб ыджда нянь тор — вот и став пажын. А уджыд быдӧнлы сюрлі, мырсьылім гырыськӧд радысь. Тулыснас, школаысь лэдзалӧм бӧрти, уджалім «Выль ордым» колхозын, картупель пуктывлім. Гожӧмнас видз вылын уджалім, турун пуктім. Арнас муяс вылысь нянь вундылім, вартлім, град выв пуктасъяс идравлім. Некутшӧм шойччан лунъяс эгӧ тӧдлӧй. 1942 вося март тӧлысьӧ батьӧс босьтісны фронт вылӧ. Мамлӧн, Марпа Петровналӧн, вӧлім ми куимӧнӧсь нин — ме, Иван вок да Галя чой, а март 31 лунӧ чужи Маша нима чой. Батьлы эз и удайтчыв аддзывны сійӧс. Тайӧ жӧ воас ӧшым 12 лунӧ бать ранитчӧ и кувсьӧ. Шогыд оз ветлы ӧтнас, сэки жӧ висьмӧ да кувсьӧ миян вердысьным — мӧсным. Сёйны ковмывліс кач, сьӧд тшак. Лёка сёйӧм понда топыда висьмис мам, кутіс пыктавны, но Енмыс абу на шуӧма кувны — бӧр бурдіс. Тадзи колины сьӧкыд война вояс. 1945 вося май 9 лунӧ локтам мамкӧд пес кераланінысь, сиктыс шызьӧма, горзӧны: «Победа!», «Война помасьӧма!» Огӧ тӧдӧй, бӧрдны либӧ радлыны. Бать кындзи война вылын усины Николай да Василий вокъясыс. Чайтім, мый став сьӧкыдыс да курыдыс коли бӧрӧ. Но абу на тай сідзи вӧлӧма. Кор тыри 15 арӧс, ыстісны миянӧс, томиник нывъясӧс, вӧрӧ кер пӧрӧдны. 1947–1948 воясӧ кер кыскалі вӧлӧн, а сэсся 5 во чӧж пӧрӧдчи лучковкаӧн. Медым мыйкӧ нажӧвитыштны, колӧ вӧлі тыртны норма. Кык тӧв эг вермы ньӧбны сапӧг (сьӧм эз вӧв) и пӧрӧдчи мамлӧн вурӧм нямӧдӧн». «Кыдзи бара овсьылӧма?» — шензьӧ ыджыд мам, и бандзибӧдыс тюрӧны синва войтъяс. Война кадӧ бура уджалӧмысь ыджыд мамӧс 1947 воын наградитлӧмаӧсь «За доблестный труд в годы войны» медальӧн. Ӧні эськӧ ставыс тырмымӧн, челядь быдмӧмаӧсь (3 пи да ныв), внук-внучкаяс радейтӧны пӧчӧс, сӧмын тай кынмӧмыд да сьӧкыд уджыд оз сетны вунӧдны ас йывсьыс. Ыджыд мамуклы ме сиа дзоньвидзалун да шуда вояс. [Яна ГАБОВА, Висер шӧр школаысь 9 класса велӧдчысь.] {Kodko @ Тувсовъя ваыд ӧпаснӧй! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ТУВСОВЪЯ ВАЫД ӦПАСНӦЙ! Шоныд поводдя пуксьӧмсянь йӧзӧс унаысь ӧлӧдлісны юяс-тыяс вылӧ петавлӧмысь. Кӧть бура нин тӧдса, мый шонді водзын доналӧм йи ӧдйӧ сылӧ да вермас вайӧдны неминучаӧдз, но век жӧ, збой кывзысьтӧмъяслы шуӧмыд оз мӧрччы. Кольӧм субӧтаӧ лёка помасис ты-ю вылӧ петалӧм Маджа сиктса кык том айловлы. «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияысь ГО да ЧС делӧяс кузя юкӧнысь юӧртӧм серти, пыжа том йӧз вӧлӧмаӧсь Юрка-ты да Маджа ю ӧтлаасянін матігӧгӧрынӧсь. Видзчысьтӧма пыж кымыньтчӧма да айловъяс усьӧмаӧсь кӧдзыд ваӧ. На пиысь ӧтарыслы удайтчис мездысьны йиа ва кабырысь, а мӧдсӧ ыджыд визувӧн нуӧма йи улӧ. Вӧйӧмаӧс, 1983 воын чужлӧм Е. Гилевӧс, аддзӧмаӧсь сӧмын мӧд луннас, вӧскресенньӧӧ. {Ветошкина Наталья @ Челядь дырйи на став сьӧкыдыс, кӧдзыдыс да тшыгыс вичмис... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ЧЕЛЯДЬ ДЫРЙИ НА СТАВ СЬӦКЫДЫС, КӦДЗЫДЫС ДА ТШЫГЫС ВИЧМИС... Киноысь, небӧгысь пыр корсям геройясӧс, а видзӧдлыны кӧ ас гӧгӧр, найӧ олӧны орччӧн. Сӧмын этшаӧн нин тай колисны геройясным — дона пӧль-пӧчным, кодъяс мунісны Великӧй Отечественнӧй война пыр, дорйисны Айму фронт вылын либӧ тылын, да и бӧрас на ӧтувъя уджӧн кыпӧдісны странаын олӧмсӧ. На пиысь ӧтиӧн лоӧ Керӧс сиктса шань да кыпыд сьӧлӧма ань Лариса Евлампиевна Ветошкина. Чужлӧма сійӧ зэв мича да гажа Нӧвик грездын 1928 вося кос му (апрель) 9 лунӧ. 9 чоя-вока быдмӧмаӧсь. Медыджыд Ёгор вокыс вӧлӧма война вылын, локтӧма ранитчӧмӧн. «Сизим класс помалі, и йирым (октябрь) тӧлысьӧ мӧдӧдісны Чӧвъюӧ кер кыскавны. Кыдзи и быдӧнлы сэкся кадӧ, став сьӧкыдыс, кӧдзыдыс и тшыгыс вичмис. Йӧзыд сэки ёна шаньӧсь вӧліны: миянлы, челядьлы, кыдзи вермисны отсасисны сӧвтчыны и доддясьны. Ӧнія олӧм вылӧ ог норась, пенсия вайӧны. Мед сӧмын войнаыд оз ло да том йӧзлы удж сетасны», — шуӧ Лариса Евлампиевна. Уджалан стажыс аньлӧн 43 во. 39 во сійӧ зілис Керӧсса сельпоын, сы лыдын 16 во вӧлі веськӧдлысьӧн. Быд уджын эм аслас сьӧкыдлун: сэкся кадӧ сиктӧ сёян-юантӧ да мукӧд грузтӧ вайлісны ыджыд баржаӧн Эжва кузя. Тӧвартӧ колӧ сӧвтны, колльӧдны, ректыны, инавны. Вежонъясӧн ковмыліс ветлӧдлыны, а гортад челядь, верӧсыс висьӧм понда водз кувлі. Суседкаясыс ёна отсасьлӧмаӧсь. 1974 воын Лариса Евлампиевналы бур уджысь сетӧмаӧсь «Отличник Советской потребительской кооперации» ним. Пасйылӧмаӧсь и медальясӧн: «За доблестный труд», «Ветеран труда», «50 лет Победы в ВОВ». И ӧні сылы сетісны «65 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.» юбилейнӧй медаль. Быдтіс сійӧ кык нылӧс. Районын унаӧн тӧдӧны культура юкӧнса методшӧринын уджалысь Елена Васильевна Ветошкинаӧс. Тӧдӧны и Галина Васильевна Стахиеваӧс, коді уджалӧ страхӧвӧй агентӧн. Став бурсӧ сиам Лариса Евлампиевналы. Дыр на ов, чӧскыд шаньганад ёна на чӧсмӧдлы гӧсьтъястӧ да внук-внучкаястӧ. [Наталья Ветошкина. Керӧс.] {Коюшева Нина @ Чукӧртчылісны енбиа том йӧз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-20.} ЧУКӦРТЧЫЛІСНЫ ЕНБИА ТОМ ЙӦЗ Кольӧм пекничаӧ «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияын чукӧртчылісны, районса школаясын велӧдчысь енбиа войтыр. Кодъяс жӧ найӧ енбиаясыс? Ме думысь тайӧ юалӧм вылас буретш лӧсялӧны Вера Киселёвалӧн, районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысьлӧн кывъяс: — Талун тані чукӧртчисны районса школаясысь медбур челядь, кодъяс водзмӧстчӧны и велӧдчӧмын, и спортын, и творчествоын. Бур шедӧдӧмъясӧн найӧ нимӧдӧны миянлысь район. И эскыссьӧ, мый и водзӧ вылӧ, тайӧ 33 том йӧзыс, кодъясӧс ми талун пасъям районса администрациясянь сьӧма козинӧн да грамотаясӧн, вермасны вӧчны асланыс олӧмын вель уна бур да коланатор районлы, республикалы, Россиялы. Пасъям, татшӧм аддзысьӧм нуӧдсьӧ районын 1995 восянь и лои нин бур традицияӧн. А тавосяыс, ме думысь, лоӧ нӧшта на тӧдчана. Ӧд 19 лун мысти Россия кутас пасйыны вель ыджыд да медъюгыд гаж — Ыджыд Вермӧмсянь 65 во тырӧм. Буретш тайӧ паслы тшӧтш лои сиӧма тавося аддзысьлӧм. И со пукалысьяс водзын нимӧдӧны Адзорӧмса школаысь Дмитрий Бронниковӧс. Таво Дима помалӧ 11 класс и ӧнісянь нин тӧдӧ, кытчӧ водзӧ мунас велӧдчыны. Сійӧ бӧрйис Рязанскӧй военнӧй институт. И эз весьшӧрӧ. Война дырйи Ай му дорйисны Дималӧн куим прадед, кык пӧль да бать служитісны армияын. Со и Дима кӧсйӧ лоны военнӧйӧн. Бура велӧдчӧны школаын, водзмӧстчӧны школаса быд уджын Висерысь Елена Габова, Яна Габова, Мария Габова. А Кристина Габова, Наташа Кынева, Елена да Юлия Казаковаяс, Елизавета Изъюрова, Екатерина Зрайченко, Мария Потап, Роман Бычков — Кӧрткерӧсса школаысь енбиа войтыр. Одыбса шӧр школа нимӧдӧ Даша Подорова, Пӧддельнӧйса — Катя да Ольга Королёваяс, Кристина да Ирина Ширяеваяс, а Шойнатыса школа — Наташа Габова. Ставныс найӧ бура велӧдчӧны школаясын, пырӧдчӧны районса да республикаса олимпиадаясӧ да шедӧдӧны ыджыд вермӧмъяс, ӧткымынӧн велӧдчӧны юркарса вылыс тшупӧда велӧдчанін бердса лицейясын. Нималӧ миян район и бур спортсменъясӧн. Лыжи вылын водзмӧстчӧны Ростислав Габов (Висерысь), Алёна Королёва (Пӧддельнӧйысь), Ольга Климова (Керӧсысь). Лӧкчимдінысь Артём Коюшев — бур боксёр, а Кӧрткерӧсысь Сергей Григорьев — шедӧдіс вермӧмъяс сьӧкыд атлетикаын. Гоз-мӧд во нин татшӧм аддзысьлӧмӧ пырӧдчӧны и челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринъясысь водзмӧстчысь войтыр. Кӧрткерӧсысь Артём Шевелёв туялӧ вӧр-ва и сылӧн тшӧтш эм ыджыд шедӧдӧмъяс, Георгий Потапов да Виталий Бызов — бур спортсменъяс, Одыбысь Татьяна Макарова — бура серпасасьӧ, а Шойнатыысь Настя Пантелеева — сьылӧ-йӧктӧ. Культура сӧвмӧдӧны и мукӧд челядь. Кӧрткерӧсысь Илья Круглов со ворсӧ театрын, сійӧ зэв бур артист. Пӧдтыбокысь Лида Поповаӧс позьӧ шуны «зарни кудӧн». Сійӧ и бура вурсьӧ, кысьӧ, серпасасьӧ, и сьылӧ да йӧктӧ. Одыбысь Анна Габова тшӧтш творческӧй нывка, сійӧ гижӧ кывбуръяс, аслас уджъясӧн пырӧдчӧ республикаса конкурсъясӧ. Медтом енбиаыс, Дарья Канева, олӧ Вомынын. Помасис нӧшта ӧти аддзысьлӧм. И эскыссьӧ, мый тайӧ эз ло медбӧръяӧн. Ӧд воысь воӧ районын чужӧны выль енбиа войтыр, кодъяс вермӧны вӧчны асланыс олӧмын вель уна бур да коланатор — велӧдчыны, сӧвмӧдны спорт, культура. [Нина КОЮШЕВА.] {Габова Таня @ Буско пон @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} БУСКО ПОН Миян гортын эм зэв мича сьӧд пон — Буско. Сійӧс ми карысь вайим зэв дзоляӧн, муртса на вӧлі вермӧ ветлӧдлыны. Кор Буско быдмыштіс, ме велӧді сійӧс сетны лапа. Кампет кӧ сетан, кыкнан лапасӧ сетас, а нинӧм кӧ он сет — сӧмын ӧтисӧ. Нулывлам вӧлі Бускоӧс и видз вылӧ. Ӧтчыд ме вӧлі курта, а Буско ме дорын бергалӧ. Но друг сійӧ воши син водзысь. Думышті, мый воши, дзоля на да. А сійӧ, вӧлӧмкӧ, шыр бӧрся котралӧ. Аддзи да верми и серавны сы вылын. Зэв сюсьӧн быдмис миян понйыд. Ӧні сійӧ ыджыд нин, арӧс да 9 тӧлысь. Миян Буско медыджыд пон сиктын. Ставныс Бускоысь полӧны. Ог тӧд, мый сыысь повны, ӧд сійӧ зэв шань пон. Ми зэв ёна радейтам ассьыным поннымӧс. Сійӧ весиг ӧти воськов вылӧ оз кольччы меысь, быдлаӧ мекӧд ветлӧдлӧ. Сійӧ некодысь оз пов и некор оз сет ӧбидаӧ миянлысь семьяӧс. [Таня ГАБОВА, 9 класс. Одыб.] {Савина Женя @ Вӧлі стрелкӧвӧй дивизияса командирӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ВӦЛІ СТРЕЛКӦВӦЙ ДИВИЗИЯСА КОМАНДИРӦН Менсьым прадедӧс вӧлі шуӧны Александр Иванович Латкинӧн. Чужліс сійӧ 1915-ӧд вося сора (июль) 30 лунӧ. Томдырсяньыс радейтліс кыйсьыны. 1938-ӧд воӧ прадедӧс босьтісны Гӧрд Армияӧ, кӧні служитіс кык во. Кыдзи локтіс армияысь, во мысти нуисны фронт вылӧ. Сэні прадед вӧлі стрелкӧвӧй дивизияса командирӧн. 1945 воӧ война помасис и прадед локтіс бӧр гортас. А кӧкъямыс во мысти гӧтрасис. Прабабкӧд, Нина Дмитриевнакӧд, быдтісны да велӧдісны квайт челядьӧс. Прадедлӧн эм кык орден да медальяс: Варшава мездӧмысь, Германия вермӧмысь, Берлин босьтӧмысь. Война бӧрын прадедӧй пенсия вылӧ петтӧдз уджаліс лесничествоын, видзис вӧр-ва. Куліс сійӧ 1994 воӧ. Ме гӧрдитча аслам прадедӧн. Сійӧ уна миллион йӧз лыдын дорйис миянлысь Ай му. Ме кӧсъя, мед му вылын пыр вӧлі мир. [Женя САВИНА, 7 класс. Нёбдін сикт.] {Коюшева Нина @ Вермӧм шедӧдіс Одыбса ветеранъяслӧн котыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ВЕРМӦМ ШЕДӦДІС ОДЫБСА ВЕТЕРАНЪЯСЛӦН КОТЫР Кольӧм суббӧтаӧ, кос му (апрель) 24 лунӧ, районса олӧма йӧз костын бара на муніс спортивнӧй фестиваль, кодӧс лои сиӧма Ыджыд Вермӧмлы 65 во тырӧмлы. Тайӧ пӧрйӧ спорткӧд ёртасьысь ветеранъяс аддзысьлісны Адзорӧмса школаын. Ассьыныс тэрыблун, винёвлун, збодерлун петкӧдлыны волісны 13 сикт овмӧдчанінысь ветеранъяслӧн котыръяс, ставнас матӧ 130 морт. Ордйысьӧм заводитчис школалӧн спортзалын ӧтувъя линейкасянь, кӧні районса спорткомитетӧн веськӧдлысь Павел Казаков да ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Николай Казаков аттьӧалісны олӧма войтырӧс фестивальӧ пырӧдчӧмысь, тӧдмӧдісны фестиваль уджтасӧн да сиисны вермӧмъяс. Налӧн кывъяс содтісны ордйысьысьяслысь збодерлун да винёвлун. И со медтӧдчанаыс — ачыс ордйысьӧм. Адзорӧмса школалӧн спортзалын олӧма войтыр венласисны волейболын, велӧдчан жырйын ворсісны шашкиӧн, тирын лыйсисны пневматическӧй винтовкаысь, а коридорын венласисны дартсын. На бӧрся видзӧдігӧн тӧдчис, миян ветеранъяслы арлыд абу мытшӧд, найӧ вынаӧсь да винёвӧсь. Олӧма войтыр збодера ворсӧны волейболӧн, тӧдӧны шашкиӧн ворсӧмын тӧлк, стӧча лыйсьӧны винтовкаысь. Но быд ордйысьӧм — сійӧ венласьӧм, а сідзкӧ эмӧсь вермысьяс да ворссьысьяс. Медвинёв да медбур котырӧн лои Одыбса ветеранъяслӧн котыр, найӧ шедӧдісны медводдза места. Мӧд местаӧ петісны Пӧддельнӧйса олӧма йӧз, коймӧдын лоины Пӧдтыбоксаяс. Но пыр жӧ, кыдз тӧдчӧдӧны ветеранъяс, абу ӧд вермӧмын медтӧдчанаыс. Фестиваль бара на ӧтувтліс да сетіс позянлун аддзысьлыны ёртъяскӧд, варовитыштны олӧм-вылӧм йылысь. Ӧд татшӧм сяма мероприятие нуӧдсьӧ районын оз нин медводдзаысь, тайӧ пӧрйӧ сійӧ лои нёльӧд. И тыдовтчӧ, мый быд фестивальӧ пырджык пырӧдчӧны ӧти и сійӧ жӧ олӧма войтыр. А сідзкӧ, унаӧн на пиысь лоины нин бур тӧдсаясӧн. [Нина КОЮШЕВА.] {Kodko @ Видз-му овмӧс ярманга бара на лоӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ВИДЗ-МУ ОВМӦС ЯРМАНГА БАРА НА ЛОӦ Кольӧм лунъясӧ редакцияӧ звӧнитіс нывбаба да юаліс, кор нӧшта лоӧ юрсиктын видз-му овмӧс ярманга? Тэрмасям юӧртны бур юӧр: паськыд да кыпыд ярманга лоӧ кос му (апрель) 30 лунӧ «Союз» кинотеатр дорын. Тайӧ пӧрйӧ сыӧ пырӧдчасны районса видз-му овмӧсъяс, а сідзжӧ юркарса чипан видзан фабрика, «Пригороднӧй» ОАО, форель чери вӧдитысьяс да мукӧд. {Плетцер Вася @ Дашка кань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ДАШКА КАНЬ Дзоля дырйи, кор меным вӧлі куим арӧс, миян керкаын вӧліны шыръяс, и ме вайи гортӧ Анна Габовалысь дзӧля, мича, муса каньпи. Ме дзеби сійӧс куртка пытшкӧ, медым ыджыд мам эз аддзы. Кор гортӧ пыри, сійӧ пыр жӧ юаліс, мый пӧ дзебан питшӧгад? Эг кӧсйы висьтавны, но каньыд быттьӧ нарошнӧ нявӧстіс. Ыджыд мам шуис, мед пӧ бӧр вӧлі нуӧма, кытысь вайин. Но кор перйи питшӧгысь каньпитӧ, видзӧдласыс вежсис, мед пӧ олас. Нимті ме сійӧс Дашкаӧн. Медводдза кадӧ сійӧ ставсьыс вӧлі полӧ, быдлаті ветлӧдлӧ, тӧдмалӧ выль оланінсӧ. Сэсся велаліс и лоис зэв збой, шыръясыд бырины. Пон кӧ пырас посводзӧ — пыр жӧ вӧтлас. Лӧсялӧны-ёртасьӧны вӧлі миян Детинка нима понкӧд. Ӧні Дашка пӧрысь, гӧныс усьӧ, но сійӧ бур кыйсьысь. Ӧтчыд сійӧ вӧлі кыйӧма налим да веранда вылын сёйӧ. А миян Анналӧн Саша верӧсыс аддзӧма черитӧ да пыр жӧ мырддьӧма. Гортӧ пыртіс да шуӧ: «Тіян каньыд пӧ со кутшӧм чери кыйӧма». Ми Сашкатӧ видім, мыйла сійӧ мырддьӧма да тшӧктім бӧр сетны. Ӧні миян муса Дашка каньлы 13 арӧс нин. [Вася ПЛЕТЦЕР. Одыб.] {Kodko @ Йӧв лысьтӧм содӧма @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ЙӦВ ЛЫСЬТӦМ СОДӦМА Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын кольӧм во серти йӧв лысьтӧм содӧма. Та йылысь висьталӧны лыдпасъяс, мый сетіс миянлы Кӧрткерӧс районса видз-му овмӧсӧн веськӧдланін кос му (апрель) 21 лунӧ. Сідз, тайӧ лун кежлӧ ставнас районын лысьтӧмаӧсь 182,2 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лун кежлӧ — 171,8 центнер. Ӧти мӧслысь тайӧ лун кежлӧ лысьтӧмаӧсь 11,3 килограмм йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 10,7 килограмм. Вузӧс вылӧ вичмӧдӧмаӧсь 161,2 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 148,1 килограмм. А уна-ӧ йӧв лысьтіс быд овмӧс торйӧн, тӧдмаланныд водзӧ йӧзӧдӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧм йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧм йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь таво, витӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ (килограммъясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 27,9 32,4 13,5 15,8 «Севреная Нива» 17 12,6 13,6 10,6 «Маджа» 9,1 12,7 6,8 9,5 «Сторожевск–1» 6,6 4,3 9,2 6 «Нёбдинскӧй» 26,9 24,5 12,7 11,5 «Исток» 22,8 15 11,4 7,5 «Вишерскӧй» 48 48 11,2 11,2 «Нившера» 11 10 10,3 9,5 «Важ Курья» 12,9 12,3 10 9,5 Овмӧсъяс пасьта 182,2 171,8 11,3 10,7 Сводка серти, ставнас таво кежлӧ овмӧсъясын район пасьта лыддьыссьӧ 1615 юр лысьтан мӧс, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ вӧлӧма 1609 юр. {Ширяева Марина @ Кужӧ матыстчыны быд велӧдчысь дінӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} КУЖӦ МАТЫСТЧЫНЫ БЫД ВЕЛӦДЧЫСЬ ДІНӦ Менам радейтана велӧдысь — Наталья Геннадьевна Макарова. Сійӧ велӧдӧ миянӧс быдторйӧ: лыддьысьны, артасьны, гижны, серпасасьны, вӧчасьны кипомысь. Меным кажитчӧны кытшалысь миркӧд тӧдмасян урокъяс. Сэні ми тӧдмалам быд сикас пемӧс, зверь-пӧтка йылысь, асланым оланін йылысь. Наталья Геннадьевна кужӧ матыстчыны быд велӧдчысь дінӧ, сійӧ тӧдӧ, кор колӧ ошкыштны, а кор и видыштны. Урокъяс дырйи сійӧ стрӧг. Но зэв тшӧкыда овлӧ меліӧн да шаньӧн. Велӧдысьным урокъяс вылын унатор удитӧ, и сыкӧд зэв интереснӧ. Наталья Геннадьевна мичаа пасьтасьӧ. Ачыс том да мича. [Марина ШИРЯЕВА, 2 класс. Шойнаты.] {Макарова Оля @ Кыкысь веськавлӧма пленӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} КЫКЫСЬ ВЕСЬКАВЛӦМА ПЛЕНӦ Иван Михайлович Макаров — тадзи шуӧны менсьым прадедӧс. Сійӧ чужлӧма 1921-ӧд вося лӧддза-номъя (июнь) 16-ӧд лунӧ Нёбдін сиктын. Сылӧн вӧлӧма кык вок да куим чой. Водз кольлӧмаӧсь бать-мамтӧг. Кор заводитчӧма война, менам прадедлы вӧлӧма кызь арӧс. Война дырйи кыкысь веськавлӧма пленӧ. Гортас воӧма 1946-ӧд воын. Война бӧрын прадед уджавлӧма колхозын бригадирӧн. 1981-ӧд воӧ петӧма пенсия вылӧ. Ода кора (май) 9 лун — прадедлы вӧлі медся ыджыд праздникӧн. Сэки сійӧ вӧлі пысалӧ аслас морӧс вылӧ орденъяс да медальяс да чӧла казьтыштӧ усьӧм ёртъяссӧ. Менсьым прабабӧс шуӧны Марфа Егоровнаӧн. Война дырйи сійӧ уджавлӧма почтальонӧн. Сылӧн кияс пыр прӧйдитлӧма и бур юӧръяс, и похоронкаяс. Победа йылысь юӧр медводз воӧма пошта вылӧ. Марфа Егоровна став сиктсӧ котӧртӧма, медым висьтавны нёбдінсалы бур юӧр. [Оля Макарова, 7 класс. Нёбдін сикт.] {Гудырева Оксана @ Найӧ тышкасисны сӧстӧм енэж улын йӧзлӧн тыр-бур олӧм вӧсна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} НАЙӦ ТЫШКАСИСНЫ СӦСТӦМ ЕНЭЖ УЛЫН ЙӦЗЛӦН ТЫР-БУР ОЛӦМ ВӦСНА Кольӧм пекничаӧ юрсиктса шӧр культура керкаын кыпыда нимӧдісны да «1941–1945 воясын Аймуын Ыджыд тышын Вермӧмсянь 65 во» юбилейнӧй медальясӧн пасйисны Кӧрткерӧс сиктысь войнаса участникъясӧс да тылын уджалысьясӧс. Мероприятие кежлӧ волісны 43 ветеран. Сёян-юанӧн озыр пызан сайын пукалӧны миян пыдди пуктана ветеранъяс. На пиысь уналӧн морӧсаныс ӧшалӧны медаль-орденъяс — Аймуӧс вӧрӧгысь дорйигӧн повтӧмлун да героизм петкӧдлӧмысь, тылын став вын сетӧмӧн, зіля уджалӧмысь пасъяс. Налӧн радӧ талун содіс нӧшта ӧти медаль, мый сиӧма Ыджыд Вермӧмсянь 65 во тырӧмлы. Ветеранъясӧс татшӧм ногӧн нимӧдӧм да пыдди пуктӧм — тайӧ Россияса Президентлӧн да став йӧзлӧн найӧс вылӧ донъялӧм, пыдіа да помтӧм аттьӧалӧм вермӧм дорӧмысь, Аймуӧс мездӧмысь да видзӧмысь. Мӧд мирӧвӧй тыш кусӧмсянь ми пасъям 65-ӧд нин тулыс. Воысь воӧ олӧмысь мунӧны ветеранъяс... И миянлӧн, ӧнія мир дырся олысьяслӧн, медшӧр могыс — водзӧ отсавны налы. Медым найӧ кылісны асьныссӧ коланаӧн, олісны судзсяна да бура. Найӧ заслужитісны медбур олӧм! Сӧстӧм енэж улын йӧзлӧн тыр-бур олӧм вӧсна эз жалитны асьныссӧ миян салдатъяс, унаӧн на пиысь усисны чорыд тышъясын. Но салдат-герой пыр лоас ловъя миян казьтылӧмъясын, вежӧрын. Помтӧм слава да муӧдз копыр тіянлы, Айму дорйысьяс! Ті верминныд, сы вӧсна мый вывті ёна радейтінныд чужан му, Россиянымӧс, дорйинныд сьӧлӧмлы медмуса да меддона интӧ! Кыпыд мероприятие дырйи войнаса участникъясӧс да тылын уджалысьясӧс чолӧмалісны да гӧгрӧс паслы сиӧм медальяс сеталісны «Кӧрткерӧс» сикт овмӧдчанінӧн юралысь Михаил Питашук, ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков, республикаса военкоматлӧн Кӧрткерӧсса юкӧнӧн веськӧдлысь Константин Пластинин да ветеранъяслӧн райсӧветса Президиумӧ пырысь Анатолий Кулаков. Медводз медальясӧн пасйисны войнаса участникъясӧс, сэсся — тылын Вермӧм дорысьясӧс: война кадӧ вӧрын да вӧр кылӧдчӧмын, видз-му овмӧсын да медицинаын, велӧдӧмын-мывкыдсьӧдӧмын да вузасьӧмын, культураын да мукӧд отрасльясын. Сідзжӧ ветеранъяслы бур козинӧн лоис томуловлӧн да верстьӧлӧн сьылӧм-йӧктӧмъясӧн петкӧдчӧмыс. Тані вӧлі и выль сьыланкывйӧн тӧдмӧдӧм: районын нималана асшӧр кывбуралысь да сьыланкывъяс гижысь Анатолий Кулаковлӧн кывъяс вылӧ тэчӧм «Здесь пристань скорби» сьыланкыв гитара улӧ сьыліс Стас Клименок (сьыланкывлы шылад тэчысь). А нуӧдісны тайӧ шоныд, лов кыпӧдана да тӧдчана аддзысьлӧмсӧ Валентина Путинцева да Надежда Пунтус. Кыдзи юӧртіс миянлы ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков, тӧрыт юрсиктса ветеранъясӧс, коді эз вермыны волыны мероприятие кежлӧ, чолӧмалісны гортаныс: сетісны медаль да сёян-юан чукӧр. Пасъям, Кӧрткерӧсын олӧ Ыджыд тышса 76 участник да ветеран (тылын уджалысьяс). [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Габова Ира @ Ошкӧд паныдасьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ОШКӦД ПАНЫДАСЬЛӦМ Кольӧм воӧ, кӧч 14 лунӧ, ми вежанькӧд мунім дас сизим верст сайӧ пув вотны, «Минск» мотоциклӧн. Луныс вӧлі мича, шондіа, лӧнь, ӧти кымӧр чир эз вӧв. Воим ягӧдзыс, вотім матӧ сизим ведра пув. Пуксим шойччыштны, кылам неылын мыйкӧ тратшкакыліс. Ме повзи, мися, ош, тыдалӧ. А вежань шуӧ, миян кодь вотчысьыд пӧ ягад тырмӧ. Босьтчим водзӧ дозмукъяснымӧс тыртны, и вежань казялас оштӧ. Медым не повзьӧдны менӧ, шуӧ: «Мишӧыд локтӧ». А ме чайті, мый миян сусед воӧма. Водзӧ вотча, а вежань мыйкӧ жӧдзны мӧдіс. Ме дӧзмыштікодь, мися, гырысь пувсӧ и ӧктан. А сэсся и ачым варгыль кокатӧ казялі. Сійӧс аддзӧм бӧрын менӧ быттьӧ йиа кӧдзыд ваӧн кисьтісны, горӧдны ни вӧрзьӧдчыны ог слӧймы. А вӧрса кӧзяиныд вӧлӧма абу ӧтнасӧн — кык ошпияна. Вежань гусьӧникӧн шуис, вай пӧ мотик дорад петам да пышъям наысь. Но абу тай сідз вӧлӧма. Ми сӧмын кӧсъям воськов вӧчны, ошкыд кык кокйыв сувтас да лёкысь равӧстас, и быд вӧрзьӧдчигӧн миянлань зэв ыджыда сьӧлыштас, а пияныс чуймӧмӧн дзоргӧны пӧрӧм пу вывсянь. Ми кутім кевмысьны Енлы и ошкыслы, мися, лэдз миянӧс мунны гортӧ, тэнсьыд пиянтӧ огӧ вӧрӧдӧй. Ог тӧд, дыр-ӧ ми сулалім ошкӧд воча, став олӧмӧй сэки муніс син водзӧд: и бурыс, и лёкыс. Синваӧй гырысь тусьясӧн тюрис чужӧм кузя. Кад кольыштӧм бӧрын ош-мамыс пиянсӧ равзігтырйи вӧтлаліс, а сэсся и ачыс тімбылясигтырйи пырис сук понӧльяс пӧвстӧ. Енмыс миянлысь кевмысьӧмтӧ кылӧма, да и ошкыд, тыдалӧ, жалитіс миянӧс — мездмим сы гыжъяс улысь. Дыркодь на сулалім асланым местаын, сэсся вежань ӧзтіс сюмӧд и петім туй вылӧ да лэччим гортӧ. Пувйыс эськӧ уна на вӧлі, но мӧдысь эгӧ нин лысьтӧй волыны. Вот татшӧм паныдасьлӧм вӧлі миян вӧрса кӧзяинкӧд. Оз ӧд прӧста шуны олӧма йӧз, мый Семён лун дырйи куим лун оз позь ветлыны куим верстысь ылӧ гортсьыд. Сэки пӧ Енмыд оз нин видз ошсьыд, ӧд сэки найӧ зэв скӧрӧсь, кӧлысь мунӧ да. Ме таӧдз эг эскывлы талы, но ӧні сійӧ пӧраас ягад ог нин мун и йӧзыслы сэтшӧм жӧ сӧвет сета. [Ира ГАБОВА, 5 класса велӧдчысь. Одыб.] {Пудовкин Никита @ Рӧдвуж пиысь унаӧн дорйисны Айму @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} РӦДВУЖ ПИЫСЬ УНАӦН ДОРЙИСНЫ АЙМУ Матыстчӧ Ыджыд Победа лун. И такӧд йитӧдын кӧсъя гижыштны аслам рӧдвуж йылысь, кодъяс вӧліны Великӧй Отечественнӧй война вылын да матыстісны тайӧ Вермӧмсӧ. Менам ыджыд мамлӧн батьыс, Василий Ефимович Ивашев, воюйтлӧма Ленинградскӧй фронт вылын. 1943 воын сійӧ ранитчӧма веськыд киас — веськалӧма немечьяс снарядлӧн осколокыс. Ранитчӧм бӧрын локтӧма гортас. Василий Ефимович вӧлӧма грамотнӧй мортӧн, служитлӧма штабын писарӧн. Ыджыд батьлӧн батьыс, Ардальон Саввич Ларуков, воюйтлӧма Финскӧй граница дорын. Сійӧ вӧлӧма медводдза шоперӧн Одыб сиктын. И служитлӧма механизируйтӧм полкын, аэродаддьӧн веськӧдлысьӧн. Аэродадьнас ветлӧдлӧма Ладожскӧй ты вывті, дорйӧма машина колонна, кодъяс новлӧдлӧмаӧсь Ленинградӧ сёян-юан. Ардальон Саввич гортас воӧма 1946 воын. Миян рӧдвуж пиысь война вылын нӧшта вӧліны Александр Ивашев, Иван Ивашев, Михаил Ларуков (найӧ бӧрсӧ эз бергӧдчыны гортаныс), Семён Ивашев, Николай Ивашев да Степан Ларуков. [Никита ПУДОВКИН, 7 класс. Одыб.] {Kodko @ Том гижысьяс аддзысьлісны ыджыд опыта журналистъяскӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-04-27.} ТОМ ГИЖЫСЬЯС АДДЗЫСЬЛІСНЫ ЫДЖЫД ОПЫТА ЖУРНАЛИСТЪЯСКӦД Кольӧм середаӧ Кӧрткерӧсса школаын аддзысьлісны районса том гижысьяс. Сыӧ пырӧдчылісны Кӧрткерӧсса да Шойнатыса школаясын газет вӧчысьяс, «Йӧлӧга» том йӧзлӧн республикаса газет да «Звезда» редакцияын зільысьяс. Аддзысьлӧм дырйи «Звезда» газетса медшӧр редактор Эдуард Пименов тӧдмӧдіс чукӧртчӧмаясӧс редакциялӧн уджӧн, висьталіс кутшӧм конкурсъяс нуӧдсьӧны газетлӧн тшупӧда паскӧд йитӧдын. Асланыс уджӧн юксис и «Йӧлӧга» газетса шеф-редактор Галина Макарова. Сэтчӧс газетса жӧ журналист Надежда Пунегова висьталіс том йӧзлы, кыдзи сійӧ велӧдчис «Том журналистлӧн школаын», кодӧн юрнуӧдӧ нималана гимнастка, Государственнӧй Думаса депутат Алина Кабаева. Газет вӧчан уджӧн юксисны тшӧтш О. М. Печеницына да В. М. Михайлова. Ольга Михайловна висьталіс «Голос юных» газет йылысь, кодӧс вӧчӧны Шойнатыса школаын велӧдчысьяс, а Вера Михайловна — «Окно» газет йылысь, вӧчӧны сійӧс Кӧрткерӧсса школаын велӧдчысьяс. Кыв босьтлісны и том йӧз. А помасис аддзысьлӧмыс мастер-класс петкӧдлӧмӧн да неыджыд ворсӧмӧн, кодӧс нуӧдісны Шойнатыысь воӧм нывъяс. {Kodko @ Ӧти кага — шуд, а кык кага — сё пӧвста шуд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} ӦТИ КАГА — ШУД, А КЫК КАГА — СЁ ПӦВСТА ШУД Быд бать-мам тӧдӧ, кымын пӧсь колӧ кисьтны, мыйта вын сетны, мед дзоляник мортысь быдмис Морт. Кымын узьтӧм вой, кага вӧсна тӧжд-майшасьӧм — сӧмын налы да Енлы тӧдса. Сэк жӧ, юалан кӧ ӧти-кык кагаӧн быдтысь гозъялысь, мый налы оз тырмы олӧмас, пыр жӧ и шуасны: «Коліс унджык челядь лӧсьӧдны. Ӧд наын и гажлуныс». И радлуныс оз чин, а, мӧдарӧ, пыр содӧ быд горзысь «ёкмыль» чужӧмӧн. Ӧти кага — шуд, а кык кага (ӧтиыс — пи батьлы, мӧдыс — ныв мамлы) — абу кык, а сё пӧвста шуд. Со сідзи и артмис Забоевъяслӧн том семьяын. Кос му 6-ӧд лунӧ Юля да Александр сьӧлӧмъяс тырисны радлунӧн — налысь олӧмсӧ шызьӧдісны выль юрганъяс: Анна ныв да Дмитрий пи. И тані ныв лоис мамлы отсӧгӧн — чужис медводдзаӧн, а сэсся и пиыс пасйис ассьыс чужӧмсӧ горзӧмӧн. Важысянь мортлы ним сетан лунсӧ пасйисны сідзи жӧ кыпыда, кыдзи и чужан лун. Чужысьлы коліс вуджны уна пӧлӧс обряд пыр. И ыджыд аттьӧ колӧ висьтавны йӧзлы, кодъяс ӧнӧдз тӧдӧны и нуӧдӧны выль олӧм пыр важся традицияяс. Ӧд оз весьшӧрӧ шуны: «Тӧрытъя лунтӧг оз артмы выль вермӧм». Кос му 29-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс районса ЗАГС-ын Выль чужтасъяслы ним сетігӧн козьналісны вӧнь-ӧберегъяс, «пывсьӧдісны», гартлісны ыж куӧ (мед воис налы озырлун), батьӧн новлӧм паськӧмӧ — мед оз вош йитӧдыс бать да челядь костын. И батьлы сюрис — нывбаба сьӧлӧм улын кага новлӧдлігад-чужтігад уна синва кисьтӧ, со и ковмис мужичӧйлы солаысь сола рок сёйны. И век жӧ, кӧть том мам-бать чужӧмъяс вылын тӧдчис нин кага тӧлысся видзӧм мудз, синъясыс висьталісны: «Со миянлысь туйвизь водзӧ нуӧдысьяс». {Kodko @ Ӧти сюрс георгиевскӧй ленточка воис нин районӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} ӦТИ СЮРС ГЕОРГИЕВСКӦЙ ЛЕНТОЧКА ВОИС НИН РАЙОНӦ Ыджыд Вермӧм лун пасйӧм водзын некымын во помся районын мунӧ «Георгиевскӧй ленточка» акция. Таво сійӧс лои сиӧма Вермӧмсянь тшупӧда паслы. И со неважӧн лои тӧдса, 1000 георгиевскӧй ленточка воис нин миян районӧ, найӧс лои разӧдӧма быд сикт овмӧдчанінӧ. Вермӧм лун водзвылын найӧс пысаласны войнаса ветеранъяслӧн да тылын уджалысьяслӧн морӧсъясӧ. «Георгиевскӧй ленточка» акцияӧ быд во тшӧтш пырӧдчылӧ и «ЛУКОЙЛ-Севернефтепродукт». Ода кора (май) 9 лунӧ машинаӧн ветлысьяслы бензин ньӧбигӧн Кӧрткерӧсса да Шойнатыса автозаправкаясын дон вештытӧг сетӧны и георгиевскӧй ленточка. {Пименов Эдуард @ Ветеранлӧн керкаӧдз сӧмын вездеходӧн позьӧ матыстчыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} ВЕТЕРАНЛӦН КЕРКАӦДЗ СӦМЫН ВЕЗДЕХОДӦН ПОЗЬӦ МАТЫСТЧЫНЫ Сюзяыб горулын меститчӧма Лунь грезд. Сэтчӧ пыранінсянь бӧръя керкаас олӧ войнаса ветеран Василий Андреевич Микушев. На дорӧ ми волім кос му (апрель) шӧрын. Туй кузя мунігӧн, тӧдчис, мый лымсӧ гежӧда и весавлӧмаӧсь. Ачыс Василий Андреевич висьталӧ, мый тӧвнас тракторыс гоз-мӧдысь и пыралӧма грезд помӧдзыс. Мыйкӧ кӧ лоас, ветеранъяслӧн керкаӧдз оз вермыны воны ни пӧжарнӧйяс, ни скорӧй. Тӧвнас налӧн керкаӧдз почтальон ас вӧчӧм вездеходӧн сӧмын вермис волыны. Зато Лунь шӧрын памятник моз сулалӧ мелиораторъясӧн пӧ во куим сайын кольӧм ыджыд бульдозер. Гӧтырыскӧд Марья Михайловнакӧд олӧны тайӧ керкаас 50 сайӧ во нин. Гозъя дорӧ волӧмаӧсь жӧ комиссияӧн видзӧдлыны керкасӧ. Весиг прокуратураысь юасьӧмаӧсь, збыль-ӧ налы патера колӧ вичмӧдны? Марья Михайловна гежӧда нин ывлаӧ петавлӧ, дзикӧдз «коктӧммӧма». Кильчӧ вылӧ гожся шонді улӧ петалас и ставыс. Сэсся ёнджыка куйлӧ. Керка, дерт, важмис. Овлӧ тулыснас ытваыс муртса кильчӧӧдзыс оз во. Бур кӧть пи-моньыс отсасьӧны. * * * Кыдз ми тӧдмалім районса администрацияысь да социальнӧй отсӧг сетан учреждениеысь талун кежлӧ сьӧма компенсация вичмӧдан комиссиялысь кывкӧртӧд виччысьӧны 10 ветеран. Мукӧдыслысь чукӧртӧны на колана документъяс. На пиын и Сюзяыбса да Луньса ветеранъяс. [Гижӧдъяс дасьтіс Эдуард ПИМЕНОВ.] {Kodko @ Паччӧрын и сӧмын коли шонтысьны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} ПАЧЧӦРЫН И СӦМЫН КОЛИ ШОНТЫСЬНЫ Сюзяыб помын Антонина Дмитриевна да Николай Васильевич Микушевъяслӧн ичӧтик керкаын талун бара йӧза. Пажнайтан пызан сайын чукӧртчисны дона гӧстьяс Сюзяыбысь и Сыктывкарысь. Кык лун кежлӧ Выборгсянь локтіс и Тоня внучкаыс. Сыктывкарӧ волігӧн сійӧ пыр жӧ аддзӧ кад видлыны пӧль-пӧчсӧ. Пызан сайын нин, дерт, медводз юасьӧны олӧмаяслысь дзоньвидзалун йылысь. А сійӧ, дерт, воысь воӧ слабмӧ. Тшӧтш и быдсяма падмӧгсӧ юрын кутӧмла. Со керкаыс ёна важмис. Шоныдсӧ ньӧти нин оз кут. 1954 воын гозъя тайӧ керкасӧ колхозлысь ньӧблісны, а во мысти кыпӧдлісны мӧд джынсӧ. Ӧні, дерт, керка ёна пуксис, тӧвнас кӧдзыд. Асьныс шензьӧны, кыдзи тӧвйӧмаӧсь тавося кӧдзыдъяс дырйи. Пӧль-пӧч пач дорын и шонтысьӧны. Николай Васильевич пырджык паччӧрын и куйлӧ, пӧрысь лы-сьӧмсӧ шонтӧ. Дерт, челядь-внукъяс отсасьӧны: ва-пес пыртлӧны, мукӧд удж бергӧдӧны. Сэсся олӧмаяс ёна шогсисны, кор бырӧдісны мӧс. Удж дорӧ велалӧм верстьӧ йӧзыд бӧръя кадӧдз на видзисны Сюруксӧ. Идрасьны, турун пуктыны отасисны челядь. Антонина Дмитриевна семьяын медся пыдди пуктана морт да, сылысь кывзысисны на, помӧдз тшӧктіс видзны мӧстӧ да. Ӧні думъяс тыр-бур оланін йылысь. Николай Васильевичлы, кыдз Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранлы, таво долженӧсь вичмӧдны патера. Керка видзӧдлыны комиссияӧн волӧмаӧсь нин. Ставсӧ кытшовтӧмаӧсь, весиг джодж вылас чеччалӧмаӧсь. Ӧні Александр пиыс чукӧртӧма колана бумагаяс да сдайтӧма районса администрацияӧ. — Не кӧ сійӧ, ог тӧд и мый вӧчим эськӧ, — майшасьӧ Антонина Дмитриевна. — Пӧшти ӧд быд лун нин ветлӧ то Висерӧ сельсӧветӧ, то Кӧрткерӧсӧ районса администрацияӧ да мукӧдлаӧ. Быдсяма кабалаяс колӧ чукӧртны. Киссьӧм керка вылас кутшӧмкӧ паспорт на колӧ и. Кыдз шуласны, «без бумажки — ты букашка». Сідз и эм. Война кадӧ чужан сиктын Ленин нима колхозын Антонина подростокӧн нин уджавлӧма. Войнаыс дзик матын мунӧма. Калинин кар некымынысь вуджліс пӧ и немечьяслы, и миянлы. Колхоз архивыс коркӧ кадӧ сотчылӧма и став документыс тшӧтш. Ӧні олӧма ань некодӧс оз вермы эскӧдны, мый сэк кадӧ тшӧтш мырсис, оз вермы босьтны тылса ветеранлысь статус. Сэкъя документъясысь сӧмын комсомольскӧй билет и кольӧма. — Водзын эськӧ корсьыси, вочакыв ыстылісны, мый збыль колхозлӧн став лицевӧй счётъясыс сотчӧмаӧсь, — ышлолалӧмӧн висьталӧ Антонина Дмитриевна. — А ӧні, 81 арӧсаыдлысь сійӧ документъяссӧ корӧмыс дзик нин унижение мен. И лэдзчыси нин таысь, беспӧлезнӧ. 1948 воын том нывкаӧн Антонина локтіс Комиӧ техник-метеорологӧ Архангельскын велӧдчӧм бӧрын. Сійӧ вӧлі «Лунь» метеорологическӧй станция лӧсьӧдысьӧн. Сюзяыбын жӧ тӧдмасисны армияысь воӧм Николай Васильевичкӧд. Ӧтлаын и сэсся станцияын уджалісны. Калининскӧй (ӧні Тверь) областьын чужлӧм роч нывка эз повзьы кольччыны Комиӧ. Ӧдйӧ велаліс коми кывйӧ. Ӧні зэв бура варовитӧ, сӧмын корсюрӧ роч кывъяс сёрниӧ пыртлӧ. Сылӧн збойлунлы ӧні на грездын весиг томъяс завидьтылӧны. Ӧні пӧль-пӧчлысь «кок туй талялӧны» челядь. Александр пиыс веськӧдлӧ станцияӧн. Сэні жӧ уджалӧны Женя внучка да Сергей внук. Николай Васильевичӧс фронт вылӧ босьтлісны 1942 воын. 17 арӧс да джын на и вӧлі. Воюйтіс лунвыв фронтын, Сталинградланьын, Донбасса степьясын. Ыджыд тышъяс Украинаын вӧліны. Вӧлі миномётчик-наводчикӧн. Победа лун сержант Микушев вочааліс Германияын. Кыдз казьтылӧ ветеран, май 9 лун бӧрын на ёна воюйтлӧмаӧсь, юклӧмаӧсь Берлин. — Но ми ставсӧ терпитам, — верӧссӧ мышкас тапкӧдӧмӧн висьталӧ Антонина Дмитриевна. — Тавося кӧдзыдӧ тай кыдзкӧ тӧвйим. Дзоньвидзаӧсь кӧ лоам, унатор на венам. {Попов Алексей @ Сӧвмӧдӧ челядь вежӧрын тӧдӧмлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} СӦВМӦДӦ ЧЕЛЯДЬ ВЕЖӦРЫН ТӦДӦМЛУН Шойнаты сиктын чужис да олӧ Светлана Михайловна Попова. Тайӧ менам муса мамӧй. Сійӧ уджалӧ Шойнатыса шӧр школаын коми кыв да литература, роч кыв да литература велӧдысьӧн, наука да методика удж боксянь директорӧс вежысьӧн. Воис аслас муса школаӧ уджавны 1993 воын, Сыктывкарса университет гӧрд дипломӧн помалӧм бӧрын. Светлана Михайловналӧн помтӧм мелілуныс да удж дінас пыдӧстӧм муслуныс сетӧ позянлун сӧвмӧдны челядьӧс, да и аслыс водзмӧстчыны. Сідз, 2003 воын «Вося велӧдысь» районса конкурсын медводдза места шедӧдӧм бӧрын Светлана Михайловна пырӧдчис республикаса конкурсӧ да лои коймӧдӧн. 2006 воын «Велӧдӧм» национальнӧй бала серти Светлана Михайловна лоис Россияса медбур велӧдысьяс лыдын. Тайӧ жӧ вонас пыдди пуктана коми ань шедӧдіс мӧд места «Нывбаба — сиктын кӧзяйка» республикаса конкурсын «Сиктса том ань» нимпасын. Светлана Михайловналӧн велӧдчысьясыс, кыдзи и ачыс, дугдывтӧг водзмӧстчӧны, пырӧдчӧны уна сикас конкурсӧ, олимпиадаӧ, ордйысьӧмӧ и лоӧны вермысьясӧн. Кыдзи шуласны, мелі да шань мортыдлӧн шудыс век керка тырыс. Светлана Михайловналӧн семьяыс — медбур пыкӧд уджас, олӧмас, а сылӧн мелілуныс вичмӧ быдӧнлы. Менам мамлӧн йӧз дінӧ сибыдлуныс, шаньлуныс да мелілуныс лоӧ подулӧн и крепыд ёртасьӧмлы. Светлана Михайловна — зэв шань, сьӧлӧма, вежӧра велӧдысь, тӧждысьысь мам. Сійӧ сетӧ челядьлы бур тӧдӧмлунъяс, индӧ олӧмын тӧлка туй вылӧ, сӧвмӧдӧ ас кодьыс жӧ вежавидзысь быдтасъясӧс. Ме чайта, ыджыд шудлунӧн лоны Светлана Михайловналӧн быд лунъя велӧдчысьӧн. Сиа мамуклы крепыд дзоньвидзалун, уджын водзӧ вылӧ вермӧмъяс. [Алексей ПОПОВ, 11 класс. Шойнаты.] {Габова Аня, Подорова Даша, Габова Ира @ Став вынсӧ да кадсӧ сетӧ сиктса школалы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} СТАВ ВЫНСӦ ДА КАДСӦ СЕТӦ СИКТСА ШКОЛАЛЫ Одыбса школаын нёль во нин петӧ «Гуркӧс шор» газет. Сійӧс лэдзӧны 11 класса велӧдчысьяс Аня Габова, Даша Подорова да Ирина Габова роч кыв да литература велӧдысь Ева Александровна Кучевалӧн веськӧдлӧм улын. Тавося урасьӧм (февраль) тӧлысьын газетлысь мӧдӧд лист боксӧ вӧлі сиӧма миян школаса директор В. И. Ларуковалы. Редколлегияысь нывъяс нуӧдісны Вера Ивановнакӧд воча сёрни. — Школаын велӧдчигӧн кутшӧм предмет Тіянлы медъёна кажитчис? — Ме медъёна радейтлі литература урокъяс. — Висьтыштӧй, кутшӧмӧсь вӧліны Тіян студенталан воясыд? — Стипендия вӧлі зэв ичӧт. Туй вылӧ сьӧмыс эз тырмыв, та вӧсна юркарсянь гортӧ гежӧда ветлывлі. Мам велӧдіс школаын, но и сылӧн удждоныс эз вӧв тырмымӧн. Ӧніӧдз зэв радейта спорт. Студенталан воясӧ ворслі волейболысь да баскетболысь ӧтувъя командаын. Веськӧдлі профсоюз котырӧн. Пединститутын жӧ велӧдчи заочнӧ, ковмис ӧтпырйӧ уджавны, велӧдчыны да и семьяын бергӧдчыны. — А кыдзи Ті веськалінныд Одыбӧ? — Ме ачым чужи-быдми Вомын сиктын. А велӧдчӧм помалӧм бӧрын вӧлі мӧдӧдӧны уджавны куим сикт-посёлокӧ: Одыбӧ, Пӧддельнӧйӧ да Адзорӧмӧ. Мам тшӧктӧ вӧлі мунны Пӧддельнӧйӧ. А ми нывъёрткӧд, кодкӧд ӧтлаын велӧдчим, локтім Одыбӧ. — Челядьдырйиыд кодӧн кӧсйинныд лоны? — Ме мӧвпавлі лоны лётчикӧн, следовательӧн либӧ велӧдысьӧн. — Кыдзи Ті чайтанныд, кутшӧм небӧг колӧ лыддьыны быд мортлы? — Чернышевскийлысь «Что делать?» Тайӧ менам медрадейтана небӧг. — Кыдзи Ті шойччывланныд? — Кор нин ме медбӧръяысь шойччывлі? Кымын во сайын? Дерт, вӧлі кӧ прӧст кад, коллялі эськӧ вӧр-ва дорын либӧ спортзалын, но татшӧм позянлуныс абу. — Сьӧкыд-ӧ пӧртны веськӧдлысьлысь могъяс? — Веськӧдлысьлӧн уджыс зэв кывкутана, уна кабалаӧн колӧ ноксьыны. А нӧшта быдлаӧ колӧ сьӧм корсьны, то 40, то 50 сюрс шайт. А кытысь босьтны найӧс? Та боксянь кӧ, уджыс зэв сьӧкыд. Колӧ пасйыны, мый Вера Ивановна веськӧдлӧ Одыбса школаӧн 1992 восянь, а ставыс велӧдан стажыс 38 во. А со кыдзи донъялӧны В. И. Ларуковаӧс сылӧн уджъёртъясыс: «Вера Ивановна — зэв кыпыд, зіль морт». «Ме шензя, мыйта сійӧ вермӧ уджавны». «Вера Ивановна став вынсӧ да кадсӧ сетӧ школалы, сідзкӧ, миянлы, сиктлы». «Сійӧ удитӧ велӧдны и методика, и урокъяс выль ног нуӧдӧм. Чуйман, кор сійӧ ставсӧ удитӧ!» Ми сиам Вера Ивановналы уджын вермӧмъяс, дзоньвидзалун, а сідзжӧ велӧдчысьяс, бать-мам, уджъёртъяс да вылыс чина войтыр боксянь отсӧг. [Аня ГАБОВА, Даша ПОДОРОВА, Ира ГАБОВА, 11 класс. Одыб.] {Kodko @ Тӧвбыдӧн вӧчӧма 200 кӧрзина @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-04.} ТӦВБЫДӦН ВӦЧӦМА 200 КӦРЗИНА Вомынысь Василий Исаков важысянь нин вӧчалӧ кӧрзинаяс да пестеръяс. Керка-овмӧсын зэв колана татшӧм дозмукъяссӧ вӧчасьысьыс миян районын сӧмын гоз-мӧд и сюрас. Ӧнія кадӧ йӧз вӧдитчӧны медсясӧ пластикысь дозмукъясӧн, а пӧль-пӧчӧн лӧсьӧдӧм пуысь вӧчӧмторъяс лоины музейса дона шоч кӧлуйӧн кодь. Гашкӧ, важӧн нин бырисны тайӧ пу кӧлуйясыс, эз кӧ вӧвны сійӧс вӧчалысьяс. Вӧчасян уджӧ Василий Андреевич босьтчис томӧн. Велӧдчис Пезмӧгса 2-ӧд номера ремесленнӧй училищеын. Сэсся уджаліс вӧрпунктын пуа кӧлуй вӧчысьӧн (столярӧн) да колантор сетысь-вайысьӧн (снабженецӧн). Айлов висьталіс, мый вӧрпунктын найӧ, 3 уджалысь, дженьыд кадӧн вӧчавлісны некымын сюрс кӧрзинаӧдз. Абу пӧ кокни тайӧ уджыс, овлывлӧ и дӧзмылан. Но уджач киясыс оз лэдзны кыккирудз пукавны. Со кузь тӧвбыдӧн киа-пода морт вӧчалӧма матӧ 200 кӧрзина. Лунтырӧн сійӧ вӧчӧ ӧти кӧрзина. Ассьыс вӧчӧмторъяссӧ Василий Андреевич иналӧ вузасянінъясӧ, ветлывлӧ и сикт-грездъясӧ вузасьны, а овлӧ и гортӧдзыс ньӧбасьысьяс волӧны. Весиг пӧ Москваса гӧсьтъяс волӧмаӧсь да окотапырысь ньӧбӧмаӧсь кӧрзинаяссӧ. Исаковлысь вӧчӧмторъяссӧ позьӧ аддзыны и юрсиктын выставкаяслӧн жырйын, кӧні найӧ эмӧсь вузӧсын. Сьӧм таысь уна оз чукты, но век жӧ, олӧма мортлы содтӧд шайтыд оз мешайт. Василий Андреевичлӧн зарни киясыс — бур отсасьысьяс, колана удж пӧртысьяс. {Kodko @ Пасъясны 65 во Победа тырӧмлы да ӧтувъя олӧмлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-07.} ПАСЪЯСНЫ 65 ВО ПОБЕДА ТЫРӦМЛЫ ДА ӦТУВЪЯ ОЛӦМЛЫ Аскомысь, ода кора (май) 9 лунӧ Одыб сиктысь Иван Васильевич да Анна Инокентьевна Михайловаяслӧн семьяын кык пӧвста праздник. Победа лунӧ тайӧ олӧма гозъя кутасны пасйыны ӧтув олӧмын 65 вося пас. Иван Васильевич — войнаса ветеран. Том зонмӧн на веськаліс фронт вылӧ, Прибалтикаӧ. Ӧні на син водзас сьӧкыд тышъяс, сотчӧ муыс и ваыс. Би пиын корабльяс да танкъяс. Доршасьӧ тай синваыд, кор усьӧ ставыс тӧд вылад. Сьӧкыда ранитчӧм бӧрын Иван Васильевич бергӧдчӧ гортас. Енбиа мортӧн пыр вӧлі сійӧ. Техникатӧ мортӧс моз жӧ тӧдӧ. Фронт вылысь локтӧм бӧрын пенсия вылӧ петтӧдз механикаліс видз-му овмӧсын. Сиктын сійӧ пыдди пуктана морт, морӧс вылас фронтӧвӧй да уджвывса наградаяс. Анна Инокентьевна видз-му овмӧсын жӧ уджаліс. Сійӧ тылса ветеран. Гозъя быдтісны 7 челядьӧс. Дерт, олӧмад и радлуныс, и шогыс вӧлі. Со куим пи нин абу ловъяӧсь. Ӧні ёна нывъяс отсасьӧны бать-мамлы. А найӧ важмоз варовӧсь, оз ӧтдортчыны йӧзысь. И мед отсалас на налы Енмыс водзӧ дзоньвидзаӧн овны, мед шоныд лоӧ керка пытшкын, а пызан вылын — небыд нянь да сов. Сикт овмӧдчанінса администрация да ветеранъяслӧн сиктса сӧвет. {Kodko @ Василий Карповлӧн петіс ас небӧг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} ВАСИЛИЙ КАРПОВЛӦН ПЕТІС АС НЕБӦГ Неважӧн Кӧрткерӧс сиктса типографияын петіс Василий Карповлӧн «Судьба-злодейка» гижӧдъяс серти роча-коми небӧг. Великӧй Отечественнӧй войнаса участник, «Звезда» газетын вӧвлӧм уджалысь бура тӧдӧ олӧмсӧ быд боксянь. Сылӧн пасйӧдъяс воасны сьӧлӧм вылӧ и томлы, и пӧрысьлы, чужтасны выль видзӧдлас-мӧвпъяс. Окота, мед Василий Сергеевичлысь небӧг вермисны лыддьыны унджыкӧн, тиражыс зэв ичӧт, сӧмын 50 экземпляр. Ӧд гижысь сетіс тайӧ уджас эз сӧмын ассьыс енбисӧ, но и аслас зептысь сьӧм. {Kodko @ Вермӧм дорысьяскӧд шоныд аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} ВЕРМӦМ ДОРЫСЬЯСКӦД ШОНЫД АДДЗЫСЬЛӦМ Ода кора (май) медводдза лунъясӧ «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина кытшовтіс сикт овмӧдчанінъяс, кӧні аддзысьліс Айму вӧсна Ыджыд тышын участникъяс-ветеранъяскӧд. Тайӧ аддзысьлігӧн ветеранъяс юксисны асланыс быд лунъя тӧжд-олӧмӧн, ӧткымынӧн шыӧдчисны чина морт дорӧ отсӧг корӧмӧн, висьталісны-казьтылісны сьӧкыд тыш пыр мунан вояс, Вермӧм лун паныдалӧм йылысь. Аймунымӧс повтӧм дорйысьяскӧд сёрни артмис кузь да шоныд. Николай Доломина пӧся чолӧмаліс ветеранъясӧс Ыджыд Вермӧмӧн, сиис налы тыр-бур олӧм, крепыд дзоньвидзалун да быдӧнлы козьналіс козин. Пасъям, районса администрацияӧн веськӧдлысьлӧн сиктъясӧ волігӧн ветеранъяс шыӧдчылісны сы дорӧ майшасьӧмъясӧн. Лои тӧдса, мый тайӧ гӧрӧдъяссӧ бырӧдӧмаӧсь, корӧмъяссӧ пӧртӧмаӧсь. Сідз, Висерысь Иван Прокопьевич Микушевӧс вайӧмаӧсь бурдӧдчыны Шойнатыса больничаӧ, а Маджаысь Владимир Петрович Нестеровӧс могмӧдӧмаӧсь колана лекарствоӧн. {Ветошкина Наталья @ Гашкӧ, удайтчылас на копыртчывны дедлӧн гу вылын... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} ГАШКӦ, УДАЙТЧЫЛАС НА КОПЫРТЧЫВНЫ ДЕДЛӦН ГУ ВЫЛЫН... Ме ичӧт дырйи ёна завидьтылі Вера нывъёртлы — налӧн вӧлі дед. Миянлы воча керкаын овліс Артип Степан пӧль. Кор бабӧ волывліс миянӧс видлывлыны, сійӧ пырысь-пыр ризӧдліс-воліс. Быд пӧрйӧ панліс сёрни, коравліс бабӧс верӧс сайӧ. Миянлы, посни челядьлы, вӧлі зэв окота, мед баб петас верӧс сайӧ, сэки эськӧ миян лои асланым Степан дед, сылӧн ыджыд керкаас дзебсясьӧмысь позис ворсны. Ичӧт дырйи сійӧ медся радейтана ворсӧм вӧлі. Асланым дедным, Андрей Ильич Ветошкин, пӧгибнитӧма 1943 вося вӧльгым (ноябрь) 5 лунӧ. Баб, Анастасия Ивановна, 41 арӧсӧн кольӧма дӧваӧн 4 челядьӧн. Сьӧкыд уджысь кувсьӧ Анна нылыс. Медыджыд Егор писӧ нуӧны война вылӧ, бӧрсӧ локтӧ ранитчӧмӧн. Баблӧн пыр вӧлі ичӧтик пенсия, кӧть эськӧ кисӧ кресталӧмӧн весь эз пукавлы. Кытчӧдз вермис, пыр уджаліс. Быд тулыс медасьліс совхозӧ, кайліс Эжъес юбокса видзьяс вылӧ, весавліс найӧс лӧп-ёгысь, ветлывліс вӧвлӧм Илья пӧчинокӧдз, кӧні кольлӧма медся шуда кадыс Ӧне дедкӧд. Аскӧдыс пыр босьтліс гырысьджык внук-внучкасӧ. Прадед, Илья Григорьевичлӧн, да прабаб, Устинья Прокопьевналӧн, война вылӧ мунӧмаӧсь 5 пи, бӧрсӧ воӧма сӧмын Ӧлексан. Пӧгибнитӧмаӧсь Лар, Ӧне, Ёгор да Иван. Наста баб вӧлі велӧдчытӧмӧн, но бура помнитіс местасӧ, кытчӧ пӧгибнитӧма да гуалӧмаӧсь верӧссӧ. Пенсияӧй пӧ ичӧтджык, эськӧ позис ветлыны да копыртчывны гу дорас. Ме шуи тӧдмавны, эм-ӧ кӧнкӧ кутшӧмкӧ пасйӧд сійӧ местаас. Гижи письмӧ сэтчӧс военкоматӧ. Воис воча кыв: «Невельскӧй районса Хабенки грездысь гуавлӧм салдатъяссӧ вуджӧдӧма братскӧй гуӧ Турчинскӧй вӧлӧсьтса Бисюрово грездӧ, но ефрейтор Ветошкинлӧн ним-вичыс абу». Корисны Паметь книгаысь лист боклысь копия, сэки содтасны пасйӧд вылас дедлысь ним-вичсӧ. Сійӧ небӧгас уна ним-вич усьӧмаяслӧн и местасӧ пасйӧма. А гашкӧ, мукӧдсӧ менам дед моз жӧ эз пасйывны пӧгибнитан местаса обелиск вылас. Ме вӧзъя внук-внучкаяслы гижлыны сійӧ местаса военкоматъясас да тӧдмавны. Лӧсьыдджык ӧд сьӧлӧм вылад, кор тӧдан, мый май 9-ӧд лунӧ кӧнкӧ ылын менам дедлӧн гу вылӧ пуктасны дзоридзьяс. А гашкӧ, коркӧ аслым удайтчас копыртчывны да ӧзтыны сись сылӧн гу вылын. Ӧні уналӧн вӧчӧма ордпу, кӧні эм места Айму вӧсна усьӧмаяслӧн, и миян внук-внучкаяс кутасны казьтывны найӧс, кодъяс сетісны ловнысӧ мездлун, шуд да асшӧр олӧм вӧсна. Унатор вӧчсьӧ, медым усьӧм воинъяслӧн нимъясыс некор эз вушйыны йӧз вежӧрысь: выльмӧдӧны обелискъяс, гожӧмнас том войтыр ветлывлӧны паметьлӧн вахтаӧн. Тадзи вештам уджйӧзнымӧс усьӧм салдатъяс водзын. Колӧ шуны ыджыд аттьӧ вахтасӧ котыртысь йӧзлы. Паметь вахта — тайӧ историяӧ пырӧдчӧм, усьӧм салдатъясӧс корсьӧм да выльысь гуалӧм. Ме кӧсъя, мед эськӧ сэтчӧ пырӧдчылісны-ветлісны быд сикт-грездысь том войтыр. [Наталья Ветошкина. Керӧс.] {Kodko @ Кӧйдыс ньӧбигӧн эн ылалӧй! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} КӦЙДЫС НЬӦБИГӦН ЭН ЫЛАЛӦЙ! Комиын Россельхознадзорлӧн веськӧдланін ӧлӧдӧ ас овмӧсын му вӧдитысьясӧс лёк кӧйдыс ньӧбӧмысь. Сідз, гӧра-кӧдза заводитчигӧн ёна кутісны вузасьны кӧйдысъясӧн. Но кыдзи висьталӧны Россельхознадзорса специалистъяс, вермас лоны найӧс вайӧны суйӧр сайысь либӧ фитосанитарнӧйӧ карантиннӧй районъясысь. Надзорнӧй органъясӧн лои нин туялӧма ӧткымын кӧйдысысь уна сикас висьӧм. Торйӧн нин му вӧдитысьяслы колӧ видзчысьӧмӧн ньӧбны картупель кӧйдыс. {Кирушева Любовь @ Колӧ-ӧ пӧдлавны челядьлысь сад? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} КОЛӦ-Ӧ ПӦДЛАВНЫ ЧЕЛЯДЬЛЫСЬ САД? Тавося кос му (апрель) 23 лунӧ райсӧветса депутатъяслӧн чукӧртчылӧм дырйи видлалісны 16 вӧзйӧм. На пиысь ӧтиыс «О внесении изменений в решение Совета МР «Корткеросский» от 15 мая 2009 года № VI-18/2 «О согласовании плана оптимизации сети образовательных учреждений на 2009–2013 гг.» Вӧрзьӧдіс медводз эз сійӧ, мый «оптимизация» (велӧдан управлениеын уджалысьяс серти) сетӧ позянлун лӧсьӧдны класс-комплектъяс, выль небӧгъяс да с. в. Тайӧ, дерт, бур! Но сэк жӧ эмӧсь и тырмытӧмторъяс. Пример вылӧ, Пезмӧгын кольӧм во тупкысис посни класса велӧдчанін. Ӧні кӧсйӧны пӧдлавны челядь видзанін. Районса велӧданінӧн юрнуӧдысь Юлия Савиналӧн висьталӧм серти, сад пӧдлалӧм оз ёна инмы челядьлы да сэтчӧс уджалысьяслы. Но кыдз нӧ оз? Ӧд дзолюкъяслы ковмас ветлӧдлыны Адзорӧмса садйӧ, а тайӧ абу ӧти километра вуджӧм. Бара содас уджтӧмалысьяслӧн лыд. Ӧд 10 уджалысь пиысь сӧмын кыкӧс кӧсйӧны могмӧдны уджӧн. Сэсся, Юлия Анатольевна ыстысьӧ садлӧн важ стрӧйба вылӧ. Кыдз нӧ важ, 20 во сайын кӧ стрӧйбасӧ кыпӧдлісны? И нӧшта, став «оптимизациясӧ» вештісны «пӧжарникъяс» вылӧ (весиг эз шуны пӧжарнӧйӧн либӧ пӧжнадзорӧн). Найӧ пӧ аддзисны уна нелючки и найӧс бырӧдӧм могысь ковмас уна сьӧм, тадзи кывкӧрталіс сёрни Юлия Савина. А мый вылӧ нӧ депутатъяс, районса да меставывса власьтъяс? Со 4 во сайын кӧсйисны пӧдлавны Вомын сиктысь челядьлысь сад стрӧйба важмӧм вӧсна. Но сэтчӧс сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлысь мӧвпыштіс да аддзис петан туй: администрация вуджис мӧд керкаӧ, а ассьыс жыръяс вичмӧдіс дзолюкъяслы. Оз ло лёк вӧчас кӧ тадзи тшӧтш и Пезмӧгса администрация. Ӧд мый эм оз ков пӧдлавны, а колӧ видзны. Мед оз жӧ бара артмы Мартиты посёлок моз. Велӧдчанінъяс да челядьӧс видзанінъяслысь лыд чинталӧм серти менам татшӧм видзӧдлас. А кыдзи мӧвпаланныд ті, газетса лыддьысьысьяс? [Любовь КИРУШЕВА, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь.] {Пинягина Оксана @ Кор ӧтвыв олӧ бур семья, быд уджын кужӧм, кыпыд гаж... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} КОР ӦТВЫВ ОЛӦ БУР СЕМЬЯ, БЫД УДЖЫН КУЖӦМ, КЫПЫД ГАЖ... Дас во сайын ода кора 5 лунӧ Висер сиктын чужис Светлана да Василий Игушевъяслӧн семья. Таво найӧ пасйисны алӧйгӧрд (розовӧй) кӧлысь. Светлана чужліс Свердловск областьын, помавліс Висерса школа, заводитліс велӧдчыны культпросветучилищеын, но эз помав. Некымын во уджаліс клубын. Заочнӧ велӧдчис да бура помаліс СГУ-ын история факультет. Дыр уджтӧмалӧм бӧрын Светлана ӧні зільӧ сиктса библиотекаын. Тайӧ аньыс — зэв водзмӧстчысь, пырӧдчӧ быд сикас ордйысьӧмӧ, тшӧкыда позьӧ аддзыны сійӧс лыжи вылын. А кымын шойччан рыт да кӧлысь сиктсаяслы сы отсӧгӧн нуӧдӧма. Праздникъяс дырйи радейтӧ гажӧдны ворсӧмъясӧн. Сідзжӧ и библиотекаын нуӧдӧ уна сикас мероприятие посни да гырысь войтырлы. Нӧшта кужӧ зэв мичаа кысьыны-вурсьыны. Уна морт сиктын новлӧ сыӧн кыӧм ковта, шапка, кепысь-носки. Светлана пырӧдчӧ сиктса нывбабаяс котырӧ, сӧгласуйтан сӧветын веськӧдлысь, дась пыр уськӧдчыны общественнӧй уджӧ. Василий верӧсыс — висерса айлов, зільӧ «Вишерскӧй» колхозын заправщикӧн матӧ 30 во. Аддзысьӧмаӧсь том йӧз клубын дискотека дырйи. Кӧть Света дас воысь унджык нин оліс Висерын, тані медводдзаысь аддзӧма Васьӧс. Ачыс корӧма зонмӧс йӧктыны и сэксянь лоины ӧтлаын. Василий — зіль, уджач морт. Ачыс стрӧитіс керка. Важ йӧз шулӧмаӧсь, ас керкаад олігад пӧ олӧм чӧжыд стрӧитчан. Сідзи жӧ Игушев семья выльмӧдӧны, ыдждӧдӧны оланінсӧ. Кӧзяин номсӧдлӧ ассьыс матыссаясӧ чӧскыд чериӧн, звер-пӧткаӧн. Светлана да Василий быдтӧны куим пиӧс. Владик да Валера велӧдчӧны 5-ӧд да 4-ӧд классъясын, кыкнанныс радейтӧны спорт. Мам-батьлы овмӧсын бур отсасьысьяс, батькӧд ветлывлӧны чери кыйны. Валера нӧшта петкӧдчӧ сцена вылын сьылӧм-йӧктӧмӧн. Медічӧт пиукыс — Серёжа, неважӧн сылы тыри кык арӧс. Та вылын гозъя оз на кӧсйыны сувтны, Ен кӧ пӧ сетас — чужтам на ӧтиӧс... Сиам Игушевъяслӧн семьялы овны ӧтсӧгласӧн уна во, быдтыны челядьӧс мывкыдӧн, сюсьӧн, бать-мамӧс да гырысь войтырӧс пыдди пуктысьясӧн. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Микушева Галина @ Сикт шӧрын сулалӧ казьтӧда пас... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} СИКТ ШӦРЫН СУЛАЛӦ КАЗЬТӦДА ПАС... Эжва пӧлӧн Лыдтӧм сикт И дзик быдӧн — шӧрас Сулалӧ Гӧрд обелиск Дзоридзьяса йӧрас. Уна мортлӧн Сэні ов, Кодлӧн дедыс, батьыс... Быдӧн пуктіс Ассьыс лов Кӧнкӧ ылын татысь. (А. Некрасов). Обелискъяс... Сулалӧны найӧ быд сиктын. Татшӧм обелискыс эм и Нёбдін сиктын. Сулалӧ сійӧ сикт шӧрын, гӧгӧрыс кыдз пуяс. Обелиск-памятник дорас лӧсьӧдӧма алюминийысь вӧчӧм казьтӧда 10 плита, кытчӧ пасйӧма нимсӧ да овсӧ быд салдатлысь, коді муніс сиктысь война вылӧ да бӧрсӧ эз лок... Ставыс 239 ов. Тайӧ Вавиловъяс, Латкинъяс, Макаровъяс, Панюковъяс, Поповъяс, Савельевъяс... Пасйӧмаӧсь татчӧ и Савин вокъясӧс — Александрӧс, Николайӧс да Василийӧс. На йылысь и пасйышта аслам гижӧдын. Чужлӧмаӧсь да быдмылӧмаӧсь Савин вокъяс Паркерӧс грездын. Семья вӧлӧма ыджыд: куим пи да сы мында жӧ ныв. Батьныс, Андрей Яковлевич, воюйтлӧма первой мирӧвӧй война вылын. Зэв сьӧкыда ранитчылӧма, та вӧсна гортас воӧм бӧрын водз кувсьӧма. Мамыслы, Василиса Степановналы, колины ки вылас 6 челядь. Медыджыдыслы 12 арӧс, медічӧтыс — пузчужӧм кага. Тайӧ кадӧ, кыдзи и мукӧд йӧз, уджавлӧмаӧсь видз-му овмӧсын. Кынӧмпӧт корсьлӧмаӧсь кыйсьӧмӧн да град выв пуктас быдтӧмӧн. Овлӧмаӧсь зэв сьӧкыда. Тӧвнас уджавлӧмаӧсь вӧрын, кер лэдзанінын, а тулыснас — сплав вылын... Александр вӧлӧма медыджыдӧн семьяас. Чужлӧма 1906-ӧд воӧ. Помавлӧма 3 класс. Зэв мичаа вӧлӧм гижӧ. 1927-ӧд воӧ котыртӧма семья, гӧтрасьӧма паркерӧсса ныв Лариса Фёдоровна Панюковакӧд. Олӧмаӧсь. Уджалӧмаӧсь. Быдтӧмаӧсь челядьӧс: 4 пиӧс да нылӧс... Но ставсӧ пасьвартіс война. 1941 вося йирым (октябрь) 6 лунӧ Александрӧс нуӧны фронт вылӧ. Гӧтырыслы ыстылас некымын письмӧ. Ӧтиын, гижӧма 1942 вося тӧв шӧр (январь) тӧлысьын, салдат юасьӧ Паркерӧс грездса йӧз йылысь. Коді уджалӧ «Заготживсырьёын»? (Фронт вылӧ мунтӧдз ачыс Александр зільліс сэні). Кыйсьысь-вӧралысь кӧсйӧ тӧдны, уна-ӧ вӧлі урыс арнас? А сідзжӧ пияныслы тшӧктӧ бура велӧдчыны... Медбӧръя письмӧсӧ Александр Савин гижӧма 1942 вося моз (август) 5 лунӧ, буретш аслас чужан лунӧ, кор сылы тырӧма 36 арӧс. Гӧтырыслы, челядьыслы да рӧдвужыслы ыстӧ улӧдз копыр. Эскӧ, мый аддзысясны на. Письмӧас жалитӧ гӧтырсӧ, кодлӧн ки вылӧ колисны 5 челядь. Челядьыслы тшӧктӧ бура велӧдчыны, кывзысьны да отсасьны мамыслы. Письмӧ помас гижӧма содтӧд комиӧн: «Виччысям поезд. Кытчӧ нуасны?» 1942 вося моз 18 лунӧ Александр Андреевич усьӧма тышын. 1944 вося ода кора (май) тӧлысьӧ А. А. Савин гӧтырлы сетӧмаӧсь документ-удостоверение, кӧні пасйӧма, мый Сталинград кар героическӧя дорйӧмысь красноармеец Александр Андреевич Савинӧс 1942 вося ӧшым (декабрь) 22 лунӧ пасйӧма «За оборону Сталинграда» медальӧн. Шӧркост вокныс Савинъяслӧн, Николай, чужлӧма 1911 воын... Котыртӧма семья, быдтӧмаӧсь гӧтырыскӧд ныла-пиаӧс... А 1941 вося лӧддза-номъя (июнь) 26 лунӧ нуӧмаӧсь война вылӧ. Служитӧма 15-ӧд п/я-ын (тадзи пасйӧма документас). А йирым (октябрь) тӧлысьӧ вошӧма юӧртӧг. Медічӧт вокныс, Василей, чужлӧма 1916 воын. 1938 восянь — служба вылын. Усьӧма тышын 1944 вося тӧв шӧр (январь) 23 лунӧ. Дзебӧмаӧсь Псков обласьтса, Пустошкинскӧй районса Емельяновка сиктын. Василейлы вӧлӧма сӧмын 28 арӧс. Со тадзи сотчисны войналӧн биын Савин вокъяс, сиктса ног кӧ Арӧ Якӧ Ӧньӧ пиян. Сикт шӧрын сулалысь обелиск-памятникъяс оз сетны миян-лы вунӧдны ыджыд вир кисьтана война йылысь. Сійӧ йӧз йылысь, кодъясӧс нуис войналӧн вира гыыс. [Галина МИКУШЕВА, Нёбдінса музейӧн веськӧдлысь.] {Гудырева Оксана @ Тӧд миянӧс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} ТӦД МИЯНӦС! Тэнад гудӧклӧн шыыс вӧрзьӧдӧ сьӧлӧмъяс Одыбысь Иван Ларуков бура тӧдӧ, мыйӧн ловзьӧдны морлысь сьӧлӧмсӧ, мый помысь артмӧ кыпыдлун да радлун. Эм сылӧн шог вӧтлысь-пальӧдысь, лов югыдсӧ восьтысь бурдӧдантор, шылада ворсан — гудӧк. Гудӧкасьны Иван велӧдчӧма аснаукаӧн, а сідзжӧ отсалӧмаӧсь сылы бур туйдысь-велӧдысьяс. Воясӧн кыптіс кужӧмлуныс и ӧні сійӧс шуӧны нин зэв мастера ворсысьӧн-виртуозӧн. Сиктын ӧдйӧ и казялісны Ларуковлысь гудӧкӧн ворсӧмӧ сетчӧмсӧ. Корисны уджавны культура керкаын аккомпаниаторӧн. Сійӧ кадсяньыс коли матӧ 7 во, кыдзи Иван вежис вӧрпунктын уджсӧ гудӧкасьӧм вылӧ. И эз весьшӧрӧ. Ӧд сьӧлӧмыслы сюрис радейтана да енбисӧ сӧвмӧдан удж. Районса йӧз бура нин тӧдӧны Иван Ларуковӧс, кыдзи «Сипертас» йӧзкост фольклор котырын гудӧкасьысьӧс да сьылысьӧс. А паськыда нималӧмыс лоис «Ворс, гудӧк, юргы, частушка!» районса конкурсын петкӧдчӧм бӧрын. 2005 вося ордйысьӧмын сійӧс пасйылісны видзӧдысьяссянь козинӧн. Кык во мысти Одыбса Ларуков, нырччӧмнас, енбиалуннас да гудӧкасьны кужӧмлуннас, асланьӧдіс донъялысьясӧс — шедӧдіс «Медбур гудӧкасьысь» ним да районса юралысьсянь медшӧр козин (уна рӧма телевизор). Таӧн айловлӧн шедӧдӧмторъяс эз помасьны. 2008 вося конкурсын сійӧ да домраӧн ворсысь Ирина Петрова лоины медводзынӧсь «Йӧзкост шылада инструментъяслӧн ансамбль» нимпасын. Иванлӧн енбиыс вуджӧма Ксения нылыслы да Ильюша пиыслы: челядьыс батьыс моз жӧ сьӧлӧмсяньыс петкӧдчылӧны сиктса культура керка посйӧд вылын. Сідзжӧ пасъям, мый сійӧ радейтӧ спорт, а сьӧлӧмсӧ вӧрзьӧдӧ ӧнія кадся шылад. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Попов Геннадий @ Тылын уджалыськӧд аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} ТЫЛЫН УДЖАЛЫСЬКӦД АДДЗЫСЬЛӦМ Кольӧм шойччан лунӧ ставӧн, и том, и пӧрысь, пасйисны Великӧй Отечественнӧй войнаын вермӧмлы 65-ӧд вося юбилей. Такӧд йитӧдын ми, Челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан Кӧрткерӧс шӧринлӧн Одыб сиктса «Нюмсер» котырын зільысь войтыр, паныдасьлім Татьяна Демьяновна Моторинакӧд. Тылса да уджвывса ветеранкӧд сёрнитчим водзвыв, и миян локтігкежлӧ авъя пӧчлӧн Галина Нафанаиловна нылыскӧд вӧлі ставыс дась: и сёян-юан, и мелілун, и шензьӧдантор. Пыран керкаӧ да пырысьтӧм-пыр казялан киподтуя мортлысь пассӧ: со и сюмӧдысь кыӧм сов доз да мукӧд дозмук, улӧс вылын куйлӧ сюмӧдысь жӧ вӧчӧм коврик — ставсӧ тайӧс лӧсьӧдіс Галина Нафанаиловна Ухта карын челядьӧс велӧдан уджсьыс шойччан здукъясӧ, весиг вичко да самӧвар сюмӧдысь вӧчлӧма. Ми (Денис Габов, Денис Михайлов, Лёня Попов да налӧн велӧдысь Геннадий Попов) эг жӧ кольӧй водзӧстӧг — вайим аскӧд и тшай юан вӧлӧга, и челядьӧн вӧчӧм козинъяс. Чолӧмасьӧм бӧрын миянӧс пуксьӧдісны пызан сайӧ, кӧні пӧсь тшай тэрмасьтӧг юигкості Татьяна Демьяновна и казьтыліс сьӧкыд кадся олӧм йылысь. Чужліс Домъян Татьӧ (сиктса ногӧн кӧ) Одыбын ылі 1927-ӧд вося ӧшым 24-ӧд лунӧ. Батьыс, Демьян Кузьмич (Кузьма Домъян) локтіс гражданскӧй война вылысь чорыда ранитчӧмӧн (и киас, и кокас веськавліс), но сы вылӧ видзӧдтӧг эз лэччысь — став сикт пасьтала нималіс кыдзи киподтуя мортӧн. Пуысь да сюмӧдысь дзик быдтор лӧсьӧдліс, весиг нинкӧмтӧ кыис. А пань-бекар, чер пуяс, пӧжасян рачьяс! Ставыс артмыліс, гӧгӧр ладӧн вӧлі. Но бур уджалысьясыд, буракӧ, и енэж вылын колӧны — водз кувсис, 50 арӧс сӧмын и тыртіс. Татьяна Демьяновна висьталӧ: «Батьӧ сэтшӧм жаль мен вӧлі — видзӧда да жалита: сӧмын на 50 арӧс, а старик. Кулігас уджала вӧлі сплав вылын, да мастер эз и висьтав — сідзи и дзебисны метӧг». Мамыс, Евдокия Евгеньевна (Евгень Ӧдя), вӧлӧма шань ӧбичаа да бур сьӧлӧмаӧн. Верӧсыскӧд чужтӧмаӧсь 13 кагаӧс, но сьӧкыдлун вӧсна куимыс кувсьӧмаӧсь. Татьяна Демьяновна казьтылӧ ставнысӧ: Марья, Пима, Петыр, Сандра, Анна (кувсис), Грапе, Тате, Наталь, мӧд Анна (ӧнӧдз олӧ Одыбын), Лида, Микулай, Киль, Веня. Домъян Тателӧн казьтылӧмъясысь: «Олім гӧлиника. 10 арӧссянь лои уджавны колхоз уджтӧ, но ныр эг ӧшӧдӧй. Ӧнӧдз на нюмсорӧн казьтыла ассьым «шоперитӧм» — почта разӧдігӧн тшӧкыда и йӧзтӧ новлім. Эз кӧ вӧв почта, век мӧдӧдлісны видз вылӧ, гортын эз пукӧдны. Войнасьыд ёна полім — локтасны кӧ фашистъясыд да бомбитасны... Война кадӧ став сьӧкыд уджыс водіс нывбаба да арлыдаджык челядь пельпом вылӧ. 17 арӧсӧн мӧдӧдісны вӧрӧ. Медводдза тӧвнас сюри и кыскасьӧмыд, и пӧрӧдчӧм-чинтасьӧмыд. Тулыснад муртса сюри шойччыштны — и сплав вылӧ, Висер ю вомӧдз колльӧдан мольбӧжтӧ. Сӧмын эштас — видзвыв удж талялӧ: гортад кайигӧн Выльтыпыын (видз ним) нин мамӧяс виччысьӧны. И гольган сэсся лунтыръясӧн гӧрбушӧн, курантӧ кисьыд он лэдзлыв, а сэсся и чӧскыд кӧра турунтӧ зорӧдӧ тэчан. Со сідзи и гожӧмыд коляс, и бара на вӧрӧ каян кад заводитчӧ. Ни отпуск, ни шойччӧг он тӧдлы. Но некор эг норасьлӧй — ставным олім надеяӧн, мый пасьвартам пеж фашистъясӧс. И тшыгыдла эг кулӧй, кӧть сюрис и кыдъя, и кача няньтӧ пӧтмӧн сёйны. Война дырйи Одыбад уна «высланнӧй» воис. Медводз овмӧдлісны Одыбад, а сэсся разӧдлісны уджалан посёлокъясӧ. Уна и шог да синва налы кисьтны сюрис. Унджыкыс — баба да челядь. Войнаыд помасис, да ёна нимкодясим, кӧть и сьӧкыда на олім. Вӧлі олам Сӧветскӧй страна вермӧмӧн да водзӧ бур олӧм лӧсьӧдӧм надеяӧн». Уджалан стажыс Татьяна Демьяновналӧн 40 воысь унджык (трудодень книжкаыс вошӧма, а сідзи нӧшта на унджык вӧлі). И пыр сьӧкыд удж вылын, но некор эз вошлыв чужӧм вылысь серамбана нюмыс, ловвывса долыдлуныс. И тайӧс тшӧтш сетіс уджвывса ветеран аслас челядьлы Нафанаил верӧсыскӧд (кувсьыліс нин). Витнаныслӧн (Николай, Надя, Ольга, Миша да Галина) тырмӧ и кужӧмлун, и сямлун, и авъялун. Ӧнӧдз на Домъян Тате олӧ сьылӧмӧн: гортгӧгӧр удж вӧчигӧн мыйкӧ сьылӧ вомгорулас, паччӧрӧ водӧ — сьылӧ жӧ. Матӧ сё сьыланкыв пӧ тӧда. Ас кадӧ вӧлі «Сипертас» ансамбль котыртысьяс лыдын, ветліс сыкӧд Эстонияӧ. Ӧнӧдз на казьтылӧ: уна сьылӧм-йӧктӧм, гажӧдчӧм сэн сюри. Татшӧм сёрни бӧрын ӧзйисны и том гудӧкасьысьяс: медводз меддзоляыс, Лёня Попов, ыззис, а сэсся и верстьӧяс босьтчисны ворсны. И войнакадся «Три танкиста», «Катюша», и важ коми «Саръя, саръя, Татьяна», «Ылын, ылын, роч Кавказын», и весиг роч да коми частушкаясӧдз воим. Гаж эштӧм бӧрын тшай юим, снимайтчим да кутім янсӧдчыны: ми аттьӧалім мелі эня-нылаӧс важ казьтылӧмысь, найӧ миянӧс — гажӧдӧмысь. Челядьлы воис сьӧлӧм вылӧ паныдасьлӧмыс, выль тӧдӧмлунъяс, код отсӧгӧн найӧ кутісны мӧд боксянь видзӧдны ӧнія да война кадся олӧм вылӧ, асланыс чужан сиктын олысь войтыр вылӧ. Том йӧз кутісны гӧгӧрвоны, мый и тайӧ сьӧкыд кадсӧ найӧ вермасны вуджны сӧмын сэк, кор кутасны юксьыны-вайны радлун орччӧн олысьяслы. [Геннадий ПОПОВ.] {Kodko @ Юрсиктын выльмӧдісны би мунан везъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-11.} ЮРСИКТЫН ВЫЛЬМӦДІСНЫ БИ МУНАН ВЕЗЪЯС «Комиэнерго» Рытыв-Войвыв МРСК-лӧн юкӧн помаліс юрсиктын би мунан вез вежлалӧм кузя уджъяс. Ставнас лои выльмӧдӧма 18 километра кузьта визь. Колӧ тӧдчӧдны, би проводъяс лои вежлалӧма ӧнія технология серти, мый ёна бурмӧдас йӧзлы электричествоӧн вӧдитчӧм. Ӧд би везъяс юрсиктын вӧлі нюжӧдлӧмаӧсь 80-ӧд воясын. Но бӧръя воясӧ ёна содіс электричествоӧн вӧдитчысьяслӧн лыд, та вӧсна корсюрӧ би везъяс уджӧдӧмын вӧліны падмӧгъяс. Ӧні жӧ став тайӧ мытшӧдсӧ лои бырӧдӧма. Сідзжӧ колӧ пасйыны, мый электропередача вез вежлалігӧн юрсиктын вӧчӧма содтӧд 10 кВ визь «Кӧрткерӧс» 110/10 кВ подстанциясянь, вежлалӧма олан керкаясысь би счётчикъяс. Ставнас тайӧ уджъяс вылӧ лои видзӧма 24 миллион сайӧ шайт. {Гудырева Оксана @ Вермысьлысь ним бара на эскӧдіс Ирина Попова @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-18.} ВЕРМЫСЬЛЫСЬ НИМ БАРА НА ЭСКӦДІС ИРИНА Попова Воддза вежонся пекничаӧ «Северная Нива» ООО бердын муніс видз-му овмӧс пемӧсъясӧс рӧдмӧдысь операторъяслӧн XXVI-ӧд ордйысьӧм. Сэні ассьыс кужӧмлунсӧ да тӧдӧмлунъяссӧ петкӧдлісны районса видз-му овмӧсъясысь стада рӧдмӧдысь 7 техник: Ирина да Владимир Поповъяс («Кӧрткерӧс–1»), Татьяна Киселёва («Северная Нива»), Александр Утямышев («Вишерскӧй»), Светлана Изъюрова («Важ Курья»), Елизавета Симпелева («Исток»), Виктория Латкина («Нёбдинскӧй»). Ордйысьӧм кыпыда восьтігӧн конкурсантъясӧс да гӧсьтъясӧс чолӧмалісны «Северная Нива» ООО-ӧн веськӧдлысь Галина Тарасевич, видз-му овмӧс да сёян-юан районса веськӧдланінӧн юрнуӧдысь Светлана Савчук да «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысь Андрей Люосев. Сэк жӧ лои тӧдмӧдӧма и конкурс донъялысьяскӧд — тайӧ пемӧсъяслӧн висьӧмъяскӧд водзсасян Кӧрткерӧсса станцияӧн юрнуӧдысь Людмила Изъюрова да сэні зільысьяс Александр Новокшонов, Степан Потапов; «Исток» да «Вишерскӧй» видз-му овмӧсъясысь зоотехникъяс Нина Макарова да Лариса Кольцова. Конкурс нуӧдӧмын традиция серти лэптісны ордйысьӧмлысь дӧрапас. Тайӧ нимкодь могсӧ пӧртіс кольӧм вося юбилейнӧй ордйысьӧмын вермысь «Кӧрткерӧс — 1» СПК-ысь стада рӧдмӧдысь техник Ирина Попова (вылысса снимокын). Воис ордйысян кад. Конкурсӧ пырӧдчысьяс майшасьтӧг, лӧсьыда вуджисны ордйысьӧмлысь куим тшупӧд. Петкӧдлісны кужӧмлунсӧ-тӧдӧмлунсӧ лабораторияын уджалӧмын, мӧсъясӧс тырсьӧдӧм ногын, а сідзжӧ вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ. Кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн конкурсантъясӧс пасйисны дона козинъясӧн, Аттьӧалана гижӧдъясӧн Коми республикаса видз-му овмӧс да сёян юан Министерство и «Кӧрткерӧс» МР-са администрация нимсянь. Пасъям, медводдза кык местасӧ шедӧдісны «Кӧрткерӧс — 1» СПК-ысь Ирина да Владимир Поповъяс (гозъя), коймӧдӧн лои «Нёбдинскӧй» видз-му овмӧсысь Виктория Латкина. Локтан тӧлысьӧ Ирина да Владимир петкӧдчасны республикаса ордйысьӧмын. Ордйысьӧм нуӧдысьяслӧн висьталӧм серти, конкурсын петкӧдчысьяслӧн пӧ воысь воӧ содӧ кужӧмлуныс, найӧ уджсикассӧ бура тӧдысь уджалысьяс и пыр тшӧкыдджыка кутісны нырччыны том йӧз. И кыдзи пасйис аслас чолӧмалана кывъясын райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Андрей Люосев: «Тайӧ ордйысьӧмъясыс отсалӧны содтыны видз-му овмӧс вӧчас да кыпӧдны уджалысьяслысь кужӧмлунсӧ. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Ӧтув да сьӧлӧмсянь пасйӧмаӧсь Вермӧм лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} ӦТУВ ДА СЬӦЛӦМСЯНЬ ПАСЙӦМАӦСЬ ВЕРМӦМ ЛУН Газетӧ воисны письмӧяс, кӧні районса йӧз гижӧны, кыдзи сикт-грездъясын пасйӧмаӧсь Ыджыд Вермӧмлысь тшупӧда пас. Паськыд, кыпыд гажъясӧ пырӧдчылӧмаӧсь и томулов, и верстьӧ, и олӧма йӧз. Ӧтув да сьӧлӧмсянь пасйӧмаӧсь Вермӧмсянь 65-ӧд тулыс. Шойнатыысь Нина Мишарина гижӧ: «Курыд синваӧн мыськалӧм шуд... Оз ӧд прӧста шуӧй тадзи Верман лун йылысь. Сьӧкыд тышъясын да асьнысӧ жалиттӧм уджалӧмӧн шедӧдісны тайӧ лунсӧ миян пӧль-пӧчьяс. Миянлы колӧ не вунӧдны да бура помнитны, кутшӧм донӧн шедіс тайӧ вермӧмыс. Ӧні быд сикт-карын мунісны Вермӧмлы сиӧм уна пӧлӧс мероприятиеяс. Со и Шойнаты сиктса йӧз эз кольны бӧрӧ. Гаж нуӧдӧмыс лои вӧчӧма вочасӧн. Ода кора 6 лунӧ войнаса ветеранъясӧс, тылын уджалысьясӧс, салдатъяслысь дӧваясӧс чукӧртлісны кыпыд гажлун вылӧ. Сійӧс лӧсьӧдісны да петкӧдлісны посни челядьӧс видзысь кагульничаяс да асьныс челядь. Мыйсӧ сӧмын абу вӧлі дасьтӧма тані: сценкаяс да кывбуръяс лыддьӧм, сьылӧм да йӧктӧм. Ёна старайтчисны мероприятиесӧ котыртысьяс — став ветераныслы воис сьӧлӧм вылӧ гажыс. Бӧрыннас ӧтлаын снимайтчисны — таын тшӧтш жӧ тыдовтчӧ кӧленаяслӧн йитӧд. Миян сиктын эм традиция: быд во Вермӧм лун водзын садитны пуяс Паметь аллеяын. Со и таво, ода кора 7 лунӧ, ветеранъясӧс, школаын велӧдчысьясӧс, сиктса йӧзӧс вӧлі корӧма татчӧ. Волісны ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс, мукӧд йӧз, весиг детсадса челядь матыстчылісны отсасьны. Ставнас лои садитӧма 70 гӧгӧр пу. А ода кора 8 лунӧ муніс Вермӧм лунлы сиӧм юбилейнӧй рытпук. Гажлун кежлӧ корлісны став ветеранъяссӧ. Петкӧдчысьяс налы сиисны торъя номеръяс: сьыланкывъяс да йӧктӧмъяс, инсценировкаяс да кинохроника. Библиотекаын уджалысьяс петкӧдлісны «Вермысьяс» ( «Победители») выльмӧдӧм уджтас: лӧсьӧдӧмаӧсь фронт вылын воюйтлӧм, а ӧні абу нин ловъя землякъяс йылысь видеоролик. Видзӧдысьяслӧн гӧрддзасьліс горшныс, петіс синва, кор аддзисны ас сиктса йӧзлысь, рӧдвужлысь снимокъяс. Гаж вылын петкӧдлісны ассьыныс сям и гырысь, и посни самодеятельнӧй артистъяс. Ода кора 9 лунӧ культура керка дорса из эрд вылын нуӧдісны Вермӧм лунлы сиӧм кыпыд митинг. Войнавывса ветеран К. А. Королёва сетіс корсьысян отрядӧ пырысьяс Игорь Панюковлы да Сергей Калистратовлы «Активный поисковик» морӧсвывса пасъяс. Здук чӧв олӧм бӧрын лои пуктӧма усьӧмаяслы обелиск дорӧ венокъяс. Та кындзи, школа бердын уджалысь «Оптимист» клубӧ пырысь челядь петкӧдлісны ассьыныс сям уна пӧлӧс вермасьӧмын-ордйысьӧмын. Рытсянь и вой шӧрӧдз юргисны шылад да война кадся сьыланкывъяс, енэжӧ качліс салют». Газетлӧн общественнӧй корреспондент Оксана Пинягина аслас гижӧдын пасйӧ, мый Висерса школаын Вермӧм лун кежлӧ дасьтысьӧмаӧсь урасьӧм тӧлысьсянь. Сідз, Светлана Муравьёва нуӧдӧма «Вклад сельчан в Победу над фашистами» ним улын конференция. Школаын велӧдчысьяс, 6–9 классаяс, гижӧмаӧсь письмӧяс тышын усьӧм салдатъяслы. Быд класс лӧсьӧдӧма стенгазет ветеранъяслы, вӧчалӧмаӧсь козинъяс да чолӧмалӧмаӧсь ветеранъясӧс. А 5–6 классъясын велӧдчысьяс пырӧдчӧмаӧсь «Полотно Победы» акцияӧ да отсасьӧмаӧсь тылын уджалысьяслы (пес тэчӧмаӧсь, пелькӧдӧмаӧсь керка-йӧръяс). Сӧгласуйтан сӧвет да сиктса нывбабаяслӧн котыр нуӧдӧмаӧсь тулысся кросс. Сійӧ муніс Типӧсиктын, Висерын да Сюзяыбын. Ода кора 7 лунӧ школаын велӧдысьяс да велӧдчысьяс котыртлісны кыпыд, гажа концерт. Вермӧм лунӧ висерсаяс чукӧртчылісны «Шогсьысь мам» дорӧ. Сэні отеч Александр нуӧдіс Айму вӧсна лов пуктысь айловъясӧс казьтылан сьылӧм. Школаысь да детсадйысь томулов пуктісны казьтӧда пас дорӧ гирляндаяс; митинг да концерт дырйи почётнӧй караулын сулалісны 7, 8, 11 классъясын велӧдчысьяс. Концерт да пӧсь рокӧн нуръясьыштӧм бӧрын мунӧма уна сикас ордйысьӧм-венласьӧм. Кыпыда да гажаа пасйӧмаӧсь Вермӧм лун и Пезмӧгын. Та йылысь миянлы аслас гижӧдын юӧртӧ Ядвига Зелинская. Мероприятиеяс мунӧмаӧсь кык лун. Пезмӧгысь да Адзорӧмын олысь ветеранъясӧс ода кора 7 лунӧ чукӧртлӧмаӧсь концерт кежлӧ. Ода кора 9 лунӧ нуӧдӧмаӧсь Адзорӧмсянь да Пезмӧг сикт шӧрӧдз велокросс. Ордйысьны петалӧмаӧсь и челядь, и велӧдысьяс, и сиктса олысьяс. Сэсся мунӧма обелиск дорын торжественнӧй митинг. Лэдзӧмаӧсь салют: енэжӧ зэв лӧня кыпӧдчӧма уна рӧма 65 шар. Но найӧ пысасьӧмаӧсь ыджыд кыдз пуӧ. «Оз кӧсйыны янсӧдчыны местаыскӧд», — шуӧмаӧсь йӧз. Бӧрынджык тӧвныр катӧдӧма найӧс вылӧ-вылӧ. Обелиск дорӧ дзоридзьяс да ньыв лыскысь гирляндаяс пуктӧм бӧрын чолӧмалӧмаӧсь кроссын вермысьясӧс. Сэні жӧ салдат паськӧма нывбабаяс чӧсмӧдлӧмаӧсь йӧзӧс чӧскыд рокӧн, а олӧмалы вичмис и боевӧй сё грамм. «Йӧз разӧдчисны, но лов вылын вӧлі кыпыд. Культура керка дорын челядь дыр на ворсісны. Аттьӧ ставныслы, коді лӧсьӧдіс тайӧ лунсӧ, коді пуктіс пай праздник лӧсьӧдӧмӧ», — помалӧ гижӧдсӧ Я. Зелинская. {Kodko @ Алексей Поповлӧн «Сюр» пуктасны Франция кыв вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} АЛЕКСЕЙ ПОПОВЛӦН «СЮР» ПУКТАСНЫ ФРАНЦИЯ КЫВ ВЫЛЫН Миян земляк, драматург Алексей Поповлысь «Сюр» пьеса пуктасны Францияын. Коми кывйысь гижӧдсӧ франция кывйӧ вуджӧдіс Себастьян Каньоли, кодлы мусмӧма финн-йӧгралӧн кывъяс. Финн, сэсся коми кывъяс велӧдӧм бӧрын, Себастьян босьтчис вуджӧдны франция кывйӧ Михаил Лебедевлысь «Кӧрт Айка», «Яг Морт». Вуджӧдӧ и мукӧд гижӧд. Французъяс «Сюр» пьесаӧн воласны Комиӧ Виктор Савин нима драма театрлы 80 во тыригкежлӧ. «Сюр» пьесаӧн эз на тӧдмасьлыны коми войтыр, но пуктылісны Алтайын, Татарстанын, Свердловск областьын да Красноярск крайын. Вуджӧдӧма некымын кыв вылӧ. {Kodko @ Геннадий Поповлӧн петіс шӧвктугъяслы ӧктӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} ГЕННАДИЙ ПОПОВЛӦН ПЕТІС ШӦВКТУГЪЯСЛЫ ӦКТӦД Воддза вежонӧ челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан районса шӧринлӧн «Нюмсер» нима Одыбса юкӧнын кыпыда тӧдмӧдісны сэтчӧс енбиа велӧдысь, кывбуралысь-сьыланкывъяс гижысь Геннадий Поповлӧн «Видза олан, гажа лун» ичӧт челядьлы коми кывбуръяс, серамбана висьтъяс ӧктӧдӧн. Выль ӧктӧдӧ пыртӧмаӧсь «Звезда» газетын «Кӧч гӧснеч» содтӧд петасын йӧзӧдлӧм Ӧнись дядьлысь шӧвктугъяслы тэчӧм сьыланкывъяс, кывбуръяс да мойдъяс. Сідзжӧ лист бокъясысь позьӧ аддзыны и Одыбса шӧринӧ ветлысь челядьлысь серпасъяс. Петасӧн чолӧмавны да гижысьӧс нимӧдны волісны КРЦДОД-ӧн веськӧдлысь Тамара Борискина, сэтчӧс Шойнатыса юкӧнын велӧдысьяс Ольга Печеницына да Татьяна Попова, районса велӧдӧмӧн веськӧдланінӧн юрнуӧдысь Юлия Савина да мукӧд. Бур козинӧн велӧдысьлы лоис 2-ӧд да 10–11-ӧд классъясын велӧдчысьяслӧн петкӧдчӧм. Пасъям, ӧктӧдсӧ лэдзӧмаӧсь Кӧрткерӧсса типографияын. Тиражыс — 50 экземпляр. Сійӧс разӧдасны детсадъясӧ, школаясӧ да библиотекаясӧ. Ӧктӧд лэдзӧмсӧ котыртіс челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан районса Шӧрин. {Kodko @ Кутам лача, мый татшӧм отсӧгыс лоӧ быд во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} КУТАМ ЛАЧА, МЫЙ ТАТШӦМ ОТСӦГЫС ЛОӦ БЫД ВО Кӧрткерӧс сиктса ветеранъяслӧн сӧвет пӧся аттьӧалӧ Кӧрткерӧс школаса велӧдчысьясӧс олӧма йӧзлы отсасьӧмысь. 2010 во — юбилейнӧй во. 65 во тырис Ыджыд Вермӧмсянь. Во помӧдз кутасны отсасьны олӧма йӧзлы, кодлы кутшӧм отсӧг ковмас. Миян сиктын олӧ 8 ветеран. Велӧдчысьяс волісны гортӧдзыс войнавывса быд ветеран ордӧ да чолӧмалісны музыкальнӧй открыткаӧн. Ветеранъяс висьталісны ас йывсьыныс, а велӧдчысьяс — велӧдчӧм йылысь да лыддисны кывбуръяс. Тылын уджалысьяслы В. В. Изъюровлы да А. И. Изъюровалы отсалісны пес поткӧдлыны да тэчны. Сідзжӧ Дина Николаевна Кирушевалы новлісны пес туй дорысь керка дорӧдз. Мария Григорьевна Худяевалӧн да ветеранъяслӧн керка гӧгӧр отсалісны пелькӧдны. Челядь колисны зэв дӧвӧленӧсь, а олӧма йӧз радӧсь бур отсӧгысь. Став ветеранъяссянь аттьӧалам челядьӧс, велӧдысьясӧс, бать-мамъясӧс. Сиам дзоньвидзалун и бур тӧдӧмлунъяс. Кутам лача, мый татшӧм отсӧгыс лоӧ быд во, а оз сӧмын Вермӧмлы 65 во пасъян воын. Кӧрткерӧс сиктса ветеранъяслӧн сӧвет. {Зелинская Ядвига @ Найӧ некор оз вунны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} НАЙӦ НЕКОР ОЗ ВУННЫ Комынӧд воясӧ Лӧкчимдін посёлоклӧн статусыс вӧлі мӧдпӧлӧс. Ылі муясысь Комиӧ мырдӧн вайисны йӧзӧс. Но мутӧ вӧрӧгъясысь дорйыны ковмыліс жӧ. На йылысь абу на ставыс тӧдса. Коркӧ, гашкӧ, и на йылысь тӧдмаласны история туялысьяс. Лӧкчимдін гӧгӧрса сиктъясын олісны да уджалісны вӧвлӧм салдатъяс. Карӧ овмӧдчис М. И. Карпов (чужӧма 1926 воын), война вылӧ муніс 18 арӧсӧн, воюйтіс, служитіс армияын 7 во чӧж. Унаӧн мунісны мӧдар югыдӧ... Посёлокын уджавліс П. Г. Турьев, налӧн семьяысь война вылын усис 3 вок. Пётр Григорьевичлӧн внучкаясыс, Катя да Наташа, тӧдӧны став рӧдвужсӧ. Гажлун кежлӧ школаӧ локтісны Анна Васильевна пӧчыскӧд: тылын уджавлӧм аньлӧн морӧсас ӧшалӧ уна медаль. Сійӧ уджавлӧма Пезмӧгса колхозын, быд удж вӧчлӧмаӧсь киӧн; гожӧмын турун пуктылӧма, тӧлын — вӧр лэдзлӧма. Сьӧкыда овлӧмаӧсь. Анна Васильевна — уна челядя мам. Пётр Григорьевичкӧд чужтісны-быдтісны 6 пиӧс. Ставныс велӧдчӧмаӧсь, уджачӧсь. Вермӧмсянь 65 во пасъян воӧ посёлокын колис сӧмын ӧти войнавывса ветеран — Д. И. Девятов. Но посёлокын уна тылын уджалысь. Гажлун дырйи ставнысӧ чолӧмалісны, казьтылісны, сетісны козинъяс. Велӧдчысьяс да верстьӧ волісны ветеранъяс дорӧ гортӧдзыс: сеталісны открыткаяс, георгиевскӧй ленточкаяс, козинъяс. Козинсӧ дасьтыны отсалісны ас вылӧ уджалысьяс Ю. А. Яковлев, А. Н. Семёнов, школа, приют, детсад да сикт овмӧдчӧминса администрацияын уджалысьяс. Ода кора 8 лунӧ школаын петкӧдлісны ыджыд концерт. Культура керкаын уджалысьяс зілисны, медым гажыс колис кыпыда. Школаын 1–11 классъясын мунісны «Мужестволӧн урокъяс», «Мед пыр лоас шонді» серпасъяслӧн конкурс. Войналы сиӧм викторинаын вермис 11 классын велӧдчысь Роман Панюков. Сідзжӧ эз коль веськодьӧн челядьӧс и «Годы, опаленные войной» интеллектуальнӧй ворсӧм. Томулов корсисны уна материал, тӧдмалісны небӧгъясысь, интернетысь. Аддзисны пасйӧдъяс, геройяслысь нимъяс да сідзи водзӧ. Пасъя, тайӧс лои вӧчӧма абу куш гажлункӧд йитӧдын, уджсӧ лоӧ нуӧдӧма водзӧ. Сиа ставлы бур дзоньвидзалун да тыр-бур олӧм. Мед му вылысь кусас став войнаыс, мед югъялас шонді. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Лӧкчимдін.] {Микушев Михаил @ Патераӧй лоис сэтшӧм югыд да мича, быттьӧ Петродвореч @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} ПАТЕРАӦЙ ЛОИС СЭТШӦМ ЮГЫД ДА МИЧА, БЫТТЬӦ ПЕТРОДВОРЕЧ Шулӧны тай, немтор пӧ абу помтӧм, нэмчӧжся. Дерт, тайӧ тадзи и эм. Меным, войнавывса участниклы, 15 во сайын сетлісны патера. Та мында воӧн сійӧ дзикӧдз важмис. Джоджыс вӧрӧ-легӧ: сувтан ӧтар пӧв помӧ, а мӧдарыс мышкуад кучкӧ. Пӧвъясыс личыдӧсь, абу бура тувъялӧмаӧсь. Кольӧм воӧ патера стенлӧн ӧтар джынсьыс уси шпалерыс, а таво — мӧдарсьыс. Пыран патераӧ, быттьӧ сьӧд кымӧр улӧ веськалан. Та дорӧ нӧшта и асмогасянінын ва бакыс сісьмис да ваыс пыр сӧдзӧ-визувтӧ. Дыр на ме тадзи олі. Бӧрыннас шогӧ уси: эськӧ верми кӧ важӧн нин ставсӧ дзоньталі. Но друг дум вылӧ уси, мый эм «Жилфонд». Звӧнитлі сэтчӧ и час мысти локтісны ме дорӧ сэтчӧс специалистъяс, медшӧр инженер А. С. Кутькин да нӧшта кык морт. Найӧ видлалісны патераӧс да гижисны акт. Бӧрыннас «Жилфондӧн» юрнуӧдысь Галина Коровина ыстіс кык нылӧс, Света Козловаӧс да Ольга Железноваӧс, шпалеритчыны. Нывъяс кык лунӧн шпалеритісны патераӧс, мавтісны-белитісны йирк. Ставсӧ вӧчисны лючки-бура. А мӧд уджалысьяс пуктісны асмогасянінӧ выль ва бак. Кӧрткерӧс сикт овмӧдчӧминса администрацияӧн ыстӧм уджалысьяс дзоньталісны пусянінысь (кухняысь) да коридорысь джоджъяс. Ӧні пыран патераӧ да, быттьӧ Петродворечӧ веськалан! Сэтшӧм югыд, мича да бура вӧчӧма. Аттьӧала ставныссӧ, коді котыртіс да пӧртіс дзоньтасян уджъяссӧ: «Кӧрткерӧс» СП-ӧн веськӧдлысь Михаил Евгеньевич Питашукӧс да сійӧс вежысь Светлана Юрьевна Можайскаяӧс; сикт овмӧдчӧминса социальнӧй уджалысь Галина Васильевна Дормидоноваӧс; «Жилфонд» МУП-ӧн юрнуӧдысь Галина Викторовна Коровинаӧс да сэтчӧс медшӧр инженер Александр Сергеевич Кутькинӧс; ветеранъяслӧн районса сӧветӧн веськӧдлысь Николай Михайлович Казаковӧс. Сиа налы дзоньвидзалун, шуд, кузь нэм, тыр-бур да ӧтсӧгласа олӧм, уджын вермӧмъяс! [Михаил МИКУШЕВ. Кӧрткерӧс сикт.] {Ладанова Ия @ Сьӧлӧмӧс кыскӧ велӧдчыны да пӧртны кывкутана удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} СЬӦЛӦМӦС КЫСКӦ ВЕЛӦДЧЫНЫ ДА ПӦРТНЫ КЫВКУТАНА УДЖ Менӧ шуӧны Ия Ладановаӧн. Ола-выла Шойнаты сиктын. Ичӧт классъяссянь пыр велӧдча «5» вылӧ. Менам медыджыд мог — босьтны зумыд тӧдӧмлунъяс, медым водзӧ пырны велӧдчыны вылыс тшупӧда велӧдчанінӧ. Мый ме радейта? Радейта пырӧдчыны уна сикас ордйысьӧмӧ, велӧдчан предметъясысь олимпиада-чемпионатӧ, кӧні шедӧда тӧдчана местаяс. Но медрадейтана предметӧн лыддя технология. Тайӧ урок вылын велӧдыськӧд ӧтвылысь и пусям, и вурсям, и кысям, и вышывайтчам. Радейта кывбуръяс. Ӧд сэтчӧ тэчӧма сэтшӧм уна мӧвп да лов вӧрзьӧдан кыв. Кывбуралысьяс пиысь сьӧлӧм вылӧ воӧ Иван Алексеевич Куратов. Сідзжӧ радейта и проза. Медрадейтана коми гижысьяс — Виктор Алексеевич Савин да Василий Васильевич Юхнин. Роч гижысьяс пиысь — Лев Николаевич Толстой, Фёдор Михайлович Достоевский да Иван Александрович Гончаров. Кужӧмлунъясӧс сӧвмӧда уна сикас кружокъяс вылын. Кык во чӧж нывъёрткӧд ветлывлі сиктса музейӧ, медым босьтны тӧдӧмлунъяс экскурсовод уджын. И эг весьшӧрӧ: «Айму — Коми му» IX-ӧд районса конференцияын босьтім диплом, кыдз медбур экскурсоводъяс, а «Айму — Коми му» XI-ӧд республикаса конференцияын шедӧдім 2-ӧд места. Вермӧмысь миянлы вичмӧдлісны путёвка Санкт-Петербургӧ. Радейта коми кыв: сёрнитны-гижны комиӧн. Кык во нин ветла «Том корреспондент» кружокӧ. Пырӧдчывла коми кывъя гижӧдлы сиӧм конкурсъясӧ («Мича коми кыв», «Менам муса коми кыв» да с. в.). Менам гижӧдъяс петалісны «Звезда» да «Йӧлӧга» газетъясын. Лоа «Голос юных» школаса газетлӧн медшӧр редакторӧн. Кык во ветлі «Гожся университетӧ», велӧдчи пырӧдчыны журналист уджӧ. Та кындзи, веськӧдла школаса сӧветӧн. Сӧветкӧд ӧтвылысь нуӧдам мероприятиеяс, отсасям ветеранъяслы. Сідзжӧ уджала школа бердын Том бӧрйысьысьяслӧн клубын, сэні ме — секретарь. Менам уна ёрт. Радейта накӧд петавны вӧр-ваӧ походъясӧн. Медшӧр отсасьысьясӧй — дона да муса бать-мамӧй. Налӧн бурӧ туйдӧмыс ёна отсалӧ венны сьӧкыдлунъяс да падмӧгъяс. Радейта миянӧс кытшалысь вӧр-ваӧс. Тшӧкыда босьтла фотоаппарат да снимайта вӧр-валысь сьӧлӧмӧ воан мича эрдъяс. [Ия ЛАДАНОВА.] {Печеницына Ольга @ Тшӧтш пуктім ассьыным пай @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} ТШӦТШ ПУКТІМ АССЬЫНЫМ ПАЙ Бӧрӧ колины Ыджыд Вермӧмкӧд йитчӧм гажлунъяс. Тайӧ праздникыс пыр вӧлі и коляс миянлы медыджыдӧн да коланаӧн. Гӧгрӧс пас кежлӧ быдӧн, дерт, дасьтысис, пуктіс гажлун нуӧдӧм-колльӧдӧмӧ ассьыс пай. Пасйышта, кыдзи дасьтысисны да мый нуӧдісны челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринысь Шойнатыса велӧдысьяс. Сиктса музейӧн веськӧдлысь Г. И. Панюкова быд класскӧд нуӧдіс Айму вӧсна тышкӧд йитчӧм сёрни: «Найӧ тышкасисны Рӧдина вӧсна» (миян сиктса войнаса ветеранъяс йылысь), «Ми корсьысям тшӧтшъяяслысь кок туйяс» (корсьысян отрядъяс йылысь), «Тылын водзмӧстчысьяс» (миян сиктса йӧз йылысь, кодъяс тылын нуӧдісны ыджыд удж Вермӧм матыстӧмын). Сідзжӧ Галина Ивановна нуӧдіс гырысь класса велӧдчысьяскӧд класснӧй часъяс война да чужан му радейтны мывкыдсьӧдан сюрӧс серти. «Салют Победы» районса фестивальын водзмӧстчысьясӧн вӧліны «Карамель» йӧктан котыр (веськӧдлӧ В. В. Агеева) да «Музыкант-любитель» сьылан-шылада инструментъясӧн ворсан котыр (веськӧдлӧ И. А. Канев). Шӧринӧ ветлысь челядь асланыс велӧдысьяскӧд волісны ветеранъяс дорӧ: сёрнитісны-варовитісны войналӧн сьӧкыд кад йылысь. Челядь окотапырысь кывзісны олӧма йӧзӧс, сеталісны юалӧмъяс, а ичӧтджык зонпосни нӧшта на и сьылісны, кывбуръяс висьталісны — гажӧдісны ветеранъясӧс. А бӧрыннас дасьтім «И фронт, и тыл едины были» ним улын стенгазетъяс. Та кындзи, О. Н. Каракчиева дасьтіс Екатерина Иосифовна Осипова йылысь кыпыда тӧдмӧдӧм (презентация). Тайӧ нывбабаыс водз кольӧма дӧваӧн, быдтӧма 11 челядьӧс, мам-героиня (ӧні абу нин ловъя). Тайӧ презентацияӧн велӧдысь волӧма «Мужество урокъяс» вылӧ 4-ӧд классӧ да 20 номера ПУ-лӧн юкӧнӧ. Ода кора 8 лунӧ Шӧринса велӧдысьяс да велӧдчысьяс петкӧдчисны культура керкаын ыджыд концертын, а ода кора 9 лунӧ — митинг вылын. Пасъя, мый Вермӧмлы сиӧм концерт кежлӧ культура керкаын уджалысьяс дасьтысьӧмаӧсь став вынъяссӧ зэвтӧмӧн. Сиктсаяс шуӧны, мый татшӧм пыді вежӧра, мӧвпа петкӧдчӧмыс кывкутана праздник дырйиыс дыр нин эз вӧв. Концертын петкӧдчис пӧшти став сиктыс: учреждениеясысь уджалысьяс, ветеранъяс, челядь. Библиотекаын зільысьяс дасьтісны зэв колана удж — видеоальбом «Миян сиктса фронтовикъяс». Вывті бур концерт артмис, воис сьӧлӧм вылӧ и томлы, и олӧмалы. Став Шойнаты сиктса олысьыс аттьӧалӧны режиссёр Марина Анатольевна Ширяеваӧс! [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА. Шойнаты сикт.] {Гудырева Оксана @ Челядь серпасалісны туйын видзчысьӧмӧн ветлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} ЧЕЛЯДЬ СЕРПАСАЛІСНЫ ТУЙЫН ВИДЗЧЫСЬӦМӦН ВЕТЛӦМ Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧсса школаын велӧдчысьяс серпасасисны асфальт вылын. Мӧдӧд во дорвыв районса ГИБДД да «Звезда» газет котыртлісны-нуӧдісны «Туйын видзчысьӧмӧн ветлӧм челядь синъясӧн» сюрӧса конкурс. Тайӧ пӧрйӧ сэні петкӧдчисны 7–12 арӧса 130 ныв-зонпосни. Вочасӧн, класс бӧрся класс петалісны нюмъялысь шондіа ывла вылӧ да уна рӧма мелъясӧн серпасасисны школа дорса асфальт вылын. Регыд руд сера чорыд веркӧс тыри серпасъясӧн. Ӧтияс серпасалісны туйвывса пасъяс, мукӧд — светофор, машина, туй вуджан «зебраӧс», туй инспекторӧс да весиг гижалісны лозунг сяма гижӧдъяс. Челядьлысь уджъяс донъялісны районса ГИБДД-ысь пропаганда кузя инспекторлысь могъяс пӧртысь Сергей Волков да школаысь котыртысьяс Анастасия Микушева и Елена Зрайченко. Донъялысьяслӧн висьталӧм серти, ныв-зонпоснилӧн серпасъясысь пӧ тыдовтчис, мый найӧ бура тӧдӧны туй вывті ветлан правилӧяс да туйвывса пасъяс. А ӧткымынӧн пӧ серпасалӧмаӧсь туйвывса выль пасъяс. Сідзкӧ позьӧ кывкӧртавны, сувтӧдӧм мог дорӧ челядь матыстчисны творческӧя, пыдіа мӧвпыштӧмӧн да думъясӧ сетчӧмӧн. Школаын кыпыд линейка дырйи конкурсын вермысь челядьӧс чолӧмаласны грамотаясӧн да козинъясӧн. Медводдза местаысь пасъясны 1 «в» классын велӧдчысь Ева Блиноваӧс, мӧд местаысь — 2 «а» классысь Лиза Каракчиеваӧс да Алина Дьяконоваӧс, коймӧд местаысь — 2 «б» классысь Аделина Гуссерӧс да Валерия Тимушеваӧс. Сідзжӧ неыджыд призъяс вичмасны посни классъясын велӧдчысь нывкаяслы: Элла Рудаковалы, Настя Щёголевалы, Полина Вольфлы, Алина Волковалы, Нина Коюшевалы, Саша Рыбаковалы. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Чужан мулӧн мича Аннуш @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-05-25.} ЧУЖАН МУЛӦН МИЧА АННУШ Анна Фуражкина чужлӧма Нёбдін сиктын. Сылы 17 арӧс, тушаыс — 160 см, сьӧктаыс — 51 кг, мугӧмсьӧд синъяса, сьӧд юрсиа. Лов кыпӧдантор (хобби): волейбол, баскетбол, шылад, небӧг лыддьӧм, вышывайтчыны бисерӧн. «Уна во нин сулалӧ мича да дона Нёбдін сикт. Тайӧ сиктас ме быдми ичӧтсянь, лолалі сӧстӧм сынӧднас, нимкодяси сиктса гажа инъясӧн... Ӧти гажа да шондіа гожся лунӧ менам мамуклы Енмыс сетіс сьӧкыд удж: быдтыны менӧс, вайӧдны мортӧдз, и мед ме сьӧкыдлунтӧг бӧрӧ коли став олӧмлысь лёк мытшӧдъяссӧ. Сійӧ лунсяньыс коли нин дас сизим во, ме быдми, ветлі детсадйӧ, школаӧ, и со регыд нин колӧ сувтны ас кок вылӧ... Менӧ шуӧны Аннушкаӧн, неыджыд тушаа, мугов, мичаник ныв. Ӧні ме велӧдча Республикаса искусство колледжын. Сьыла сьыланкывъяс, йӧкта, ворса быдсяма йӧзкост инструментъяс вылын. Сьывны да йӧктыны менӧ велӧдіс дона мамӧй, кор меным вӧлі сӧмын на 7 арӧс. Тайӧ кадсяньыс кокӧй сцена вылысь эз на вешйыв. Быд концертӧ да спектакльӧ меным колӧ сюйны нырӧс, гӧгӧр колӧ дӧсадитчыштны... А мый нин сэсся вӧчан, сэтшӧмӧн нин кӧ быдми... Медся радейтана уджӧй — тайӧ пукавны визув Эжва дорын, нимкодясьны сылӧн мичлуннас, сӧстӧмлуннас да вомгорулын сьывны: «Чужан му вылын котӧртысь ёльяс, Сьӧлӧм бурмытӧдз юкталӧй вай, Ключысь ва, вежа ва, Ловъя ва, ловъя ва, Сӧстӧм ва...» {Потапов Миша @ Геройӧс пасйисны Гӧрд Звезда орденӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-01.} ГЕРОЙӦС ПАСЙИСНЫ ГӦРД ЗВЕЗДА ОРДЕНӦН Менам прадед, Василий Иванович Потапов, чужлӧма Кӧрткерӧсын 1914 вося рака (март) 24 лунӧ, а куліс 1990 вося ӧшым (декабрь) толысьын. Ыджыд война заводитчигӧн вӧлӧм служитӧ армияын. Коми муысь салдат веськалас служитны Карельскӧй фронт вылӧ. Вӧрӧгкӧд паныд ӧти тышын прадед повтӧг воюйтӧма аслас ручнӧй пулемётӧн. Кор немеч кутӧма лыйлыны миянлысь боечьясӧс пуляясӧн да снарядъясӧн, прадед повтӧг шырас фашистъясӧс воча аслас пулемётысь. Сэсся пулемётысь помасьӧма лентаыс. И аддзӧ, орччӧн куйлӧны нин ранитчӧм ёртъяс. Кык раненӧйӧс петкӧдас би улысь бокӧджык, босьтас выль пулемётнӧй диск да водзӧ кутас лыйлыны вӧрӧгӧс. Сэк и ачыс ранитчас, веськыд киас веськалӧма немеч. Но кор нин кыкнан киыс дугдас уджавны, кӧрткерӧсса герой-патриотлы ковмас эновтны тышкасянін. Буретш тайӧ тышын подвигысь 1943 вося кос му (апрель) 10 лунӧ прадедӧс наградитӧмаӧсь Гӧрд Звезда орденӧн. В. И. Потапов йылысь весиг гижӧма А. Н. Александровлӧн «Во имя жизни» небӧгын, вӧлі лэдзӧма Коми книжнӧй издательство 1966 воын. Нӧшта сылӧн наградаяс лыдын I степеня Отечественнӧй война орден да уна лыда юбилейнӧй медальяс. Карельскӧй да мукӧд фронтвывса воинъяс торкисны фашистъяслысь планъяс да кутісны фронтлысь линияяс медбӧръя здукӧдз. Прадед нэм кежлӧдз коляс инвалидӧн, лыясыс чегъясьӧм вӧсна веськыд киыс дзикӧдз косьмӧма. Вир кисьтана война йылысь оз вӧлі радейт казьтывны. Сійӧ пӧ сьӧкыд удж, и йӧзлы му вылын колӧ овны воюйттӧг, мирнӧя. Ранитчӧм салдат В. И. Потапов госпитальын бурдӧдчӧм бӧрын воис бӧр чужан сиктӧ. А война муніс кык во на. Прадед гӧтрасьӧма менам прабабкӧд да олӧмаӧсь матӧ 50 во, быдтӧмаӧсь куим ныла-пиӧс. Прабабӧс, Валентина Ивановнаӧс, мӧдӧдлӧмаӧсь Кӧрткерӧсӧ кооперативнӧй техникум помалӧм бӧрын. Ӧти пиыс налӧн — менам дед. Уджавлӧма В. И. Потапов разнӧй уджъяс вылын, киподтуя да збой морт вӧлӧма: галип гачьяс вурлӧма, ки пӧвнас гудӧкӧн мичаа ворслӧма. Пенсия вылӧ петӧма пӧжарнӧй частьсянь. Сетлӧмаӧсь «Отличный пожарный» нимӧдана пас. Война кадӧ эз вӧв кокньыдджык и сиктын кольӧм нывбабаяслы да челядьлы. Менам кык прабаб, Валентина Ивановна да Анна Степеновна Подорова, тылса да уджвывса ветеранъяс. Налӧн сідзжӧ эмӧсь нимӧдана медальяс. Война воясӧ коми аньяс асланыс уджӧн ыджыд пай пуктісны вӧрӧгӧс венӧмӧ. Ӧд сиктын олысь-уджалысьяс тӧдлісны став сьӧкыд нужасӧ, уджалісны фронт лы отсасьӧмӧн, тшыгъялісны. Кыдзи казьтывлӧмаӧсь, сӧмын пӧ пуляыд юр весьтад оз шутьляв, сэсся став сьӧкыдлунсӧ ковмис венны. Вӧрӧгӧс лои вермӧма, пуксис мирнӧй олӧм. Со 65 во став йӧз пасйӧны ыджыд Победа лун. Прадед да прабабъяс абу нин ловъяӧсь, но менам батьлӧн да дедлӧн казьтылӧм серти ме радейта найӧс. [Миша ПОТАПОВ, правнук. Сыктывкар-Кӧрткерӧс.] [Снимокын: В. И. Потапов 1939 воын.] {Kodko @ Йӧв лысьтӧмын оз кольччыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-01.} ЙӦВ ЛЫСЬТӦМЫН ОЗ КОЛЬЧЧЫНЫ Кос му (апрель) тӧлысьӧ районса видз-му овмӧсӧн веськӧдланінӧн сетӧм сводкаысь лыдпасъяс серти ӧтувъя видз-му овмӧсъясын кольӧм во серти йӧв лысьтӧм содӧма. Бура уджалісны лысьтысьысьяс и ода кора (май) тӧлысьӧ, эз кольччыны босьтӧм тшупӧдъясысь. Сідз, ода кора 26 лун кежлӧ ставнас овмӧсъясын лысьтӧмаӧсь 186,5 центнер йӧв. Ӧти мӧслысь тайӧ лун кежлӧ лысьтӧмаӧсь 11,5 килограмм йӧв. Вузӧс вылӧ сетӧмаӧсь 170,5 килограмм. Уна-ӧ йӧв лысьтіс быд овмӧс торйӧн, тӧдмаланныд улынджык йӧзӧдӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧм йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧм йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь таво, витӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ. [«Кӧрткерӧс–1» 27,2 32,2 13,2 15,7 «Северная Нива» 17,5 15,0 14,0 12,0 «Маджа» 14,0 14,7 10,4 11,0 «Сторожевск–1» 7,9 7,0 10,9 9,7 « Нёбдинскӧй» 22,7 23,5 10,7 11,0 «Исток» 21,7 14,5 10,8 7,3 «Вишерскӧй» 51,0 58,0 11,9 13,5 «Нившера» 11,6 11,3 10,8 10,8 «Важ Курья» 12,9 10,4 10,0 8,3 Овмӧсъяс пасьта 186,5 186,6 11,5 11,6] {Kodko @ Коді отсалас вӧвлӧм уджалысьлы? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-01.} КОДІ ОТСАЛАС ВӦВЛӦМ УДЖАЛЫСЬЛЫ? Ме пыр лыддя районса газет. Сэтысь тӧдмала кыдзи олӧ да вылӧ район. Сэні пыр гижӧны зэв ошкана гижӧдъяс, бур йӧз, вермӧмъяс йылысь. Кӧсъя пасйыштны Висерын олӧм йылысь. Гижӧдъясын пыр ошкӧны ставнысӧ, а ӧд эм и зэв уна тырмытӧмтор. Босьтам олӧма йӧзӧс, кодъяс нэм чӧжыс уджалісны видз-му овмӧсын, лэптісны крепыд овмӧссӧ, а налы сэтчӧс веськӧдлысьяс оз кӧсйыны кӧть неуна отсыштны. Пыр кольӧны бӧрӧ, кӧть и водзвыв нин вештысьӧны. Пес вайны трактор механик медводз сетӧ ёртъясыслы, кӧть найӧ некор эз уджавлыны и оз кӧсйыны зільны му бердын. Висерын олӧ Николай Габов: 37 во уджавлӧма му бердын, ӧні 9 во нин пенсия вылын. Быд во сылӧн медыджыд шог — пес вайӧм. Тӧлын быд лун мунӧ гаражӧ тракторла, а сылы пыр абу, кӧть пыр трактористаліс. Буретш неважӧн сыкӧд паныдаси. Сійӧ вӧлӧм лэччӧ гаражсянь. Сёрнивыв воим да и висьталіс гӧрддзасьӧм гӧлӧсӧн, и сы выйӧдз лои мортыс жаль, да босьті и гижи тіянлы. Кута виччысьны газет лист бокысь тайӧ гижӧдсӧ. [И. А. ИВАНОВ. с. Богородск.] Тайӧ гижӧд вылӧ вочавидзӧ «Висер» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова: — Йӧз выписывайтӧны вӧрсӧ пес вылӧ вӧрпунктын администрацияӧн лӧсьӧдӧм список серти. Но овмӧсыд уна да, дерт, ӧчередьын сулышттӧг трактор оз вичмы. Кӧть уналӧн эм ас трактор, а петкӧдлӧ пырджык СПК-лӧн трактор. Сідзжӧ эмӧсь и ас вылӧ уджалысьяс, кодъяс вузалӧны йӧзлы дась пес. А со, мый висьталіс «Вишерскӧй» видз-му овмӧсӧн веськӧдлысь Лидия Ивашева: — Миян видз-му овмӧсса пенсионерлы некутшӧм дон чинтӧмъяс (льгота) абуӧсь. Сӧмын выль стрӧитчысьяс (видз-му овмӧсын зільысьлы) вӧр петкӧдӧмысь вештӧны джын донсӧ. Тракторӧн пес вайӧм могысь йӧз сувтӧны ӧчередьӧ (найӧс пасъялӧ механизатор). Дерт, медводз могмӧдам видз-му овмӧсын уджалысьясӧс, а сэсся чӧредӧн ставнысӧ. Ми пыр на мунім воча сиктсаяслы да эг ӧткажитлӧй тракторӧн отсалӧмысь. Тӧдчӧда, мый миян тракторъяс — видз-му овмӧс техника, а абу йӧзлы отсӧг вылӧ, сы вӧсна мый зэв уна воштӧм артмӧ (убыточнӧй). Водзті кызыс вӧлі ДТ трактор, а ӧні выль техника ньӧбӧм бӧрын ДТ эз коль. И колӧкӧ воас кад, мый йӧзлы ог кутӧй сетны трактор. {Коюшев Саша @ Тӧдліс биа косьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-01.} ТӦДЛІС БИА КОСЬЯС Менам ыджыд мамлӧн батьыс, Александр Васильевич Габов, тшӧтш ветліс война вылӧ. Войнаӧдз сійӧ уджавлӧма Одыб сиктса «Труд» колхозын: пастукавлӧма, вӧвъясӧн кыскавлӧма турун, вӧтлывлӧма гӧригӧн вӧв, ытшкылӧма. Тӧвнас уджавлӧма вӧрын. Но заводитчӧма война. 19 арӧс на и вӧлӧма сэк пӧльлы. Но Айму дорйыны мунӧма медводдзаяс лыдын Шойнатыса военкоматсянь. Тадзи заводитчӧма сылӧн би пыр мунӧм. Первойсӧ пӧль вӧлӧма связистӧн, а сэсся — разведчикӧн. Ӧтчыд сійӧ ёртыскӧд мунасны босьтны сідз шусяна «языкӧс». Сійӧ налы шедӧма ӧдйӧ. Но бӧр локтігас найӧ веськаласны немечьяслӧн дозор шӧрӧ. Сэк зэв ёна ранитчӧма ёртыс. Мунны отсӧгтӧг оз вӧлӧм вермы. Пӧль заводитӧма кыскыны сійӧс ас вылас. Сэк костті «язык» уськӧдчӧма пӧль вылӧ, курччӧма сылысь чуньсӧ да заводитӧма пышйыны. Но ылӧдз абу воӧма, пӧль сійӧс кутӧма да вайӧма частьӧ. Война колис пӧльлы и мукӧд дой: кувтӧдзыс сы пиын пыр олісны осколокъяс. Медводдзаысь сійӧ ранитчӧма 1941 вося йирым (октябрь) толысьын. Куйлӧма госпитальын. Мӧдысь ранитчӧма 1943 воын. Но фронтовӧй туйяс восьлалӧма война помӧдз. Победа вочаалӧма Дрезденын, а демобилизуйтчӧма 1946 вося ӧшым (декабрь) толысьын. Тайӧ кадӧдзыс сійӧ пыр вӧлӧма Украинаын. Айму дорйӧмысь пӧльӧс пасйылісны уна наградаӧн. [Саша КОЮШЕВ. Кӧрткерӧс сикт.] {Kodko @ Челядьӧс доръян войтыркостса лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-01.} ЧЕЛЯДЬӦС ДОРЪЯН ВОЙТЫРКОСТСА ЛУН Челядьдыр — медъюгыд да гажа кад! Быд верстьӧлы окота бӧр веськӧдчывны тайӧ мойдын кодь сӧстӧм сарствоӧ. Сэтчӧ, кӧні олӧны гулыд серам да ворсӧмъяс, аканьяс да чачаяс, медводдза ёртъяс да велӧдысьяс, томӧсь на бать-мам... Сы мында гӧгӧр тӧдтӧмыс-туявтӧмыс и дзолюкъяслы телепит восьтны кӧть ичӧтик, но ассьыныс планета. Челядьдыр — медся шуда да вунлытӧм кад! Сиам дзолюкъяслы шудлун, матыссаяссянь муслун да тӧжд, бура сӧвмыны-быдмыны да лоны районнымӧс, республиканымӧс и весиг Россиянымӧс нимӧдысь войтырӧн! Гажлунӧн, донаяс! {Kodko @ Ме верма ставсӧ аслам ёртъяскӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-04.} МЕ ВЕРМА СТАВСӦ АСЛАМ ЁРТЪЯСКӦД Ме Ольга Зарубина. Ола Шойнатыын. Помала 11-ӧд класс. Медыджыд могыс: бура сдайтны экзаменъяс да водзӧ пырны велӧдчыны вылыс тшупӧда велӧдчанінӧ. Лоны бур да колана мортӧн, медым бать-мам гӧрдитчисны меӧн. Ме зэв ёна радейта сьывны, йӧктыны, тшӧкыда петкӧдчывла сцена вылын. Ичӧтсянь ветлӧдла фольклор кружокӧ. Радейта спорт, ветлӧдлыны походъясӧ, стӧча лыйся. Ме верма кыпӧдчыны вылӧ ыджыд олӧмас аслам радейтана ёртъяскӧд. {Доронина Александра @ «Менам татшӧм уджыс — отсавны йӧзлы» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} «МЕНАМ ТАТШӦМ УДЖЫС — ОТСАВНЫ ЙӦЗЛЫ» Шойнаты сиктысь социальнӧй уджалысь Елена Николаевна Шмидт йылысь олӧма йӧз висьталӧны сӧмын бур кывъяс. «Зэв бур сьӧлӧма, авъя, зіль», — тадзи пасйӧны сы йылысь тӧжд улӧ босьтӧм войтыр. Елена Николаевна йӧзлы отсӧг сетан службаын уджалӧ 16 во. Талун кежлӧ сылӧн тӧжд улын нёль пӧрысь, вермытӧм морт, кодъяслы колӧ бокисянь отсӧг. Пусьӧм-песласьӧм, пелькӧдчӧм, пес-ва пыртӧм, пач ломтӧм, сёян-юан ньӧбӧм — тайӧ быдлунъя уджыс водӧ Елена Николаевналӧн пельпомъяс вылӧ. Медводдза кадас, дерт, сьӧкыд вӧлі. Быд олӧма мортлӧн аслас олан туйвизь, сьӧлӧм дой, шог, быдӧн дорӧ колӧ кужны матыстчыны. Но вочасӧн ань велаліс. Аслас уджын Елена Николаевна медтӧдчанаӧн лыддьӧ олӧма йӧзкӧд сёрнитӧм-варовитӧм, медым гажӧдыштны налысь олӧмсӧ, личӧдыштны сьӧлӧм дойсӧ. Ӧтув найӧ венӧны ӧткалун, пасйывлӧны чужан лунъяс. (Помыс 2 лист бокын). Елена Николаевна тӧждысьӧ и олӧма йӧзлӧн дзоньвидзалун вӧсна. Кор колӧ — корлӧ на дінӧ врачьясӧс, ньӧбӧ аптекаысь лекарствояс. Верӧсыс, Алексей Виллич, сідзжӧ зільӧ отсасьны вермытӧм, пӧрысь войтырлы, ӧд мужичӧй киясыдлы уджыд тырмымӧн. Кодлыкӧ пес поткӧдлас, кодлыкӧ дзоньтасян уджъяс нуӧдас, арнад картупель керны отсалас и. Кык во нин Е. Н. Шмидт отсасьӧ Лилия Ивановна Латкиналы. Артмис сідз, мый пӧрысьладорыс дзоньвидзалунсӧ воштӧм ань ӧткӧн коллялӧ олӧмсӧ. Дерт, рӧдвужыс эм жӧ. Но, кыдзи пасйӧ Лилия Ивановна, найӧ пӧ асланыс уджъясӧн тырӧмаӧсь, да гежӧда волывлӧны. Со и медшӧр отсӧг сетысьӧн олӧма аньлы лоӧ социальнӧй уджалысь. — Ме зэв дӧвӧль, мый бур морт шӧрӧ веськалі. Елена Николаевна зэв шань да тӧждысьысь морт. Вӧлі кӧ позянлун, ме эськӧ сылы медаль ӧшӧді, — сьӧлӧмсяньыс шуӧ Лилия Ивановна. Колӧ шуны, Елена Николаевна ньӧтчыд эз каитчыв, мый бӧрйис татшӧм сьӧкыд уджсӧ. Сылы нимкодь сыысь, мый вермӧ отсавны олӧма войтырлы, юксьыны накӧд сьӧлӧмсьыс петысь шоныдлунӧн. И кӧть веж кӧдзыд ывлаас, кӧть турӧб, сійӧ тэрмасьӧ аслас пӧль-пӧчьяс дорӧ. «Менам татшӧм уджыс — отсавны йӧзлы», — шуӧ ань. [Александра ДОРОНИНА.] {Kodko @ Гожся каникулъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} ГОЖСЯ КАНИКУЛЪЯС Челядьлӧн заводитчисны гожся каникулъяс. Ӧткымынӧн шойччӧны лагеръясын, а мукӧд ветлӧдлӧны школабердса лунся площадкаясӧ. Татшӧм площадкаыс ныв-зонпоснилы уджалӧ пӧшти быд велӧдчанін бердын, Намскса школа кындзи. Лои тӧдса, мый велӧдчысьяс — том спортсменъяс мунӧмаӧсь шойччыны Анапаӧ. Матысса кадӧ челядь котыр мӧдӧдчасны Евпаторияса санаторийӧ. {Kodko @ Козьналісны челядьлы радлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} КОЗЬНАЛІСНЫ ЧЕЛЯДЬЛЫ РАДЛУН Медводдза гожся гажлун — Челядьӧс доръян войтыркостса лун — колис ныв-зонпоснилӧн юр вежӧрын шоныд да бур казьтылӧмъяс. Сикт-грездъясын шӧвктугъяслы котыртлісны-нуӧдісны уна пӧлӧс мероприятие, кӧні медшӧр геройясӧн вӧліны найӧ — миян сӧвмысь-быдмысь челядь. Гажлун нуӧдӧм йылысь миянлы юксис Веселовка посёлокса клубӧн веськӧдлысь Елизавета Дербак. Сійӧ висьталіс, мый лӧддза-номъя 1 лунӧ гаж пансис футболӧн ворсан эрд вылын. Сэні нуӧдӧмаӧсь ворсӧмъяс, ордйысьӧмъяс-венласьӧмъяс. Та бӧрын ордйысьӧмъяс мунӧмаӧсь клуб дорын. Сідз, велокроссын вермӧмаӧсь: ичӧт зонпосни пӧвстын — Ваня Лауконин да Кирилл Сорвачёв, гырысь арлыда челядь пӧвстын — Андрей Волков да Мирослав Тарасевич. Ичӧт туй кост котӧртӧмын I места шедӧдіс Катя Григорьева, а кегли тювйӧдлӧмын — Настя Есева да Андрей Волков. Челядь бур пӧт ворсісны да ордйысисны, а рытгорув чолӧмалісны козинъясӧн да грамотаясӧн пасйисны вермысьясӧс. И медбӧрын томулов гажӧдчисны дискотека вылын. Сідзжӧ Елизавета Дербаклӧн висьталӧм серти, мероприятиеяссӧ нуӧдӧмаӧсь ӧтув детсад-школаын зільысьяскӧд. Ыджыд пай пӧ таӧ пуктӧмаӧсь Валентина Глуханец, Светлана Киблер, Нина Забоева да мукӧд. А «Единая Россия» партиялӧн меставывса юкӧнӧ пырысьяс ӧтув велӧдчысьяскӧд да бать-мамъяскӧд вӧчисны посёлокса томуловлы бур козин — ворсанін. Челядьлы ворсанінын пуктісны дзоридзьяс да пуяс, вӧчисны песочница, гӧгӧрсӧ потшӧсалісны. Тьӧс-плака вылӧ сьӧм вичмӧдӧмаӧсь ас вылӧ уджалысьяс. Зэв кыпыда, гажаа пасйӧмаӧсь Челядьӧс доръян лун и Типӧсиктын. Та йылысь газетӧ гижис Оксана Пинягина: «Гажлунсӧ дасьтісны детсадйысь кагульничаяс, улыс тшупӧда школаын велӧдысьяс да рытпукан керкаӧн веськӧдлысь. Гажӧ пырӧдчисны сикт овмӧдчанінӧн юралысь да сиктысь 70 сайӧ морт. Челядь сьылісны, йӧктісны, ворсісны. Накӧд тшӧтш ворсісны и мамъяс, и пӧчьяс. Медводз кыпыда чолӧмалісны детсад помалысьясӧс. Медводдза классӧ петысь 6 ныв-зонпоснилы сетісны козинъяс, а посни класс помалысьяслы — грамотаяс да дипломъяс. «Висер» СП-ӧн юралысь Анна Попова чолӧмаліс типӧсиктса томуловӧс да неыджыд козинъясӧн пасйис детсадйӧ ветлысьясӧс. Водзӧ мунісны конкурсъяс: чорыд веркӧса туй вылын серпасасьӧм, майтӧг болькъяс (пузыри) да шаръяс лэдзалӧм. Ордйысьӧмъяс дырйи гажа сьыланкывъяс сьылісны Виолетта Подорова, Света Тюрнина и Лиза Габова. А гажлун помын ывлаын верстьӧ и челядь чӧсмасисны чӧскыд пӧжасъясӧн да юисны тшай. Гажлун дасьтысьяс аттьӧалӧны «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн веськӧдлысь Анна Габоваӧс отсӧг сетӧмысь». {Жижева Анна @ Ме пыр на радейта ассьым Бимӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} МЕ ПЫР НА РАДЕЙТА АССЬЫМ БИМӦС А тайӧ Одыб сиктысь жӧ, но гырысьджык классын велӧдчысьяслӧн «Менам паметьысь оз вун» сюрӧса гижӧдъяс. Некымын во сайын миян вӧлі Бим нима пон. Ме сійӧс зэв ёна радейті. Миян, дерт, понйыд уна вӧлі, но тайӧ (понйыс) вӧлі меным медся муса да дона... Коркӧ ӧти гожӧмӧ ми вайим дзоляник понпиӧс. Сійӧ вӧлі руд синма, сьӧдов-руд читкыль гӧна. Сэтшӧм муса! Мыйла-кӧ юрыс сылӧн вӧлі ыджыд. Кор гӧнитас-котӧртас, пыр сангысяс юр вылас. Та вылӧ серавтӧг некор эг вермыв видзӧдны. Думайтім-думайтім да шуим нимтыны сійӧс Бимӧн. Колис кад и ме весиг эг казяв, кыдзи муса понпиӧй быдмис. А ӧд уналы, кор понпианыс быдмӧны, мустӧммӧны. Но ассьым Бимӧс ме радейті пыр ӧткодя. Сійӧ быдмис да лои зэв мича, мусаник гортса понйӧн. Бимӧс сынавлім, медым читкыль гӧныс эз дзугсьы да комокӧссьы. Кӧть сійӧ и эз ыджыд понйӧн вӧв, но лапаясыс — гырысь понлӧн кодь. Гашкӧ, сы вӧсна мый гӧныс сэтшӧм, а гашкӧ, и збыльысь ыджыд. Бим менӧ радейтліс сідзжӧ, кыдзи и ме сійӧс. Но Бимӧй зэв ёна поліс батьысь. Кор батьӧ пукаліс кухняын, сійӧ весиг воськовтны сыланьӧ эз лысьт. А кор бать матын эз тыдав, Бим медводз матыстчыліс кухня дорӧ, гӧгӧрбок видзӧдаліс и вӧлисти пырліс. Бим узьлывліс менам крӧватьын, диван либӧ креслӧ вывсянь радейтліс видзӧдны телевизор. Ме кӧ шулі: «Мун», сійӧ ветлас да недыр мысти бара нин пукалӧ телевизор водзын. Ог тӧд, мыйла Бим сэтчӧ видзӧдіс? Гашкӧ, збыль кажитчӧ вӧлі да... Но ӧти лунӧ менам Бимӧй висьмис. Ми эськӧ кӧсйим бурдӧдны, но эгӧ вермӧй. Бим куліс. Ме зэв ёна радейтлі тайӧ понсӧ да ӧнӧдз на радейта. Менам некор оз вун сылӧн рудов синъясыс, читкыль гӧныс, ыджыд лапаясыс... [Анна ЖИЖЕВА.] {Kodko @ Медуна уджтӧмалысь юрсиктын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} МЕДУНА УДЖТӦМАЛЫСЬ ЮРСИКТЫН Лӧддза-номъя тӧлысь заводитчигкежлӧ йӧзӧс уджӧн могмӧдан районса Шӧринын учёт вылын сулалӧ 639 морт: на пиысь нывбабаыс — 347, томуловыс — 165. Кольӧм во тайӧ кад кежлӧ вӧлі 549 морт. Йӧзӧс уджӧн могмӧдан Шӧринысь специалистъяслӧн висьталӧм серти, медуна уджтӧмалысьӧс лыд вылӧ босьтӧма Кӧрткерӧсысь — 103 морт. Медічӧт лыдпасъясыс Маджаын (7) да Додзын (8). Шӧринсянь уджсикасъясӧ велӧдчӧны 83 морт, а общественнӧй удж вылын зільӧны 89 морт. {Kodko @ Мунӧ гӧра-кӧдза удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} МУНӦ ГӦРА-КӦДЗА УДЖ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын водзӧ мунӧ гӧра-кӧдза удж. Лӧддза-номъя 3 лун кежлӧ ставнас гӧрӧма 554, агсалӧма 300, пинёвтӧма 195 гектар му. Доніз сора (минеральнӧй) мувердасӧн вынсьӧдӧма 1265 гектар му, 680 гектар вылӧ пыртӧма 27400 тонна торф да куйӧд. Видз-му овмӧс да сёян-юан районса веськӧдланінӧн сетӧм сводка серти, ӧтувъя овмӧсъяс кӧдзисны 466 гектар пуктас, либӧ план дорӧ 60,8 прӧчентсӧ. Картупель пуктӧмаӧсь 69 гектар вылын, либӧ план дорӧ 81,2 прӧчентсӧ. «Мӧд нянь» пуктӧм эштӧдӧмаӧсь нин «Исток» да «Вишерскӧй» видз-му овмӧсъясын. {Kodko @ Некор ог вунӧд бабӧлысь кроликъясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} НЕКОР ОГ ВУНӦД БАБӦЛЫСЬ КРОЛИКЪЯСӦС Кор меным вӧлі 5 арӧс, бабӧ видзліс кроликъясӧс. Найӧ олісны сарайын. Гожӧмын налы турун ытшкылім, сэсся куртлім. Ме радпырысь пыртлывлі кроликъяслы турун, вердчӧм бӧрын найӧс малыштлывлі. Весиг мукӧддырйи сарайсьыс эз вӧв окота петны. Луннас нёльысь кымын пыравлі. Медся мусаӧсь кроликъяс тӧлын. Сарайӧ пыран, а найӧ мича еджыд усъяссӧ чургӧдӧмаӧсь. Кык во мысти бабӧ чорыда висьмис и регыд кувсис. Та бӧрын кроликъяс заводитісны рӧдмыны: пыр содӧны и содӧны. Кор найӧ дзоляӧсь, сэтшӧм мусаӧсь, гӧна тупыльяс кодьӧсь. Во джын мысти батьӧ кутіс бырӧдны кроликъясӧс. Ме найӧс зэв ёна жалиті. Сы выйӧдз сьӧлӧмӧ воисны, мый войяснас бӧрдлі. Воис гожӧм. Пыравлывлі куш сарайӧ, да бурӧн казьтывлі кроликъясӧс. Некор ог вунӧд, кутшӧмӧсь найӧ вӧліны мусаӧсь да мичаӧсь. Ӧні миян Женя сідзжӧ видзӧ кроликъясӧс. Ме быд лун пыравла на дорӧ и казьтыла баблӧн кроликъяс йылысь. [Маша КОРЕЦКАЯ.] {Kodko @ Ордйысьӧмын вермысьяс шойччасны саридз дорын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} ОРДЙЫСЬӦМЫН ВЕРМЫСЬЯС ШОЙЧЧАСНЫ САРИДЗ ДОРЫН Кӧрткерӧс районса медбур спортсменъяс колян вежонӧ мунісны шойччыны Анапаӧ. Кыдз юӧртіс «Кӧрткерӧс» АМР-са физкультура, спорт да туризм юкӧнӧн веськӧдлысь Павел Казаков, «челядь мунісны поездӧн и кутасны шойччыны саридз дорын лӧддза-номъя тӧлысь помӧдз. Спортсменъяслӧн арлыдыс — 11–18 арӧс. Сьӧмсӧ шойччӧм вылӧ вичмӧдісны меставывса да республикаса бюджет». Саридз дорӧ мунісны шойччыны том йӧз, кодъяс зільӧны лыжи вылын котралӧмын, боксын да вермасьӧмын. {Kodko @ Повтӧмӧсь, тэрыбӧсь да удалӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} ПОВТӦМӦСЬ, ТЭРЫБӦСЬ ДА УДАЛӦСЬ Гижӧны челядь Ми велӧдчам Одыб сиктса шор школаын 7-ӧд классын. Ми — зэв визув челядь. Ичӧтика пасйыштам ас йывсьыным. Даниил Петров — сійӧ миян путешественник. Кытчӧ сӧмын нин эз ветлы! Воддза воӧ ветліс шойччыны Азов саридз дорӧ, аддзыліс Ейск кар, Улыс Новгород, Киров, Екатеринбург. Кольӧм гожӧмӧ ветліс Сибирлань, воліс Саяногорск, Абакан, Новосибирск, Тюмень, Курган каръясӧ. Сійӧ аддзыліс и Саяно-Шушенскӧй ГЭС, Урал гӧраяс. Тавося тӧвся каникул дырйи миян классысь нёльӧн ветлісны Москваӧ: Лена Габова, Анна Михайлова, Вася Подоров да Даниил Петров. Мыйсӧ сӧмын эз аддзывны Москва карысь миян ёртъяс! Волӧмаӧсь Воробьёв гораясӧ, Сергиев Посадӧ, Гӧрд изэрдӧ, пыралӧмаӧсь Третьяковскӧй галереяӧ, видзӧдӧмаӧсь серпасъяс. А олӧмаӧсь куим кодзува туй морт керкаын (гостиницаын), 22-ӧд судтаын. Андрей Габов, Никита Пудовкин, Илья Габов, Кирилл Ларуков радейтӧны ӧнія кадся спорт — паркур. Чеччалӧны крышасянь, пес чипассянь, пывсян вывсянь водзӧ патурликасьӧмӧн, бӧрӧ патурликасьӧмӧн. Небыд лым вылӧ чеччалӧны. Тайӧ зонъясыс сідзжӧ занимайтчӧны баскетбол секцияын: шыблалӧны сеткаӧ мач, вӧчӧны разминка, котралӧны залӧд, ворсӧны мукӧд класса велӧдчысьяскӧд. Спорт — налӧн лелькуйтанатор. Паша Попова, Таня Макарова окотапырысь велӧдчӧны челядьлӧн шӧринын. Мичаа серпасасьӧны. Налӧн уджъясын медшӧр сюрӧсыс — вӧр-ва, пемӧсъяс, портрет да сідзи водзӧ. А Вася Подоров, Женя Михайлов, Кирилл Ларуков, Даниил Петров, Илья Габов, Никита Пудовкин, Андрей Габов ёна радейтӧны компьютерӧн ворсны. Тшӧкыда пыравлӧны Интернетӧ, медым корсьны урок кежлӧ материал. Кристина Михайловалӧн, Ира Михайловалӧн, Надя Михайловалӧн, Маша Хайрединовалӧн медрадейтана урок — труд. Найӧ бура нин шӧрасьӧны да мичаа вурсьӧны. Тайӧ велӧдчан воӧ ми пырӧдчим технологияысь районса олимпиадаӧ. Сэні Надя Михайлова босьтіс II места. А медводдза тшупӧдӧ петім «Снайпер» да 5–8 классын велӧдчысьяс костын футболӧн ворсӧмъясын. Ми повтӧмӧсь, тэрыбӧсь, удалӧсь! [7 классын велӧдчысьяс.] {Печеницына Ольга, Попова Татьяна @ Сысянь ӧвтӧ шоныдлунӧн да мелілунӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} СЫСЯНЬ ӦВТӦ ШОНЫДЛУНӦН ДА МЕЛІЛУНӦН Нимӧдӧм Одыбысь небыд видзӧдласа, нюмсера да кыпыд оласнога Геннадий Иванович Поповӧс, дерт, район пасьтала тӧдӧны нин ставныс. А нималӧ сійӧ аслас енбинас, кодӧс Енмыс козьнавлӧма сылы ичӧтдырсяньыс на. Геннадий Ивановичлӧн мастерлуныс тыдовтчӧ уна боксянь: вывті киподтуя — мастера вӧчасьӧ сюмӧдысь, мыйӧ и зонпосниӧс велӧдӧ, лӧсьыда гудӧкасьӧ-сьылӧ — мыйӧ тшӧтш велӧдӧ челядьӧс. А нӧшта Геннадий Поповлы смела позьӧ сетны гижысьлысь да композиторлысь ним, ӧд сы мында нин гижӧд, шылад артмӧдӧма-тэчӧма, мый и лыддьӧдлынысӧ сьӧкыд! И ставсӧ... челядьлы. Ода кора (май) 21 лунӧ миянлы мойвиис волыны Одыб сиктӧ кыпыд гаж вылӧ — нимӧдны-чолӧмавны «Видза олан, гажа лун» выль небӧг. Тайӧ небӧгас пырӧ пӧшти став гижӧдыс, мый ӧктӧма Геннадий Ивановичлӧн уна во чӧжӧн. Водзынджык петавлӧм ичӧтик кывчукӧръясысь да «Звезда» газетлӧн «Кӧч гӧснеч» листбокъясысь чуктасъясыс и овмӧдчӧмаӧсь тайӧ выль небӧгас. Мичмӧдӧны гижысьлысь выль «пӧжассӧ» Одыбса челядьлӧн серпасъяс. Тиражыс небӧгыслӧн, дерт, абу ыджыд — 50 экземпляр, но и тайӧ отсалас коми детсадъясын да посни классъясын уджалысьяслы. Сборниксӧ лэдзӧмын водзмӧстчис Кӧрткерӧс районса челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧрин Т. А. Борискина веськӧдлӧм улын, а лэдзӧмаӧсь Кӧрткерӧсса типографияын КР-са национальнӧй политика Министерство отсӧгӧн. Небӧглы сиӧм гаж заводитчис «Одыб, менам гаж» сьыланкывсянь. Мӧдӧд класса велӧдчысьяс Г. Поповлысь вель уна сьыланкыв вӧлі дасьтӧмаӧсь (классӧн веськӧдлысьыс Антонина Семёновна Ларукова). Чужӧма Геннадий Иванович абу дзик Одыбын, а Джиянын. Вель дыр кад чӧж нин Одыбын олӧ, да сиктыс сы выйӧдз нин мусмӧма, мый став гижӧдъяссӧ йитӧма муса сиктыскӧд да сэтчӧс йӧзыскӧд. Уджсикас сертиыс кӧть и тракторист, но кытчӧ тай ордымыс нуӧдас, сэтчӧ и шлывган. Геннадий Ивановичӧс пыр кыскӧма челядь дорӧ. Медводз детсадйын видлӧма асьсӧ музыкальнӧй веськӧдлысьӧн. Гудӧкнад важӧнкодь нин ворснытӧ кужӧ вӧлі да. Детсадйӧн веськӧдлысь Лидия Григорьевна Габова казьтылӧ: «Кыдз бара-й водзынсӧ Геннадий Ивановичтӧгыс уджавсьылӧма-а? Сэки детсадъясын вӧлі мырдысьӧн челядьӧс рочӧн сёрнитны велӧдам. Ставыс, мый оз нуӧдсьы — нуӧдсьӧ рочӧн. Но воӧ Геннадий Иванович, и ставыс вежсьӧ. Сійӧ быттьӧ кӧсйис тӧдчӧдны: чужан кывным — тайӧ меддонаыс, мый миян эм. Вайӧ жӧ пӧ ӧтвылысь сійӧс кутам видзны-лелькуйтны да некодлы ӧбидаӧ не сетны. И кымын мича коми сьыланкыв челядь велӧдчисны сьывны Геннадий Ивановичкӧд, кымын бур кывбур велӧдісны! Челядь дінӧ пыр матыстчӧ ыджыд мелілунӧн, а найӧ шань морт дінад сьӧлӧмсянь жӧ и сибӧдчӧны. Геннадий Иванович кӧ миянкӧд — миянлы праздник!» Кор тадзи уджъёртъясыд висьтасьӧны — майбыр и уджавны. Нӧшта Геннадий Иванович зільӧ Кӧрткерӧс районса челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринын Одыбса «Нюмсер» юкӧнын. Нимсӧ ӧд одыбсаяс кужӧмаӧсь сетны — НЮМСЕР: сысянь ӧвтӧ шоныдлунӧн да мелілунӧн. А кор морт нюмъялӧмӧн уджалӧ — ставыс мунӧ ладӧн, шогсьытӧг. «Нюмсерын» ставныс енбиа велӧдысьяс, быдторсӧ, сё майбыръяс, мастерӧсь вӧчны, да нӧшта сэтшӧм ыджыд сямӧн! Уна сикас конкурсын водзмӧстчӧны, медводзынӧсь. Оз дышӧдчыны, молодечьяс! Веськӧдлӧ тайӧ ичӧтик котырнас Рада Павловна Михайлова. Сійӧ висьталӧ: «Миян нёль морта котырын Геннадий Иванович — ӧтнас мужичӧй. Мойвиис миянлы сыкӧд! Геннадий Ивановичкӧд ми пыр воам ӧти кывйӧ, сыкӧд уджавны кокни и интереснӧ. Миянлы пыр дась сетны колана отсӧг. Медшӧр торъялӧмторнас лыддя, дерт жӧ, челядьӧс вывті ёна радейтӧм да налы уна буртор вӧчны кӧсйӧм». Геннадий Иванович нуӧдӧ «Ловъя ва» да «Чуманок» кружокъяс. Тані челядьӧс велӧдӧ гудӧкӧн ворсны-сьывны да сюмӧдысь вӧчасьны. Пӧль-пӧчнымлысь кужӧмлунсӧ, сямсӧ, киподтуйсӧ вайӧдӧ челядь вежӧрӧдз, оз лэдз важыслы-коланаыслы бырны-виньгыртны. А томуловыд ӧдйӧ и кутчысьӧ татшӧмторад, кужӧмӧн кӧ да тӧлкӧн налы тайӧ гусяторъяссӧ восьтан. Со тай, кык зонка сэтшӧм мастера гудӧкасисны, ичӧтик чуньясыс сӧмын котралісны гудӧк кизьястіыс. А сьыланкывъясыс асьныс нин висьталӧны, мый йылысь сьывсьӧ: «Нюмсер», «Ловъя ва», «Лапти гоз», «Мича гудӧк», «Шондіӧй-шондіӧй», «Сизь». А частушкатӧ да кывбуртӧ Г. Попов репертуарысь мыйта сьылісны-висьталісны! Видзӧд, кывзы да шензьы сӧмын. Колӧ содтыны, мый Г. И. Попов челядьлы гижӧ нӧшта и ичӧтик пьесаяс, ворсанторъяс. Найӧс тшӧкыда йӧзӧдлӧны «Звездалӧн» «Кӧч гӧснеч» листбокъясын «Ӧнись дядь мойдӧ» ним улын. Дзолюкъяслы кӧ ковмас ичӧтик спектакль петкӧдлыны — выль небӧгсьыд колана гижӧдтӧ позяс нин босьтны. Небӧг бура отсалас ичӧт челядькӧд уджалысьяслы. Быд артмӧдӧмтор тані тэчӧма ыджыд радейтӧмӧн да кыпыд лолӧн. Чолӧмалана да уна пӧсь кыв висьталісны тайӧ аддзысьлӧм вылас видзӧдысьяс да гӧсьтъяс: районса велӧдан юкӧнӧн веськӧдлысь Ю. А. Савина; Кӧрткерӧс районса челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринысь директор Т. А. Борискина; районса библиотекаын челядьлӧн юкӧнӧн веськӧдлысь В. В. Шестакова; Одыб сиктса администрацияӧн юралысь Н. Н. Попова; мӧдӧд классӧн (сьылысь-гажӧдысьяс) веськӧдлысь А. С. Ларукова; кывбуралысь (сійӧ ас тшӧт весьтӧ и вайӧдліс миянӧс тайӧ аддзысьлӧм вылас) да Геннадий Ивановичлӧн бур ёрт А. С. Кулаков. Ставӧн сиисны водзмӧстчысь велӧдысьлы, енбиа гижысьлы крепыд дзоньвидзалун да выль лов вӧрзьӧдана петасъяс муса дзолюкъяслы. Медбӧрын аттьӧалам «Нюмсер» шӧринын зільысьясӧс чӧскыд пирӧг-шаньгасьыс, пӧтӧса пӧтка шыдсьыс, чӧскыдсьыс-чӧскыд сёян-юансьыс. Мед дыр на тіянлы уджавсяс ыджыд ловбиӧн, а чужӧмсьыныд нюмсерныд оз бырлы! [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА, Татьяна Попова. содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринса велӧдысьяс.] {Гудырева Оксана @ Тӧждысьӧны олӧма, вермытӧм вӧсна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-08.} ТӦЖДЫСЬӦНЫ ОЛӦМА, ВЕРМЫТӦМ ВӦСНА Матӧ 20 во уджалӧ «Керӧс» сикт овмӧдчӧминса администрацияын Ольга Макарова. Сійӧ — социальнӧй удж кузя специалист. Олӧма йӧзлы отсасян, тӧжд сетан уджсӧ ань лыддьӧ зэв коланаӧн да кывкутанаӧн. Войдӧр Ольга Александровна ужавлӧма школаын: 3 во веськӧдлӧма Сюзяыб грездса улыс тшупӧда школаӧн, а бӧрыннас велӧдӧма нюжӧдӧм луна группаӧ ветлысь ныв-зонпосниӧс. Ӧткӧн удж пӧртны зэв сьӧкыд, но Ольга Макаровалӧн эм бур отсасьысьяс. Квайт нывбаба лун костмысь ветлӧны отсасьны сиктса олӧма да вермытӧм йӧзлы. Уджалысь лунтырӧн кытшовтӧ 4 пенсионерӧс. Налӧн могӧ пырӧ: пес-ва пыртлӧм, керка жыръяс пелькӧдӧм-идралӧм, лавкаысь сёян-юан вайӧм, тӧлын — лым зыртӧм-весалӧм. Сэсся тӧжд улӧ босьтӧм морткӧд и варовитыштны на колӧ. Ыджыд арлыда войтыр медсясӧ юасьӧны бӧръя юӧръяс, выльторъяс йылысь либӧ корӧны сӧвет сетны. Шаня да сьӧлӧмсянь сёрни матыстӧ йӧзӧс ӧта-мӧд дорас и та бӧрын быдӧн кылӧны асьсӧ коланаӧн, абу эновтӧмаӧн. Сиктса пӧрысь аньяс ёна пыдди пуктӧны зіль да писькӧс Наталья Зюзеваӧс, варов да сибыд Гульнара Моторинаӧс. Буретш найӧс пыр корӧны отсӧг вылӧ. Ольга Александровналӧн висьталӧм серти, уджысь ӧтдор пӧ пырӧдчылам тшӧтш и библиотекаӧн да культура керкаӧн нуӧдан мероприятиеясӧ. Быд во, Семьялӧн, Мамлӧн лунъясӧ, ӧтув котыртлывлӧны уна пӧлӧс ворсӧм, гаж-ворсӧм да концерт. Та кындзи, эм налӧн пайыс и тыр арлыдтӧм томулов пӧвстын удж нуӧдӧмын. Ошкӧ социальнӧй уджын зільысьясӧс и сикт овмӧдчӧминса юралысь Мария Ветошкина. Сійӧ тӧдчӧдіс, мый найӧ уджалӧны сьӧлӧмсяньыс, бура. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ «Керӧсса джыджъяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} «КЕРӦССА ДЖЫДЖЪЯС» Керӧс сиктын олӧны тӧлка да енбиа том йӧз. Мукӧдыс на пиысь пырӧны шмонитысь чукӧрӧ, кодлӧн нимыс «Керӧсса джыджъяс». Тайӧ котырыс чужис 2003 воын Наталья Семёновна Ветошкина веськӧдлӧм улын. Том йӧз водзмӧстчӧны сиктса праздникъясын, гажӧдӧны йӧзӧс асланыс югыд петкӧдчӧмнас. Тшӧтш и районса да республикаса конкурсъясын сьӧлӧмсянь зільӧны выступайтны. Сідз, республикаса I Коми КВН-ын (2003 во) шмонитысь котыр босьтіс мӧд места. Районса «Ӧшкамӧшка» фестивальын налы вичмис «За активное участие» диплом. Кӧрткерӧс сиктын 2006 воын районса КВН-ын найӧ петкӧдлісны ассьыныс вермӧмъяссӧ да босьтісны I степеня диплом. Челядьлы сиӧм районса «Ловъя ва» фестивальын том йӧзӧс пасйисны аттьӧалана гижӧдӧн, а республикаын сійӧ жӧ фестиваляс найӧ шедӧдісны II места. «Керӧсса джыджъяс» да налӧн веськӧдлысь Наталья Семёновна сьӧлӧмсянь аттьӧалӧны «Звезда» газетӧс, коді тшӧкыда лэдзӧ на йылысь гижӧдъяс. А ми сиам шмонитысь том котырлы водзӧ сӧвмӧдны ассьыныс тӧдӧмлунъяссӧ да вермӧмъяссӧ. {Микушева Галина @ 1418 лун-вой сулалісны фронтовикъяс да тылын уджалысьяс... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} 1418 ЛУН-ВОЙ СУЛАЛІСНЫ ФРОНТОВИКЪЯС ДА ТЫЛЫН УДЖАЛЫСЬЯС... Таво, ода кора 9 лунӧ, тыри 65 во Великӧй Отечественнӧй война помасьӧмсянь, кор фашистъяс вылын вӧлі шедӧдӧма Победа. Победа... Сійӧс дорны отсаліс страналӧн быд кар, быд сикт, быд морт. Эм тайӧ Вермӧмын пайыс и Нёбдін сиктса олысьяслӧн. Кольӧм нэмся 40-ӧд вояс заводитчигӧн Нёбдін вӧлі ыджыд сиктӧн, кӧні олісны матӧ сюрс витсё морт. На пиысь кодкӧ уджаліс видз-му овмӧсын, кодкӧ — вӧрын, а кодкӧ велӧдіс челядьӧс. Ставсӧ торкис-дзугис война, коді быд семьяӧ вайис сьӧлӧм вӧрзьӧдана шог да дой. Сиктысь унджык мужичӧйсӧ босьтісны фронт вылӧ медводдза жӧ тӧлысьясӧ. На пиын вӧліны батьяс, пиян, верӧсъяс, вокъяс. Ставыс Нёбдін сиктысь муніс война вылӧ 462 морт. Войналӧн медводдза воӧ пуктісны юрнысӧ 80 морт. Ставыс 239 морт некор нин эз воны бӧр гортас, усины вӧрӧгкӧд чорыд тышъясын Ленинградскӧй, Псковскӧй, Новгородскӧй да Тверскӧй обласьтъясын, Заполярьеын да Прибалтикаын. 110 морт вошины фронт вылын юӧртӧг. Но некодӧс абу вунӧдӧма. Сикт шӧрын сувтӧдӧма обелиск, кытчӧ пасйӧма быдӧнӧс, коді бӧрсӧ эз бергӧдчы гортас. Но эз сӧмын том зонъяслы да мужичӧйяслы ковмы вуджны Великӧй Отечественнӧй войналӧн став сьӧкыдлун пыр. Нёбдін сиктысь 12 нывбаба мужичӧйяскӧд тшӧтш восьлалісны фронтлӧн туйяс вывті. Кодсюрӧ на пиысь вӧлі медсестраӧн, кодкӧ видзис Заполярье, а кодкӧ и Москва кар. На пиысь Александра Николаевна Панюкова вӧлі зенитчицаӧн — видзис Мурманск весьтын енэжсӧ. Олӧ ӧні Сыктывкарын, но быд гожӧм коллялӧ чужан грездас — Паркерӧсын. Талун Нёбдінын чужан му дорйысьяс, войнаса ветеранъяс абуӧсь нин, ставныс кувсисны. Сьӧкыдысь-сьӧкыд вӧлі фронт вылын, но эз кокньыдджык вӧв и тылын уджалысьяслы. Война кадӧ сиктын вӧлі 5 колхоз: «1 Май» — Ӧника да Оноп грездъясын, «Краснӧй ударник» — Трӧшсиктын, «Красная заря» — Ягсиктын, «Выль олӧм» — катыдын, «Борец» — Тимасиктын да Паркерӧсын. Колхозъясӧ колины сӧмын нывбабаяс, олӧма йӧз да челядь. Водз асывсянь сёр рытӧдз найӧ мырсисны-уджалісны. Тракторъяс сэк эз тырмыны, та вӧсна унджык уджсӧ ковмис вӧчны кипомысь. Тулысын гӧрисны-кӧдзисны, гожӧмын заптісны турун, арын идралісны урожай, тӧлын пӧрӧдісны вӧр. Уджалісны йӧз, эз жалитны асьнысӧ, унаӧн на пиысь вӧчлісны луннас 2 нормаӧдз. Шойнаты районын петысь «Ударник вӧрын» газет лист бокъясысь позьӧ аддзыны война воясӧ нёбдінсалысь бур уджсӧ. Сідз, 1943 воӧ Нёбдінса колхозъясын видзисны 308 вӧв, 559 мӧс, 103 порсь да 257 ыж. Сиктсаяс быдтісны сю, шобді, ид, зӧр, анькытш, картупель, капуста, сёркни. Война кадӧ Нёбдінын вӧлі ичӧтик сир сывдан да скипидар вӧчан завод. А ломтас-мавтас абутӧм вӧсна тракторъяс вуджӧдісны пес вылӧ. Дасьтісны йӧз и лызьяс вӧчалӧм вылӧ кражъяс. «Сетам страналы да фронтлы унджык пушнина» татшӧм ышӧдана пас улын зілисны кыйсьысь-вӧралысьяс. Челядь чукӧртісны бурдӧдчан турунъяс да вотӧс. Нёль во чӧж йӧз уджалісны шойччӧг тӧдлытӧг, тшыгъялісны, но ассьыныс медбӧръя сьӧмсӧ, кӧм-паськӧмсӧ мӧдӧдісны фронт вылӧ. Сідз, 1942 воӧ нёбдінсаяс чукӧртісны да ыстісны фронтовикъяслы пасьяс, вурун носкияс да кепысьяс, гын сапӧгъяс. А Гӧрд Армиялы 25 во тыригкежлӧ сиктса йӧз дасьтісны да мӧдӧдісны фронт вылӧ 19 посылка. «Рӧдина дорйысьяслӧн дзоньвидзалун» фондӧ чукӧртісны сёян-юан да сьӧм. А 1944 воӧ «Коми колхозник» танкӧвӧй колонна стрӧитӧм вылӧ «1 Май» колхозса уджалысьяс мӧдӧдісны 40 сюрс шайт. Та бӧрын рака (март) 30 лунӧ воліс Москваса Правительствосянь воча аттьӧалана телеграмма. Юрнуӧдіс тайӧ кадӧ «1 Май» колхозӧн Р. Ф. Панюкова. Нывбаба-юралысь вӧлі и «Борец» колхозын — П. Н. Панюкова. Тылса йӧзлӧн отсӧгыс да тӧждысьӧмыс чуксаліс фронтовикъясӧс выль подвигъяс вылӧ. Ыджыд аттьӧ налы, кодъяс асланыс быдлунъя уджӧн тылын матыстісны Победа лун. Нёбдін сиктын талун кежлӧ олӧны 13 морт, кодъясӧс пасйӧма «За доблестный труд в годы ВОВ 1941–1945 гг.» медальӧн. Тайӧ Александр Васильевич Габов, Анна Андреевна Габова, Марияна Максимовна Гашина, Мария Ивановна Латкина, Анна Ивановна Макарова, Валентина Семёновна Макарова, Галина Илларионовна Макарова, Софья Евтифьевна Макарова, Михаил Васильевич Микушев, Анна Никифоровна Савельева, Анатолий Иванович Савин, Александра Егоровна Панюкова, Гликерия Николаевна Федосеева. 1418 лун да вой сулалісны ӧтвылысь фронтовикъяс да тылын уджалысьяс чужан мулӧн шудлун да мездлун вӧсна. Кольӧны вояс, но йӧз вежӧрысь нэмъяс чӧж оз вун Сӧветскӧй Армиялӧн да йӧзлӧн тайӧ вӧвлытӧм подвигыс. «Нёбдін сикт Великӧй Отечественнӧй война воясӧ» — татшӧм нима выставка-экспозиция дасьтӧма сиктса музейын. Сэні петкӧдлӧма уна сикас документ, на лыдын фронтовикъяслысь письмӧяс, Аттьӧалӧмъяс, эскӧданпасъяс, кулӧм йылысь юӧръяс... Пасъялӧма овъяссӧ Нёбдінысь 462 мортлысь, кодъяс тышкасисны фашистъяскӧд. Выставка вылысь сідзжӧ позьӧ аддзыны и тылын уджалысьяслысь снимокъяс, а сідзжӧ мукӧд пӧлӧс документ. [Галина МИКУШЕВА, В. А. Савин нима музейӧн веськӧдлысь. Нёбдін.] {Kodko @ Бура петкӧдчисны республикаса ордйысьӧмын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} БУРА ПЕТКӦДЧИСНЫ РЕСПУБЛИКАСА ОРДЙЫСЬӦМЫН Кольӧм четвергӧ юркарын, «Коми» РГУСП бердын муніс стада бурмӧдысь операторъяслӧн 26-ӧд республикаса конкурс. Ордйысьӧмӧ пырӧдчисны Луздор, Сыктывдін, Чилимдін, Емдін, Ухта да Кӧрткерӧс районъясысь 12 специалист. Миянлысь район петкӧдлісны 3 конкурсант: районса ордйысьӧмын медводдза да мӧдӧд места босьтысьяс Ирина да Владимир Поповъяс («Кӧрткерӧс–1» СПК), да коймӧд места шедӧдысь Виктория Латкина («Нёбдинскӧй» СПК). Ордйысьысьяс вуджисны куим тшупӧд: лабораторияын удж, вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ да сідзи водзӧ. Пасъям, миян ордйысьысьяс бура пӧртісны пуктӧм могъяс, ӧкмӧдісны уна балл, петкӧдлісны уджсикас тӧдӧмлунъяс. Сідз, конкурслӧн кывкӧртӧдъяс серти, Виктория Латкина босьтіс 9 места, Ирина Попова — 4-ӧд, а Владимир Попов (снимокын) шедӧдіс 2-ӧд места. Кӧрткерӧс районса видз-му овмӧс да сёян-юанӧн веськӧдланін аттьӧалӧ ордйысьысьясӧс конкурс кежлӧ бура дасьтысьӧмысь и сиӧ уджын выль вермӧмъяс. {Kodko @ Бура уджалӧмысь козьналісны медаль @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} БУРА УДЖАЛӦМЫСЬ КОЗЬНАЛІСНЫ МЕДАЛЬ Ода кора (май) 28-ӧд лун Кӧрткерӧсса адвокатъяслӧн коллегияысь адвокат Вячеслав Петрович Кузнецовлы лои кыкпӧвста праздникӧн. Сійӧ пасйис Пограничник лун, ӧд служитліс Сӧветскӧ-Китайскӧй граница вылын 3 во чӧж. Тайӧ жӧ лунӧ Коми Республикаса адвокатскӧй палатаса президент С. А. Марков сетіс сылы ыджыд награда — «За заслуги в защите прав и свобод граждан» II степеня медаль, кодӧс вӧлі ыстӧмаӧсь Москвасянь. Тайӧ наградаыс лои козинӧн адвокатъяслӧн праздник кежлӧ, мый пасйӧны ода кора 31-ӧд лунӧ. Коми Республикаса адвокатскӧй палатаса президент С. А. Марков чолӧмаліс Вячеслав Кузнецовӧс кыкпӧвста праздникӧн, сиис сылы тыр шуд, дзоньвидзалун да водзӧ шедӧдны адвокатскӧй вермӧм. В. П. Кузнецов зільӧ тайӧ уджсикасас 18 во нин. Со мый сійӧ висьталӧ: «Кӧть и шуӧны, мый адвокатскӧй удж зэв кокни, но тайӧ абу сідз. Ӧні олӧм ёна вежсис. Сиктса йӧзӧс майшӧдлӧ уджтӧмалӧм, а ӧд колӧ сёйны-юны, пасьтӧдны, велӧдны челядьӧс. Сьӧм абутӧм вӧсна и артмӧ кызвын мыж вӧчӧмыс. Ӧні тшӧкыда оланпас торкалӧны юсьӧм вӧсна и нывбабаяс. Та вӧсна адвокатлӧн уджыс юрвывтыр». В. П. Кузнецов быдтіс да велӧдіс куим челядьӧс, кыкыс на пиысь помалісны вылыс тшупӧда велӧдчанін. {Kodko @ Восьтасны мемориальнӧй пӧвъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} ВОСЬТАСНЫ МЕМОРИАЛЬНӦЙ ПӦВЪЯС Квайтымын ӧкмыс во сайын лӧддза-номъя 22 лунӧ заводитчис фашистскӧй Германиякӧд война. Вир кисьтана косьяс кыссисны нёль во чӧж. Дорйыны вӧрӧгысь Айму сувтісны и коми йӧз, унаӧн на пиысь бӧрсӧ эз воны гортаныс. Талун налысь нимъяссӧ позьӧ аддзыны районса сикт-грездъясса обелискъяс да памятникъяс вылысь. Война помасьӧм бӧрын водзмӧстчысь йӧз корсисны да туялісны усьӧм воинъясӧс. Налысь нимъяссӧ пасйисны казьтылана пӧвъяс вылӧ, пыртісны Паметь книгаӧ. И кӧть коли война кусӧмсянь 65 во, Айму дорйысьяс йылысь югыд паметь пыр лоӧ миян вежӧрын... Талун Мордінса школалӧн жырйын кыпыда восьтасны мемориальнӧй пӧвъяс Сӧветскӧй Союзса Герой Антон Антонович Шевелёвлы да 3 степеня Слава ордена кавалер Василий Андреевич Забоевлы, кодъяс дорйисны Айму Великӧй Отечественнӧй война дырйи. Кыкнан пӧвсӧ ӧшӧдасны школа стенмӧ, а сідзкӧ на йылысь югыд паметь пыр кутас овны челядь вежӧрын. Кыдз лои тӧдса, мемориальнӧй пӧвъяс восьтігкежлӧ Мордінӧ воласны районӧн юралысь Иван Даньщиков, ветеранъяс котырӧн веськӧдлысь Николай Казаков да мукӧд гӧсьт. Тӧдчӧдам, казьтылана пас восьтны ыджыд пай пуктіс «Эхо Афгана» некоммерческӧй уджъёрт котыр, кодӧн юрнуӧдӧ Петр Байда. Та могысь «Кӧрткерӧс» МР-ӧн веськӧдлысь Николай Доломина висьталӧ налы ыджыд аттьӧ. Ӧд кыкнан пассӧ лои вӧчӧма дон вештытӧг да недыр кадӧн. {Ахрименко Любовь @ Налӧн подвигыс вунлытӧм! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} НАЛӦН ПОДВИГЫС ВУНЛЫТӦМ! Таво тыри 65 во Ыджыд Вермӧмсянь. Ми нимӧдім Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъясӧс, тышын усьӧм салдатъяслысь дӧваясӧс, тылын уджалысьӧс — найӧс, коді муніс войналӧн сьӧкыд туйяс, асьсӧ жалиттӧг мырсис-зілис. Быдӧн, верстьӧ и том, сувтісны дорйыны Аймунымӧс. Ми вермим! Вӧтлім вӧрӧгӧс, пасьвартім кортӧм гӧсьтъясӧс. Бӧрӧ коли 69 во Ыджыд тыш пансьӧмсянь. Тайӧ шог дойыс пукалӧ сьӧлӧмъясын, юр вежӧрын, оз лэдз вунӧдны сьӧкыд кадсӧ. Миянлы, ӧнія олысьяслы, пӧльясӧн-пӧчьясӧн шуӧма: нэмъясӧн видзны паметьын войналӧн биа кадсӧ, казьтывны да нимӧдны Вермӧм дорысьясӧс. Мед некодӧс эз ло вунӧдӧма, некор абу вунӧдӧма! XX нэмся вир кисьтана война пыр мунӧм йӧзыс воысь воӧ чинӧ, этшаӧн нин колисны Айму вӧсна Ыджыд тыш вуджӧм ветеранъяс. Менам вомъёртъяслӧн быдӧнлӧн аслас олан туйвизь. Мый найӧ висьталӧны война да вермӧм йылысь, кутшӧмӧсь найӧ — медпӧсь инын тышкасьысьяс, вир кисьтанаинысь ранитчӧмаясӧс петкӧдысьяс, салдатлӧн сӧстӧмлун йылысь быд лун майшасьысьяс. Та йылысь ті тӧдмаланныд ветеранъяслӧн казьтылӧмъясысь. Мария Сергеевна ИЛЬЧУКОВА: — Военнӧй служба вылӧ менӧ чукӧстісны 1941 вося лӧддза-номъя 26 лунӧ. Меным сэки вӧлі 19 арӧс (босьтӧма медсестралысь уджсикас). Ленинградса фронт вылын медсестра Маша отсавліс ранитчӧм салдатъяслы, петкӧдавліс найӧс тыш мунанінъясысь. Найӧ олісны гижӧдпас (расписание) серти: ӧти лун — тыш мунанінын, мӧд — пусянінын, коймӧд — салдатъяслысь сӧстӧмлунсӧ видзӧдалӧм могысь обход нуӧдлісны да сідзи водзӧ. — Война — сьӧкыд, страшнӧ, — казьтылӧ Мария Сергеевна. — Медводдза лунъясӧ, кор вӧлі аддза салдатъяслысь лыйӧм ранаяссӧ, бӧрдлі. Ӧтчыд син водзын лыйлісны коми том салдатӧс. Сійӧ весиг эз тӧд роч кыв. Ме сылы вуджӧді коми вылӧ. Юалі сылысь, мыйла пач ломтігӧныс сюйис кисӧ пуля улӧ? Вӧлӧм, воӧма ылі Печораса сиктын олысь мамсяньыс письмӧ, кӧні сійӧ норасьӧ тшыгъялӧм да висьӧм йылысь. Та понда салдат и вӧчис тадзи, гашкӧ, пӧ комиссуйтасны. А та пыдди куліс славатӧг. Мый мӧвпаліс мамыс? Воис-ӧ сылы усян кабала? Война дырйи Мария Сергеевналӧн юӧртӧг воши ыджыдджык вокыс, коді тышкасьліс немечьяскӧд суйӧр дорын. Уси сылӧн и радейтана мортыс. Но сійӧс казьтылӧм пыдди коли пи. Ачыс жӧ, М. С. Ильчукова, пенсия вылӧ петтӧдзыс уджаліс фельдшерӧн Маджа сиктын, а сэсся и медсестраӧн Кӧрткерӧсса челядьлӧн больничаын. Василий Сергеевич Карпов, Великӧй Отечественнӧй войнаса участник. Ветеран шуӧ: «Война уна во кежлӧ торкис (нуис) юр вежӧрӧс». Василий Сергеевичӧс Гӧрд Армияӧ чукӧстісны 17 да джын арӧсӧн. Служитіс Карелияса фронтын. Куимысь ранитчыліс. Бӧръяысьсӧ сьӧкыда контузитчис и веськаліс Мурманскса госпитальӧ. Сэні сійӧ и пасйис Вермӧм лун. Но и бӧрас дыр на бурдӧдчис. Вӧвлӧм салдат ловйӧн колис. Бура сувтіс кок йылӧ. Уджаліс районса газетын фотокорреспондентӧн, радейтӧ кыйсьыны. Сылӧн перӧ улысь петіс уна дас висьт: война, вӧр-ва, пемӧсъяс, сиктса олысьяс йылысь. Виталий Александрович КИРУШЕВ помаліс ФЗО-ын плӧтникъяслысь курсъяс, уджаліс Зӧвсьӧртса фанера вӧчан заводын. 1942 воын воис повестка. Военнӧй училище помалӧм бӧрын миномётнӧй расчётысь наводчик муніс тышъясӧн Украина, Польша (1942 восянь 1944 воӧдз 3-ӧд танкӧвӧй Армияын). 1944 воын 19 арӧса Кирушевӧс ыстӧны Оренбургса танкӧвӧй училищеӧ. Война помасис, но сӧмын эз Комиысь танкистлы. 1950 воӧдз сійӧ служитӧ Китайын танкӧвӧй войскаса миномётчикӧн. Виталий Кирушевӧс пасйӧмаӧсь «Гӧрд Звезда» орденӧн: командирӧс мездӧмысь. Тайӧ тышсӧ гвардееч лыддьӧ медсьӧкыдӧн, та вӧсна казьтылӧмыс зэв доя. «1941–1945 воясся Отечественнӧй война» орденӧн пасйисны Виталий Кирушевӧс немечьяслысь миномётнӧй расчёт пасьвартӧмысь. Миян салдатъяс кужӧмӧн артыштісны вӧрӧглысь дзотсӧ да снаряд веськаліс инӧ. Мыйта миян салдат мездмис! Виталий Александрович тшӧкыда казьтылӧ, нюмъялӧмпырысь, украинаса нывбабаяслысь кывъяс (украинаса сиктъяс мездігӧн): «Какие гарненькие хлопчики да молоденькие, а воюют...». Сэки Виталийлы вӧлі 18 арӧс. Том салдатъяслы сійӧ кадӧ эз серавсьы. Война бӧрын В. А. Кирушев уджаліс вӧр овмӧсын. Анна Степановна ШИШКИНА, чужлӧма 1923 воын, войнаӧдз помаліс письтиалысьяслысь (оспопрививательница) курсъяс. Чужан Мылдін районса сикт-грездъясысь йӧзӧс пистиавліс. 1942 вося сора (июль) тӧлысьӧ Анналы воис повестка. Том, 19 арӧса, санитаркаӧс ыстісны финскӧй суйӧр дорӧ. Налӧн взводӧ ваялісны ранитчӧмаясӧс. На дорӧ весиг веськавлісны ранитчӧм пастукъяс (найӧ кӧръяс вылын ваявлісны сёян-юан). 1943 вося кӧч (сентябрь) тӧлысьӧ Анна Степановнаӧс демобилизуйтісны. Дыр кад уджаліс «Вычегдалесосплав»-лӧн ОРС-ын. Анна Степановнаӧс пасйӧма «За оборону Советского Заполярья» (1944 воын) да Жуков нима медальясӧн, «II степеня Отечественнӧй война» орденӧн, «Фронтовик 1941–1945 гг.» морӧс пасӧн. Михаил Ефимович МИКУШЕВ, чужлӧма 1924 воын, войнаӧдз уджаліс колхозын. Гӧрд Армияӧ чукӧстісны 19 арӧсӧн, 1942 вося моз (август) тӧлысьӧ. Военнӧй училищеын помаліс курсъяс. Старшӧй радиотелеграфист Микушев муніс Ленинградсянь Кёнигсбергӧдз. Вермӧм лун, ода кора 9 лун, Михаил Микушев пасйис Гроссен карын. Демобилизуйтчис 1947 воын. Война вылысь воис «1941–1945 воясся Отечественнӧй война» ордена, «За победу над Германией», «За оборону Ленинграда» да «За боевые заслуги» медальяса. Василий Степанович ПОТАПОВ служитіс НКВД-лӧн войскаясын 1951 воӧдз. Войнаса ветеран ветліс «бритвалӧн дорышӧдыс», участвуйтліс 1945 вося лӧддза-номъя 24 лунӧ Гӧрд изэрд вылын Вермӧмлӧн парадын. Василий Потапов мездіс Прибалтика «Вӧрса вокъяс» («Лесные братья») группировкаысь да фашистъясысь, а сідзжӧ Кавказ — диверсантъясысь да немечьяслӧн агентураысь. Пасйӧмаӧсь «1941–1945 воясся Отечественнӧй война» орденӧн, «За победу над Германией» медальӧн, сетӧмаӧсь Аттьӧалана гижӧд немечьяслысь разведчикӧс кутӧмысь. Война бӧрын Василий Степанович уджаліс Кӧрткерӧсса пытшкӧсса делӧяслӧн юкӧнын. Валерьян Михайлович КАЗАКОВӦС, чужлӧма 1926 воын, ми пыр аддзам ода кора 9 лунӧ обелиск дорысь, тшӧкыда — чукӧртчылӧмъяс вылын. Сылӧн морӧс тырыс войнавывса да уджвывса орден-медаль. Кор батьсӧ босьтісны фронт вылӧ, челядь пиысь медыджыдыслы, Валерьянлы, вӧлі сӧмын 16 арӧс. Батьыс воис, но чорыда висьӧм понда регыд кувсис. Кӧрткерӧсса МТС-ын механизаторъяслысь курсъяс помалӧм бӧрын Валерьян уджаліс трактористӧн. 1942 вося ӧшым (декабрь) тӧлысьӧ В. Казаков сувтӧдӧ тракторсӧ дзоньталӧм могысь. Сэки жӧ сійӧс чукӧстӧны фронт вылӧ. Гӧрд Армияӧ коліны техника тӧдысь йӧз. Но Валерьян Михайлович веськаліс Войвывса морскӧй флотӧ. Том матросӧс недыр велӧдыштісны, а сэсся ыстісны моториставны «Мурманск» крейсер вылӧ. Вӧйталісны вӧрӧгъяслысь корабль-пароходъяс, пасьвартісны вадор артиллерияӧс, тшӧкыда колльӧдлісны военнӧй караванъяс, петалісны десантӧн Норвегияӧ. Вӧрӧглӧн би улӧ эз веськавлыны! 19 арӧса Валерьян Казаков Вермӧм лун паныдаліс аслас корабль вылын, буретш вӧлі пӧртӧны мог Баренцев саридзын. Демобилизуйтчис сӧмын 1950 воын. Война вылысь воӧм бӧрын вӧвлӧм фронтовик бӧр пуксис трактор вылӧ. Уджаліс механикӧн «Кӧрткерӧсса» видз-му овмӧсын, школаын 8 во велӧдіс машиноведение. Локтан воӧ бриллиант кӧлысь кутасны ворсны-пасйыны Казаковъяслӧн семья. Тайӧ гозъясӧ, кыдзи и Кирушевъясӧс, он на шу пӧрысьясӧн. И айловъяс удалӧсь, и аньяс — томӧсь! Йӧз вӧсна тӧждысьысь, вермӧмӧ став вын пуктысь сӧветскӧй морт морӧсӧн сувтіс мездлун вӧсна. На отсӧгӧн ми ӧні олам сӧгласа, мирӧн — ӧтсӧгласа шуда олӧм! Тайӧс колӧ кутны юр вежӧрын! Улӧдз копыр, тіянлы, Вермӧм дорысьяс! [Любовь АХРИМЕНКО. Кӧрткерӧс сикт.] {Kodko @ Пуктасны дзоридзьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} ПУКТАСНЫ ДЗОРИДЗЬЯС Война вылын пӧгибнитӧмаясӧс талун казьтыштасны и районса мукӧд сикт-грездын. Кыдз лои тӧдса, Одыбса да Шойнатыса олысьяс чукӧртчасны усьӧм воинъяслӧн обелискъяс дорын, пуктасны дзоридзьяс, лыддясны кывбуръяс да здук чӧв сулыштасны. «Тайӧ луныс вывті шог, и вунӧдны сійӧс оз позь. Усьӧм воинъяслысь югыд паметь Казьтыштам чӧв», — «Звезда» газетын зільысьяс. {Kodko @ Том филологъяслӧн университет котыртчӧ дасӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-22.} ТОМ ФИЛОЛОГЪЯСЛӦН УНИВЕРСИТЕТ КОТЫРТЧӦ ДАСӦДЫСЬ Лӧддза-номъя тӧлысь помын юркарын воссяс том филологъяслы университетлӧн дасӧд сессия. Россия Федерацияса Финн-йӧгра культура шӧринын, лӧддза-номъя тӧлысь 28-ӧд лунсянь сора тӧлысь 4-ӧд лунӧдз сэні кутасны велӧдчыны республикаса районъясысь 21 том морт, а сідзжӧ Коми-Перым округысь гырысь классысь вит велӧдчысь. Том йӧз кывзасны нималана коми гижысьяслысь, учёнӧйяслысь, литературоведъяслысь, драматургъяслысь да журналистъяслысь лекцияяс, ветласны музейясӧ, тӧдмасясны газет-журнал редакцияяслӧн уджӧн, коми телевидениекӧд. Университетса пресс-центрын том йӧз велӧдчасны вӧчны газетъяс, босьтны интервью, дасьтыны чукӧртӧм материал. Гожся университетсӧ помалӧм бӧрын быд велӧдчысь босьтас участниклысь сертификат. Тайӧ проектыс нуӧдсьысьӧ Финн-йӧгра культура Шӧринӧн Матиас Кастренлӧн (Финляндия) обществокӧд ӧттшӧтш 10 во чӧж. Миян районысь гожся университетӧ выль тӧдӧмлунъяс босьтны мунасны 4 велӧдчысь: Шойнатыысь — Анна Макарова, Иван Макаров да Кристина Макарова, Висерысь — Анастасия Ветошкина. {Kodko @ «Кӧрткерӧсса пӧчӧяс» асланьӧдісны эз сӧмын визинса пӧльясӧс... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} «КӦРТКЕРӦССА ПӦЧӦЯС» АСЛАНЬӦДІСНЫ ЭЗ СӦМЫН ВИЗИНСА ПӦЛЬЯСӦС... Том войтырлӧн гажлун водзвылын, лӧддза-номъя 25 лунӧ, Сыктыв районса Визин сиктын муніс «Серам да и сӧмын» («Смех да и только») ним улын районкостса фестиваль. Сэні петкӧдчисны республикаса 4 районысь шмонитны радейтысь КВН котыръяс. Визинӧ ветлісны и миян юрсиктысь нималана «Кӧрткерӧсса пӧчӧяс» («Корткеросские бабки»). Кулӧмдінса Скӧрӧдумысь «Скӧрӧдумсаяс», Сыктывдінса Зеленечысь «Кӧрт ледияс» («Железные леди»), Кӧрткерӧсысь «Кӧрткерӧсса пӧчӧяс», Сыктывса Визинысь «СІ турунъяс» да «Сыктывса сукаръяс» ворсісны КВН-ысь. Котыръяс вуджисны фестивальлысь кык тшупӧд: гортса удж да «Реклама — двигатель прогресса!» сюрӧса пародия петкӧдлӧм. Пасъям, шмонитысь котыръясӧс тайӧ фестивальын донъялісны нимпасъясын. Сідз, миян районса «пӧчӧясӧс» пасйисны Дипломӧн да козинӧн «Медся гажаӧсь» нимпасын. Та кындзи, котыр бура «ӧзтасис» и «Шойччан рытпук» дырйи, кӧні командаяслы колі петкӧдлыны видзӧдысьяскӧд ворсӧмъяс нуӧдӧм. Видзӧдысьяслы медся ёна сьӧлӧм вылӧ воис буретш кӧрткерӧссалӧн уджтасыс. Налы и вичмис медшӧр козиныс. И тайӧ на абу ставыс. Нӧшта ӧти, торъя, козинӧн пасйисны миянлысь котырӧс: переписчиклысь портфель козьналіс Сыктыв районын йӧзӧс гижалӧм кузя уполномоченнӧй Татьяна Саенко. Чолӧмалам «Кӧрткерӧсса пӧчӧясӧс» вермӧмӧн да сиам и водзӧ на вайны кыпыдлун да радлун шмонитана петкӧдчӧмъясӧн. Ӧд кыдзи тай шулӧны, серам пӧ бурдӧдӧ и висьӧм, и дой, а сідзжӧ нюжӧдӧ олӧм. {Михайлова Надя @ Вӧвлӧмтор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ВӦВЛӦМТОР Ӧтчыд менам олӧмын вӧлі зэв тешкодьтор. Видз вылын, кӧні ми гожӧмнас пуктам турун, эм джуджыд гӧра, кайны кӧ сэтчӧ, то воан зэв ыджыд ягӧ. Тайӧ ягсӧ ме зэв бура тӧда, сы вӧсна мый быд во сэні тшак вота. Куим арӧссянь менӧ сэтчӧ новлӧдліс ыджыд батьӧ. Но ӧтчыд ме бара кайи ягӧ, ӧтнам. Сэки меным вӧлі квайт арӧс. Эг тӧдлы, кыдзи воши. Бӧрда, горза лёк горшӧн, ог тӧд, мый вӧчны. Ӧтарӧ ветла, бӧр коса, сэсся сувті да мӧвпала, мый вӧчны. Кӧнкӧ матын кыліс ытшкан машиналӧн шыыс. Тайӧ ыджыд батьӧ ытшкӧ. Горза, но некоді оз кыв. Пукси, виччыся, кор кусӧдасны ытшкан машинасӧ, медым водзӧ горзыштны, сэки, гашкӧ, кыласны. Ланьтіс ытшкан машиналӧн шыыс. Ме гораа горза. Ыджыд батьӧ кылӧма менсьым горзӧмӧс да кайис ягӧ. Аддзис менӧ да шуӧ, мыйла пӧ тэ тані бӧрдан, мыйла он лэччы видз вылӧ? А ме вочавидзи, воши да петан туйсӧ ог аддзы. Сійӧ заводитіс серавны, тані пӧ ӧд туйыс и виддзыс тыдалӧ. Вӧлӧмкӧ, ме пукала дзик видз дорын да ог аддзы туйсӧ, сы вӧсна мый гӧраыс зэв крут, помыс оз тыдав. Тайӧ вӧвлӧмторсӧ ми ыджыд батькӧд тшӧкыда казьтылам и пыр сералам. [Надя МИХАЙЛОВА.] {Попов Василий @ Второй спецучастокын казьтылана аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ВТОРОЙ СПЕЦУЧАСТОКЫН КАЗЬТЫЛАНА АДДЗЫСЬЛӦМ Эг нин ӧтчыд веськавлы сідз шусяна Второй участокса казьтылана пас дорын аддзысьланінӧ. И бара жӧ — вӧлі миян районын Первой участок (Теребей), да казьтышті нин — Второй участок. А нӧшта кымын участок вӧлі? И мый сяма участокъяс? Кор, кӧні да кыдзи найӧ артмылісны? Мыйла ми на йылысь этша тӧдам? Таво ӧкмысӧдысь нин Второй участокса казьтылана пас — кӧрт трубаясысь сварка отсӧгӧн йитлӧм крест да сімтӧм табличкаа гижӧд («Второй спецучасток (1942–1964 гг.)») дорын кольӧм пекничаӧ, лӧддза-номъя 25 лунӧ — чукӧртчисны олӧма нин йӧз. Вӧліны и челядь, кыдзи висьталісны мэрлӧн отрядса отсасьысьяс. Вӧліны и чина йӧз: районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Вера Киселёва, «Кӧрткерӧс» сикт овмӧдчӧминӧн юрнуӧдысь Михаил Питашук, районын немечьяслӧн котырӧн веськӧдлысь Геннадий Унгефуг, юркарын немечьяслӧн культурно-национальнӧй автономияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Рейнгольд Бихерт, районын «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн юкӧнӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева. Аслас сёрниын Кӧрткерӧс сиктса юралысь Михаил Питашук пасйис, татшӧм чукӧртчылӧмлӧн пӧ медшӧр могыс — казьтыштны мыжтӧг мыждӧмаӧс. А Владимир Шестаков, юрсиктса музейӧн веськӧдлысь, буретш гӧгӧрвоӧдіс, мыйла да кыдзи артмисны татшӧм участокъясыс, висьталіс «депортация» кывлысь сьӧмӧссӧ да сюрӧссӧ: депортация — тайӧ йӧзлысь торъя котыръясӧс политическӧй мотивъяс серти оланінсьыс государство территорияын мӧдлаӧ мӧдӧдӧм либӧ суйӧр сайӧ вӧтлӧм. И кӧть Украиналӧн да Белоруссиялӧн Рытыввыв обласьтъясысь 1940–1941 воясӧ вӧлі нуӧдӧма 4 депортация, медводдзаяссӧ нуӧдӧмаӧсь 1939 вося вӧльгым (ноябрь) тӧлысьын нин, сы улӧ веськалісны и Прибалтикаын олысьяс. Буретш Второй участокӧ бать-мамыскӧд веськалӧма вӧлі Кӧрткерӧсын ӧнія олысь Александр Габриэлович Мингела. «Кыдзи миянӧс вайисны — ог помнит, — казьтылӧ сійӧ, — но ыджыд баракъяс — 30–40 метра кузьта да пӧшти 4 метра судта ӧтпомся ӧграда и нёльнан пельӧсас сулалысь джуджыд вышкаяс менам оз вунны». Р. И. Бихерт уна во оліс Койгорт районын да уджаліс сэтчӧс районса газетын редакторӧн. Сійӧ бура тӧдлӧма Геннадий Унгефуглысь дед-бабсӧ да бать-мамсӧ. Уна во туялӧма депортируйтӧм немечьяслысь Койгорт районса спецучастокъясын олӧмсӧ. Тайӧ уджыслӧн аслыссяма кывкӧртӧдӧн лои сыӧн дасьтӧм «Оковы судьбы» небӧг. Небӧгсӧ сійӧ козьналіс Анатолий Антонович Смилингислы. Бихерт, да и ми асьным, бура тӧдам, мый А. А. Смилингис зільӧмӧн лои восьтӧма Кулӧмдін, вӧвлӧм Сторожевск да Кӧрткерӧс районын уна — 60 гӧгӧр — спецучасток да лагпункт. Дас квайтас сувтӧдӧма-лӧсьӧдӧма кутшӧмкӧ да казьтылана пас: крест либӧ гижӧда табличка, либӧ ыджыд из. И, кыдзи пасйис Р. Бихерт, Кӧрткерӧс районын пӧ депортациялысь юрси сувтана историясӧ тӧдмалӧма, сы видзӧдлас серти, республика пасьта медся бура. И таын ыджыд пайыс буретш А. А. Смилингислӧн. Тӧдчӧда, мый спецпосёлокъясын олісны эз сӧмын немечьяс да Прибалтикаысь петӧм войтыр. Кытысь либӧ босьтчисны «Монгол», «Китай» да мукӧд нимтысян нимъяс (прӧзвищеяс)? И збыль, вӧлӧмаӧсь Монголияын да Китайын и весиг Иранын да Кореяын чужлӧм йӧз. Менӧ шензьӧдӧ, мый унаӧн казьтылісны уна кывъя йӧзӧс увтыртӧм йылысь, а ӧд комиӧс увтыртлісны жӧ. «Сюрліс» и коми йӧзлы. Пример пыдди, менам воча (двоюроднӧй) дядь Василий Афанасьевич Попов згинитіс Лӧкчимлагса Пезмӧг посёлокын. И медся ёна шензьӧдіс В. Э. Голосовалӧн висьталӧмыс, быттьӧ коми йӧз кедзовтісны ыстӧм йӧзӧс, нимтісны весиг «роч шпанаясӧн» да сідзи водзӧ. Депортируйтӧм зэв уна йӧзлысь ме кывлі, мый найӧ ловйӧн колисны буретш коми йӧз отсӧгӧн. Содта, мый Валентина Эрнстовнаӧс чужтіс-быдтіс, да кыдзи тай шуласны, вердіс-удіс коми нывбаба жӧ. Мыжтӧг мыждӧмаӧс казьтылӧм муніс водзӧ. Чукӧртчӧм йӧз пуктісны дзоридзьяс крест да кольӧм на гуяс дорӧ, ӧзтісны сисьяс да казьтылісны кулӧмаӧс здук чӧв олӧмӧн. [Василий ПОПОВ, общественнӧй корреспондент. Кӧрткерӧс сикт.] [Авторлӧн снимокын: Кӧрткерӧсса музейӧн веськӧдлысь Владимир Шестаков висьталӧ депортация йылысь.] {Kodko @ Гӧра-кӧдза воӧ помлань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ГӦРА-КӦДЗА ВОӦ ПОМЛАНЬ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын помасисны гӧра-кӧдза уджъяс. Лӧддза-номъя 24 лун кежлӧ лои гӧрӧма 796, агсалӧма 338, пинёвтӧма 502 гектар му. Доніз сора мувердасӧн вынсьӧдӧма 1328 гектар му, 695 гектар вылӧ пыртӧма 29495 тонна торф да куйӧд. Районса ӧтувъя овмӧсъяс тайӧ лун кежлӧ пуктісны 87 гектар картупель, либӧ плансӧ вевтыртісны 102,4 прӧчент вылӧ. Ӧти вося турун пуктӧма 560 гектар, плансӧ вевтыртісны 100,9 прочент вылӧ. Районса видз-му овмӧсӧн веськӧдланінысь босьтӧм сводкаысь тыдовтчӧ, гӧра-кӧдза уджъяс пӧшти быд овмӧсын мунісны бура, индӧм планъяс лои тыртӧма и вевтыртӧма. Сӧмын оз нимкодьмӧдны петкӧдчӧмъяс «Маджа» СПК-ын. Сводка сетан лун кежлӧ тайӧ овмӧсын ни ӧти гектар на абу пуктӧма уна вося турун, план серти жӧ индӧмаӧсь пуктыны 26 гектар. {Павленко Валентина @ Дыш @ мойд @ Звезда @ 2010-06-29.} ДЫШ (мойд) Оліс-выліс Дыш: небыд кияса, мелі шыяса. Ӧтчыд локтіс детинка дінӧ, овмӧдчис. Сыӧдз мортыд быдлаӧ удитлывліс, быд уджӧ кутчысьлывліс. Мамыс шензьӧ: — Пиӧ, мый тэкӧд лои? Ӧднӧ дыш да дыш пондін висьтавны. Кутшӧм нӧ сійӧ, дышыс? — Пуксьӧдӧ да водтӧдӧ, уджавны оз лэдз. Босьтчис мам пиыслы отсавны дышӧс вӧтлыны. Кыкнад, пӧ, вермам. — Пиук, няньла лавкаӧ ветлы. — Дыш. — Либӧ кык удж вӧч: нянь вай да град вылысь мусӧ небзьӧд. Кӧть ышловзис пи, но мамӧс бара кывзіс. Коймӧд лунӧ мам кесйӧдлӧ: — Сё шайт пиӧй, турун нетшкышт гидын видзанторъяслы. — Ветла, мамӧ. — Но, талун дыштӧ эн нин казьтышт? Эновтӧма, тыдалӧ, тэнӧ. Вот и бур! Сэксянь мам «дыш» кывтӧ эз кывлы. Дышыс водзӧ муніс: мортысь мортӧ ветлӧ, корсьӧ, коді оз вӧтлы. [Валентина ПАВЛЕНКО.] {Kodko @ Йӧв лысьтӧм абу чинӧма @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ЙӦВ ЛЫСЬТӦМ АБУ ЧИНӦМА Гожӧм заводитчӧмсянь районса видз-му ӧтувъя овмӧсъясысь мӧсъяс йирсьӧны пӧскӧтинаяс вылын. А уна-ӧ лысьтӧны найӧ тайӧ кадӧ, тӧдмалам районса видз-му овмӧсӧн веськӧдланінысь лӧддза-номъя 23 лунӧ босьтӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — лысьтӧма йӧв быд мӧслысь тавося лӧддза-номъя 23 лун кежлӧ, коймӧдын — лысьтӧма йӧв быд мӧслысь кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ (килограммъясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 14 16 «Северная Нива» 14,4 13,7 «Маджа» 10,1 12,5 «Сторожевск–1» 9,9 11,6 « Нёбдинскӧй» 13,1 13,3 «Исток» 14,1 10,2 «Вишерскӧй» 17,2 17,2 «Нившера» 13,8 14,5 «Важ Курья» 10,2 10,2 Овмӧсъяс пасьта 14 14 Сводкаысь тыдалӧ, мый йӧв лысьтӧм таво кольӧм во дорысь абу чинӧма. {Ефтене Вика @ Нывъёртъяскӧд вотчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} Нывъёртъяскӧд вотчӧм Ӧтчыд шуим нывъёртъяскӧд вотчыны ветлыны, а подӧн мунны дыш. Марина шуӧ: «Вӧрын уджалысьясӧс новлӧдлӧ машина. Мунамӧй накӧд». Асыв. Ми ставным чукӧртчим индӧм инын. Кыйӧдам машина. Недыр мысти миян дорӧ чукӧртчисны вотчысьяс, найӧ, вӧлӧмкӧ, тшӧтш кӧсйӧны машинаӧн мунны. Воис машина. Ставным пырим. Машина тыр уджалысьяс, некытчӧ он тӧр пуксьыны. Ме тӧрӧдчи кутшӧмкӧ лабич вылӧ, а нывъёртъяслы места эз сюр да ӧта-мӧднымлы пидзӧсъяс вылӧ пуксим. Мунім, гашкӧ, быдса час. Машина вуджис уна гуран. Ӧти гуран сы ыджда вӧлі, мый ставным ӧта-мӧд вылысь путкыльтчылім, но зэв ӧдйӧ бӧр пуксялім местаясӧ. Воим местаӧдз. Петім машинаысь. Миянлы висьталісны, медым 6 час кежлӧ татчӧ бӧр локтім. Поводдя мича, гажа, шондіыс ёрӧ, мый синтӧ он вермы восьтыны. Перйим нопйысь сёян. Кӧсйим сёйыштны, а паньтӧ некод абу босьтӧма. Дерт, киӧн эг сёйӧй. Ксюша матыстчис пу дорӧ, чегъяліс дзоляник увъяс да ставнымлы разӧдіс и шуис: «Кутам сёйны Японияын моз, кык беддьӧн!» Интереснӧ и вӧлі. Тайӧ бедьнад ми сёйим недыр. Ставсӧ нопйӧ бӧр сӧвтім. Вотчыны абу на окота да Ольга мӧвпыштіс неыджыд чом вӧчны туй дорӧ, медым вотчысьяс вермисны пукалыштны да шойччыштны. Мыйлакӧ миянлы ставыс, мый колӧ вӧлі, сюри. Тайӧ инас, буракӧ, кутшӧмкӧ уджалысьяслӧн площадка вӧлӧма да уна тьӧс кольӧма. Вӧрысь сюри кӧрт: сыысь вӧчим пызан. Ставсӧ вӧчим, дась! Лӧсьӧдім ведраяс да заводитім вотчыны: коді пидзӧс вылын, коді нитш вылӧ водӧмӧн. Та мында пувсӧ ме эг на аддзыв. Кык часӧн ми вотім куим ведраӧн. Вотчим ӧтлаын, эг торйӧдчӧ. Вотӧсыс зэв уна на коли, но шондіыс кутіс дзебсьыны. Мыччысисны сьӧд кымӧръяс. Зэрмис. Ёна зэрӧ. Караул ковмас горзыны. А Мариналы быттьӧ оз и зэр: босьтіс ведра да водзӧ вотчӧ, он ӧд пӧ коль татчӧ татшӧм мича пувсӧ. Недыр мысти ми ставным дзикӧдз вазим. Дзик нин веськодь лои. Водзӧ вотчам. Зэрыс шоныд да сэтшӧм долыд! Зэв дыр вотчим. Артмис кык мешӧк да кык ведра. Мешӧкъяс тырисны и зэрыд дугдіс. Машина локтӧдз водз на, а вотчыны некытчӧ, дозмукъяс оз тырмыны. Мунім чом дорӧ, ректім сёян да сёйыштім. Неуна шойччыштім, ворсыштім. Сэсся мунім мӧдар видз вылӧ: чукӧртім дзоридзьяс да колана турунъяс. Ёна дыр чукӧртім. Сёйим посни оз. Кӧсйим кутасьӧмысь ворсны. Но кадыс сизимӧ нин вӧлі воӧ. Машинаыд миянӧс колис. Котӧрӧн мунім чом дорӧ. Недыр виччысьыштім машина, но сійӧ некысь эз мыччысь. Вермим и шогсьыны. Бур, мый Мариналӧн виддзыс зэв матын. Нинӧм он вӧч, ковмис ас вылӧ нопъяс сӧвтны да туйӧ петны. Туйыс няйтсьыс няйт, кӧмкотным вӧйласьӧ, но мунам водзӧ. Пемдіс. Дас ӧти час нин. Мыччысис керка. Недыр мысти пыжӧн локтіс Мариналӧн батьыс. Миянлы колӧ вуджны ю да кыдзи вермам горзам батьыслы. Сійӧ кыліс миянӧс да зіля вуджӧдіс. Вуджигӧн ӧти ведра усис юӧ. Ведратӧ эськӧ кутім, а пувтӧ он нин чукӧрт. Висьталім, кыдзи ставыс вӧлі. Мариналӧн батьыс ёна и шензис. Бур, мый ставыс бура помасис. Не кӧ Мариналӧн видз, ог тӧд, мый эськӧ миянкӧд лоис. [Вика ЕФТЕНЕ.] {Габова Настя @ Одыбӧ ю кузя ветлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ОДЫБӦ Ю КУЗЯ ВЕТЛӦМ Ӧтчыд гожӧмын ме, Женя, Ваня да Андрей мӧдӧдчим Одыбӧ пыжӧн. Воим зэв лӧсьыда. Ветлім гуляйтны, и мӧдӧдчим бӧр кайны Ӧзынӧ. Вӧлі рӧмдӧ, ывлаыс ыркнитіс, гагйӧссис и рӧкыд вылӧ моторыс оз заводитчы. Медводз сералім, но бӧрас миянлы лои шуштӧм, шӧйӧвошим, кутім мӧвпавны, кыдзи воӧдчыны гортӧдз. Ывлаыс дзикӧдз пемдіс да кӧдздӧдіс. Шуим кывтны пыжӧн Тист куръяӧ. Сэні и колим пыжнымӧс. Каям Тист гӧра вылӧ. Пемыд, нинӧм оз тыдав. Гӧгӧр ва, нюйт, пидзӧсӧдз вӧйласям ва пиас. Пӧкӧряйтім гӧрасӧ зэв дыр, но коркӧ воим жӧ. Сэсся топсьӧдім Ӧзынлань. Паськӧмъясным ва да кынмӧмысла ныръясным гӧрд. Недыр мысти ми пырим гортӧ. Вой шӧр кад нин. Шыбитім ва паськӧмнымӧс да водім узьны. Ок, чӧскыда и узьсис миянлы. А мӧд луннас ёна и сералім ас вылын. [Настя ГАБОВА.] {Габова Катя @ Отсасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ОТСАСЬӦМ Моз (август) тӧлысь пом. Матысмӧ велӧдчан кад. Менӧ, Ираӧс да Соняӧс, корисны школаӧ. Сэні миянлысь юалісны: вермам-ӧ отсыштны мавтны-белитны школа? Ми, дерт жӧ, радпырысь кӧсйысим. Мам-бать миянӧс ошкыштісны да шуисны татшӧм шусьӧг: «Вӧчан кӧ бур йӧзлы, аслыд кык пӧв уна воас». Мӧд луннас водз асылӧ ми мунім школаӧ. Ставным лёк паськӧмаӧсь: розьӧсь гачаӧсь, важся ковтааӧсь, юр вылын — чышъян, киын — уджалан кепысь. Ывлаын зэв гажа. Шонді ёрӧ, енэжын ни ӧти кымӧртор абу. Корим краска да кисточка, мунім уджаланінӧ. Ира кавшасис перилӧ вылӧ и вӧчис медводдза воськов уджалӧмын. Сэсся и ми Сонякӧд босьтчим уджӧ. Со ӧти сюръя на мавтім, регыд мӧдӧдыс нин помасьӧ. Кадыс зэв ӧдйӧ мунӧ. Гежӧда да пуксьылам шойччыны: ӧта-мӧдӧс снимайтам, кампет-печенньӧ сёям, весиг пыралам школаын уджалысьяс дорӧ тшай юны. Рыт нин воис. Мӧдӧдчим гортлань. Рытывбыд мам-батьлы да чой-воклы ошйысим миян буртор вӧчӧм йылысь. Тайӧ вӧчӧмторыс, дерт жӧ, аттьӧалӧмтӧг эз коль: миян мам-батьяслы сетісны Аттьӧалана гижӧд челядьӧс быдтӧмысь. [Катя ГАБОВА.] {Габова Женя @ Пушок @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ПУШОК Менам гортын эм кань. Сылӧн нимыс Пушок. Сійӧс вайисны карысь йирым (октябрь) тӧлысьын. Медводдза кык вежонсӧ кань тӧдмасис керкаӧн и миянкӧд. Дзоля да абу на збой, а чипсасьӧ. Но регыд воис и дуран кад. Мый оз ков, сійӧс и вӧчӧ. Гортса дзоридзьяс курччаліс, пызан вылӧ кайӧ. Нинӧм ог вермӧй вӧчны, ӧлӧдны. Сійӧ пыр ассьыс зільӧ-вӧчӧ. И тяпиястӧ дзеблалӧ, и дзебсясьӧ... Но ми ставсӧ прӧститам, ог нӧйтӧй. Канькӧд керкаыд гажа, кыпыд. Сыкӧд гажтӧм оз босьт. Ӧні Пушок ыджыд нин, но пыр на дурӧ. Мый сэсся сыкӧд вӧчан?! Пӧттӧдзыс дурас и коркӧ дышӧдӧ жӧ збоялӧмыс. Колӧкӧ, быдмас да кутшӧм шань лоас? Сійӧ лоас медмича каньӧн, мый быдӧн кутасны завидьтыны. [Женя ГАБОВА.] {Лобанова Женя @ Пыж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ПЫЖ Сэки миянлы вӧлі 12 арӧсӧн. Ме да Настя гожӧм шӧрын шуим ветлыны вотчыны. Босьтім кык ведра, кык вотчан машина и мӧдӧдчим. Пуксим пыжӧ. Пелыс пыдди ӧти кузь бедь да лабич. Настя босьтіс бедьсӧ, а ме пукси лабич вылӧ. Петім ю шӧрӧ и миянӧс ва визувыс кутіс нуны. Дас кык арӧснад эбӧсыд зэв на этша, и Настя эз вермы кутны пыжсӧ. Ме босьті лабичсӧ да куті пелысасьны, но нинӧм эз артмы. Сэсся берег дорас локтісны детинаяс да кутісны серавны, миянӧс велӧдӧны, кыдзи вуджны юсӧ. Кыдзкӧ тай воим берег дорӧ. Ветлім вотчыны и мӧдарӧсӧ зэв ӧдйӧ вуджим. [Женя ЛОБАНОВА.] {Kodko @ Сотчӧ вӧр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} СОТЧӦ ВӦР Кольӧм вежонӧ районын вӧлӧма куим ӧзйылӧм. Суббӧтаӧ, лӧддза-номъя (июнь) 26 лунӧ вӧр сотчис куимлаын: Мордінса (40-ӧд квартал, 0,1 га), Кӧрткерӧсса (22-ӧд квартал, 0,5 га) да Пезмӧгса (148-ӧд квартал, 21,6 га) лесничествоясын. Ӧзйылӧмъяссӧ лои кусӧдӧма. {Kodko @ Тӧвныр нуис котельнӧйлысь вевт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ТӦВНЫР НУИС КОТЕЛЬНӦЙЛЫСЬ ВЕВТ Воддза шойччан лунӧ вӧлі жар поводдя. Рытъядорыс виччысьтӧг кыпӧдчис ён тӧв. Ыджыд тӧвныр буретш муніс Адзорӧм посёлок весьтті да «вӧчис» ассьыс сьӧд уджсӧ. Тӧвныр нетшыштіс котельнӧйлысь вевт джынсӧ. Пыранінладор бокыс коли вӧрзьӧдтӧг. Матысса кадӧ котельнӧйлысь вевтсӧ лоӧ дзоньталӧма. Пасъям, мый вевтсӧ дзоньтавлісны эз нин ӧти во помся, бӧръяысьсӧ — кольӧм во. {Kodko @ Тӧд вылӧ! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ТӦД ВЫЛӦ! Коли сӧмын 2 лун 2010 волӧн мӧд джын кежлӧ газет-журнал вылӧ гижӧдчӧм помӧдз. Тэрмасьӧй судзӧдны радейтана «Звезда» газет. Юрсиктса уджаланінъяс да «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн вузасянінъяс пыр гижӧдчан доныс — 162 шайт. {Макарова Анна @ Теш петкӧдлысь кань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ТЕШ ПЕТКӦДЛЫСЬ КАНЬ Быдӧнлӧн, кӧнкӧ, олӧ-вылӧ, кургӧ-нявзӧ шоныд пушыд ёкмыль. Гӧгӧрвоинныд, код йылысь мунӧ сёрниыс? Дзик сідз — кысук йылысь. Менам гортын эм Тишка нима кысулей. Ассьым видзанторйӧс ме тадзи нимті куим во сайын, кор сійӧс ичӧтикӧс вайисны миянӧ. Медводдза лунъясӧ кысукӧй пырджык оліс картон кӧрӧбын, весиг нырсӧ полӧ вӧлі мыччӧдны. Но кольыштіс кад, и менам каньӧй кутіс овны гортас моз. И татысь сылы некытчӧ нин эз вӧв окота мунны. Арӧса Тимопей лои ён да мича каньӧн. Сьӧда-еджыда гӧныс мичаа лӧсталӧ. Синъясыс збодера дзирдалӧны, быттьӧ видзӧдчӧны мыйкӧ кыськӧ гусявны, либӧ кодӧскӧ кутны. Азымлуннас некодлы жӧ оз сетчы: сёйӧ ставсӧ, мый сетан, весиг фрукты да градвыв быдмӧгъяс. Кыз жӧ тай сэсся, сё майбырӧй! Но медтӧдчананас ме аслам каньлысь лыддя сылысь ӧбичасӧ, и некор ог дугды шензьыны. Мыйтакӧ серам петкӧдліс меным да гортсаяслы. Ӧтчыд ме петі кильчӧ вылӧ да аддзи татшӧм серпас. Менам Тимопей ӧти дозйысь сёйӧ ... шыркӧд! Ме муртса весьӧ эг пӧр. Тадзи ӧд оз жӧ позь кӧ-а?! Ме лӧни, весиг ог лолав, видзӧда, мый лоас водзӧ. Но вот сёйсис налӧн, пӧтісны. Видзӧда да надзӧник разӧдчисны. Вот тай сё дивӧ! Шыркӧд ӧд ӧти дозйысь он жӧ сёй! Абу тай яндзим?! Мед нин, шуам, понкӧд, но он жӧ шыркӧд!!! Колӧ пасйыны, мый Тимопей, зэв повтӧм кань. Сылӧн смеллунлы весиг мортлӧн вежыд петас. Кодкӧлун миян йӧрӧ пырис кӧза. Каньлӧн чуймӧмлы эз вӧв помыс: мыйсяма дивӧ пӧ шлопъялӧ миян йӧрын. Колӧ мунны разберитчыны. И мый жӧ ті чайтанныд? Мый вынсьыс каньыд кыдз тай уськӧдчас тӧдтӧм пемӧс вылӧ да вӧтлас сійӧс аслас йӧрсьыс, быттьӧ кӧсйис шуны: «Мун, да мед ме тэнӧ татысь эг аддзыв, корсь мӧд йӧр!». Понъястӧ каньыд йӧрӧ оз жӧ лэдз. Мӧдлаын пӧ гуляйтӧй, а миянлысь градъяснымӧс эн талялӧй! Бур нин кӧть, мый йӧртӧ видзӧ, пон пыдди олӧ. Прӧститны нин позьӧ шыртӧ кутавтӧмысь. Нинӧм вылӧ видзӧдтӧг, йӧзыдлы каньяскӧд овны гажаджык. Кӧть нин кутшӧмкӧ ловъя лов. Коркӧ гажӧдасны — серам петкӧдласны, коркӧ дӧзмӧдыштасны... Но пыр кольӧны мусаӧн да коланаӧн. [Анна Макарова.] {Микушева Галина @ Чужан му дорйысьяслы — куслытӧм юрвеж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-06-29.} ЧУЖАН МУ ДОРЙЫСЬЯСЛЫ — КУСЛЫТӦМ ЮРВЕЖ Лӧддза-номъя 22 лунӧ пасйим Шогалан да казьтылан лун. Тайӧ лунӧ Нёбдін сиктын казьтылӧны чужан му дорйысьясӧс. Нуӧдӧны ветеранъяслысь челядькӧд аддзысьлӧмъяс. Со и таво лӧддза-номъя 21 лунӧ ныв-зонпосни чукӧртчылісны сикт шӧрын сулалысь усьӧмаяслы обелиск дорын. Музейса веськӧдлысь тӧдмӧдіс посни войтырӧс, кыдзи олісны Нёбдін сиктса йӧз война кадӧ, кымын морт сиктысь тышкасис фашистъяскӧд чужан мулӧн мездлун вӧсна. Чӧв-лӧнь казьтыштісны тышъясын усьӧм да юӧртӧг вошӧм салдатъясӧс. Налысь овъяссӧ пасйӧма обелиск дорын. Тавося ода кора (май) тӧлысьӧ обелиск дорӧ сувтӧдісны-лӧсьӧдісны нӧшта ӧти казьтӧда пӧв, кытчӧ пасйӧма овъяссӧ Нёбдінын чужлӧм да Айму дорйыны татысь мунлӧм йӧзлысь. Война помасьӧм бӧрын кодкӧ на пиысь овмӧдчис мукӧд сикт-карӧ либӧ кольччис чужан сиктас, но некодӧс найӧс абу вунӧдӧма. Ми помнитам быдӧнӧс. Казьтӧда пӧв дасьтӧмыс артмис тадзи... 2010 вося медводдза тӧлысьясӧ ме дорӧ, сиктса депутат дорӧ, шыасьлісны некымын морт ӧткодь вӧзйӧм-корӧмӧн. Ыджыд Вермӧмсянь тшупӧда воӧ колӧ пӧ туявны да тӧдмавны овъяссӧ Нёбдін сиктысь чужан му дорйысьяслысь и пасйыны быдӧнӧс. Лои ёна корсьысьны-туясьны, стӧчмӧдны уна ов. А сэсся асланым вӧзйӧм-корӧмӧн шыасим сиктса юралысь Валерий Савин дорӧ. Сійӧ ышӧдіс, мыйӧн пӧ верма отсала. Регыд сиктса юралысь корсис сьӧм, сёрнитчис юркарса «Капитель» фирмакӧд... И ода кора (май) медводдза лунъяс кежлӧ казьтӧда пас лои вӧчӧма. Ода кора 9 лунӧ митинг дырйи кыпыда восьтісны тайӧ пӧвсӧ, кытчӧ гижӧма: «Имена защитников Родины, вернувшихся с Великой Отечественной войны 1941–1945 годов». Казьтӧда пӧвйӧ пасйӧма 193 ов. Унаӧн сиктса олысьяс пиысь матыстчылісны казьтӧда пас дорӧ, лыддисны асланыс бать-пӧльяслысь овъяссӧ... Налы вӧлі нимкодь, мый некодӧс, Ыджыд тыш пыр мунӧм войтырӧс, абу вунӧдӧма. Нёбдін сиктын тӧдӧны да казьтылӧны чужан му дорйысьясӧс. [Галина МИКУШЕВА.] {Kodko @ «Мудӧд» вылын сьыліс «Реченька» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} «МУДӦД» ВЫЛЫН СЬЫЛІС «РЕЧЕНЬКА» Йӧзкостса сьыланкывъяслӧн регионкостса VII-ӧд фестиваль муніс сора (июль) 2–4 лунъясӧ Сыктывдін районса Выльгортын. Таво сэні петкӧдчисны Россияса 13 регионысь, Комиысь, Татарстанысь, Марий Элысь, Мордовияысь, Удмуртияысь, Киров, Вологда, Ленинград, Улыс Новгород, Ярославль, Саратов, Липецк обласьтъясысь, матӧ 40 йӧзкост котыр — ставнас матӧ 700 морт. Фестивальлӧн медводдза лунӧ петкӧдчисны конкурсӧ пырӧдчысьяс — йӧзкост сьыланкывъяс сьылысьяс, мӧд лунӧ муніс кыпыд гала-концерт да вермысьясӧс донъялӧм-чолӧмалӧм. А сора 4 лунӧ Красная да Прокопьевка грездъясын котыртлісны «ичӧт Завалинкаяс» ( тайӧ грездъясыс пасйисны 300 во артмӧмсяньыс). Пасъям, «Завалинка» вылӧ ветлісны и миян районса оргметодшӧринын зільысьяс Ирина Трубехина, Любовь Мишарина, Татьяна Шевчик, Лӧкчимдінса культура керкаысь «Реченька» ансамбль (веськӧдлӧ Людмила Букреева) да кипом уджъяс вӧчалысьяс — Зулӧбысь Нина Макарова, Пӧдтыбокысь Анна да Евгения Сурнинаяс, Татьяна Холопова. «Реченька» сьыліс роч да коми йӧзкост сьыланкывъяс; таысь ансамбльӧс пасйисны Дипломӧн. А зарни киа нывбабаяс петкӧдлісны ас вӧчӧмторъяс. {Kodko @ Бур уджысь вылӧ донъялӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} БУР УДЖЫСЬ ВЫЛӦ ДОНЪЯЛӦМ Кооперациялӧн войтыркостса лун водзын «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн юрнуӧдысь Анна Габова чолӧмаліс вузасьӧмын уджалысьясӧс уджсикас гажлунӧн да пасйис медбура зільысьясӧс. Сідз, потребобществоысь нуӧдысь экономист Любовь Казаковаӧс лои пасйӧма «За вклад в развитие потребительской кооперации России» орденӧн. Сідзжӧ Россияса потребительскӧй обществолӧн Центросоюзсянь Почёт грамотаяс сетісны вузасьысьяслы: Валентина Габовалы (Додзысь) да Нина Коюшевалы (юрсиктса 8 номера вузасянінысь). Республикаса потребобщество Котырсянь Почёт грамотаясӧн пасйисны Кӧрткерӧсса юклан (распределительнӧй) складысь котырӧс, Ыджыдвидзса вузасянінӧс да кооперацияын 7 уджалысьӧс. {Kodko @ Мича инын гажаа шойччӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} МИЧА ИНЫН ГАЖАА ШОЙЧЧӦМ Зэръяс вӧсна кык лун том войтыр эз вермыны мӧдӧдчыны туристско-спортивнӧй фестиваль вылӧ, мый нуӧдсьӧ быд во лӧддза-номъя тӧлысь шӧрын Кӧрткерӧс районса да мукӧд мича инъясын. Воддза во сійӧ муніс купальничаӧн тырӧм Кузӧб ю дорса видзьяс вылын. Кольӧм во — Лопью ю дорын, а таво — Пасвомынын нюжӧдчӧм видзьяс вылын лӧддза-номъя тӧлысьлӧн 19–22 лунъясӧ. Фестиваль вылӧ локтісны районса сиктъясысь 84 том ныв-зон да 12 веськӧдлысь. Медводдза луннас, места вылӧ воӧм бӧрын, шойччысьяс сувтӧдісны палаткаяс, дасьтісны бипур да лӧсьӧдісны сёян. Пажын бӧрын мунісны пневматическӧй винтовкаысь лыйсьӧм кузя ордйысьӧмъяс. Медбур лыйсьысьяс вуджисны мӧдӧд турӧ. Сэсся том йӧз дасьтісны мӧд ордйысьӧм кежлӧ байдаркаяс, вӧчисны футболысь ворсӧм вылӧ воротаяс. А рытнас вӧлі чукӧртчӧм да «Единӧй Россия» партия ӧтмунӧмлысь дӧрапас лэптӧм. Войыс коли кыпыда. Мӧд лунас мунісны ориентирование кузя панласьӧмъяс, заводитчисны футболысь ворсӧм кузя ордйысьӧмъяс да байдаркаяс вылын тренируйтчӧм. Коді кӧсйис вермис мунны подӧн либӧ велосипедӧн Типӧсиктӧдз. Рытланьыс мунісны панласьӧмъяс ичӧт биатлон кузя, чери кыйысьяс юква вылӧ кыйисны чери. Тайӧ войыс коли лӧньджыка. Коймӧд лунӧ мунісны вавывса туризмлӧн техника да армрестлинг (ки вылын вермасьӧм) кузя ордйысьӧмъяс. Нӧшта вӧлі конкурс — «Медбур букет». Бӧрынджык — кывкӧртӧдъяс юӧртӧм да построение вылын вермысьясӧс юмов призъясӧн наградитӧм. Нёльӧд лунас шойччысьяс дасьтысисны мунны гортӧ: чукӧртісны палаткаяс да весалісны гажа шойччан местасӧ. И сідз, минифутболын лоины вермысьясӧн: ичӧт арлыда котыръяс пиысь I места шедӧдісны одыбсаяс, ыджыдджык арлыдаяс пиысь — кӧрткерӧссаяс, пӧдтыбоксаяс да пӧддельнӧйсаяс. Медбур бомбардирӧн лои Пӧддельнӧйысь Алексей Королёв. Сійӧ прӧтивник воротаӧ сюйис квайт гол. Спортивнӧй ориентированиеын медводдза места вичмис кӧрткерӧссалы. Биатлонын: ичӧт арлыдаяс пиысь медводдзаӧн лои Прохор Нестеров (Мордін), ыджыдджык арлыдаяс пиысь — Николай Габов (Висер), нывъяс пиысь — Александра Елохина (Пӧддельнӧй). Лыйсьӧмын зонъяс пиысь вермис Дмитрий Кутькин (Кӧрткерӧс), нывъяс пиысь — Александра Елохина (Пӧддельнӧй). Шойччысь котыр аттьӧалӧ транспортӧн могмӧдӧмысь: А. В. Изъюровӧс — «Лӧкчимдорстрой» ООО-ӧн веськӧдлысьӧс, А. М. Захаренкоӧс, Шойнатыса шӧр школаысь директорӧс, В. И. Ларуковаӧс, Одыбса школаысь директорӧс, а сідзжӧ А. М. Габоваӧс, «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн веськӧдлысьӧс сёян-юанӧн могмӧдӧмысь. [Анатолий УСАЧЁВ.] {Kodko @ Миянлы колӧны том уджалысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} МИЯНЛЫ КОЛӦНЫ ТОМ УДЖАЛЫСЬЯС Республика пасьта ЕГЭ-ысь 100 балл таво шедӧдісны 11 школа помалысь, на пиысь 8-ыс — Коми Республикаса физико-математическӧй лицейысь. Буретш накӧд и аддзысьліс кольӧм вежон помӧ КР-са Юралысь Вячеслав Гайзер. Регионӧн веськӧдлысь вылӧ донъяліс велӧдысьяслысь да лицейса директор Владимир Шарковлысь удж, а республикаса велӧдан министерстволы тшӧктіс тӧдмасьны лицейлӧн опытӧн да паськӧдны сійӧс мукӧд велӧданінъясын. Сёрнитіс Вячеслав Гайзер и лицей помалысьяскӧд. Найӧ висьталісны, мый ЕГЭ-ысь повны оз ков, сьӧкыдыс сэні абу. Сёрниысь жӧ лои тӧдса, мый выпускникъяс кӧсйӧны пырны велӧдчыны водзӧ Москваса да Санкт-Петербургса велӧдчанінъясӧ. «А велӧдчӧм бӧрын бӧр локтӧ Комиӧ, миянлы колӧны том уджалысьяс», — юӧртіс Вячеслав Гайзер. Коми Республикаса Юралысьлӧн да Правительстволӧн пресс-служба. {Павленко Валентина @ Муса Кар шор дор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} МУСА КАР ШОР ДОР Висер ю дорын эм ин, коді шусьӧ Кар шор дорӧн. Коркӧ ёна важӧн юыс таті и визувтлӧма. Петӧ шорыс Кар тыысь. Казялӧмаӧсь, мый ты воссьӧм бӧрын лун кык-куим мысти воссьӧ ю. Важ йӧз висьталӧм серти, кольӧм нэм заводитчигӧн сиктын овлӧма озыр морт. Дзеблӧма сійӧ зарни сьӧм, дона сикӧтшъяс, исергаяс да чунькытшъяс ыджыд пӧртйӧ. Унаӧн кодйысисны-корсьысисны, да эз кывсьыв сюрӧмыс. Ты да шор гӧгӧрса градъяс вылысь босьтлісны мӧд пӧлӧс озырлун. Ӧніӧдз бур кывйӧн казьтылӧны агроном-бригадир Марпа Алексеевнаӧс, кодлӧн кисьыс вӧлі зарни киссьӧ. Восьса енэж улын чуймымӧн бура быдмисны ӧгурцы, капуста мачьяс. Посни зонкаяс ёна и чӧсмасьлісны градвыв пуктасӧн, ӧд ӧгурцытӧ сэкъя кадӧ горт дораныс эз на вӧдитны. Кисьтавлісны быдтасъяссӧ Кар ты ваӧн. Та да шорысь вылынджык сиктсаяс кодйылісны сёй гу. Сёйсӧ перйисны ас кирпич вӧчӧм могысь. Тані жӧ ӧти визьӧн сулалісны пывсянъяс, кытчӧ сӧстӧм васӧ новлісны матысса Кар тыысь. Ӧні ӧд тыртісны быдсяма лӧпнас, пон и кань шойсӧ позьӧ аддзыны. Сизимдасӧд воясӧ висерса том йӧз лэптісны уна выль керка. Керка местаяссӧ вӧлі сетӧны ойданінысь: Оль вылысь да Кар шор дорысь. Сы вылӧ видзӧдтӧг, ӧти морт поздысис: мамыслӧн керкаысь матын, да и ог пӧ быд во ойдӧй. 1975 воӧ кыптіс выль оланін. Сэки жӧ ӧти сёй гуысь сюри кӧйдысысь чужӧм кыдз. Ичӧтик пу ёна кӧсйис овны. Сійӧ мырдӧн кыпӧдчис вывлань да петіс ковтӧмысла шыбитӧм кӧмкотын новлан гын пыр. Ӧні быд тулыс мича джуджыд кыдз аттьӧалӧ мездысь-быдтысьясӧс чӧскыд кӧра, юмов зараваӧн. Керка лэптӧмсянь коли кад. 1979 во. Кар шор воссис, заводитіс вӧрӧдчыны ю. Медводз ва улӧ пырисны ӧткаяслӧн вадор градъяс. Кӧзяйка лунтыр чегъяліс картупель ныр. Удж вылӧ мунны оз ков, декретын нин. Воис дас час рыт, но оз узьсьы. Сӧмын куим челядь котралӧмысла мудзӧмаӧсь да топыда узьӧны. Ода кора тӧлысьын югыд, ывлаыс бура тыдалӧ: ва ӧтарӧ матысмӧ. Заводитчис котралӧм! Гӧтыр мешӧкъясӧ картупель сӧвтӧ, верӧс петкӧдлӧ ортсӧ. Орчча керкаын олысь на отсыштіс да нёль час асылын удж лои вӧчӧма. Керка сулаліс ва кытшолын. Вит асылын ва буль-бульӧн пондіс пырны гӧбӧчӧ. «Вӧлі и страсть!», — казьтылӧ вӧвлӧмторсӧ кӧзяйкаыс. Асывнас ю вайис пусянін (кухня) ӧшинь весьтӧ куим йи пласт да пуктіс ӧта-мӧд вылас. Пӧрысь йӧз шуӧны, мый татшӧмторйыс овлӧ лёк водзын. Сьӧкыд жӧ и воыс вӧлі! Коркӧ эськӧ ва йӧткыштіс поромсӧ да недыр кежлӧ ляпкаліс. Ойдан пӧраӧ выльысь кыпӧдчис! Гӧбӧчын вежон сулаліс куим кер судта. Пос помсянь лои пыжӧ пуксьыны весиг песла. Порсьлы ковмис бабыслӧн гидын олыштны. Керкасӧ быд во вӧлі стракуйтӧны. Стракуйтчысь кытшлавліс-видзӧдіс: пес кылалӧма-ӧ, нуӧма-ӧ посни стрӧйба вылӧ лӧсьӧдӧм керъяс да сідзи водзӧ. Бур кӧзяинлӧн нинӧм не должен киссьыны да кылавны. А мый керка гӧбӧч тшыкӧ, сісьмӧ, пыдди эз пуктывны. Некутшӧм отсӧг эз и сетлыны. Ӧні ӧд сетӧны мыйтакӧ сьӧм «за износ». Керка подув керъяс ӧніӧдз вежлавтӧмӧсь. Гӧбӧч бакшасьӧ, оз кут шоныдсӧ. Лесничӧй морт пуктіс аслас йӧрӧ быдсяма пуяс: пелысь, льӧм, ирга, куим сус пу. Ва дорсянь кӧ видзӧдны, то керкаыс быттьӧ вӧр пиын сулалӧ. Уна во чӧж чукӧртлісны сьӧд да гӧрд сэтӧр, кӧть сэсся вӧрӧ эн ветлы. Сӧмын быдмӧгыд морт моз пӧрысьмӧ, висьмӧ: сэтӧръяссӧ да ӧткымын пу вочасӧн лои бырӧдны. Комын вит во керка видзӧдӧ ӧшинь-синъясӧн, кыдзи вежласьӧ рӧмыс Кар шорлӧн да мӧдлапӧв вӧрлӧн. Олысьясыс шуӧны: «Муса весиг ойданін, сэн кӧ тэнад оланін». [Валентина ПАВЛЕНКО.] {Kodko @ Пӧддельнӧйын ӧзйылӧм серти ёрд бара заводитас удж сора тӧлысь шӧрын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} ПӦДДЕЛЬНӦЙЫН ӦЗЙЫЛӦМ СЕРТИ ЁРД БАРА ЗАВОДИТАС УДЖ СОРА ТӦЛЫСЬ ШӦРЫН Помасис мӧдӧд пӧжарно-техническӧй экспертиза Пӧддельнӧйын ӧзйылӧм серти, мый вӧлі 2009 вося тӧв шӧр тӧлысьын. Та йылысь «КомиОнлайнлы» юӧртӧма Алексей Королёвлӧн адвокат Михаил Жилин. Экспертизалӧн помшуӧмъясӧн тӧдмӧдасны районса ёрдын сора (июль) 12 лунӧ. Казьтыштам, мый тавося рака (март) тӧлысьӧ государственнӧй мыждысьлӧн корӧм серти ёрд урчитіс экспертизасӧ нуӧдны мӧд пӧв Санкт-Петербургын. Сэки, ёрдын чукӧртчылӧм дырйи, вӧлі висьталӧма, медводдза экспертизалӧн пӧ помшуӧмъясын эм уна йитчытӧмлун-дзугӧслун, экспертлӧн эз вӧвны колана юӧръяс да. {Kodko @ СГУ-са велӧдчысьяскӧд туясьӧ и Францияысь студентка @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} СГУ-са ВЕЛӦДЧЫСЬЯСКӦД ТУЯСЬӦ И ФРАНЦИЯЫСЬ СТУДЕНТКА СГУ-ысь история да войтыркост йитӧда факультетын медводдза курсын велӧдчысьяслӧн заводитчис этнографическӧй практика. Сора 1–25 лунъясӧ том йӧз ветласны районса сиктъясӧ, медым видзӧдлыны йӧзлысь оласногсӧ. Велӧдчысьяс тӧдмаласны, кутшӧм сёян дасьтылісны водзын, торъялӧ-ӧ быдлунъя сёян гажлунъясса сёян-юанысь. А сідз жӧ, кутшӧм оланін стрӧитлісны миян пӧль-пӧчьяс, мыйӧн сійӧ торъялӧ ӧнія керкаясысь. Кутшӧм нӧшта йӧрын вӧліны стрӧйбаяс, вӧліны-ӧ кутшӧмкӧ приметаяс, традицияяс, обрядъяс керка лэптігӧн. ПРАКТИКАЛӦН МЕДВОДДЗА ЛУНӦ 9 велӧдчысь да налӧн веськӧдлысь Татьяна Ивановна Чудова археология, этнография да Россиялӧн история кафедраса доцент — ветлісны чукӧртны колана юӧр Маджа сиктӧ. Медтӧдчанаторнас тайӧ лунӧ лои Анастасия Ларионовна Нестерова дорын гӧсьтитӧм. 95 арӧса пӧч 17 во гӧгӧр нин олӧ Маджаын. Ачыс Куръядор грездын чужлӧма. Зэв на тэрыб да авъя, унатор сійӧ висьталіс том велӧдчысьяслы аслас олӧм йылысь, медъёна традиционнӧй сёян йылысь. Нӧшта велӧдчысьяс кӧсйӧны ветлыны Адзорӧмӧ, Пезмӧгӧ, Ыджыдвиддзӧ, Висерӧ. Кыдз юӧртіс Татьяна Ивановна, история факультетса археологъяслӧн группа тайӧ жӧ кадӧ лоӧ Нёбдін сикт дорын. Сэні найӧ нуӧдасны археологическӧй туялӧм. СГУ-са велӧдчысьяскӧд нуӧдӧ ассьыс этнографическӧй туялӧм тшӧтш и Францияысь студентка — Мари Кавалье. Сійӧ сизим во нин велӧдӧ роч кыв. Миян университетӧ локтӧма кык тӧлысся стажировка вылӧ. Велӧдчӧ Сорбоннаын во нин, кык во сайын ёнмӧдны ассьыс вермӧмъяссӧ роч кыв велӧдӧмын воліс Санкт-Петербургӧ. Со мый сійӧ висьталӧ: «Меным тані кажитчӧ, комиын олӧны зэв шань да восьса сьӧлӧма йӧз. Весиг роч йӧз абу сэтшӧм бур сьӧлӧмаӧсь. Да и Францияын бокӧвӧйяс дінӧ видзӧдӧмыс кӧдзыдджык, весиг аслым яндзим таысь. Велӧдчӧм помалӧм бӧрын кӧсъя уджавны музейын. Тані чукӧрта керка стрӧитӧм да традиционнӧй ворсӧмъяс йылысь материал». {Макарова Елизавета @ Сьӧлӧм сьылӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} СЬӦЛӦМ СЬЫЛӦМ Нёбдінысь Эмилия Григорьевна Савина 65 во гажӧдӧ йӧзӧс мичаа сьылӧмнас. 1946 воын сэкся юрсикт Шойнатыын сетісны нывкалы медводдза козин — еджыд носки да ленточка. Сэки талӧн доныс ӧткодь вӧлі ӧнія кадся компьютеркӧд. Ӧнӧдз казьтылӧ нывбаба ыджыд нимкодьлунсӧ. Та бӧрын козьнавлісны уна чышъян, платтьӧ дӧра, сумка, духи, лыдтӧм-тшӧттӧм Грамота да сідзи водзӧ. А еджыд носкисьыс нимкодьлуныс пыр юр вежӧрас. Ода кора 9 лунӧ концерт дырйи сиктсаяс бара на шуисны, мый Эмилия Григорьевна сьылігас томмӧ, мичаммӧ, гӧлӧсыс пыр на юргӧ. Колӧ пӧ эськӧ сиктса «народнӧй артистка» ним сетны. Ӧд пыр сьывліс, йӧктывліс, ворсліс спектакльясын. Велӧдысь воӧ окота тӧдчӧдны, мый Эмилия Григорьевна нэмыс уджаліс школаын посни челядькӧд. Мукӧдкӧд радысь нуӧдіс общественнӧй удж. А ӧні, 20-ӧд во нин, ветеранъяслӧн сӧветын бергӧдчӧ. Сиам Эмилия Григорьевналы уна во на сьывны-юргыны, пыксьыны пӧрысьлунысь да босьтны культураӧн веськӧдлысьсянь «За верность искусству» медаль. А то ми, видзӧдысьяс, леменьысь либӧ югъялан чорыд бумагаысь асьным вӧчам. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Тайӧ зэв колана туйвизь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} ТАЙӦ ЗЭВ КОЛАНА ТУЙВИЗЬ Тадзи тӧдчӧдіс КР-са юралысьӧс вежысь Александр Буров Российскӧй Федерацияса народнӧй овмӧслӧн уджалысь котыръяслы веськӧдлан кадръяс дасьтӧм кузя республикаса комиссия дырйи, мый муніс сора (июль) 1 лунӧ. Пасъям, веськӧдлан котыръяс дасьтӧм кузя президентлӧн уджтас республикаын збыльмӧдсьӧ 1997 восянь. Тайӧ кадӧн сы серти велӧдчис 898 морт, на пиысь 180-ыс содтісны сямлун суйӧр сайын, 150-ыс — Россияса водзмӧстчысь предприятиеясын. «Налӧн опыт, тӧдӧмлун, водзмӧстчӧм, дерт жӧ, кутас уджавны республика вылӧ», — пасйис А. Буров. Сідзжӧ, сійӧ вылӧ донъяліс КР-са экономическӧя сӧвман министерстволысь тайӧ юкӧнын зільӧмсӧ. {Пинягина Оксана @ Чӧскыд вӧлӧга вӧчысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} ЧӦСКЫД ВӦЛӦГА ВӦЧЫСЬЯС Висерса столовӧйын уна во нин зільӧны Нина Мезенцева да Ольга Попова. Найӧ вӧчалӧны висерсаяслы да орчча сикт-грездсалы яйысь вӧлӧга: котлет, пельмень, тефтель. Торйӧн нин пельменьыс зэв чӧскыда артмӧ, вузасян джадж вылын дыр оз куйлы. И оз сӧмын татчӧс олысьяслы во сьӧлӧм вылас, но и ветлысь-мунысьлы, кодъяс пыралӧны нуръясьны Висерса сёянінӧ. Нина Мезенцева тшӧкыда чӧсмӧдлӧ сиктсаӧс пӧжасӧн: беляшӧн, картупеля шаньгаӧн, капустаа да яблӧга пирӧгӧн, пончик-коржикӧн. А нӧшта, пекнича да субӧта рытъясӧ сёянінын уджалӧ бар. Веськыда кӧ шуны, сьӧкыд аддзыны барлӧн прилавок сайын кодӧскӧ мӧдӧс Ольга пыдди. Тайӧ шань сьӧлӧма ань кужӧ аддзыны колана кыв и олӧма, и том войтыркӧд. Миян барын ни милиция, ни пӧрадок бӧрся видзӧдысь торъя уджалысь абу, со и колӧ ставсӧ аньяслы вӧчны: и тышкасьысьясӧс торйӧдны, и коддзӧмаӧс петкӧдны, да и шойччысьясӧс могмӧдны. Со кутшӧм бур аньяс зільӧны сиктса столовӧйын. [Оксана ПИНЯГИНА. Висер сикт.] {Kodko @ Школаясын вердӧм колӧ бурмӧдны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-06.} ШКОЛАЯСЫН ВЕРДӦМ КОЛӦ БУРМӦДНЫ Кольӧм воторникӧ республикаса экономическӧй сӧвет бердын вӧлі дзоньвидза да социальнӧя сӧвман ведомствояскостса комиссиялӧн заседание. КР-са велӧдӧмӧн министр Нелли Струтинская да Роспотребнадзор веськӧдланінӧн веськӧдлысь Людмила Глушкова висьтасисны школаясын челядьӧс вердӧм йылысь. Лыдпасъяс висьталӧны, тавося велӧдчан во пом кежлӧ республика пасьта пӧсь сёянӧн вердӧмӧн вӧлі шымыртӧма 81,3 прӧчент ныв-зонӧс (2009 воын — 79,1 прӧчент). Сёрнитысьяс сідзжӧ тӧдчӧдісны, мый велӧдчанінъясын эмӧсь ыджыд мытшӧдъяс, кодъясӧс колӧ бырӧдны матысса кадӧ. Сідз, абу быд велӧдчанін котыртӧма субӧтаын вердӧм, ӧткымынлаын пӧсь сёян вежӧны буфетса вӧлӧга вылӧ, ыджыд донъяс да сідз водзӧ. Такӧд йитӧдын, тавося кӧч 1 лунӧдз КР-са велӧданін министерство лӧсьӧдас «Коми Республикаса велӧдчанінъясын вердӧм бурмӧдӧм» республикаса уджтаслысь концепция. Ногтуя вердӧм кузя юалӧм тӧд вылӧ босьтасны и районса веськӧдлысьяс. Заседание дырйи жӧ лои вӧзйӧма, медым быд велӧдчанін бердын лӧсьӧдны «Бур ногтуя вердӧмлӧн школа». {Kodko @ Гӧтрасьӧм — чинӧ, торйӧдчӧм содӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} ГӦТРАСЬӦМ — ЧИНӦ, ТОРЙӦДЧӦМ СОДӦ Миян районын кольӧм во серти во джынйӧн тӧдчымӧн чиніс выль семья котыртчӧм. Районса загсысь специалистъяслӧн висьталӧм серти, кольӧм во тайӧ жӧ кадколастӧн гижсисны 51 гозъя, таво — 42. Кольӧм во серти содӧма и торйӧдчысь гозъялӧн лыдыс. Сідз, во джынӧн торйӧдчӧма 34 гозъя (2009 во джынӧн — 26). Унджык торйӧдчӧмсӧ пасйӧма ёрдлӧн шуӧм серти. {Kodko @ Кага чужис этшаджык @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} КАГА ЧУЖИС ЭТШАДЖЫК Тавося квайт тӧлысьӧн районын чинӧма кага чужтӧм. Во заводитчӧмсянь чужӧма 117 кага, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 145. Лыдпасъяс серти, чужысьяс пиысь унджыкыс детинкаяс — 65, нывкаяс — 52. Этшаджык кутісны чужтыны мӧд да коймӧд кагаӧн: 61 — таво, 82 — кольӧм воӧ. Чужысь кагаясӧс медтшӧкыда нимтӧны Максимӧн, Романӧн, Александрӧн, Евгенийӧн, Дарьяӧн, Анастасияӧн, Елизаветаӧн, Аринаӧн. Сетӧм таблицаысь позьӧ тӧдмавны, уна-ӧ кага чужӧма торйӧн быд сикт овмӧдчанінын таво да кольӧм воясӧ. Медводдза колонкаын — сикт овмӧдчанінъяс, мӧдын — чужӧма кага тавося квайт тӧлысьӧн, коймӧдын — чужӧма кага кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ. Додзь 4 2 Висер 2 8 Вомын 1 7 Кӧрткерӧс 56 59 Керӧс 4 2 Лӧкчимдін 1 5 Маджа 2 4 Мордін 5 6 Намск 4 8 Нёбдін 3 6 Одыб 3 7 Пезмӧг 5 4 Позтыкерӧс 2 0 Пӧдтыбок 3 5 Пӧддельнӧй 0 1 Приозёрнӧй 1 0 Шойнаты 10 14 Ыджыдвидз 11 7 {Kodko @ Картупель тшыкӧдӧ альтернариоз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} КАРТУПЕЛЬ ТШЫКӦДӦ АЛЬТЕРНАРИОЗ Пуксис жар поводдя, мый кыпӧдӧ ыджыд тӧжд му вылын пуктас вӧдитысьяслысь. Сідз, ӧткымынлаын картупель висьмис альтернариозӧн. Комиын «Россияса видз-му шӧрин» ФГУ-са специалистъяслӧн висьталӧм серти, тайӧ висьӧм тшыкӧдӧ быдмӧглысь корсӧ, корсюрӧ засӧ, гежӧда и асьсӧ картупельсӧ. Медводз перкаль рӧма кос чутъяс мыччысьӧны улыс, а сэсся вылыс коръяс вылын, пемыд перкаль да сьӧд чутъяс вермасны тыдовтчыны и за вылас. Специалистъяслӧн висьталӧм серти жӧ, тайӧ висьӧм вӧсна урожайын воштӧмъяс абу ыджыдӧсь, кыдз фитофторозысь. Но сэк жӧ, ӧткымынлаын картупельлысь быдтас бара на тшыкӧдӧ колорадскӧй жук. Жар поводдя дырйи колӧ сюсьджыка дӧзьӧритны и мукӧд быдтас бӧрся. Сідз, свеклӧ ёна тшыкӧдӧ свеклӧвичнӧй гут, капуста — капустнӧй бобув, воз, а лук — лукӧвӧй гут да журчалка. Специалистъяслӧн висьталӧм серти, быдтас тшыкӧдысьясӧс позьӧ бырӧдны химикатъяс отсӧгӧн, но тайӧс колӧ вӧчны 20 лун водзвылын урожай босьттӧдз. {Kodko @ Кулысь — унджык @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} КУЛЫСЬ — УНДЖЫК Кольӧм во серти кулысьлӧн лыд неуна содыштіс. Волӧн медводдза джынӧн районын куліс 199 морт, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 193. Кулӧмлӧн медтӧдчана помкаясыс: вир ветлӧм висьӧмысь — 87, пычкӧмысь (юӧмысь да доймалӧмысь — 15, вӧйӧмысь да кувтысьӧмысь — 9) — 49, пыкӧс артмӧмысь — 24. {Мишарина Ольга @ Пӧсь сьӧлӧма ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} ПӦСЬ СЬӦЛӦМА АНЬ Ыджыдвиддзын матӧ 50 во олӧ-вылӧ зэв аслыспӧлӧс, интереснӧй морт. Тайӧ Нина Васильевна Симпелева, нывдырся овыс — Заглубоцкая. Сиктса зон Ӧньӧ Миш, Михаил Андреевич, армияын служитӧм бӧрын вайӧдіс роч нылӧс чужан сиктас, гӧтрасис. Нина Васильевна заводитіс уджавны школаын и сетіс сылы 30 во: вӧвлі пионервожатӧйӧн, библиотекарӧн, велӧдліс труд, роч кыв да литература, уджавліс воспитательӧн школаса интернатын. Бура помнита труд урок: вышивайтлім детсадлы салфеткаяс да ки чышкӧдъяс вылӧ дзоридзьяс, шепъяс, кыдз коръяс. Эз на пыр артмыв. Нина Васильевна матыстчыліс да петкӧдліс, кыдзи колӧ гладьӧн вышивайтчыны... Ачыс сійӧ зэв киподтуя, ӧні кыӧ сэтшӧм мича вӧччан шальяс, мый вежыд петас! Да и пӧжасьӧ — вомад сылӧ! 1960 воясӧ школаса библиотекаын вӧлі кык шкап, йиркӧдзыс небӧгъяс. Уна коми книга сэк вӧлі челядьлы лыддьӧм вылӧ, кӧть и важиникӧсь. Комиӧн позис лыддьыны Пушкинӧс, Лермонтовӧс, Островскийӧс... Тӧд вылын на «Кыдзи калитчис сталь», «Капитанлӧн ныв», «Васёк Трубачёв да сылӧн ёртъяс»... Дерт, Нина Васильевна лыддьывліс найӧс рочӧн да кужліс вӧзйыны интереснӧй книга, а сэсся ачыс велаліс коми книгаяс лыддьыны, кӧть сёрнитліс сэки миянкӧд рочӧн. Талун этша коми морт сідзи тӧдӧ да пыдди пуктӧ коми литература, а Нина Васильевна тӧдӧ. Сылысь йӧзӧдлывлісны А. Мишарина, Е. Габова, Н. Куратова, В. Кушманов, Н. Щукин, Г. Юшков, И. Торопов, В. Безносиков, В. Напалковлӧн гижӧдъяс донъялана статьяяс. Гортса архивас эмӧсь письмӧяс Напалковлӧн и Безносиковлӧн, кодъяс аттьӧалӧны бур кывъясысь. Ачыс Нина Васильевна гижӧ кывбуръяс рочӧн. Кымын чолӧмалӧм сійӧ лӧсьӧдліс уджъёртъясыслӧн чужан лун да гажлунъяс кежлӧ, школаын медбӧръя звӧнок кежлӧ! Йӧзӧдлісны «Звезда» газетын, «Север» журналын, а ӧнія Александра Мишаринаӧн кывбуръяс лыддьывлім «Коми му» газетысь. Уна во Нина Васильевна «Звезда» газетлӧн общественнӧй корреспондент. Сійӧ козьналіс школаса музейӧ зэв дона альбом, кытчӧ чукӧртӧма Ыджыдвидз сикт да йӧз йылысь газетын йӧзӧдлӧм гижӧдъяс. Ыджыд аттьӧ Тіянлы, Нина Васильевна, таысь! Ӧд тайӧ альбомас сиктнымлӧн история! Симпелев гозъя быдтісны 6 челядьӧс. Талун нин налӧн 12 внук-внучка да ӧти правнук. Бур гӧтыр, мам, киподтуя кӧзяйка, енбиа ань, прӧстӧ пӧсь сьӧлӧма морт, Нина Васильевналы, сора (июль) 16 лунӧ тырӧ 70 арӧс. Сьӧлӧмсянь чолӧмала Тіянӧс да сиа, мед и водзӧ олӧм-ныд лоӧ бур шуда, кузь нэма, тыр-бур гӧгӧрбок, мед збыльмисны кӧсйӧмъясныд! [Ольга МИШАРИНА.] {Коюшева Нина @ Талун Пасвомынын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} ТАЛУН ПАСВОМЫНЫН Висер вожысь позьӧ аддзыны уна гажа ин. На пиысь ӧти — Пасвомын грезд, коді меститчӧма Ньывсер ю бокын. Неважӧн миян гижысь котыр воліс сэтчӧ, тӧдмасис олысьяскӧд. «МЕД ОЛӦМ ТАНІ ОЗ КУС», — ШУӦ ЕФИМОВНА А. Е. Габова чужліс, быдмыліс тані и ӧні олӧ. Коркӧ эськӧ ветлӧма жӧ татысь да овмӧдчылӧма Висерӧ, но чужаніныс бӧр кыскӧма ас дорас, и со 23 во нин олӧ Пасвомынын. Анна Ефимовналӧн висьталӧм серти, водзын грездын олӧм ок и бур да гажа вӧлӧма. Тані и посни челядьӧс велӧданін, и клуб, и магазин уджавлӧмаӧсь. Ӧні нинӧм абу, сӧмын гоз-мӧд оланін, пилорама да «Вишерскӧй» видз-му овмӧслӧн гожся лысьтысянін. Гашкӧ, та вӧсна и медыджыд кӧсйӧмыс олӧма нывбабалӧн, мед пӧ йӧзыс бӧр локтісны грездӧ, мед олӧм тані эз кус. Збыльмас-ӧ кӧсйӧмыс Ефимовналӧн, талун сьӧкыд вочавидзны. Ӧд пырся олысьяс пиысь тані сӧмын ачыс Ефимовна да сылӧн суседлӧн семья. Ставныс найӧ арлыдаӧсь нин. Со Анна Ефимовналы тавося кӧч тӧлысьын 79 арӧс нин тырӧ. Но арлыдлы нывбаба оз сетчы, тулыс-ар ноксьӧ град йӧрын, видзӧ кӧзаӧс. Бура дыр сійӧ зільлӧма Висерса сельпоын вузасьысьӧн, а сэтчӧдз — видз-му овмӧсын. Верӧсыскӧд Ефимовна быдтӧмаӧсь 4 челядьӧс, куим ныв да пиӧс. Быдӧн нин быдмӧмаӧсь, разӧдчӧмаӧсь бать-мам позйысь: пиыс Висерӧ овмӧдчис, кык ныв олӧны Кӧрткерӧсын, а ӧти — карын. Но олӧма мамсӧ оз вунӧдны, тшӧкыда волывлӧны гӧсьтитны внук-внучкаяскӧд гажа Пасвомынӧ. ЛӦНЯ ШЛЫВГЫСЬ НЬЫВСЕР Ю БОКӦ ОВМӦДЧИС ИЗЬВАСА МОРТ Евгений Филиппов ачыс Изьва районса Бакур сиктысь. Нималана лыжник Василий Рочевкӧд ӧти классын велӧдчылӧма. Прамӧй дыр нин Евгений Александрович олӧ юркарын. Медводз, 16 во, зілис лызь вылын котралӧм кузя тренерӧн, сэсся, 13 во — юркарса спортшколаын директорӧн. Бӧръя куим восӧ сійӧ пенсия вылын. Уджалігас быдтіс уна бур спортсменӧс, кыдз Ольга да Василий Рочевъясӧс, Сергей Вяткинӧс, Сергей Черныхӧс, Анастасия Кривоноговаӧс. Ставныс — Коми Республикаын нималана лыжникъяс. Пасвомынӧ Евгений медводдзаысь воис 17 во сайын гӧсьтитны. Татчӧс вӧр-ва воис сьӧлӧм вылас и сылы, и гӧтырыслы, Татьяна Тюпенколы. Со и шуисны гозъя лэптыны татчӧ ас керка, медым позис тшӧкыдджыка волыны шойччыны карса олӧмысь. Филипповъяс дыр эз нюжмасьны, ӧдйӧ и вӧчисны оланін, мичмӧдісны-гажӧдісны град йӧр. Накӧд тшӧтш зілис и Галина Бутырева, нималана коми кывбуралысь. И со 9 во нин водз тулыссянь сёр арӧдз Евгений олӧ тані. Тшӧкыда позьӧ аддзыны татысь и сылысь семья, Галина Бутыреваӧс нывъёртъясыскӧд. Сёрнитігмоз Евгений петкӧдліс миянлы ассьыс оланін. Тӧдчӧ, керкасӧ кӧзяин вӧчӧма бура мӧвпыштӧмӧн, уна тор тані петкӧдлӧ коми йӧзлысь оласног. И град йӧрас зіль мортлӧн ставыс тыр-бур: дзоридзьяс быдмӧны, вотӧса пуяс, мукӧд посни быдтас. Эм и лэбув (беседка). Лунся удж бӧрын Александрович тшӧкыда пыралӧ татчӧ шойччыштны. Ломтас пач, пуксяс лабич вылӧ да любуйтчӧ парма-вӧрӧн, лӧня шлывгысь Ньывсер юӧн, паськыда шевкнитчӧм видзьясӧн. Майбыр жӧ, кутшӧм мича да гажа тані! ВУДЖӦДЧЫСЬ ТОЛЯ Типӧсиктса да Одыбса бура тӧдӧны Анатолий Габовӧс. Эз ӧд ӧтчыдысь ветлысь-мунысьлы сулы мог шыӧдчыны тайӧ айлов дорас. Кызь воысь дырджык, водз тулыссянь да сёр арӧдз, Анатолий зілис вуджӧдчысьӧн Ньывсер ю вомӧн, кыскаліс трос отсӧгӧн понтон пос. И тадзи 1990 воӧдз. Код тӧдас, дыр-ӧ на эськӧ зілис Анатолий вуджӧдчысьнад, эз кӧ бырӧдны ю кузя кер кылӧдӧм да вӧчны Висер вожын чорыд веркӧса туй. Ӧні вуджӧдчысь Толя пенсия вылын, тавося рака тӧлысьын пасйис чужан лунсянь 73 арӧс тырӧм. Но арлыд вылӧ видзӧдтӧг айлов зэв на и тэрыб. Мый он шу сылӧн гӧтыр, Нина Александровна йылысь, кодкӧд ӧтув олӧны нин 52 во. Нина Габова прамӧй дыр зілис пошта новлӧдлысьӧн, ок и тэрыб да чольӧб вӧлі. Но некымын во дорвыв нин нывбаба водзсасьӧ чорыд висьӧмкӧд. Оз, оз да и торксьылас юрвежӧрыс. Бур, мый верӧсыс шань, гӧгӧрвоӧ гӧтырыслысь висьӧмсӧ, гортгӧгӧрса став уджсӧ бергӧдӧ. Водзын вуджӧдчысь Толя зэв радейтліс чери кыйны, эз ӧти 100 ёді тывнад кыйлі. Ӧні жӧ вӧр-ваад гежӧда нин петавлӧ. И оз сы вӧсна, мый арлыда, гӧтырсӧ оз лысьт эновтны дыр кежлӧ. Но уджтӧг оз жӧ ов, киподтуя мужичӧйлӧн гортгӧгӧрыс дзим да дзурк. А прӧст кадӧ Александрович, кыдз ачыс висьталӧ, радейтӧ видзӧдны уна рӧма телевизор. Майбыр, видзӧднысӧ эм мый, куим во сайын спутникӧвӧй антенна ньӧбӧма. [Гижӧдъяссӧ дасьтіс Нина КОЮШЕВА.] {Kodko @ Ыджыд ӧзйылӧм эз ло @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-13.} ЫДЖЫД ӦЗЙЫЛӦМ ЭЗ ЛО Войдӧрлун, сора 11 лунӧ, Шойнаты сиктса Южнӧй улича вылын сулалысь 12 номера керкаын лои неыджыд ӧзйылӧм. Код юра мужичӧй паяльнӧй лампаӧн ӧзтіс керкаас линолеум. Нӧшта, ывласянь резіс стрӧйбалысь стенъяссӧ соляркаӧн, но ӧзтыны эз удит. Кусӧдчысьяс локтігкежлӧ керка пытшкӧсын ӧзъялысь линолеум вӧлі кусӧдӧма нин. Ставыс помасис бура и ыджыд неминуча эз ло. {Kodko @ Ӧзйылӧм нуис мортлысь олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ӦЗЙЫЛӦМ НУИС МОРТЛЫСЬ ОЛӦМ Кольӧм вежонӧ районын вӧлі кык ӧзйылӧм: Коншаын да Шойнатыын. Сора 13 лунӧ биысь видзчысян правилӧяс торкалӧм вӧсна би чепӧсйис Конша грездын ӧти керкадорса стрӧйбаын. Ӧзйылӧм тшыкӧдіс стрӧйбалысь юкӧнсӧ ӧти квадрата метр мында. А сора 17 лунӧ, Шойнаты сиктса Октябрьскӧй улича вылын сулалысь 71 номера керкалысь би «ньылыштіс» 150 квадрата метр. Сідзжӧ лои тӧдса, мый неминуча дырйи биын пӧгибнитіс керкалӧн кӧзяиныс, 1932 воын чужлӧм А. К. Микушев. Районса ГПН-ысь инспекторъяс висьталӧм серти, ӧзйылӧмлӧн помкаыс туявсьӧ на. {Плетцер Вася @ Бабӧ да дедӧ тӧдмасьлісны фронт вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} Бабӧ да дедӧ тӧдмасьлісны фронт вылын Пӧрысь бабӧй, Наталья Яковлевна Михайлова, чужлӧма Воронеж обласьтса Титаревка грездын. Война заводитчӧм бӧрын грездысь ӧти бӧрся мӧдӧс нуисны мужичӧйясӧс война вылӧ. Нывбабаяс пельпом вылӧ ӧшйис став сьӧкыдыс. А сэсся воисны фашистъяс... Кор колхозникъяс Титаревкаысь пемӧсъясӧс вуджӧдісны Дон сайӧ, фашистъяс веськыда койисны биӧн. Пемӧсъяс сідзи и эз воны мӧдлапӧлӧдзыс. Нёль тӧлысь ыджыдалісны Титаревкаын фашистъяс. Бурджык керкаяссӧ босьтісны аслыныс, а грездсалы ковмис патеруйтны ӧта-мӧд ордас. Шуда луныс воис 1942 вося ӧшым (декабрь) 12 лунӧ: Титаревкаӧ локтісны миян салдатъяс. А некымын тӧлысь мысти Наташа баблы да мукӧд нывлы воис кабала: «Локны 6 час кежлӧ сиктсӧветӧ». Кык вежон чӧж сэсся велӧдісны лыйсьыны, вӧдитчыны противогазӧн, регулировщикавны. Сэсся шырисны, сетісны ӧружие да мӧдӧдісны II-ӧд Украинскӧй фронт вылӧ. Шуисны, ті пӧ ӧні абу нывъяс, а салдатъяс. 124-ӧд батальон, кӧні комбатысь да взводса командирысь кындзи ставныс вӧліны нывъяс, восьлаліс армия бӧрся. Нывъяс кывкутісны связь вӧсна, видзисны постъяс, лэдзалісны машина колоннаяс. Наташа баб вӧлі 5 морта отделениеса командирӧн да пыр муніс медводзын. Кымын фронтӧвӧй туй восьлалӧма, кымын ёртӧс воштӧма, мый баблӧн отделениеын война чӧжӧн нывъяс вежсисны куимысь. Найӧ вуджисны Румыния, Чехословакия, а Победасӧ пасйисны Венгрияын. 1945 вося вӧльгым (ноябрь) тӧлысьӧ младшӧй сержант Наталья Шавлова (ныв дырся овыс) бергӧдчис Титаревкаӧ. И дзик пыр жӧ гижис письмӧ Комиӧ, Одыб сиктӧ, кӧні сылысь письмӧсӧ виччысис Степан Михайлов, менам пӧрысь дедӧ. Том йӧз тӧдмасьлісны фронт вылын да радейтчисны, а война кусӧм бӧрын шуисны ӧтлаасьны. Степан дед ӧдйӧ и воліс бабӧла. Сідзи и веськаліс Воронежысь ныв Комиӧ. Уджаліс столовӧйын пусьысьӧн, сэсся колхозын мӧс лысьтысьӧн. Бӧръявыв пелькӧдчис школаын. Школасянь жӧ муніс пенсия вылӧ. Ӧні Наташа баб олӧ Эжваын ныв дорас. Быдтіс сійӧ ныла-пиаӧс. А ӧні сылӧн 7 внук-внучка, 9 правнук-правнучка. [Вася ПЛЕТЦЕР, 9 класс. Одыб сикт.] {Гудырева Оксана @ Быдӧнлӧн аслас шуд либӧ Удж сӧвмӧдӧ оз сӧмын мортӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} БЫДӦНЛӦН АСЛАС ШУД ЛИБӦ УДЖ СӦВМӦДӦ ОЗ СӦМЫН МОРТӦС Сиктса ань пыр торъявліс уджачлунӧн-зільлунӧн. Видз-му дорын олігӧн сюрлӧ и мырсьыны-ноксьыны. Водз асывсянь сёр рытӧдз сиктса морт пӧртӧ быд лунся тӧждъяссӧ, могъяссӧ. Тадзи вӧлі нэмъяс чӧж. И ӧні миян коми сикт-грездъясын олӧны уджӧ ылалӧм нывбабаяс. Найӧ уджсӧ ӧткодялӧны шойччӧмӧн. Мед кӧть и зэлавлӧны сӧнъяс, и киссьӧ пӧсь — тайӧ налӧн сӧмын лысьӧм песӧм. А кор уджсӧ сигӧртӧма нин, лов вылын кыпыд да нимкодь, быттьӧ шедӧдӧма ыджыд вермӧм. Медбур козинӧн вермысьлы лоӧ ужсӧ эштӧдӧм-помалӧм. Уджач йӧз лыддьӧны, мый зілигӧн содӧ вын-эбӧсныс да ышалӧмныс. Гашкӧ, та понда и мырсьӧны, медым тыр морӧсӧн апыштны выль, сӧвмӧдысь да ловзьӧдысь «ру». Винёвмӧм морт — мудз тӧдтӧм, быдлаын медводзын: и гортын, и сиктса олӧмын. Зільыд ставсӧ вевъялӧ. Выльыбса уджач аньяс пиысь ӧти — Ольга Мишарина бура тӧдӧ уджлысь кӧрсӧ. Кӧть и уна во сайын нин сійӧ мунліс уджаланінсьыс, эз дышмы да эз лэдзчысь олӧмсьыс, а босьтчис ас вылӧ уджавны. Школаын велӧдчӧм помалӧм бӧрын том ныв пырӧ уджавны кукань видзысьӧн. Ольга ичӧтсяньыс радейтліс ноксьыны гортса пемӧсъяскӧд. Найӧ, сэтшӧм мусаӧсь, кыскисны ас дораныс. И кор нылӧс ыстісны велӧдчыны ветеринарӧ, ньӧти эз пыксьы, окотапырысь мӧдӧдчис тӧдӧмлунъясла. Ӧдйӧ лэбисны велӧдчан вояс. Выльгортын видз-му овмӧсса техникум помалӧм бӧрын сійӧ локтӧ чужанінас. Пемӧсъясӧс бурдӧдӧм кындзи Ольга Ивановналы мойвиис нӧшта и бригадиравны. Зіль нывбаба эз повзьы сьӧкыдлунъясысь да босьтчис фермеравны: быдтіс-видзис порсьясӧс да вӧдитіс градвыв пуктасъяс, медсясӧ картупель да морков. Тайӧ уджыд абу жӧ ма панялан кодь кокни. Кияс уджысь эз повны, а падмӧдіс сӧмын кабалаясӧн ноксьӧм. И со кӧкъямыс во нин, кыдзи Ольга Ивановна дугдіс фермеравны. Чайтад дыш босьтіс нывбабаӧс? Ньӧти эз! Эськӧ ӧні на зілис... Кыдзи и пыр овлӧ, медшӧр помкаыс — кабалаясӧн ковтӧг ноксьӧм. И кор тайӧс бырӧдасны? Буракӧ, оз на регыд. Но и та вылӧ видзӧдтӧг сиктса нывбаба эз усь сьӧлӧмнас. Уджыд тырмымӧн и гортса овмӧсын. Мишаринъяс видзӧны мӧс, энь порсьясӧс, вӧдитӧны картупель да семьялы тырмымӧн градвыв пуктас. Тайӧ семьяын ставныс зільӧсь, удж радейтысьӧсь. Бать-мам вылӧ видзӧдӧмӧн и челядьыс (3 ныв) писькӧсӧсь да нырччысьӧсь. Оз кольччы наысь и шӧркост нывлӧн Семён пиыс. Кӧть и ичӧт на Сёмук, а отсасьныд пыр дась. Водзті сӧмын шонді пуксьӧм бӧрын сюрлі нывбабалы шойччӧг. Чукӧртчывлісны нывъёртъяс, печканъясӧн, кысян либӧ вышивайтчан кӧлуйӧн, ӧта-мӧд дорас да варовитісны-сёрнитісны, сьылісны, а ыззьылісны кӧ — и йӧктылісны. Важ ӧбича бура вужъясис и ӧнія кадӧ татшӧмыс паныдасьлӧ. Аддзысьлӧ аслас нывъёртъяскӧд и Ольга Ивановна. Сӧмын чукӧртчылӧны сиктса клубын. Матӧ 15 во сайын найӧ котыртісны «Молодушки» нима самодеятельность котыр. Сьылӧны, йӧктӧны, быд гажлун кежлӧ концерт пуктӧны да гажӧдӧны сиктса олысьясӧс кыпыд петкӧдчӧмъясӧн. Тадзи шойччӧны, вайӧны радлун матыссалы миян коми грездса аньяс. Сиктса йӧз ошкӧны Ивановнаӧс, кор пӧ сы дорӧ шыӧдчан, некор оз шу ог эшты. Сійӧ пыр дась отсавны. Пемӧс бурдӧдысь, кыдзи Айболит, дась зэригӧн и турӧба дырйи котӧртны нёрпалысь дорӧ. Кывтӧм пемӧсъястӧ мездытӧг оз коль. Аддзысьлӧм помын Ольга Ивановналысь юалім, мыйын шудыс сиктса олӧмын? Сійӧ пыр жӧ вочавидзис, медым пӧ вӧлі бур удж. А ӧд тадзи и эм: сикт-грездъясын кӧ эмӧсь уджаланінъяс, то сэні олӧмыс сӧвмӧ-пуӧ, аскиа луныс ясыд. Сідзкӧ сиам, медым пемыдыс некодӧс эз су. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Подорова Даша @ Война кадся челядьдыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ВОЙНА КАДСЯ ЧЕЛЯДЬДЫР Дедӧй, Василий Пахомович, чужліс 1929 воын Рочсиктын. Быдмисны 6 чоя-вока. «Ёна бурасӧ эг олӧй, — висьталӧ Василий Пахомович. — Дзоля дырйи кӧм-паськӧм вӧлі гӧлиник. Ме велӧдчыны верми сӧмын нёль класс, да и сьӧкыд кадӧ некор вӧлі велӧдчыны. Кор заводитчис война, ми, чоя-вока, ставӧн на вӧлім дзоляӧсь. Миян пиысь сӧмын Степанлы сюрлі воюйтны. Сійӧс нуисны армияӧ 1940 воын. 1941 воын заводитчис война немечьяскӧд. Вокӧй веськаліс служитны Рытыв Украинаӧ. Степан гижліс письмӧяс. Сэні пасйыліс, кыдзи тӧждысьӧ чоя-вока, бать-мам вӧсна, мый найӧ вермасны фашистъясӧс. Сійӧ эскис, мый вӧтласны вӧрӧгӧс Аймуысь. Бӧрсӧ вокӧй эз лок, уси вӧрӧгкӧд тышкасигӧн». Василий Пахомовичлӧн бать-мамыс уджалісны колхозын. Ачыс да чоя-вокъясыс эз жӧ кольччыны, уджалісны-отсасисны бать-мамлы. Йӧз олісны гӧля, фронт вылӧ нуисны верстьӧ мужичӧйясӧс. Сиктын колины челядь, пӧрысь да вермытӧм йӧз, нывбабаяс. Война кадӧ видзлӧмаӧсь мӧс. Кыдзи ачыс висьталӧ, сійӧ пӧ и вӧлі кутысь-пыкӧдыс. Война вылысь салдатъяс локтісны коді китӧм, коді коктӧм, а коді и синтӧм. Но, дерт, унджыкыс усины. 1945 воын помасис война. Дедлӧн семьялы вӧлі и радлун, и шоглун. Шогыс, мый эз во Петыр вокыс, а радлуныс — миян салдатъяс вайисны бур юӧр, мый найӧ вӧтлісны фашистъясӧс миян му вылысь. Миян салдатъяс вермисны. Кузь вит во мунысь война помасис. Ӧні Василий Пахомович пыр на уджалӧ горт гӧгӧрыс. [Даша ПОДОРОВА, 11 класс. Одыб сикт.] {Михайлов Олег @ Дедӧ пасьвартіс вӧрӧгӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ДЕДӦ ПАСЬВАРТІС ВӦРӦГӦС Менсьым дедӧс шуӧны Алексей Александрович Михайлов. Сійӧ чужис 1924 вося ода кора (май) 27 лунӧ Сывъюдор сиктын. Кӧкъямыс челядь пиысь дедӧ вӧлі квайтӧд кагаӧн. Война вылӧ сійӧс босьтісны 1942 вося моз (август) 17 лунӧ. Тышкасьліс Рытыв-Войвыв, Калининскӧй да Белорусскӧй фронтъяс вылын. Вӧлі Белоруссияын, Литваын, Латвияын, Польшаын, Германияын. Латвияын дедӧ ранитчыліс веськыд пельпомас, да кык тӧлысь да джын бурдӧдчис госпитальын. Фашистъяскӧд тышкасигӧн сійӧ воліс татшӧм каръясӧ: Варшаваӧ, Штрасбургӧ, Пазевалькӧ, Мальхинӧ, Везенбергӧ да сідзи водзӧ. Дедӧс пасйылісны «За боевые заслуги», «За победу над Германией», «За Варшаву» медальясӧн да «IIІ степеня Слава» орденӧн. Гортӧ дедӧ локтіс сӧмын 1947 воын. Кык во сійӧ оліс Германияын. Дедӧ висьталіс татшӧм вӧвлӧмтор: лунтыр немечьяс лыйлісны, а асывнас дугдісны. Миян заводитісны наступайтны, а окопас немеч узьӧ. Дерт жӧ, сійӧс босьтісны пленӧ. Дедӧ ӧні на ловъя, олӧ Ӧзын грездын. [Олег МИХАЙЛОВ, 11 класс. Одыб сикт.] {Kodko @ Медколанаыс — выль техника @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} МЕДКОЛАНАЫС — ВЫЛЬ ТЕХНИКА Кольӧм пекничаӧ миян районын уджаліс КР-са видз-му овмӧс да сёян-юан министрӧс медводдза вежысь Алексей Буткин. Районса видз-му овмӧсӧн веськӧдланінӧн юрнуӧдысь Светлана Савчукӧд Алексей Буткин волісны «Северная Нива», «Маджа», «Нёбдинскӧй» СПК-ясӧ, а сідзжӧ «Ордым» крестьянско-фермерскӧй овмӧсӧ. Чина войтыр тӧдмасисны овмӧсъяслӧн уджӧн да тӧждъясӧн, вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ, петалісны видзӧдны мувывса уджъяс (морков весалӧм). Аддзысьлӧм дырйи овмӧсъясӧн веськӧдлысьяс медсясӧ кыпӧдлісны юалӧмъяс уджалан техника выльмӧдӧм йылысь. Кыдзи лои тӧдса, матысса кадӧ А. Буткин волас миян районса и мукӧд овмӧсъясӧ. {Kodko @ Медыджыд вӧрса ӧзйылӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} МЕДЫДЖЫД ВӦРСА ӦЗЙЫЛӦМ Кыдз юӧртӧ Авиалесоохрана, республикаын ӧзъялӧ вӧр Сосногорск, Удора, Мылдін, Кулӧмдін, Емдін да миян районъясын. Некымынӧс кусӧдӧма нин. Медся ыджыд ӧзйылӧмыс — 100 гектар гӧгӧр — вӧлі Лӧкчимса лесничествоын. Кусӧдны ӧзйылӧмсӧ сьӧкыд, местаыс зэв ылын, пӧшти Коми-Перым кытш дорын. Кусӧдчыны сэтчӧ ветлісны пӧжарнӧй-парашютистъяс. Шойччан лунъясӧн бисӧ сувтӧдісны. Кусӧдчысьяс ӧні видзӧдӧны, медым ӧзйылӧм бара эз ло. {Kodko @ Найӧ дорйисны Аймунымӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} НАЙӦ ДОРЙИСНЫ АЙМУНЫМӦС Кӧсъя казьтыштны пӧльӧс да сылысь пиянсӧ. Найӧ дорйисны Айму-Отчизнасӧ немечьясысь. Пӧль, Типӧ сиктын чужлӧм морт, тышкасис немечьяскӧд первой мирӧвӧй (империалистическӧй) война вылын, дорйис сійӧ кадӧ Россиянымӧс. А сылӧн пияныслы ковмис тышкасьны да дорйыны Аймунымӧс ӧнія Отечественнӧй война вылын. Василий Андреевич Габов война заводитчигӧн служитіс армияын. Уси фронт вылын. Михаил Андреевич Габов служитіс рытыввыв граница вылын, Львов карын. Первой лунсяньыс паныдаліс вӧрӧгъясӧс. Дорйис Москва. Сьӧкыда ранитчӧм бӧрын (вӧлі ки пӧла) дыр кад на уджаліс колана да кывкутана уджъяс вылын. Кувсьыліс. Семён Андреевич Габов служитіс сідз шусяна главнокомандованиелӧн резервын. Кӧні вӧлі сьӧкыдджык — сэтчӧ и шыбитлісны. Сійӧс пасйылісны «Гӧрд звезда» орденӧн да уна медальӧн. Чорыда ранитчӧм бӧрын (кок пӧла) воис гортас да дыр кад уджаліс бухгалтерӧн. Кувсис водз, 55 арӧсӧн. Александр Андреевич Габов, медтомыс, 1924 воын чужлӧм морт сідзжӧ усис фронт вылын (20 арӧсӧн). Медыджыд пиыс, Ефим Андреевич (1908 воӧ чужлӧм), вой-наӧдз на помаліс совпартшкола да уджаліс зэв кывкутана удж вылын. Сылы сетісны бронь да колисны уджавны тылын, партийнӧй удж вылын. Пӧль, Андрей Кузьмич Габов, чужліс 1879 воӧ. Война чӧж уджаліс колхозын. Айму дорйысьяслы помтӧм слава да казьтылӧм! Став внукъяс, правнукъяс да ныв-пи нимсянь Семко Шурик. {Kodko @ Поводдя отсалӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ПОВОДДЯ ОТСАЛӦ Шоныд поводдя видз-му овмӧс предприятиеяслы лэдзӧ ӧдйӧджык заптыны кӧрым. Водзын мунӧ Сыктыв район, кӧні вӧчӧма нин 40 прӧчентӧн унджык план дорысь. Турун пуктӧм серти водзын миян район. Сенаж серти мунӧны Сыктыв да Кӧрткерӧс районъяс. Унджык силос заптӧма Койгорт район. Став кӧрым заптӧм серти ӧта-мӧд бӧрсяыс мунӧны Сыктыв, Койгорт да миян районъяс. {Михайлов Витя @ Пыр на нюмсера да тэрыб вӧраса @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ПЫР НА НЮМСЕРА ДА ТЭРЫБ ВӦРАСА Война заводитчигӧн Марья Семёновна Михайловалы вӧлӧма 21 арӧс. Олӧма сійӧ Кулӧмдін районса Помӧсдін сиктын. Велӧдӧма школаын 5–10 классъяс. Война заводитчӧм бӧрын лавкаясын кутӧмаӧсь сетавны сӧмын картупель да 400 грамм нянь. Шойччан лунъясӧ уджавлӧмаӧсь и верстьӧ, и посни. Тулысын — му вӧчлӧмаӧсь, гожӧмын — колхозын турун пуктӧмаӧсь, арын — нянь да картупель идравлӧмаӧсь. Колхозниклы моз жӧ сылы трудодень пуктывлӧмаӧсь. Медым школаын вӧлі шоныд, челядь эз кынмыны, велӧдысьяс ӧтув челядькӧд да идрасьысьяскӧд заптылӧмаӧсь пес. Челядь вӧлӧмаӧсь зільӧсь. Велӧдысьяс вӧчлӧмаӧсь му участок эжаысь и сэтчӧ пуктылӧмаӧсь картупель, сёркни. Тайӧ ёна отсаліс сёянӧн. Война кадӧ велӧдчан во заводитчыліс йирым (октябрь) медводдза лунӧ. Кыдзи и быд лун, ода кора (май) 9 лунӧ став сиктӧн петӧмаӧсь удж вылӧ. Но кор тӧдмалӧмаӧсь вермӧм йылысь, став удж вунӧма. Лунтыр гажӧдчӧмаӧсь клуб дорын. Война бӧрын, 1947 воын, лоӧма коммерческӧй нянь, нянь карточкаяс бырӧдісны и вӧлисти сюрис пӧттӧдз сёйны рудзӧг нянь. Война помасьӧм бӧрын Марья Семёновна уджалӧма Одыбса нетыр шӧр школаын. Сэсянь и петіс пенсия вылӧ (55 арӧсӧн). Ӧні сылы 89 арӧс. Кӧть сылӧн вӧлі сьӧкыд челядьдыр олӧмыс, ӧні пыр на нюмсера да тэрыб вӧраса. [Витя МИХАЙЛОВ, 9 класс. Одыб сикт.] {Kodko @ Сьӧлӧм вылӧ воысь удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} СЬӦЛӦМ ВЫЛӦ ВОЫСЬ УДЖ Неважӧн на, лӧддза-номъя (июнь) тӧлысьын, Кӧрткерӧс сиктса М. Н. Лебедев нима библиотекаӧ локтіс том уджалысь — Юлия Стриканова. Сійӧ помавліс СГУ-са финн-йӧгра факультет. Во куим эз вермы аддзыны босьтӧм профессия серти да сьӧлӧмлы муса удж, а ӧні водзмӧстчӧ небӧг видзанінса челядьлы юкӧнын. «Сэтшӧм рад, мый сюри тайӧ уджыс!», — висьталӧ сійӧ. Ӧд верӧсыскӧд да Валера пиукыскӧд олӧны Кӧрткерӧсын и дум татысь мунны налӧн абу. «Радейта челядьӧс, зэв нимкодь накӧд уджавны. Аслам дзоля пиукӧй, коді таво арнас мунас садйӧ, радпырысь волывлӧ библиотекаӧ. Кӧть лыддьысьны оз на куж, а зэв долыда видлалӧ челядьлы сиӧм небӧгъяс», — юксьӧ мӧвпъяснас том библиотекарь. Медшӧр кӧсйӧм Юлялӧн, медым быд лыддьысьысь тшӧкыдджыка волывліс библиотекаӧ да сьӧлӧмсянь ёртасис небӧгкӧд. Том уджалысьлӧн висьталӧм серти, сылӧн куим-пӧвста шуд: радейтысь верӧс, радейтана пи да сьӧлӧм вылӧ воысь удж. {Коюшева Нина @ Талун — Джиянын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ТАЛУН — ДЖИЯНЫН Шойнатысянь Ыджыдвиддзӧ вотӧдз кежӧ веськыдвылӧ туй. Тані, Висер юлӧн веськыд кыр вылын, гажа ыбъяс пӧвстын, вӧр-валӧн кытшын меститчӧма ичӧтик грезд — Джиян (рочӧн — Ивановская). Бергӧдчылам важас А. П. Афанасьевлӧн «Коми Республикаса топонимия» небӧгын (лэдзлӧмаӧсь Коми книжнӧй издательствоын 1996 воӧ) пасйӧма, Джиян грезд артмӧма 1675 воын. Медводдза овмӧдчысьнас вӧлӧма Иван Савельевич Попов. Водзӧ босьтам тӧд вылӧ И. Л. Жеребцовлысь «Кӧні тэ олан?» небӧгысь пасйӧдъяс (йӧзӧдлӧмаӧсь Коми книжнӧй издательствоын 2000 воӧ). Сэні пасйӧма, мый 1678 воын Джиянын вӧлӧма 1 овмӧс, кӧні вӧлӧм олӧ Иван Попов да сылӧн пиян — Степан да Гурий. 1719 воын грездын пыр на вӧлӧма ӧти овмӧс, олысьыс — Степан Попов. Воясӧн олысь лыд Джиянын содӧма. Ставсӧ лыддьӧдлыны ог кутӧй, пасъям сӧмын сійӧ во, 1926-ӧд, кор олысьыс вӧлӧма тані 322 морт. Та бӧрын олысьыс бара кутӧма чинны. Вӧлӧма водзын Джиянын и начальнӧй училище (1908-ӧд воӧ), школа, гӧрд пельӧс, уджавлӧма му ӧтув вӧдитӧм кузя товарищество (1930-ӧд воӧ). ЗІЛЬ ГОЗЪЯ Талун Джиянын олӧ лыда семья. На пиысь ӧти — Елизавета Трофимовна да Ким Иванович Павловъяслӧн. Накӧд ми и сёрнитыштім Джиян грезд да татчӧс олысьяс йылысь. Гозъялӧн висьталӧм серти, водзын грездса бурджыка овлӧмаӧсь. Торйӧн нин пӧ сэк, кор татчӧс видз-му овмӧс юкӧнӧн веськӧдлӧма Анатолий Егорович Попов. Сы дырйи и скӧт картаяс лэптылӧмаӧсь, и чорыд веркӧса туй вӧчлӧмаӧсь. Ӧтувъя видз-му овмӧсын кукань-мӧс, вӧв, ыж, чипан видзлӧмаӧсь. И олысьыс уна вӧлӧма. Унджыкыс на пиысь видз-му овмӧсын зільлӧмаӧсь, тшӧтш и Елизавета Трофимовна да Ким Иванович. Но, кыдз и уна мукӧд ичӧт грездын, тані вочасӧн олӧм увлань катовтчӧма: кусі видз-му овмӧсын удж, тупкысис школа-сад, вузасянін, чині и олысьлӧн лыд. Талун том семьяяс тані абуӧсь, оз кыпавны выль керкаяс. — Шуштӧм сьӧлӧм вылад татшӧм олӧмсьыд, — висьталӧны Павлов гозъя. — Сьӧкыд видзӧдны, кор ставыс эндӧ. А ӧд во кызь сайын на олӧмыс бурджык вӧлі. Грездсаяс стрӧитчисны, ас овмӧсын видзисны скӧт. Павлов гозъя 50 во олӧны ӧтув. Зіль гозъя тайӧ кадӧн кык керка нин кыпӧдлӧмаӧсь. Нэмсӧ пыр ас овмӧс кутӧмаӧсь. И ӧні, арлыд вылӧ видзӧдтӧг, мӧс да порсь видзӧны. И град вылыс абу гӧль, свеклӧ-морков быдтӧны, капустаыд эм и. Гожӧм сӧмын на заводитчӧ, а парникын ӧгурцы нин сярвидзӧ. Дерт, сьӧкыд гозъялы ӧтнаныслы став уджтӧ бергӧдны. Челядьыс ёна жӧ отсасьӧны. А найӧ Павловъяслӧн вит ныв да пи. Ставныс нин верстьӧӧсь, быдӧн олӧ аслас семьяӧн торйӧн. И кӧть овмӧдчӧмаӧсь абу Джиянӧ, но бать-мам дорас тшӧкыда волӧны. Со и миян пыралігӧн пӧль-пӧч дорас 14 арӧса Женя внукыс шойччис. Ме пӧ быд каникул тані, висьталӧ зонка. — Карын дорысь тані чӧв-лӧнь, сӧстӧм сынӧд, гажа вӧр-ва, позьӧ чери кыйны да купайтчыны, — юксьӧ Женя. — Тані ме кыла ачымӧс шудаӧн. Трофимовна да Иванович асьнысӧ тшӧтш шудаӧн лыддьӧны и мукӧдыслы сиӧны сійӧс. Шуӧны, мортыд пӧ быдлаын вермас овны, сӧмын оз ков лэдзчысьны юӧмлы, а топыда вужъясьны му вылас да аслад киӧн кыпӧдны олӧм. [Нина КОЮШЕВА.] {Михайлов Степан @ Ыджыд мамӧй — медся бур! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-20.} ЫДЖЫД МАМӦЙ — МЕДСЯ БУР! Менам эм ыджыд мам — Александра Матвеевна Жижева, Одыбсаяс ногӧн кӧ Матвей Сандра. Сійӧ чужис 1928 вося ода кора (май) 12 лунӧ Тист грездын Микайлӧ Матвей да Ӧсип Ӧнӧсь крестьяна семьяын. Семьяас чужлӧма 9 челядь, но ловйӧн кольӧма сӧмын 3 ныв: Трапӧ, Сандра да Катя. Мукӧдыс кулӧмаӧсь посниӧн на. Матвей да Ӧнӧсь уджавлӧмаӧсь «Куйбышев» нима колхозын. Овмӧсын видзӧмаӧсь кык мӧс да уна ыж. А кор ловъя на вӧлӧма Ӧлена пӧчыс картаын вӧлӧма 10 мӧс. Ыджыд мам 8 арӧсӧн мунӧма школаӧ. Велӧдчӧма нёль класс. Бур паськӧм абу вӧлӧма. Сэсся 12 арӧсӧн мунӧма уджавны колхозӧ. Тулысын — агсасьлӧмаӧсь, гожӧмын — турун пуктылӧмаӧсь, арын — нянь идравлӧмаӧсь, тӧлын — куйӧд кыскалӧмаӧсь. Во мысти батьсӧ нуӧмаӧсь трудармияӧ, кытысь ловйӧн абу воӧма. Ӧні весиг оз тӧдны, кытчӧ кулӧма, кӧні гуыс. Кор заводитчис Великӧй Отечественнӧй война, ыджыд мамлы вӧлі 13 арӧс. Во мысти кайис уджавны Лопъю участокӧ, пусьысьлы отсасьысьӧн. Сэні вӧлі вӧр лэдзан участок, уджалӧмаӧсь Ӧзын, Тист, Ягвыв да Одыб грездъясысь 200 сайӧ морт. А кодлы вӧлӧма 14 арӧс, найӧс велӧдлісны военнӧй делӧӧ. Пусяніныс вӧлӧма дзоляник керкаын, кӧні ыджыд мам уджалӧма пусьысь тётя Пашакӧд (Воронежысь переселенка). Сійӧ велӧдӧма чӧскыда пусьыны. Война кусӧмсӧ ыджыд мам тані и тӧдмалӧма, а сэсся сійӧс мӧдӧдӧмаӧсь пусьыны Лымваӧ. Сэні пусис нин ӧтнас. Ыджыд мамӧ ёна на отсасьӧ миянлы. Кыдзи вермӧ велӧдӧ лоны бурӧн да кывзысьысьӧн. Сылы тыри 82 арӧс. Школаысь локтігкежлӧ быд лун пӧжалӧ блин, ачыс на ноксьӧ пач дорын. Ме сиа ыджыд мамлы, мед Енмыс сетас на сылы дзоньвидзалун, мед олас на уна во! [Степан МИХАЙЛОВ, 9 класс. Одыб сикт.] {Королёва Тамара @ «Быгалӧм Тӧлысь сикт весьтын турунӧн бурдӧдчӧ» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} «БЫГАЛӦМ ТӦЛЫСЬ СИКТ ВЕСЬТЫН ТУРУНӦН БУРДӦДЧӦ» Шоныд гажа лунъясӧ панласьӧмӧн кайӧны вывлань бурдӧдчан турунъяс. Гӧгӧр шӧтӧма виж юр. Нюжалӧма сотан петшӧр. Пуритӧ чорыд урбӧж. Гоннялӧ джуджыд тӧзь. Васӧд ягын чӧскыд дука еджыд дзоридзӧн вӧччӧма грыжнӧй турун. Нюръясын, сёнъясын, ю бокын вежӧдӧ байдӧглапа. Вӧр дорын дзебсьӧны кӧксинва да зьверобой, 90 висьӧмысь. Нэмысь нэмӧ мичмӧдӧ ывласӧ маръямоль. Буретш сылӧн син ёран алӧйгӧрд дзоридз. Паныдасьлӧ ю-ёльяс пӧлӧн, вӧрса кушинъясын. Арнас дзоридз пуртӧс пытшкас кисьмӧ лӧсталысь сьӧд моль. Пармаса войтырлӧн видзӧг. Коми морт эскӧ, мый сунисӧ пысавлӧм моль видзӧ быдсяма ускӧттьӧсьыс. Сикӧтшыс козьналӧ дзоньвидзалун да шуда олӧм. Шензьӧдана бурдӧдчан выныс и чукля вожа кызкодь вужйыслӧн. Ас кежысь быдмысь маръямоль-пионыд ён. Кыдзи и войвывса морт ньӧти оз пов кӧдзыдысь. Кокниа рӧдмӧ кӧйдыс тусьӧн. Овмӧдчӧ пармаын, керка дор йӧрын. Уна ӧшинь улын туӧ-быдмӧ вӧлявывса дона гӧсьт — маръямоль. Быдмӧгъяслӧн выныс ёна содӧ тыр тӧлыся лӧддза-номъя 24 лунӧ. Важ ногӧн арталӧм серти кӧ Купальнича Иван лунӧ. Енмӧн сетӧм бурдӧдчан турун чукӧртӧны сӧстӧм паськӧмӧн, кыпыд сьӧлӧмӧн да юрбитӧмӧн. Тадзи вӧлі язычество кадсянь на. Ас чужан му вылысь заптӧм быдмӧгъяс, дерт жӧ, вайӧны мортлы вын да мич, нюжӧдӧны томлун. Быд висьӧмлы сюрас турун да вотӧс. [Тамара КОРОЛЁВА.] {Kodko @ Жар поводдяысь косьмӧ вотӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} ЖАР ПОВОДДЯЫСЬ КОСЬМӦ ВОТӦС Жар поводдя вӧсна вӧрын дзикӧдз косьмӧма мырпом да чӧд. Вотӧсысь эмышт сӧмын ӧмидз. Мукӧд вотӧс косьмӧ веськыда куст вылас. Абу вӧрын и тшак. Сійӧ петны вермас сӧмын дыр зэрӧм бӧрын. Синоптикъяс серти жӧ, зэръяс регыдъя кадӧ оз на лоны. А со Перым крайын да Свердловск областьын тшакыд ёна петласьӧма. {Kodko @ Клещ вӧчӧ ассьыс лёк уджсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} КЛЕЩ ВӦЧӦ АССЬЫС ЛЁК УДЖСӦ Жар поводдя пуксьӧм вӧсна висьмӧдан гаг-клещ заводитӧма паськавны войвылын. Миян районын тавося ода кора (май) тӧлысьсянь клещ курччӧма 68 мортӧс. Медуна курччӧмаыс Мордін вожын. Лои тӧдса, буретш тӧрыт гаг пысасьӧма да курччӧма Зулӧбса олысьӧс. Сідзжӧ специалистъяслӧн висьталӧм серти, 22 клещӧс туялӧмъяс петкӧдлісны, мый на пиысь кыкыс энцефалит вируслӧн антигена. Пасъям, мый гагъяс медсясӧ уськӧдчӧны видзьяс вылын, вӧрын да ва дорын. Клещысь видзчысьӧм могысь колӧ пасьтавны торъя кӧлуй, медым эз вӧвны восьсаинъяс. А вӧр-ваысь воӧм бӧрын, керкаӧ пыртӧдз, колӧ видлавны, сэсся пыркӧдны кӧлуйтӧ. Аддзаныд кӧ ас вывсьыныд гагӧс, пыр жӧ шыӧдчӧй бурдӧдчанінӧ. {Kodko @ Медуна уджтӧмалысьыс юрсиктын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} МЕДУНА УДЖТӦМАЛЫСЬЫС ЮРСИКТЫН Ӧнія кад кежлӧ йӧзӧс уджӧн могмӧдан районса Шӧринын учёт вылын сулалӧ 623 морт: на пиысь нывбабаыс — 322, томуловыс — 158. Кольӧм во тайӧ кад кежлӧ вӧлі 570 морт. Йӧзӧс уджӧн могмӧдан Шӧринысь специалистъяслӧн висьталӧм серти, медуна уджтӧмалысьӧс лыд вылӧ босьтӧма Кӧрткерӧсысь — 100 морт. Медічӧт лыдпасыс Додзын — 8 морт. Шӧринсянь таво велӧдчыны ыстӧмаӧсь 88 мортӧс, уджӧн могмӧдӧмаӧсь 416 уджтӧмалысьӧс. {Макарова Оля @ Нелямын воӧн сюрлывлі велӧдны и бать-мамӧс, и челядьӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} НЕЛЯМЫН ВОӦН СЮРЛЫВЛІ ВЕЛӦДНЫ И БАТЬ-МАМӦС, И ЧЕЛЯДЬӦС «Ме (Гета Ивановна Подорова) чужи 1940 вося кӧч 13 лунӧ. Медводдза классӧ сетлӧмаӧсь 8 арӧсӧн 1948 воын. Школаыс миянсянь вӧлі ӧти керка сайын, Кормӧ Ӧлексан ордын. Миянӧс велӧдіс зэв шань Анисья Филипповна. Но сійӧ мӧд вонас бӧр муніс гортас, Вомынӧ. Сэсся 2 классянь 4 классӧдз, велӧдіс Раиса Алексеевна. А 5 классӧ мунім Одыбӧ. Сэні вӧлі семилетньӧй школа. Сизимӧд класс бӧрын лэччим велӧдчыны Висерӧ. Сэні велӧдчим куим во. 10-ӧд класс бӧрын муні велӧдчыны педучилищеӧ. Велӧдчи кык во. Босьті среднеспециальнӧй образование. 1961 воын мӧдӧдісны велӧдны Лымваӧ, сэки сійӧ вӧлі ыджыд сикт на. Вӧлі нёль класс, 9 велӧдчысь: 4-ӧд классын — ӧти велӧдчысь, 2-ӧд классын — нёльӧн, 3-ӧд классын — кыкӧн, 1-ӧй классын — кык велӧдчысь. Миян Мария Елизаровна вӧлі велӧдчӧ 2-ӧд классын. Лымваас уджалі ӧти во. Важ велӧдысьыс бӧр локтіс и менӧ вуджӧдісны аслам сиктса школаӧ. Медводдза воясӧ посни классъясын местаыс эз вӧв и велӧді коми кыв да литература, история 5–8-ӧд классъясын. Сэсся Елена Фёдоровна петіс пенсия вылӧ и сетісны сылысь классӧ. Посни классъяс велӧді 1994 воӧдз. Сійӧ вонас нылӧй локтіс велӧдны и менсьым классӧс сетісны сылы, а менӧ вуджӧдісны спецклассӧ, кӧні велӧдчисны торъя уджтас серти 3–9-ӧд классъяс. «Ті тӧждысьысьӧсь, дисциплина кужанныд кутны и верманныд накӧд лӧсявны», — татшӧм кывкӧртӧд вӧчис директор. Вот и лӧсялі накӧд квайт во чӧж. Сэсся спецклассӧ тупкисны, и медбӧръя восӧ уджалі разнӧй классъясын, нуӧді уна пӧлӧс предмет. Шойччыны петі 1991 воын. Велӧді 40 во! Квайт во — спецклассын, ӧти во — Лымваын, куим во — продлёнкаын, квайт во разнӧй классъясын. Лэдзи квайт выпуск (24 во). Уджысь ӧтдор (урокъяс бӧрын) квайт во уджалі делопроизводительӧн: печатайтчи машинка вылын. Мыйта аттестационнӧй характеристика гижлывлі — лыдыс абу! Нелямын вонад сюрлывлі велӧдны и бать-мамӧс и челядьӧс, кыдзи Александра Петровна Подороваӧс Оля нылыскӧд; Галина Ивановна Подороваӧс Дима пиыскӧд; Алексей Михайлович Михайловӧс Оля нылыскӧд; Иван Алексеевич Ларуковӧс Лёша пиыскӧд; Мария Елизаровнаӧс Женя пиыскӧд; Земфира Ермолинаӧс Лена нылыскӧд; Людмила Серафимовна Подороваӧс (1 классӧ пырис 5 арӧсӧн и велӧдчис пыр «вит» вылӧ) Света нылыскӧд. Унаӧн бӧрйисны сьӧлӧм сертиыс удж, помалісны вылыс тшупӧда школа (вуз), училищеяс, техникумъяс да уджалӧны школаясын, больничаясын, вузасянінъясын, контораын. Антонина Петровна Подорова уджалӧ Вомынса школаын, Валентина Михайловна — Одыбса школаын. Садикын воспитательӧн Ия Изъюрова, Ира Михайлова, Мария Михайлова. Медицинаын — Оля Ларукова (Михайлова), Ира Ларукова, Марина Клюева, Оля Попова. Людмила Серафимовна Подорова уджалӧ экономистӧн «Нившера» ООО-лӧн контораын, помалӧма техникум да вуз. Зонъяс пиысь унаӧн велӧдчӧмаӧсь шоперъясӧ и журъялӧны ыджыд МАЗ-ъяс да КАМАЗ-ъяс вылын. Николай Афанасьевич Подоров, Михаил Прокофьевич Ларуков, Алексей Николаевич Панюков. Ставнысӧ, коді прӧйдитісны менам ки пыр, он лыддьӧдлы». Бура уджалӧмысь Гета Ивановнаӧс пасйӧмаӧсь Коми АССР-са Просвещение Министерствосянь Почёт грамотаӧн; «Ветеран труда» медальӧн; районса велӧдан юкӧнсянь Почёт грамотаӧн. [Казьтылӧмъяссӧ гижис Оля Макарова, 11 класс. Одыб сикт.] {Гудырева Оксана @ Пыр-ӧ йӧз кутасны йӧктыны енэж улын?! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} ПЫР-Ӧ ЙӦЗ КУТАСНЫ ЙӦКТЫНЫ ЕНЭЖ УЛЫН?! Миян районын тавося кос му (апрель) тӧлысьсянь оз уджавны 7 культура керка-клуб: Лӧкчимдінын, Типӧсиктын, Висерын, Приозёрнӧйын, Уръёльын, Керӧсын да Ыджыдвиддзын. Тайӧ культура учреждениеясыс пӧдласисны пожнадзорӧн корӧмъяс пӧртӧм да дзоньтасян уджъяс вӧчӧм могысь. Ӧткымын стрӧйбалӧн и вӧвсьӧ «овсис», важмӧмысла оз нин шогмыны уджӧдны. Кыдзи юӧртіс миянлы «Досуг» ККО-ӧн веськӧдлысь Любовь Попова, ясыда шуны, кор воссясны тайӧ клубъясыс да культура керкаясыс эз вермы. Но уджъяс мунӧны, зільӧны дженьыд кадӧн пӧртны пуктӧм могъяс. Ӧти здукӧн ставсӧ он вермы вӧчны, а бура мӧвпыштӧмӧн да артыштӧмӧн петан туй корсьӧны. Йӧз зільӧны сьӧлӧмсяньыс и эштӧмыс матын. Лӧкчимдінса культура керкаын колӧ на вежны кык ӧшинь, Типӧсиктса клубын — джоджъяс выльмӧдны да пожарнӧй сигнализация лӧсьӧдны, Уръёльын — вевтсӧ дзоньтавны, Керӧсын — стенъяссӧ эжны гипсокартонӧн да нюжӧдны би проводка. А Висерса, Приозёрнӧйса да Ыджыдвидзса культура керкаяс оз нин шогмыны дзоньтавны. Шуӧмаӧсь вуджӧдны мӧд стрӧй-баясӧ: Приозёрнӧйын — школалӧн мастерскӧйӧ (зэв нин важ стрӧйбаыс да колӧ на дзоньтавны), Ыджыдвиддзын — вӧвлӧм совхоз контораӧ, Висерын — мӧвпалӧны на, кытчӧ меститчыны. Неважӧн ми волім Ыджыдвиддзӧ. Сэтчӧс сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Валерьян Панюковкӧд кытшовтім сиктын медшӧр соцкультуджаланінъяс. Медводз веськӧдчылім детсадйӧ (гижлім газетлӧн воддза петасын), а сэсся мӧдӧдчим культура керкаӧ. Сикт шӧрын зымвидзысь-сулалысь пу стрӧйбалӧн ӧдзӧсын ӧшаліс томан. Сиктӧн юралысьлӧн висьталӧм серти, культура керкасӧ пӧдлалісны пӧ куим тӧлысь сайын. Водзынджык кӧсйылӧмаӧсь дзоньтавны пытшсӧ, но кор аддзӧмаӧсь стрӧйбалысь туйтӧмлунсӧ, шуӧмаӧсь, бурджык мӧдлаӧ вуджны. Сідзи и вӧчисны: культура керка пӧдлалісны, а сы улӧ сетісны вӧвлӧм совхоз конторалысь (2 судтаа) улыс судтасӧ. Буретш ми сэтчӧ и веськӧдчим. Кирпичысь кык судтаа стрӧйбаӧ пыран ӧдзӧсыс гурйыв восьса. Пыригӧн кылім гора гӧлӧсъяс да клёнӧдчӧм шыяс. Медводдза судталӧн медыджыд жырйын пуис удж. Том зонъяс перъялісны важ, ковтӧм пӧвъяс. «Найӧ коймӧд лун нин уджалӧны, — шуис Валерьян Панюков. — Но ковмас содтӧд уджалысьясӧс босьтны, медым ӧдйӧджык эштӧдны». Юралысь бура гӧгӧрвоӧ, мый регыд воас ар, кӧдздӧдас, и томуловлы прӧст кад колляланін бытьӧн колӧ. Ӧні сиктса ныв-зон рытпукӧны енэж улын-ывлаын либӧ ӧта-мӧд дорас чукӧртчылӧны. Томуловлӧн уджалан котырлы ёна на ковмас мырсьыны-вӧчасьны. Но найӧ мӧвпъяснаныс выль мичмӧдӧм культура керкаынӧсь, йӧктӧны да шойччӧны. Та бӧрын нӧшта на ӧдйӧ уджавсьӧ, ӧд ылысса мӧвпъяс регыд пӧртсясны явӧ. Сиктӧн юралысьлӧн висьталӧм серти, тані ковмас на мавтчыны-белитчыны, би проводка нюжӧдны, содтӧд петанін вӧчны, сигнализация пуктыны. Панюков сідзжӧ содтіс, мый вылыс судтаын меститчас библиотека. Сідзкӧ, ыджыдвидзсалӧн регыдъя кадӧ лоас югыд да сӧстӧм, а медшӧрыс — бур прӧст кад колляланін. Мед жӧ и мукӧд сиктсалӧн тӧждъясыс оз кольны бокӧ. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Сотчӧ вӧр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} СОТЧӦ ВӦР Шондӧдӧмсянь республикаын пасйӧма вӧрын 207 ӧзйылӧм. Кольӧм вежон помын вӧлі кусӧдчӧны даслаын. Миян районын ӧні сотчӧ вӧр Шойнатыса лесничествоын. Кусӧдчыны мунӧмаӧсь 11 морт. Тавоӧн миян районса вӧръясын вӧлі пасйӧма 15 ӧзйылӧм. Та вӧсна шыӧдчам йӧз дорӧ, медым видзчысьӧмӧн вӧдитчисны биӧн. Торъя нин татшӧм жар кадӧ. {Зелинская Ядвига @ Тайӧ луныс пыр лоӧ паметьын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} ТАЙӦ ЛУНЫС ПЫР ЛОӦ ПАМЕТЬЫН Кӧть ыджыд война пансьӧмсянь колис нин 69 во, но морт вежӧрын тайӧ луныс, лӧддза-номъя 22 лун, пыр лоӧ казьтыланаӧн да шогаланаӧн. Сикт шӧрын обелиск, вель уна мортӧс сэтчӧ пасйӧма: Турьевъяс, Кыневъяс, Киселёвъяс, Кутькинъяс да сідзи водзӧ. Пезмӧгысь война вылӧ мунӧмаӧсь матӧ 300 морт, бӧр локтӧмаӧсь — джынйыс. А ӧд ставныс вӧліны томӧсь... Митинг кежлӧ локтісны сійӧ кадся челядь. Налӧн батьяс пуктісны юрсӧ чужан му вӧсна. «Ме муртса помнита, кор бать босьтіс менӧ ки вылас, окыштіс да шуис: «Олӧй бура, кывзӧй мамтӧ», — казьтылӧ олӧма ань. «А ме батьӧ мунігӧн вӧлі 20 лунся, батьӧлы вӧлӧма 30 арӧс», — шуӧ Ю. Е. Киселёв. Тылын уджавлӧм олӧма йӧзлы эз жӧ вӧв кокньыд: кач, кыдъя нянь сёйлісны. Кыдзкӧ тай тшыглы эз жӧ кулӧй. Ёна уджалісны. Ӧні Пезмӧг сиктын 3 войнаса ветеран, 6 дӧва, тылын уджавлӧм 16 морт. Олӧма йӧз мунӧны мӧдар югыдӧ, но найӧ кольӧны челядьыслӧн паметьын. Митинг дырйи петкӧдчисны «Исток» шойччан лагерьысь челядь (юрнуӧдысьыс Татьяна Попова). Томулов сьылісны «Катюша» сьыланкыв, серпасасисны. Жюри донъяліс уджъяссӧ да уналы вичмисны козинъяс. Пасъя, мый став серпассӧ вӧлі сиӧма тайӧ лунлы. Сідзжӧ ветеранъяслӧн хор сьыліс Ян Френкельлысь «Журавли» сьыланкыв. Накӧд ӧтув сьылісны и став чукӧртчӧмаыс. Артмис томуловлӧн да олӧма йӧзлӧн ӧтувъя казьтылан лун. Юалі 7 классын велӧдчысь Егорлысь, тӧдӧ-ӧ ассьыс пӧль-пӧчсӧ, кодъяс ветлісны война вылӧ? Нимкодь лои, мый детинка тӧдӧ пӧрысь пӧчьяссӧ (прабабушкаяссӧ): Нина — вӧлӧма кӧрттуй войскаын, а Зинаида — служитӧма ПВО войскаын. Пезмӧг сиктса ань Г. А. Литвинцева казьтыліс, батьӧ пӧ эськӧ ловъя локтіс, а мамлӧн вокъяс, Вомынысь Петыр да Степан, эз локны. Пӧшти быд керкаысь мунісны айлов тыш вылӧ, но локтісны ранитчӧмаӧсь либӧ висьӧмӧн. «Ме батьӧс бура помнита. Велӧдіс стрӧитчан уджӧ, ачыс бур стрӧитель. Но война пыр син водзас. Вӧтасигас кылӧ командаяс: «лыйны», «котӧртны». Ичӧт дырйи ми эг гӧгӧрвоӧй, мый миян батькӧд. Сьӧкыд война кад казьтылігӧн синваыс петӧ. Ӧні, кор ачым лои батьӧн, гӧгӧрвоа, кутшӧм тайӧ вӧлі стресс, медсясӧ том салдатъяслы», — висьталӧ Алексей Шестопалов. — Талун, кор мунӧны локальнӧй войнаяс, томуловлы абу жӧ кокньыдджык, унджыкыслы война паметьӧ кольӧ, кыдзи лов висьӧм. Сідзкӧ колӧ вӧчны ставсӧ, медым некор эз пансьы война, мед некор эз кувны том йӧз. Мероприятие помын пӧсь няньӧн да тшайӧн гӧститӧдісны и ныв-зонпосниӧс, и олӧмаӧс. Ыджыд аттьӧ Паметь лун котыртӧмын водзмӧстчысьяслы: сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Галина Аркадьевна Карповалы, культура керкаын уджалысьяслы да сикт овмӧдчӧминса администрацияын зільысьяслы. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Пезмӧг сикт.] {Kodko @ Шойнатыса детсадын чиніс челядь лыд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-07-27.} ШОЙНАТЫСА ДЕТСАДЫН ЧИНІС ЧЕЛЯДЬ ЛЫД Кыдз юӧртіс Шойнатыса детсадйӧн веськӧдлысь Елизавета Ширяева, челядь лыдыс таво чиніс, сідзкӧ и группа лыдыс тшӧтш чинӧ. Бӧръя воясӧ детсадйӧ ветліс 96 кага, таво лоӧ сӧмын 75 дзолюк. Сідз артмӧ, мый ясли (медводдза ичӧт группа) кольӧ, мӧд группа — тайӧ мӧдӧд ичӧт, ыджыд группаас пырасны мӧдӧд ичӧт группаысь ӧткымын челядь, а шӧр да школа кежлӧ дасьтан группаяс лоӧ ӧтлаӧдӧма. Нӧшта чинас уджалан лун. Суббӧта лоӧ шойччан лунӧн, сы вӧсна мый детсадйӧ тайӧ лунӧ ветлӧны зэв этшаӧн. Сідзжӧ абу на стӧча тӧдса, уна-ӧ час луннас кутас уджавны кага видзаніныс: 10 час (кыдзи и вӧлі) либӧ 12 час. Челядьлӧн бать-мам шуӧм серти, бурджык лоӧ содтыны час лыдсӧ и вӧчны уджалан кадсӧ сизим час рытӧдз, ӧд на пиысь кызвыныс уджалӧны квайт часӧдз (детсадйыс уджаліс квайт часӧдз жӧ) и оз ставныс удитны локны челядьысла урчитӧм кад кежлӧ. Сора 19-ӧд лунсянь челядь видзанінын заводитчисны дзоньтасян уджъяс. Моз 12 лунсянь челядьӧс позяс нин вайны детсадйӧ. {Kodko @ Ӧтка олӧмыд абу юмов кӧра @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ӦТКА ОЛӦМЫД АБУ ЮМОВ КӦРА Выльыбса ань Мария Егорьевна Мишарина война кадӧ тылын уджавлӧма. Зільлӧма видз-му овмӧсын: вӧвлӧма и кук видзысьӧн и пастукӧн. Олӧма ань казьтылӧ, вундылім и вартлім пӧ, бӧрдам, но удж вӧчам. Он кӧ пӧ уджав киссяс олӧмыс. Сёйны абу и сьӧм оз сетны. — 9 арӧсӧн петі покос вӧчны, — висьталӧ Мария Егорьевна. — Мамӧ вуджӧдіс мӧдлапӧлӧ, совхозлӧн видз вылӧ. Ог вермы, а уджала. Чарланад вунді и. Сэсся вӧлі сю мешӧкъясӧ сӧвтам да Висерӧ, 14 верст сайӧ нуам. Ичӧтик нывкалы лои и мырсьыны. Сьӧкыд, курыд кӧра олӧм лои вуджны Егорьевналы. Лои терпитны и мудз, и матыссаӧс воштӧм... Талун Мария Егорьевна олӧ ӧткӧн, отсасьысьяс абуӧсь. Весиг соцработник пӧ оз волы. Воддза кодь винёвлуныс бырӧма сьӧкыд уджъясын. Ӧні ва ведра оз вермы вайны. Бӧрдӧмӧн медалӧ йӧзӧс да сьӧм вылӧ (20 шайт сетӧ) кык гоз ва ведра вайӧны. Пенсия, кӧть и абу ыджыд, но сёян-юан вылӧ тырмӧ. Таво тулыс ичӧтика пуктыштӧма картупель да ӧдва сорӧн мудйӧма. Сиктӧ олӧма нывбаба оз нин петавлы. Сӧмын кык тӧлысьнас ӧтчыд ветлӧ чойыс дорӧ пывсьыны. Аслас пывсяныс вӧлӧма ва дорын, но ӧтчыд ойдылӧм бӧрын сійӧ ӧдйӧ и важмис. Уна во нин олӧ мыссянінтӧг. Сэсся аньлӧн и керка вевтыс важмӧма-виялӧ: выльысь шиперавны колӧ. Кӧсйысис «Ыджыдвидз» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Валерьян Панюков матысса кадӧ ыстыны Егорьевна дорӧ отсасьысьясӧс. Найӧ выльмӧдасны аньлысь керка кильчӧсӧ. А ыджыдджык дзоньтасьӧмъяс вӧчны юралысь эз кӧсйысь. Но кӧть тайӧс кӧ вӧчасны ыджыд и нимкодьлун ваясны ӧтка мортлы. Ӧд ас кадӧ Мария Егорьевна мукӧдкӧд радысь кыпӧдісны миянлысь олӧм, зілисны талунъя бур, войнатӧм, олӧм вӧсна. И татшӧм йӧз вӧсна тӧждыд быть колӧ. Сиам Мария Егорьевналы дзоньвидзалун, водзӧ на восьлавны олӧмті, мед кӧть и матын 90 арӧс, шудлун да кузь нэм. {Ветошкина Наталья @ Бара на ворсыштім-йӧктыштім @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} БАРА НА ВОРСЫШТІМ-ЙӦКТЫШТІМ Ӧнія том войтыр — водзын мунысьӧсь: кыв выланыс мастерӧсь да востерӧсь. Кык во сайын унаӧн «висьмылісны» брейк-данс йӧктӧмӧн. Ӧні кутшӧмкӧ тектоник йӧктӧны. Гашкӧ, кодкӧ бара на гусьӧн челядьтӧ «висьмӧдіс» моданад. Сёрнитчим Елена Ветошкинакӧд нуӧдны велосипедӧн журъялысьяс пӧвстын ордйысьӧм. На водзын сулаліс могъяс пиысь ӧти — йӧктыны брейк, шейк либӧ мӧд йӧктӧм. Куим лун ӧшаліс «Хип-хоп» ворсӧмъяс вылӧ корӧм. Корим ставныссӧ, аскӧдныс тшӧктім босьтны велосипед. Дасӧн локтісны «кӧрт чибӧ» вылын, мукӧдыс — подӧн. Ордйысьӧмӧ пырӧдчисны сизимӧн: ӧти — вывті том, мӧд — пӧрысь нин том войтыркӧд венласьны, коймӧд — ворсӧдысь-донъялысь Елена Ветошкина. Ордйысьысьяс медводз вуджисны векни пӧв кузя, кайисны лайкъялысь плака вылӧ, сэсся тюрисны векни пӧв кузя да кытшовтісны ва тыра дозъяс костӧд. Мытшӧдъяс вуджӧм бӧрын тайӧс жӧ лои пӧртны кад серти нин. Конкурслӧн мӧд тшупӧдын томулов петкӧдлісны кужӧмлунсӧ велосипедӧн ветлӧмын. Винёв зонъяс журъялісны рульысь лэччысьӧмӧн, веськӧдлісны кокнаныс, багажник вылын пукалӧмӧн да весиг седлӧ вылын сулалӧмӧн. Водзӧ мунісны панласьӧмъяс ӧд серти. Баллъяс ӧкмӧдісны и скакалкаӧн чеччалӧмӧн. Бӧръя могӧн вӧлі йӧктӧм: Ларик Чугаев да Максим Казаринов петкӧдчисны брейкӧн. А Ваня Попов (эз ордйысь) гажӧдіс брейк йӧктӧмӧн жӧ, да корис ставныссӧ Лаборомӧ футболӧн ворсны. Тектоникыд миян сиктӧ абу на воӧма. Но Ларик да Максим прӧйдитісны став уджтассӧ. Сідз, Ларик шедӧдіс медводдза места, а Максим — мӧдӧд. Максимлӧн Христина чойыс, помаліс 1 класс, повтӧг пырӧдчис ворсӧмӧ, но велосипедсьыс чепыс мынӧм понда сылы лои петны ордйысьӧмысь. Сылы вичмис козин повтӧм-лунысь. Коймӧд местаын лои Саша Ветошкин, коді локтӧма шойччыны пӧль-пӧч ордас. Сы бӧрын ичӧт костӧн мунӧ Валера Денисов, пӧчыс дорын жӧ шойччӧ: лунтыр мӧс видзӧма да ёна и мудзӧма. Ордйысян лун водзын Валера отсасис дасьтыны тьӧс-плака да ва тыра дозъяс. Ичӧт козинъясӧн пасйисны конкурсӧ став пырӧдчысьсӧ. Том войтыр нимсянь аттьӧала Елена Николаевнаӧс ворсӧмъяс нуӧдӧмысь. [Наталья Ветошкина. Керӧс сикт.] {Kodko @ Ветеранлӧн дӧвалы колӧ отсӧг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ВЕТЕРАНЛӦН ДӦВАЛЫ КОЛӦ ОТСӦГ Евдокия Антоновна Мишарина Выльыбын чужліс и олӧ. «Ас керкаысь вӧтлісны, кулачитлісны да шатай-ватай олім», — казьтылӧ сійӧ. Сэсся сетлісны жӧ мамыслы лёкиник керка. Куимӧн найӧ вӧліны мамыслӧн, ӧні ӧтнас коли, мукӧдыс кулісны нин. Нэмсӧ уджаліс коми ань. Медводз колхоз-совхозын мырсис. Сэсся школа-интернатын пусьысьӧн, сэсянь и петліс пенсия вылас. 37 во уджалӧмысь аньлӧн эм заслуженнӧй наградаяс. 80 арӧс тыри таво выльыбса аньлы. Став рӧдвуж воліс видлыны сійӧс. Верӧсыс Антоновналӧн — войнаса участник. Служитліс Сталинградса тыш дыр-йи бронепоезд вылын. Кык воысь унджык нин коли, кыдзи кувліс. Ӧтлаын гозъя лэптылісны керка, быдтылісны квайт челядьӧс. Ӧти пиыс да Анна нылыс олӧны Евдокия Антоновнакӧд, нӧшта ӧти ныв олӧ семьяыскӧд Выльыбын жӧ. Отсасьӧны мамыслы, керка пытшсӧ пелькӧдӧны да град гӧгӧр удж бергӧдӧны. Евдокия Мишаринаӧс, кыдз войнаса участниклӧн дӧваӧс, кӧсйисны могмӧдны патераӧн, но нинӧм эз ло. Ӧткажитісны. Шуисны, мый керкаыс пӧ шогмана на. Ас сьӧм вылӧ нывбаба медаліс уджалысьясӧс, кодъяс дзоньталісны киссьӧм керка пач, ва труба да пывсянысь вежисны подув керъяс. Аньлӧн эм корӧм, мед кӧть ремонт вӧчӧмсьыс деньгасӧ вештасны. Выль патера сетӧм вылӧ оз нин надейтчы а... «Мӧд пач нӧшта на потӧма, — шуӧ Евдокия Мишарина. — Отсыштасны кӧ дзоньтавны — эськӧ бур лоӧ». [Лист боксӧ дасьтісны Наталья Макарова да Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Видзчысьӧй ӧзйылӧмъясысь! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ВИДЗЧЫСЬӦЙ ӦЗЙЫЛӦМЪЯСЫСЬ! Биысь видзчысян правилӧяс торкалӧм вӧсна районын воддза кык вежонӧ вӧлі 12 ӧзйылӧм, на пиысь 7-ыс вӧрын, да 5 — оланін стрӧйбаясын. Оланінъясын ӧзйылӧмъясыс вӧліны Пезмӧгын, Вомынын да Кӧрткерӧсын (куим). Кыдзи юӧртісны районса ГПН-ысь инспекторъяс, ӧзйылӧмъяслӧн помкаыс некымын. Тайӧ электрооборудованиеӧн да пачӧн видзчысьтӧма, нелючкиа вӧдитчӧм да мукӧд торкалӧмъяс. Сідзжӧ вӧлі пасйӧма 5 неыджыд ӧзйылӧм: турун, ёг шыблаланінын да овтӧм стрӧйбаын. {Kodko @ Водзмӧстчысь коми том йӧзӧс чуксалӧ слёт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ВОДЗМӦСТЧЫСЬ КОМИ ТОМ ЙӦЗӦС ЧУКСАЛӦ СЛЁТ Кӧрткерӧс районса администрациялӧн культура да том йӧзкӧд уджалан юкӧн юӧртӧ, мый 2010 вося моз 18–19 лунъясӧ Сыктывкарса коми культура шӧринын мунас «Том коми войтыр да финн-йӧгра» коми ӧтмунӧмысь активистъяслӧн республикаса слёт. Слётсӧ дасьтӧны Коми республикаса национальнӧй политика министерство,«Коми войтыр» ӧтмунӧм, «МИ» том войтырлӧн котыр. Лоӧ дасьтӧма Коми республикаса национальнӧй политика да велӧдан министерствоясысь да том войтырлӧн парламентысь представительяскӧд, а сідзжӧ финн-йӧгра войтырлӧн консультативнӧй комитетӧн веськӧдлысь Валерий Марковкӧд аддзысьлӧмъяс. Пырӧдчысьяс дорӧ корӧмъяс: арлыд — 16–35 арӧс, коми кыв тӧдӧм, район да республикалӧн общественнӧй олӧмын водзмӧстчӧм. Ми корам тіянӧс пырӧдчыны том активистъяслӧн слётӧ, сідзжӧ пырны «МИ» том войтырлӧн котырӧ, лоны Кӧрткерӧс районса том войтырӧс петкӧдлысьӧн. Слёт йылысь позьӧ тӧдмавны Анна Пельмеговалысь, тел.: (8212) 24–45–11; Людмила Камбаловалысь, тел.: (8212) 24–88–33. Сідзжӧ позьӧ шыӧдчыны культура да том йӧзкӧд уджалан юкӧнӧ 2010 вося моз 5 лунӧдз Татьяна Кашапова дорӧ, тел. 9–24–17. {Kodko @ Гожӧм — шойччан кад @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ГОЖӦМ — ШОЙЧЧАН КАД Миян гожӧмыд — дзик кӧч бӧж кузя. Эг на удитӧй синмӧн лапнитны, а Илья лун нин. Важ йӧз шулӧмаӧсь, Илья лун пажынӧдз — гожӧм, а пажын бӧрын — ар. Сідзкӧ регыд пӧль-пӧчьяс дорын лӧнясны челядь гӧлӧсъяс. Миян керӧсса кызвын посни челядьлӧн (90 прӧчентыслӧн) абу позянлун шойччыны бокын. Гожӧмсӧ коллялӧны гортын и оз лёка. Кыдзи и быд во, школа бердын уджаліс лунся площадка. Сэні сьӧлӧмсяньыс зілисны Валентина Бармичева да Юлия Шелепанова. Ныв-зонлӧн прӧст кадыс эз вӧв: асывсяньыс серпасасисны либӧ репетируйтчисны. Быдӧн зунясьӧны, мыйкӧ вӧчӧны. Та бӧрын ставныс мунӧны библиотекаӧ. Надежда Ивановна Ветошкина гожӧм кежлӧ дасьтӧма «Медлыддьысьысь дзолюк» нима ворсӧм. Библиотекасянь ньӧв моз лэбзьӧны культура керка бердса эрд вылӧ ворсыштны. Сэні кык час сайӧ ворсӧны-котралӧны. Быд лун ворсӧмъяс, петкӧдчӧмъяс, венласьӧмъяс. Та кындзи сёрнитім дӧрапас да канпас йылысь, лӧддза-номъя 22 лунӧ казьтылім война вылын усьӧмаӧс (ӧзтылім сисьяс, обелиск дорӧ пуктім дзоридзьяс). Быд мероприятие дасьтім водзвыв, медым челядьлы эз вӧв гажтӧм. Енбиа морт Валентина Вениаминовна кужӧ ышӧдны томуловӧс. Сійӧс тшӧкыда аддзам сиктса сцена вылын йӧктан котыркӧд либӧ «Керӧсса джыджъяс» пӧвстын, либӧ рытпук нуӧдысьӧн. Юлия Николаевна эз жӧ кольччы сыысь. Пыр отсасьӧ, мича коми кывйӧн сёрнитӧ. Ӧтсӧгласӧн удж пӧртсис бура. Аттьӧалам Андрей Александрович Ванеевӧс Ичӧт Аныбӧ катӧдлӧмысь. Аслас быдтас-спортсменъяскӧд ӧтув походӧ петалісны и культура керка бердса «Кодзувкотъяс» котыр. Важӧн нин мӧвпалім видзӧдлыны сэтчӧс гажа да мича инъяссӧ. Ветлігӧн челядь кыйисны чери Аныб юысь. Но нинӧм эз шед, ваыс туӧма да. Луннас Руч сиктысь ныв-зонъяс велосипедӧн волісны, бӧрас накӧд ворсім футболӧн. Лунтыр челядь мачасисны. Тыдалӧ, унаӧн татчӧ волӧны шойччыны, весиг самӧвар вайӧмаӧсь. Ёна и тшай ырским-юим. Вася Забоев пузьӧдны оз удит. Чӧскыд жӧ и сёяныд ывла вылын! Миянӧс чӧсмӧдліс Андрей Александрович, сійӧ вӧлі пусьысьӧн. Рытланьыс сӧлім автобусӧ, посниджык челядь пыр и вугыртісны. Тӧвзьылім автобусӧн и карӧ. Ветлім эколого-биологическӧй шӧринӧ, аддзылім уна пӧлӧс попугайӧс, крокодилӧс, змейӧс, черепахаӧс, шырӧс, ӧбезьянаӧс да уна мукӧд вӧрса олысьӧс. Сэсся автобуслӧн шопер Леонид Леонидович Петренко тюрӧдліс миянӧс паркӧ. Ок, и качайтчыштім качайяс вылын! Кежалім тирӧ, сёйим лымвый (мороженое). Бура и дзоръялім-тӧдмасим Сыктывкаркӧд. Лунся площадкаӧ ветлысь челядь дасьтісны да петкӧдлісны бать-мамныслы да сиктса олысьяслы «Ме радла гожӧмлы» ним улын концерт. Сэки жӧ вӧчисны уджлы кывкӧртӧдъяс. Зон-посни аттьӧалісны пусьысьясӧс да тӧждысьысьясӧс, а сідзжӧ и меным вичмисны насянь бур кывъяс. Таво удитім кайлыны и Лобановка вӧвлӧм починокӧ. Кӧсйысисны ветлыны дас сайӧ морт, но буракӧ, ошкысь повзисны либӧ сьӧкыд туйӧ мам-батьныс эз лэдзны, и петім квайтӧн. Медтомыс помаліс 3 класс. Ларик Чугаев сьӧкыд нопйӧн туйӧ петіс медводдзаысь на, но эз элясь, эз норась, вомыс эз пӧдласьлы, пыр висьталіс да юасис. Тайӧ пӧрйӧ уна йӧра кок туй паныдасьліс, аддзылім и ош кок туй. Ларик, кӧть и быргис («разведчикад» шогмас), веськаліс лэбач поз дорӧ. Сылы син улас усьӧма кутчысьлысь пу. Кыдз да коз сывйыштӧмаӧсь ӧта-мӧдсӧ да сулалӧны, шӧрас бытьӧ окыштчӧмаӧсь. Шуим найӧс «окасьысь» пуясӧн. Миянкӧд медводдзаысь жӧ ветліс Вася Забоевлӧн воча вок Миша Павлов (Висер вожысь). Нывъяс, Лена да Люба Ветошкинаяс, мӧдысь нин вуджисны тайӧ сьӧкыд туйсӧ. Найӧ шуӧны, сэтчӧс мичыс пӧ кыскӧ. Ветлім войколӧн, а моз (август) тӧлысьӧ, чукӧрмам кӧ, бара на шыбитчылам, ельдӧга инъяс видзӧдалігмоз. Кольӧм гожӧм том войтыр гожӧмбыд ворсісны волейболӧн культура керка дорын. Таво — ньӧти эз тыдавны-мыччысьлыны. Либӧ ышӧдысьыс абу, либӧ мачыс некодлӧн абу. А со ичӧт Лабором грездын ёна радейтӧны ворсны футболӧн; ышӧдӧ сэтчӧс томуловӧс Ваня Попов. Миян гожӧмыс коли культура керка дорса эрд вылын: нёльӧд тӧлысь нин стӧрӧжитам некодлы ковтӧм ӧдзӧссӧ. {Kodko @ Оз кольччыны босьтӧм тшупӧдъясысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ОЗ КОЛЬЧЧЫНЫ БОСЬТӦМ ТШУПӦДЪЯСЫСЬ Сора (июль) тӧлысь помын (28-ӧд лун кежлӧ) районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын кольӧм во серти йӧв лысьтӧм содӧма, эз кольччыны босьтӧм тшупӧдъясысь. Тайӧ лун кежлӧ ставнас овмӧсъясын лысьтӧмаӧсь 183,3 центнер йӧв. Ӧти мӧслысь лысьтӧмаӧсь 11,3 килограмм йӧв. Вузӧс вылӧ сетӧмаӧсь 167 центнер йӧв. Мыйта йӧв лысьтіс быд овмӧс торйӧн, тӧдмаланныд улынджык сетӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ, витӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ. «Кӧрткерӧс–1» 22,5 27,1 10,9 13,2 «Северная Нива» 16,2 10,4 13,0 8,4 «Маджа» 13,0 17,9 9,7 13,4 «Сторожевск–1» 7,5 6,4 10,4 9,0 «Нёбдинскӧй» 23,9 24,9 11,3 11,7 «Исток» 19,7 14,0 9,8 7,0 «Вишерскӧй» 58,0 57,0 13,5 13,3 «Нившера» 10,9 12,5 10,2 11,9 «Важ Курья» 11,6 8,9 9,0 7,1 Овмӧсъяс пасьта 183,3 179,1 11,3 11,1 {Kodko @ Олӧма велӧдысьӧс оз вунӧдны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ОЛӦМА ВЕЛӦДЫСЬӦС ОЗ ВУНӦДНЫ Раиса Владимировна Макарова нэмсӧ уджавлӧма велӧдысьӧн. Чужліс сійӧ 1929 воын Нёбдінын, сэні жӧ велӧдліс начальнӧй класса челядьӧс. Уджалігас заочнӧя помавліс Сыктывкарса педучилище. Сэсся мӧдӧдісны уджавны Ыджыдвиддзӧ, а сы бӧрти и Выльыбӧ. Сэні велӧдліс челядьӧс пенсия вылӧ петӧм бӧрын и. Ӧні 81 арӧса ань важӧн нин пенсия вылын, олӧ пиыскӧд ӧти керкаын: ӧти джынъяс — сійӧ, мӧд керка джынъяс — пиыс семьяыскӧд. Челядь да внукъяс отсасьӧны сылы, дай йӧзыс оз вунӧдны. Волӧны гӧститны Раиса Макарова дінӧ и сылӧн велӧдчысьясыс. Праздникъяс дырйи корлӧны сійӧс Ыджыдвидзса школаӧ. Мария Егорьевна ыджыд мытшӧдъяс вылӧ оз норась. «Мыйкӧ кӧ ковмас — эм кытчӧ шыӧдчыны: и администрация, и пиӧй отсалас», — шуӧ нывбаба. Дыр кад чӧж велӧдысьӧн уджалӧмысь сійӧс пасйӧмаӧсь Почёт грамотаясӧн. {Kodko @ Республика дасьтысьӧ чужан лун кежлӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} РЕСПУБЛИКА ДАСЬТЫСЬӦ ЧУЖАН ЛУН КЕЖЛӦ Матысмӧ миян республикалӧн чужан лун — 89 во артмӧмсяньыс. Сійӧс пасъям быд во моз (август) 22 лунӧ. Таво, воддза воясӧ моз жӧ, культура учреждениеясын мунасны концертъяс-гажӧдчӧмъяс, ордйысьӧмъяс-конкурсъяс да мукӧд мероприятиеяс. Быд районын и карын нимӧдасны Коми Республиканымӧс. Кыдзи юӧртісны миянлы Кӧрткерӧсса шӧр библиотечнӧй юкӧнын, районса библиотекаясын мунӧны нин республикалӧн чужан лунлы сиӧм мероприятиеяс. Небӧг видзанінъясын котыртӧмаӧсь «Чужан му, кӧні ме ола» ним улын небӧг выставкаяс. Паськыд мероприятиеяс нуӧдасны Лӧкчимдінын, Намскын, Вомынын, Шойнатыын да Кӧрткерӧсын. Сідз, небӧг лыддьысьысьясӧс корӧны пырӧдчыны чужан му йылысь ворсӧмӧ, викторинаӧ да мукӧд мероприятиеясӧ. {Kodko @ Югыд шонді кодь ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-03.} ЮГЫД ШОНДІ КОДЬ АНЬ Уджвывса ветеран, война кадӧ тылын уджавлӧм Анна Матвеевна Макаровалы войдӧр сюрлі жӧ и мырсьыны-зільны. Гӧрліс, ытшкыліс, бертліс сывъя пу, тӧдліс кочӧг бытшкылӧм... Косіник нывка эз пов уджысь, эз пов сьӧкыдлунъясысь. Эз усь сьӧлӧмнас, кор война воӧ куліс чойыс да кор вӧрӧгкӧд тышын усис дона батьыс. Сиктса челядь эз ёна ыштыны велӧдчыны. Помкаыс — школаӧ ветлан бур кӧлуй эз вӧв да и тшыг нисьӧ пӧтӧн (кач да сісь картупель сёйлісны) тӧдӧмлунъяс юрӧ эз пырны. Та вӧсна кызвыныс уджалісны, кынӧмпӧт перйисны. Анналы мойвиис велӧдчыны 6 класс. Школа бӧрын велӧдчис ФЗО-ын рулевӧй мотористӧ. Та бӧрын локтӧ гортас, пырӧ уджавны колхозӧ. Сэсся Анна зілис Зулӧб йылын меститчысь вӧрпунктын: тӧв и гожӧм пӧрӧдчис, чинтасис, увйысис... 1956 воын Матвеевна локтӧ чужан Выльыбас. Пырӧ уджавны колхозӧ лысьтысьысьӧн. Сӧмын 1974 воын ань вежӧ уджсӧ кокньыдджык вылӧ: медводз стӧрӧжалӧ, а бӧрас — пелькӧдчӧ-идрасьӧ школаын. Уджын мырсигӧн вояс лэбисны тӧдлытӧг, воис и пенсия вылӧ петан кад. 1981 восянь Анна Матвеевна заслужитӧм шойччӧг вылын. Ӧнія олӧм йылысь ань шуӧ: — Том йӧз ӧні оз мучитчыны. Майбыр жӧ налы... Оз ков нопъясьны да пӧсь петмӧн уджавны. Найӧ шуӧны, удж пӧ абу. Войдӧр уджыс вӧлі да уджалысьыс эз тырмыв. Удж пӧ абу... Зільыдлы сійӧ пыр сюрӧ. Ӧні сӧмын сьыв да ов. Со пукала телевизор видзӧда. Зэв ёна радейта выльторъяс да ёрдын видлалан делӧяс кузя передачаяс видзӧдны. Гажтӧм кӧ босьтас, суседъяс дорӧ петала. Таво пукті кык ведра картупель да этшаника морков. Мый сэсся... Ола ӧткӧн, регыд, 5 августа, тырта 84 арӧс... Анна Матвеевна — восьса сьӧлӧма, шмонитны радейтысь морт. Шмонитӧмыс кыпӧдӧ сьӧлӧм русӧ оз сӧмын ассьыс, но и сыкӧд орччалысь. Меліа нюмдыштас, да быттьӧ шонді югӧрӧн югзьӧдас-шонтас. Сиам Анна Матвеевналы кузь нэм да бур шуд, дзоньвидзалун да помтӧм радлун. {Kodko @ Лыа вылын футболӧн кутам ворсны быд гожӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-10.} ЛЫА ВЫЛЫН ФУТБОЛӦН КУТАМ ВОРСНЫ БЫД ГОЖӦМ Сора тӧлысь помын Одыб сиктса том войтырлӧн Сӧвет котыртліс да нуӧдіс ю бокса лыа вылын футболӧн вермасьӧмъяс. Ворсӧмӧ пырӧдчисны гырысь и посни войтыр: 5 морта 5 команда. Вермасьӧмъяс мунісны куим лун. Том йӧз радпырысь котралісны мач бӧрся, а шойччан здукъясӧ бузгысьлісны-купайтчисны юын. Ворсӧм видзӧдны да радейтана команда вӧсна висьны волісны сиктса уна войтыр. Сьӧкыд вермасьӧмын медводдза места шедӧдіс «Честер» нима котыр. Тайӧ командаӧ пырисны 10–11 классъясын велӧдчысьяс. Сідзжӧ пасйисны медбур ворсысьӧс — 11 классын велӧдчысь Александр Габовӧс. Ворсысьясӧс пӧся чолӧмаліс сиктса юралысь. Сійӧ аслас сёрниын тӧдчӧдіс, эска пӧ, мый татшӧм ворсӧмъясыс кутасны мунны быд во, и весиг мукӧд сиктсаяскӧд. Пасъям, вермасьӧмъяс котыртӧм водзын ми, томулов, пырӧдчим «Речная лента — 2010» акцияӧ: весалім ю пӧлӧнысь лӧп-ёг, вӧчим воротаяс, лӧсьӧдім ворсанін да колана кӧлуй. [Том войтырлӧн сӧвет. Одыб сикт.] {Пинягина Оксана @ Муса сиктлысь чужан лун пасйим сьылӧмӧн-йӧктӧмӧн да бура гажӧдчӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-10.} МУСА СИКТЛЫСЬ ЧУЖАН ЛУН ПАСЙИМ СЬЫЛӦМӦН-ЙӦКТӦМӦН ДА БУРА ГАЖӦДЧӦМӦН Моз 2 лунӧ Висер сиктын вӧлі ыджыд гаж — висерсаяс пасйисны тшупӧда пас — сиктлысь 525 во. Сиктӧн юралысь Анна Попова ӧтув сиктса нывбабаяслӧн котыркӧд дасьтісны уна ордйысьӧм, а клубын уджалысьяс — концерт. Асывнас вичкоын муніс служба, сэсся ӧбразӧн ветлӧм. Пажын бӧрын сиктса администрация дорӧ чукӧртчисны Висерса да орчча сикт-грездъясысь войтыр. Медводдза ордйысьӧмсӧ сиисны медся муса, дона челядьлы. Найӧ, мичаа вӧччӧмаӧсь, кианыс шаръяс, восьлалісны йӧзлӧн кекӧначасьӧм улын. Ныв-зонпосни висьталісны ас йывсьыныс, лыддисны кывбуръяс, сьылісны-йӧктісны. Уналы сьӧлӧм вылӧ воис чиган йӧктӧмӧн петкӧдчысь Карина Гужева да Вадим Агаметов; Валерия Утямышева лыддис мамыскӧд тэчӧм кывбур. Та бӧрын заводитчис «Висерса дзоридзьяс» ним улын мичлунлӧн ордйысьӧм. Тані сямлунсӧ петкӧдлісны висерса нёль ныв. Тайӧ 13 арӧса Настя Габова, радейтӧ сьывны, тӧждысьӧ ичӧт племянникъясыс вӧсна, тшӧкыда петкӧдчӧ школаса концертъясын. Зоя Калистратова — мичаник, збой; таво помаліс школа, кӧсйӧ лоны бурдӧдчысьӧн. Дарья Микушева — раминик, уджач, велӧдчӧ сервис да связь колледжын. Татьяна Габова — шыладӧ велӧдысь, радейтӧ сьывны-йӧктыны, быдтыны дзоридзьяс, бур кӧзяйка. Ордйысьысьяс гажӧдісны сьылӧмӧн, чиган йӧктӧмӧн, сценкаӧн, а Татьяна — гудӧкӧн ворсӧмӧн. А кутшӧм мича платтьӧяс дасьтӧмаӧсь?! Туалетнӧй бумагаысь, салфеткаысь, кампет коръясысь, полиэтиленысь (ёг улӧ мешӧкысь)... Татшӧм платтьӧясӧн сӧмын бал вылӧ ветлыны! Йӧз кекӧначасьӧмӧн бӧрйисны сьӧлӧм вылӧ воӧм нылӧс. Донъялысьяслы вӧлі сьӧкыд вӧчны кывкӧртӧд, сы вӧсна мый став ордйысьыслы ёна кекӧначасисны. Но век жӧ, «Медся муса ныв» ним сетісны Зоя Калистратовалы, Дарья Микушевалы — «Медся сьӧлӧм босьтчӧдана» («Очарование»), Настя Габовалы — «Медся раминик ныв», а Татьяна Габовалы — «Медся енбиа ныв». Пасъям, сиктлӧн тшупӧда пас водзын вӧлі котыртӧма сикт йылысь уна сикас ордйысьӧм и гаж дырйи жюри вӧчис кывкӧртӧдъяс. Кывбур тэчӧмысь козин вичмис Дарья Игушевалы (помаліс 8 класс), серпасасьӧмысь — Полина Голосовалы (Визинысь, помаліс 3 класс, волывлӧ ыджыд мам ордас гӧсьтитны). Медбур сочинениеысь пасйисны Настя Габоваӧс (помаліс 5 класс), Висерлӧн кып гижӧмысь — Зинаида Егоровна Михайловаӧс. Гажӧдчӧм муніс водзӧ. Сиктса нывбабаяслӧн котыр нимӧдісны-чолӧмалісны Висер сиктысь медолӧма олысьӧс — Алексей Александрович Игушевӧс (войнаса ветеран), да медічӧтсӧ — Ксюша Игушеваӧс. Чолӧмалісны мам-батьсӧ — ныв чужӧмӧн, став Висерсӧ — выль олысьӧн! (сиктса нывбабаяслӧн котыр коймӧд во нин пасйӧ козинӧн выль чужысь кагаӧс). Нимӧдісны и висерса Ильяясӧс: Илья Юшковӧс (3 арӧса, сцена вылын сьыліс ош йылысь сьыланкыв), Илья Ливсонӧс, Илья Гостинчиковӧс, Илья Панюковӧс, Илья Игушевӧс. Висерлысь чужан лун пасйыны волісны и ыджыд гӧсьтъяс: Галина Ведерникова — «Коми горын» медшӧр редактор, Висерын чужлӧм морт; Николай Доломина — районса администрацияӧн веськӧдлысь; Татьяна Морозова — «Кӧрткерӧсса» АМР-лӧн аппаратӧн веськӧдлысь. Медбӧрын висерсаӧс чолӧмаліс да 60 сюрс шайт вылӧ сертификат (челядьлы ворсанін стрӧитӧм вылӧ) козьналіс Николай Доломина. Аслыспӧлӧс козин вӧчис отеч Александр: сьыліс мича сьыланкыв. Чолӧмалӧмъяс бӧрын заводитчис кыпыд концерт. Сьыланкывъясӧн гажӧдіс типӧсиктса «Оз тусьяс» сьылан котыр, йӧктӧмъясӧн — «Ягодки» да «Зачарованные» висерса йӧктан котыръяс. Концерт бӧрын котыртлісны гажа ворсӧмъяс да челядьлы йӧктӧм. Гаж дырйи уджаліс ярманга да буфет. Ярманга вылын позис ньӧбны градвыв пуктасъяс, ас киӧн вӧчӧмторъяс. Сёянін-бар дорын Ольга Попова да Нина Мезенцева чӧсмӧдлісны чӧскыд пӧжасӧн да шоддза яйӧн (шашлыкӧн). Сиктса нывбабаяс котырӧ пырысь Валентина да Ольга Габоваяс дасьтісны «Ми олам Висерын» ним улын фотовыставка. Жар да кос поводдя вӧсна эг вермӧй нуӧдны ставлы медся виччысянатор — гажлунлы сиӧм салют. Та вылӧ сьӧмсӧ чукӧртісны став сиктса олысьыс (матӧ 5000 шайт). Лача кутам, мый регыдъя кадӧ кӧсйӧмным збыльмас. Аттьӧалам гаж нуӧдӧмын отсалӧмысь: «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн веськӧдлысь А. М. Габоваӧс; ас вылӧ уджалысьяс С. В. Габоваӧс, Н. И. Габоваӧс, С. А. Габоваӧс; «Золушка» вузасянінӧн веськӧдлысь С. М. Игушеваӧс. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Габова Анастасия @ Менам чужан сиктӧй @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-10.} МЕНАМ ЧУЖАН СИКТӦЙ Ме ола Висер сиктын. Сэні олӧ кӧкъямыссё сайӧ морт. Висер кывйыс артмӧма татшӧм кывъясысь: «вир» да «сер». Тані эм школа, детсад, библиотека, больнича, быдсяма вузасяніныс, ыджыд да мича вичко. Вичкоас волывлӧны крещенньӧ кежлӧ: кывзыны батюшкоӧс да казьтывны кулӧм мортъясӧс. Вичко уджалӧ быд суббӧта да вӧскресенньӧ. Школаыс медся мича Висер сиктын. Таво школалы тырис дас куим арӧс. Сэні миянӧс бура велӧдӧны. Сикт дорті визувтӧ Висер ю, во гӧгӧр чӧж сійӧ колана ставныслы. Тӧвнас позьӧ закаляйтчыны ва вежӧдӧм дырйи, тулыснас — видзӧдны йи кылалӧм, арнас — ва вылӧ видзӧдны, а гожӧмнас — купайтчыны, чери кыйны. Миянлысь сиктнымӧс кытшалӧ вӧр. Кор мунам вӧрті, бытьӧ мойдӧ веськавлам. Гожӧмнас мыйта тшакыс, вотӧсыс. Арнас вӧрыс быдсяма рӧмъяса, кольквиж да гӧрд. Тӧвнас пуяс, быттьӧ пасьталӧмаӧсь еджыд платтьӧ да еджыд шапкаяс. Аслам чужанін йылысь ме тэчи кывбур: Дона, муса Висер сиктӧй! Ачыд рӧмпӧштаннад видзӧд, Кутшӧм озыр тэнад вӧръяс, Кутшӧм мичаӧсь ва доръяс, Кутшӧм мича тэнад видзьяс, Видзӧд, видзӧд, бура видзӧд. [Анастасия Габова] {Симпелева Валентина @ Дасьӧсь отсавны, а найӧ пыксьӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-10.} ДАСЬӦСЬ ОТСАВНЫ, А НАЙӦ ПЫКСЬӦНЫ Ме уджала Ыджыдвидз сиктын социальнӧй уджалысьӧн. Лыдди «Звезда» газетлӧн 90 номера (моз 3 лунся) петасын «Ӧтка олӧмыд абу юмов кӧра» гижӧд, кӧні висьтавсьӧ Выльыб грездса олӧма ань Мария Егорьевна Мишарина йылысь. Сідз, Мария Егорьевна норасьӧ, мый абуӧсь отсасьысьяс, весиг соцработник пӧ оз волы. Но тайӧ абу тадзи. Ми, «Ыджыдвидз» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Валерьян Панюков, ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Юлия Попова да ме, ода кора тӧлысьӧ волім Мария Егорьевна дорӧ гортӧдзыс. Олӧма Аньӧс чолӧмалім Вермӧм лунӧн. Сэки Мария Егорьевна элясис сӧмын сы вылӧ, мый колӧ кытсюрӧ дзоньтавны керкасӧ. Валерьян Андреевич эскӧдіс, ыджыд дзоньтасьӧм пӧ нуӧдны ог вермӧй, но век жӧ кильчӧсӧ выльмӧдам. Медбӧръяысь Мария Егорьевнаӧс волі видлыны тавося лӧддза-номъя тӧлысьын. Сёрнитігӧн юалі, мый сійӧс майшӧдлӧ, колӧ-ӧ отсӧг. Ань вочавидзис, отсасьӧны пӧ племянникъяс. Водзынджык сылы вӧзйылім нин отсасьысьӧс. Первойсӧ ань эз пыксьы, но кор локтім сы дорӧ соцуджалысь Иван Панюковкӧд, Мария Егорьевна весиг ӧдзӧссӧ эз восьт, шуис, меным пӧ некод оз ков, племянникъяс волывлӧны. Нӧшта пасъя, Юлия Михайловна Поповакӧд ми тшӧкыда ветлывлам ӧткӧн олысь олӧма йӧз дорӧ да асьным вӧзъям налы отсасьысьясӧс. Но мукӧдыс пыксьӧны сы вӧсна, мый социальнӧй уджалысьлы отсасьӧмсьыс колӧ мынтысьыштны, бурджык суседсӧ медаласны ыджыдджык донысь. Кӧть эськӧ миян социальнӧй уджалысьяс сьӧлӧмсяньыс вӧчӧны ассьыныс уджсӧ, могмӧдӧны олӧма войтырлысь став корӧмсӧ. [Валентина СимпелевА.] {Kodko @ Сикт тырӧма лыдӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-10.} СИКТ ТЫРӦМА ЛЫДӦН Висерын выльмӧдыштісны чорыд веркӧса туй. Сора тӧлысьӧ матӧ нёль лун «Керосдорстрой» ООО-лӧн ыджыдвидзса мастерскӧй участокысь туй вӧчысьяс дзоньталісны Висер сиктысь асфальтӧн вевттьӧм туй (тупкисны гуранъяс): пыранінсяньыс сикт шӧрӧдз 1 километр. Висерсаяслӧн висьталӧм серти, туй вӧчысьяс уджсӧ вӧчисны, но колисны пӧ весавтӧмӧн лыа чукӧръяс: тӧлын туйяс вылӧ резӧм лыа ӧні куйлӧ керкаяс пӧлӧн; тӧла поводдя дырйи либӧ ыджыд машина мунӧм бӧрын сынӧдын сулалӧ бус. Тайӧ ёна майшӧдлӧ сиктса войтырӧс, шуӧны, лолалам пӧ няйт сынӧдӧн. Сикт овмӧдчӧминса администрациялӧн туйяс пӧлӧн лыа весалӧм вылӧ сьӧм абу. Найӧ уджйӧзаӧсь тӧлын лым весалӧмысь на. {Kodko @ Шойччан лунъясӧ районын вӧлі некымын ӧзйылӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-10.} ШОЙЧЧАН ЛУНЪЯСӦ РАЙОНЫН ВӦЛІ НЕКЫМЫН ӦЗЙЫЛӦМ Моз 7 лунӧ Дань грездса олысьлӧн сотчис гожся пусяніныс, олан керкаыс, пывсяныс да сарайыс, ставыс 120 квадрата метр мында. Та бӧрын би вуджис суседлӧн сарай вылӧ да тшыкӧдіс стрӧйбалысь 2 квадрата метр мында. Ӧзйылӧмлӧн помкаыс — электроприборъясӧн вӧдитчигӧн биысь видзчысян правилӧяс торкалӧм. Тайӧ жӧ лунӧ Лӧкчимдінын сотчис пывсян, матысса стрӧйбаяс, орччӧн сулалысь гид, соцприютлӧн пывсян да песчипас. Биын воштӧмыс артавсьӧ 231 квадрата метр мында. Би чепӧсйӧма пачӧн нелючкиа вӧдитчӧмысь. А тӧрыт Лӧкчимдінын ӧзйис 4 патераа (2 судтаа) керка. Ӧзйылӧмсӧ лои кусӧдӧма. Медъёна би тшыкӧдіс кык патерасӧ. Сідзжӧ районын вӧліны посни ӧзйылӧмъяс, медсясӧ ёг шыблаланінъясын: Позтыкерӧсын, Приозёрнӧйын да Кӧрткерӧсын. {Kodko @ «Георгиевскӧй ярманга» вежис вузасянін @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} «ГЕОРГИЕВСКӦЙ ЯРМАНГА» ВЕЖИС ВУЗАСЯНІН Быд во юркарын нуӧдсьӧ регионкостса «Георгиевскӧй ярманга». Со и таво, моз (август) 22 лунӧ, Коми Республикалысь лун пасйигӧн, Бабушкина да Ленина уличаяс вомӧнса изэрд вылын бара на кутас уджавны «Георгиевскӧй ярманга». Кыдз лои тӧдса, сыӧ пырӧдчасны Москваысь, Архангельскысь, Самараысь, Нижньӧй Новгородысь, Кировысь, Вӧлӧгдаысь, Санкт-Петербургысь, Татарстанысь, Марий Элысь предпринимательяс. Вузӧс вылӧ найӧ ваясны вӧлӧга, кӧм-кӧлуй, овмӧсын колана тӧвар, кучикысь вурӧмторъяс, чачаяс, посуда, ловъя пемӧсъясӧс да уна мукӧдтор. Йӧв-яйысь вӧчӧм вӧлӧгаӧн, градвыв пуктасӧн, пӧжасӧн ярмангаӧ пырӧдчасны и миян районысь видз-му овмӧсъяс: «Нившера» да «Кӧрткерӧсса йӧв завод» ООО-яс, «Ордым» фермерскӧй овмӧс. {Kodko @ «Зарни шыдӧс» ӧтувтчис Пезмӧгын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} «ЗАРНИ ШЫДӦС» ӦТУВТЧИС ПЕЗМӦГЫН Кӧрткерӧс районын чукӧртчисны Россияса финн-йӧгра регионъясысь том семьяяс. Моз 14–23 лунъясӧ Кӧрткерӧс районса Пезмӧг сиктса турбаза бердын мунас гожся лагерь-семинар «Зарни шыдӧс» («Золотые зерна»), кодӧс котыртісны КР-са велӧдан министерство да «Живая педагогика» Сыктывкарса том ӧтйӧза котыр. Тӧдчӧдам, татшӧм медводдза лагерь-семинар нуӧдсис 2006 воын Емдін районын. Таво сійӧ котыртчӧ коймӧдысь нин. «Зарни шыдӧс» лагерь-семинар — тайӧ аслыс-пӧлӧс артмӧдан ӧтъяин йӧзкотырса могмӧдан учреждениеясысь специалистъяслы, ӧтйӧза организацияяслы, том семьяяскӧд уджалысьяслы, коді сетӧ позянлун тӧдмасьны Россияса мукӧд регионъясысь семьяяскӧд уджалан опытӧн. Лагерь-семинарлӧн уджӧ пырӧдчисны 12 том семья, а сідз жӧ накӧд удж нуӧдысь специалистъяс Сыктывкарысь да Ухтаысь, Кулӧмдін, Койгорт, Кӧрткерӧс районъясысь, Удмуртия Республикаысь, ставыс — 37 морт. Миян районысь лагерь-семинарын петкӧдчасны Нёбдін сиктысь Ирина да Андрей Каракчиевъяс, а сідзжӧ Одыбысь Ольга да Михаил Габовъяс (снимокын). Тӧрыт, моз 16 лунӧ, лагерь-семинарын гажаа сьылӧм-йӧктӧмӧн, ворсӧмӧн муніс Восьса ӧдзӧсъяслӧн лун: «Йӧзкостса лунпук «На завалинке». Коми Республикаса велӧдан министрӧс вежысь Нина Нестерова пасйис: «Тайӧ лагерь-семинарыс петкӧдлӧ ӧтувъя финн-йӧгра семьяясӧс, ӧд республикаса районъясысь кындзи, татчӧ воисны и Удмуртияысь кык семья. И медтӧдчанаыс — тайӧ челядьӧс духовнӧя велӧдӧм, чужан культура дорӧ радейтӧм сӧвмӧдӧм». {Kodko @ Водзсасисны бикӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} ВОДЗСАСИСНЫ БИКӦД Кольӧм жар лунъясӧ Одыбын сотчис 44 гектар вӧр. Та йылысь миян корреспондентлы висьталіс «Одыб» сикт овмӧдчанінӧн юралысь Нина Подорова. Сылӧн кывъяс серти жӧ, дорйыны пармаӧс би кытшысь петалісны «НиВа» да «Заречье» ООО-ысь уджалысьяс, эз ӧтдортчыны и сиктса мукӧд олысь, водзмӧстчисны весиг тавося школа помалысьяс. Колӧ тӧдчӧдны, мый одыбсаяс эз сӧмын ас сиктгӧгӧрса вӧр дорйыны биысь, но отсалісны кусӧдны и Висер дорын сотчысь вӧр. Вежон чӧж 14 том войтыр водзсасисны бикӧд сэтчӧс пармаын. {Kodko @ Гудӧкӧн медбур ворсысьяс чукӧртчасны юркарын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} ГУДӦКӦН МЕДБУР ВОРСЫСЬЯС ЧУКӦРТЧАСНЫ ЮРКАРЫН Тайӧ вӧскресенньӧӧ, моз 22 лунӧ, юркарын медводдзаысь нуӧдсяс «Шондібанӧй, гудӧкӧй» гудӧк-баян вылын ворсысьяслӧн фестиваль. Республикаса кар-районъясысь сыӧ пырӧдчасны 60 самодеятельнӧй музыкант. На лыдын лоӧны и миян районысь гудӧкасьысьяс. Сідз, дуэтӧн фестиваль вылын петкӧдчасны Пӧдтыбокысь Анатолий Сивков да Николай Липин, Одыбысь Иван Ларуков да Ирина Петрова, ӧткӧн — Ыджыдвиддзысь Василий Попов да Пӧддельнӧйысь Николай Темников. Кыдз лои тӧдса, татшӧм мероприятие нуӧдсьӧ медводдзаысь на, та вӧсна таво сійӧ мунас фестиваль ногӧн и оз кутны туявны вермысьясӧс. А водзӧ, вермас лоны, сійӧс кутасны нуӧдны конкурс ногӧн. {Пинягина Оксана @ Дорйисны ӧзйӧмысь парма @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} ДОРЙИСНЫ ӦЗЙӦМЫСЬ ПАРМА Эз этша тӧжд-майшасьӧм кыпӧд жар да кос поводдя сикт овмӧдчанінъясӧн веськӧдлысьяс да парма бӧрся дӧзьӧритысьяс водзын. Сідз, моз (август) 5 лунӧ Висер сиктсянь неылын, Ковбуръёль бокын, заводитіс сотчыны вӧр. Медводдза лунъяссянь ӧзйылӧм пыр паськаліс да воис 100 гектарӧдз. Но ӧтув зільӧмӧн сотчӧмсӧ лои сувтӧдӧма 10 лунӧн. Дерт эз этша сьӧкыд ковмы венны: матігӧгӧрас абу ни шор, ни ёль, кусӧдчан техникаӧн воӧдчан туй, падмӧдісны тшӧтш и козъя вӧр да джуджыд кос нитш. Ӧзйылӧм казялӧмсянь пыр жӧ босьтчис уджӧ Шойнатыса лесхоз. Медводз медшӧр могӧн на водзын вӧлі — чукӧртны йӧз да вайӧдны найӧс сотчӧминӧ. 17 километра ылнаӧдз джын туйсӧ позьӧ вӧлі вуджны тракторӧн, а водзӧсӧ — подӧн. Ыджыд отсӧг йӧзӧс новлӧдлӧмын сетісны Висерысь ас вылӧ уджалысь Н. Ю. Калистратов да сикт овмӧдчанінса администрация. А со мый висьталӧ Висер сиктса лесничествоса вӧр видзысь Л. А. Попова: «Кусӧдчӧм могысь йӧзӧс чукӧртны вӧлі зэв сьӧкыд, кӧть эськӧ лунысь-лун сикт пасьтала довъялӧ уна уджтӧмалысь айлов. Найӧ сӧмын юны-кодавны вермӧдчӧны да кытшӧ пуксьӧмӧн куритчыны. Но пыр жӧ быд лун чукӧрмыліс 10–25 кусӧдчысь Висер да орчча сикт-грездъясысь. Медбур уджалысьяс лыдын окота пасйыны Сюзяыбса войтырӧс да Висерысь Владимир Андреевич Кетовӧс, Виталий Владимирович, Олег Николаевич, Сергей Алексеевич Габовъясӧс. Уна вын пуктіс пӧжар кусӧдӧмын да вӧр-ва видзӧмын вӧвлӧм лесничӧй Иван Иванович Ивашев. Квайт лун чӧж сійӧ эз петавлі вӧрысь, ӧд ӧзйылӧмыс лои буретш сылӧн лэчтуй да вӧралан керка бокын. Иван Иванович эз сӧмын кусӧдчы, но пусис-вердіс кусӧдчысьясӧс». Бур боксянь колӧ пасйыны и «Вишерскӧй» видз-му овмӧсысь Сюзяыбса котырлӧн бригадир Н. И. Поздеевлы, коді сяммис ышӧдны грездса мужичӧйясӧс кусӧдчӧмӧ. Тайӧ лоӧмторйыс эрдӧдіс уна тырмытӧмтор, мый паныдасьлӧ талунъя олӧмын, а медводз — йӧзлысь вӧр-ва дорӧ веськодьлун. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Казьтылісны нималана землякӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} КАЗЬТЫЛІСНЫ НИМАЛАНА ЗЕМЛЯКӦС Моз 11 лунӧ тырис 67 во, кыдзи дугдіс тіпкыны сьӧлӧм коми поэт, шылад гижысь, драматург, актёр, общественнӧй деятель, литературнӧй критик В. А. Савинлӧн. Уна во коли, но сылӧн нимыс эз вушйы йӧз вежӧрысь. Сійӧс казьтылӧны, нимӧдӧны, сиӧны кывбуръяс... Со и Нёбдін сиктса олысьяс тайӧ лунӧ чукӧртчисны митинг вылӧ Эжва ю бокса кыр вылын сулалысь Савинлы казьтылана из дорын. Локтісны том и пӧрысь, медым казьтыштны коми театр чужтысь да сӧвмӧдысьӧс здук чӧв олӧмӧн, лыддьыны сылысь шемӧсмӧдана мича кывбуръяс да пуктыны памятник дорӧ дзоридзьяс. {Павленко Валентинаа @ Конкурс «Наш чудесный район...» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} КОНКУРС «Наш чудесный район» Аттьӧ бур мортлы, И. Микушевлы, коді отсалӧ миянлы стӧчджыка тӧдмавны важ йӧз да ичӧт грездъяс йылысь. Мед эськӧ ӧнія кадӧ олысьяслы кольӧ ӧтувъя пас. Збыльысь, «Пасвомын» гижӧдӧ позьӧ вӧчны помтӧм содтӧд. Сідз, Мария Никоноровна Миндубайлы вежӧрӧ кольӧма Геня вокыслӧн Ыджыд Айму доръян тыш вылӧ мунӧм. «Ме ар куим-нёля вӧлі. Сійӧ менӧ пуксьӧдіс лабичӧ да кушӧдз шырис», — казьтылӧ ань. Пасвомын Косалам 2008 воӧ. Лӧддза-номъя 24 лунся «Звезда» газетысь лыддим Эдуард Пименовлысь «Типӧсиктын крам праздник» гижӧд. ... Шуам, мый бара позьӧ йӧзлы волыны тӧдмасьны нэмӧвӧйся коми сикт олӧмӧн... Типӧсиктӧ юрсиктсянь туйыс Шойнаты весьтын кежӧ веськыда войвылӧ. Бокӧ кольӧны Джиян да Ыджыдвидз, мыччысьлӧны Висер юбокса Зулӧб да Сюзяыб; Висер сикт пыр чорыд веркӧса туй вайӧдас Паслэччӧм пыр Типӧсиктӧ. Вайӧ сувтовкерлам ӧткымынлаӧ. Висера — Паслэччӧма коластын туйсӧ вомӧналӧ визув ёль. Висерсаяс шуӧны сійӧс Сапӧга-ёльӧн, а паслэччӧмсаяс — Рыся-нӧкъя поскӧн. Шуӧны, тайӧ пӧ нэмсӧ каститчан места. КАСТИТЧӦМЪЯС РЫСЯ-НӦКЪЯ ПОС Ӧти айлов ветліс мам дорас да лун шӧр лунӧ локтӧ вӧлі гортас Висерӧ. Воис поскӧдз да пуксис шойччыштны. Эз и тӧдлы, кыдзи вугыртіс... Синсӧ восьтіс — орччӧн сулалӧ сизим арӧса тӧдса детинка. — Мун бӧр гортад, — шуӧ айлов. Детинка оз вӧрзьӧдчы. — Мун Паслэччӧмад, эн вӧтчы. Ковмис босьтны ичӧт мортӧс ки пӧлӧдыс да нуны мам-бать дорас. Сӧмын тыдовчисны керкаяс, зонка лэччысис айловысь да водзӧ восьлаліс ӧтнас. Мортыд бергӧдчис мунны Висерлань, видзӧдӧ, а киас... канистра! Повзис да туй чӧжыс котӧртіс, гортас пырис еджыд бумага кодь быгалӧм чужӧма. Тайӧ пос вылас вӧвъяс унаысь асьныс лэдзасьлывлісны. Ӧтчыд кык ныв вайӧны вӧлі Типӧсиктысь сьылӧдысьӧс. Сэзь йирым тӧлысьпомся вой ӧвтіс кӧдзыдӧн. Доддьын пукалысь айлов топыда гартыштчис еджыд пасьӧ. Поскӧдз воӧм бӧрын вӧлыс гиль-голь ачыс лэдзасис. Сулалігкості сьылӧдысь лыддис молитваяс. Нывъяс кыкнад эз сетчыны полӧмлы, выльысь доддясисны да воӧдчисны гортаныс. Сэсся туйын некутшӧм падмӧг эз вӧв. Бӧр катӧдны гортас вайӧм морттӧ эз нин лысьтны, нуисны верстьӧ йӧз. ВАЖ КЕРКА Каститчӧ вӧлі и паслэччӧмса важ керкаясын. Тӧдсалы энькаыс висьтавліс: — Ӧти пӧрйӧ менӧ гоз-мӧдысь узигкості вӧлі койканас лэптыштлӧны да вӧтлӧны. Ме шуа: «Энӧ вӧтлӧй, ог пов и некытчӧ ог мун». Мӧд пӧрйӧ сійӧ куйліс гӧбӧч вылын. Вой шӧр кадӧ керкаӧ пырисны кык тӧдтӧм нывбаба, еджыд чышъянаӧсь. Лидя чеччис, лэччис джоджӧ. Локтысьяс пондісны нуӧдны сьӧрсьыныс: — Лок, мунам миянкӧд. — Ме некытчӧ ог мун. — Пасьтась, мунам. — Дум абу. Сэсся эновтчисны да шуисны ӧта-мӧдныслы: — Но, мед олӧ, кольлам на тайӧс. Кӧзяйка эз повзьы, вӧтчис кильчӧ вылӧдз, видзӧдӧ — некод некӧн абу! ЛЕШӦ ТУЙ Гожӧмнас «Вишерскӧй» СПК-лысь мӧсъяссӧ лун и вой йирсьӧдӧны луд вылын. Оз на саявны сиктлӧн керкаяс — Выльдівывса лысьтысянін, Сапӧга-ёль дорӧ вотӧдз кежӧ туй Гыжъя вискӧ, а коймӧд звено кайӧ Паслэччӧмӧ. Грездӧ пыртӧдз туйыс сетчӧ шуйгавыв. Вӧрбердса местасӧ важысянь шулӧмаӧсь Лешӧ ветлан туйӧн: став тӧв нырыс, бушковыс мунӧ сэті. [Валентина ПАВЛЕНКО.] {Kodko @ Лоӧ сувтӧдӧма коми анбурлы да «Ӧ» шыпаслы казьтӧда пас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} ЛОӦ СУВТӦДӦМА КОМИ АНБУРЛЫ ДА «Ӧ» ШЫПАСЛЫ КАЗЬТӦДА ПАС Коми анбурлы да «Ӧ» шыпаслы казьтӧда пас Сыктывкарын лоӧ вӧчӧма моз тӧлысь помын. Та йылысь юӧртіс «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь Сергей Габов «Финн-йӧгра мир. Ӧттшӧтш» скульптуралӧн симпозиум восьтігӧн (моз 10-ӧд лунӧ). Казьтӧда пас лӧсьӧдӧм йылысь мӧвпсӧ медводз сетіс «Коми войтыр»-лӧн сыктывкарса юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь, КНЦ УрО РАН-лӧн кыв, литература да история институтса уджалысь, МАФУН-лӧн экс-председатель Алексей Рассыхаев. Кольӧм во коми активистъяс монумент дасьтӧм вылӧ видлісны чукӧртны сьӧм, но тайӧс вӧчны эз артмы. Такӧд йитӧдын Сыктывкарын коми йӧзлӧн чукӧртчылӧм дырйи вӧлі вӧзйӧма КР-са культура министерстволы дасьтыны анбур да «Ӧ» шыпаслы скульптура лӧсьӧдӧм кузя творческӧй конкурс. Ӧнія симпозиум вылын шӧр мӧвпӧн лои скульптура композиция кыпӧдӧм, но казьтӧда пас вӧчысьяслы уджысь вештысьӧм вылӧ сьӧм эз ло. Кыдз пасйис Сергей Габов, сьӧкыдлунысь петан туй лои аддзӧма: отсавны кӧсйысьӧмаӧсь «Единая Россия» партия, РФ-са федеральнӧй собраниелӧн сӧветӧ пырысьяс Владимир Торлопов да Евгений Трофимов, а сідз жӧ «Коми войтыр» да республикаса Национальнӧй галерея. {Панюков Александр @ Максим Вась Семелӧн мыж @ очерк @ Звезда @ 2010-08-17.} МАКСИМ ВАСЬ СЕМЕЛӦН МЫЖ Литература-художествоа очерк 1881 вося ӧшым (декабрь) тӧлысь шӧрӧ ыджыд нюрысь петысь ёль пӧлӧнӧд лямпаяс вылын восьлалісны куим айлов. Ӧтиыс пельпом вылас пысалӧм гезйӧн кыскис ас бӧрсяыс кузиник норт. Мӧдыс бӧрсяньыс кой беддьӧн тойлаліс нортсӧ. Кыкнанныс кӧч куысь вурӧм шапкаӧсь, дӧраысь чӧрӧса тюниаӧсь, сукманаӧсь. Нортас сьӧдасьӧм дӧра шлап улын куйліс лӧзӧдӧм чужӧма, куньса синъяса, зыр кодь паськыд тошка айка. Сыкӧд орччӧн куйліс грунйӧсь-гранйӧсь ствола пищаль. Юр дорас вевта туис, кокъяс дорас пон ку. На бӧрся сыв дас сайын кокньыдик лямпаяс вылын восьлаліс югыд кизьяса шынеля, кокардаа шапкаа, бокас револьвера айлов. Кадысь кадӧ норт кыскысьяс сувтлісны. Сэки на бӧрся мунысьыс матыстчыліс норт дорас, лэптыштлывліс куйлысь вывсьыс дӧра шлапсӧ да юавліс, тӧдӧны-ӧ вӧралысьяссӧ, кодъяс вермисны сулема-яда чериняньсӧ вайны Максим Вась Семелӧн вӧралан керкаас? — Сиктса став вӧралысьыс вермис, — вочавидзис ыджыдджык арлыдаыс. — Быдӧнлысь дыш мортыд чӧс туйсӧ вуджлӧма. Капкансьыс, лэчсьыс зверь-пӧткасӧ босьтлӧма. — Тшамъяяссьыс и вӧралан керкаяссьыс гусявлӧма жӧ, — содтіс ичӧтджык арлыдаыс. — Некутшӧм артельӧ оз нин вӧлі сибӧдны. — Кодкӧ ӧд изведитны чуйдӧдысьыс вӧлі жӧ?! Вӧралысьыд кӧть и повтӧм, морттӧ изведитны индытӧг-тшӧктытӧгыд эз вермы! — Тіян Благородие! Туясиганыд, гашкӧ, тыдовтчас. Оз кӧ, дерт, ставныс соссьыны. — И ті тшӧтш! Ті, кыдзи шуанныд, Максим Вась Семелӧн вокыс, Демит да племянникыс, Егор, вӧралысьяс жӧ. — Ми кык тӧлысь чӧж Кажымса кӧрт сывдан заводлы шом вӧчим. Гортӧ эг волӧй. Нинӧм эг кывлӧй, нинӧм ог тӧдӧй. Гортӧ сӧмын на пырим, Семелӧн гӧтырыс, Мавра, вӧралан керкаас ыстіс. Кӧсйыліс пӧ верӧсӧй куим лун сайын локны, но эз лок. Гашкӧ пӧ, висьмис, доймис либӧ гуӧ пыртӧм ошкӧд паныдасис. Нӧшта на пӧ кодъяскӧ нӧйтны вермисны. Вермисны пӧ керка-чом ӧдзӧссӧ пыкны да чомсӧ ӧзтыны. А мыйла, асьныд тӧданныд, — вочавидзис Максим Вась Демит да содтіс: — Кор локтім, Семе ловъя на вӧлі. Нар вылас куйліс да гежӧдика ымзіс. Сёрнитны эз нин вермы. Понйыс кулӧма нин вӧлі. Джоджас куйліс. Вомас черинянь торъяс. Пызан вылас чериняньыс кольӧма на вӧлі. Кольӧм чериняньсӧ да торпыригъяссӧ туисас пуктім. Вевталім. — Туес-бурак в Подъельском волостном правлении освидетельствуем, сургучной печатью опечатаем и почтою в Усть-Кулом становому приставу Михаилу Шаламову отправим, — рочӧн шуаліс урядник Ёгор Фролов. — Правильно сделали, что рыбники не выбросили. В Усть-Куломе следопроизводители с врачом земской больницы эксперимент с оставшимися рыбниками проведут. — Кутшӧмкӧ понлы али мый чериняньсӧ сетасны? — ӧтпырйӧ юалісны Демит да Егор. — Пӧрысь тшыг понйӧс чериняньнас вердасны. Акт гижасны. И мый водзӧ вӧчны, кытчӧ гуавны, индӧд Пӧддельнӧйса вичкоад ыстасны. Индӧд гижӧда бумага вотӧдзыс покойниксӧ кӧдзыдінын ковмас видзны. Медбур жытниканыд томан-иган сайӧ петкӧдны. * * * — Раб божӧй Семе вичкоӧ волывліс, каитчыліс-висьтасьліс. Рӧштво да Ыджыд лунъясӧ пӧжалӧм нянь, сьӧла-тар вайлывліс, — казьтыліс шойна вылын гуасигӧн вежа ай Распутин Петыр. — Царство небеснӧй тэныд. Лёк сӧмын, мый кувтӧдзыс грексӧ лэдзны эг вермы. А грекыс ыджыд вӧлі: ас кодьыс жӧ вӧралысьяслысь прӧмыссӧ гусявлӧмсьыд найӧ жӧ и мӧдар югыдас 42 арӧсӧн мӧдӧдісны. Станӧвӧйлӧн индӧд серти приходскӧй шойна вылӧ вичкоын сьылӧдӧм бӧрын гуалам. Кулӧмдінса станӧвӧй да врач дырйи чериняньсӧ сетӧмаӧсь пӧрысь тшыг понлы. Понйыд сёйӧма да сэтчӧ и кулӧма. Став чериняняс сулема-ядсӧ вӧлӧмкӧ пуктӧмаӧсь. А вӧралысьясыс ставсьыс соссьӧмаӧсь: ми пӧ, господин урядник, сулема-яда черинянь йывсьыс тэсянь сӧмын и кывлім. Кыйӧдӧмаӧсь, кор Семён Васильевыд кыйсьыны мунӧма, сэки и чериняньсӧ чомъяс пыртӧмаӧсь. Локтіс Семеыд, аддзис пызан вывсьыс гӧстинечтӧ. Тшыг вывсьыд азыма и сёйис. Сёйис и кулі. Понйыс, тыдалӧ, чомъяс жӧ вӧлӧма. Чериняньсӧ сёйӧма да сэтчӧ и нюжӧдчӧма. — Енмыс сӧмын тӧдӧ, кыдзи вӧлі, — Кулӧмдінса станӧвӧйлысь индӧда бумагасӧ вичко книга бердас пуктігмоз шуис псаломщик Тюрнин Прокӧ. — Каитчиг-висьтасиганыс колӧ юасьны. Ен ӧбраз водзад висьтасигад оз соссьыны. И ставсӧ, мый тӧдмалан, полициялы юӧртан. Сар нимсянь, Вежа Синодсянь индӧд серти ставсӧ вӧчам. * * * Джуджыд шор нӧрысын сулалысь вӧралан керкаын жар. Изйысь тэчӧм пачын ломалӧны на ӧгыръяс, югзьӧдӧны чом пытшсӧ. Вӧралысьяс улыс дӧрӧм-гач кежсьыныс пукалӧны кыз пожӧмысь шӧри поткӧдӧм плакаысь пызан сайын. Ыджыд пӧртйысь панялӧны ид пызьысь рок да кадысь кадӧ видзӧдлӧны ӧдзӧсдорса нар вылас пукалысь айка вылӧ. Ставӧн чӧв олӧны. Но нар вылас пукалысьыс гӧгӧрвоӧ, мый сійӧс вӧтласны артельсьыс. И сылы ковмас пышйыны. Пышйыны. Юрсӧ улӧ лэдзӧмӧн, сиктас, кытчӧ лоӧ пырны дзебсясигтыр и гортас воӧмсяньыс жӧ дасьтыны норт, сӧвтны став коланаторсӧ да югдытӧдзыс на бӧр мӧдӧдчыны вӧрӧ. Мунны мӧдлаӧ, артельӧн кыйсьысьяс дорсьыс ылӧджык. Сиктас, дерт, некод на оз тӧд вӧрса ордымъяс вылас лоӧмторсӧ. Сэки, рытъядорыс нин, лунтыр вӧръясӧдыс собалӧм бӧрын сійӧ, Максим Вась Семе, мӧдӧдчис чомланьыс. Джуджыд шор нӧрысас вотӧдз сувтовкерис. Кокньыдик, тыртӧм нопйыс волыссӧ эз зэвт, мӧдарӧ — личаліс, лэччис пельпомъяс вывсьыс. Кепысь помнас зырыштіс гыӧртӧм синкымъяссӧ, чужӧм-кымӧссӧ, ус-тошсӧ. Кежис ёль сьӧртланьыс, кытысь асывнас на аддзыліс коз лыс лапъяс улӧ ӧшӧдӧм руч туша. Артельсьыс вӧралысьяс жӧ и вӧлі ӧшӧдӧмаӧсь орчча артельын вӧралысьяслысь прӧмыссӧ. — Некод тӧдны оз кут, — прӧмыссӧ нопъяс пукталігмоз шуаліс Максим Вась Семе. — Ывлаас бушков. Лямпа туйсӧ здук-мӧдӧн и тыртас. Лямпаяс вылас сувтӧм бӧрын сійӧ кӧсйис эськӧ бӧр ӧшӧдны коз пу вылас йӧзыслысь кыйдӧссӧ, но кокъясыс эз вӧрзьыны, лямпаясыс сьӧктаммисны, быттьӧ сибдісны лым бердас. — Гусясьӧмӧн оз шуны, воа кӧ чомъяс водзджык, ломта пачсӧ, сывда да куля зверсӧ. Ошкасны на, пуся кӧ локтігкежланыс... Вӧралысьяс пырисны чомъяс сап пемыдас нин. Ид пызьысь рокыс ватшкис-пуис ывлаас пестӧм бипур весьтӧ мӧтыр вылӧ ӧшӧдӧм пӧртйын. Прӧмыс тыра нопйыс ӧшаліс изъя пачдорса стенмас пу тув вылын. Воддза лунъясас водзмӧстчӧмӧн пусьӧмысь ошкылісны, а талун Максим Вась Семе вылӧ видзӧдісны букыша, ковтӧм морт вылӧ моз. — Коз лыс лапъяс улас орӧм бӧжа ручӧс тіян артельсаныдлысь ӧшӧдлім. Капканыс пезьдігас, тыдалӧ, орӧдӧма, а тэ шуан, нинӧм эз вӧв, — шуаліс Прокӧ Ярӧ орчча артельсьыс вӧралысь Тима Васьлы, коді гортас муніг-мозыс кежис Джуджыд шор нӧрысын сулалысь чомъяс. Мед санлы, вӧр каньлы, эз сюр, мездім капкансьыс да ӧшӧдім коз пу вылас, кытчӧ и пыр ӧшӧдлывлім. — Гашкӧ, тувъяс ӧшалысь нопъяс вошӧм ручыс? — изйысь пачдорса стенланьыс индіг казьтыштіс вӧралысьясысь ӧти, Омра Иван. — Вермас и тані лоны, — тув вывсьыс нопсӧ босьтігмоз скӧрысь шуис Прокӧ Ярӧ. Пӧрысь вӧралысьлӧн кывъясысь быттьӧ йиа ваӧн койыштісны Максим Вась Семелы мышку кузяыс. Повзьӧмысла тірӧм босьтіс. Кияснас корсис нар дорас сувтӧдӧм пищальсӧ. Кватитіс кӧч куысь важиник шапкасӧ да воськовтіс ӧдзӧсланьыс... * * * Мавра эз виччысь верӧсыслысь вой шӧрнас гортӧ воӧмсӧ. Дзикӧдз шӧйӧвошис, кор аддзис, мый верӧсыслӧн мышку саяс эз вӧв нопйыс. Семелӧн пӧрччысигкості Мавра пач кунлӧсас ломалысь ӧгырысь ӧзтіс пеша вор чалльӧ сюйӧм сартас. Максим Вась Семе пуксис пызан дорас. Видзӧдліс ӧшиняс. Ӧлӧдіс гӧтырсӧ: «Оз ков бисӧ ӧзтыны. Некодлы оз ков тӧдны гортӧ волӧмӧс». Мавра дасьтіс пызан: вайис кос тшакысь шыд, пуӧм капуста, шома йӧв, ид нянь. — Сёйигкості чукӧрт выль ноп. Пукты ид пызь, зӧр шыдӧс, кос чери, понлы сёян, — тшӧктіс гӧтырыслы Максим Вась Семе. — Бергӧдчы ӧдйӧджык. Югдытӧдзыс вӧр керкаӧ бӧр муна. Мавра ноп лӧсьӧдігмозыс кадысь кадӧ чӧвтліс синъяссӧ верӧсыс вылӧ, коді зумыш чужӧмӧн пукаліс пызан помас да гӧгрӧс пу дозйӧ сӧвтіс порок, кыз дӧраысь вурӧм вотлукӧ — свинеч-дрӧб. Мавра гӧгӧрвоис: Максим Вась Семеӧс йӧз лӧсасӧ пырӧмысь, йӧзлысь зверь-пӧткасӧ гусялӧмысь вӧтлӧмаӧсь артельсьыс. Гӧгӧрвоис, мый верӧссӧ вӧралысьяс вермасны нӧйтны, гачсӧ лэдзӧмӧн кын му вылӧ лэптыштлӧмӧн зымӧбтыны-пуксьӧдны — гырк пытшсӧ вӧрзьӧдны-лэдзны либӧ ловъя вывсьыс сотны. Вӧчны сідзи жӧ, кыдзи и водзын уна во чӧж вӧчлӧмаӧсь пӧль-пӧчьяс дырйиыс. Сы вӧсна верӧсыслы нинӧм эз шуав, юасис сӧмын, кутшӧм чомйын кутас овны. — Ыджыд шордорса вӧр керкаын лоа. Тӧвся Микӧла бӧрын лун кык-куим мысти локта, — висьталіс верӧсыс. Юрас жӧ вирдыштіс: «Оз кӧ вины». Гортсьыс туйӧ петтӧдз Максим Вась Семе здук-мӧд кежлӧ нёровтчыліс паччӧр дорас. Чеччис. Вердіс понсӧ и пемыднас на мӧдӧдчис Ыджыд нюр дорын сулалысь чомъяс. * * * Мукӧд кадӧ эськӧ Максим Вась Семелы вӧлі долыд. Вӧрас сынӧдыс сӧстӧм, и лолавны кокньыд. Но ӧні юрыс сьӧкыд думъясӧн тырӧма. Понйыс гоз-мӧдысь нин увтіс урӧс, лым пиас дзебсьӧм таръясӧс кыйӧдіс. Но Семе кӧть и кыліс да аддзис, пищальсӧ пельпом вывсьыс эз лэдзлы. Лёк мӧвпъяс пессины вежӧрас. Ӧтиыс — татшӧм лёк олӧмӧдзыс воӧм йылысь, мӧдыс — ас сиктса вӧралысьясӧн кедзовтӧм, сійӧс гижтӧм закон серти мӧдар югыдас мӧдӧдны кӧсйӧм йылысь. Семелы дас арӧс на эз вӧв, кор батьыскӧд медводдзаысь кытшовтіс лэч туйсӧ. Велӧдчис пуктавны лэчьяс, октавны кляпчаяс да налькъяс. Дас куим арӧсӧн пищальӧн медводдза ур кыйис. Но вӧчис ставсӧ дышпырысь. — Тадзитӧ, пиӧ, дыш мортӧн лоан. Лёк туй вылӧ сувтан. Дышыд зыбуч нюр кодь — ас пытшкас кыскӧ, — шулывліс Семелы батьыс. — Эг пыдди пукты батьлысь велӧдӧмсӧ, эг, — вомгорулас видіс асьсӧ Максим Вась Семе. — Эг кывзы и Иван да Демит вокъяслысь шуасьӧмъяссӧ. Гӧтрасьӧм бӧрын эг жӧ кывзы Мавраӧс. Дышыд кыскис и кыскис. Куим-нёль лунъясӧдз чомйысь эг петавлы. Узи, нар вылын тупляси. Тыртӧм нопнад яндзим вӧлі гортӧ локны, и куті йӧзлысь ордымъяссӧ вомӧнавны, тшамъяяссьыс, чомъяссьыс, лэч-капкансьыс зверь-пӧткасӧ нопъям сӧвтны. Первойсӧ этшаникӧн, а сэсся пыр унджык и унджык. Тӧрытнас вывті нин горшаси. Ӧти руч и вӧлі коз пу вылас, и сійӧс босьті. Ручсӧ кӧ эг гусяв, гашкӧ, Тима Васьыс нинӧм эз и казяв. Сылӧн капканас вӧлӧм шедӧма ручыс. Орӧм бӧжсӧ капкан дорсьыс аддзӧма. Гусялӧмсьыс ӧтчыд нӧйтлісны нин. Нӧйтісны лӧня, пинясьтӧг, кыв лэдзтӧг, бӧрладорсянь уськӧдчӧмӧн. Шуйӧс моз шыбитісны ёль сьӧртас. Гӧгӧрвоӧдісны: водзӧ кӧ гусясьны кута — виасны. Виӧмсьыс и медсясӧ поліс Максим Вась Семе. Сы вӧсна Ыджыд нюрысь петысь ёль пӧлӧнӧдыс восьлаліс пельяссӧ чошкӧдӧмӧн, сувтласьӧмӧн. Мунас-мунас и сувтас роймӧм лыс лапъяса дзор коз дорӧ, пӧрччас шапкасӧ да кывзысьӧ. — А мый менӧ виччысьӧ аски? Лун-мӧд мысти? А, гашкӧ, чомйын нин виччысьӧны да? — пищальсӧ пельпом вывсьыс лэдзигмоз шуаліс Максим Вась Семе. — Меркаӧн кисьтіс пороксӧ пищаль стволас. Сэтчӧ жӧ шомполӧн тойыштіс ӧтка пуля, топӧдіс дзор козйысь нетшыштӧм ройӧн. «Чомйынӧсь кӧ, ӧтиӧс удита мӧдар югыдас мӧдӧдны», — кывкӧрталіс Максим Вась Семе. Шондіыс югзьӧдіс нин вӧр пуяс йывсӧ, кор сійӧ пырис чомъяс. Ломтіс изйысь тэчӧм пачсӧ. Пуис зӧр шыдӧсысь рок. Нуръясис ачыс, вердіс понсӧ. Водіс нар вылас. Аскӧдыс орччӧн пуктіс пищальсӧ. * * * Джуджыд шор нӧрысын сулалысь керкаын изйысь тэчӧм пач гӧгӧрыс пукалӧны вӧралысьяс. Пемыдсянь пемыдӧдз найӧ собалісны вӧрын, кыйисны уръясӧс, сьӧла-тар. Ставныс мудзӧмаӧсь — синъясыс куньсьӧны. Вӧралысьяс пиысь медыджыд арлыдаыс, артельын нырщикыс Прокӧ Ярӧ висьталӧ: «Унаысь нин казявлінныд и талун сідзи жӧ, мый Максим Вась Семе бара на гусясьӧма орчча артельсалысь кыйдӧссӧ. Унаысь нин ӧлӧдлім сійӧс йӧз лӧсасӧ пырӧмысь, йӧзлысь зверь-пӧткасӧ гусялӧмысь. Но сійӧ оз гӧгӧрво. Оз пыдди пукты ӧлӧдӧмъястӧ. Воис кад мездысьны татшӧм ловсьыс. Позьӧ, дерт, чомсьыс петкӧдны, гачсӧ лэдзны да лэптыштлӧмӧн кын му вылас зымӧбтыны-пуксьӧдны. Лэччӧм гырк пытшкӧснас сэки гортӧдзыс кыссяс на. Но кувтӧдзыс вермас на висьтавны нӧйтысьяс йывсьыс. Тӧдмалас сы йылысь и полиция. Миянӧс эрдӧдасны, судитасны и Сибирӧ катарга вылӧ ыстасны. Позьӧ и чомъяс йӧртны, ӧдзӧссӧ пыкны да чомсӧ ӧзтыны. Но и тадзи вӧчӧмыс абу кивыв. Максим Вась Семеыд вермас кодӧскӧ миян пиысь пищальсьыс лыйны. Ми вӧчам мӧд ног. Аски асывнас лэччанныд гортаныд и тшӧктанныд гӧтыръясныдлы пӧжавны черинянь. И кодкӧ тіян пиысь чериняняс пуктас сулема-яд. Тӧда: гортаныд сулемаыс ставныдлӧн эм. Бурдӧдчӧм вылӧ видзанныд. Вӧчанныд сідзи, мед гӧтыръясныд, челядьныд яд пуктӧмсӧ эз аддзывны. Пӧжассӧ ваянныд татчӧ. И кор гусясьысь вӧравны мунас, чомъяс пыртам да пызан вылас пуктам. Нимкодясьыштас, ошкас Максим Вась Семеыд гӧстинеч вайысьсӧ. Пуксяс, сёяс тшыг вывсьыс чериняньсӧ, сэсся и кулас. А кулӧм мортыд нинӧм нин оз висьтав. Ми ставным чӧв овны кутам». * * * 1896 воӧ Одыбса вӧралысь Н. Ларуков норасьлӧма Висер вӧлӧсьтса правлениеӧ вӧралысь И. Михайлов вылӧ. Михайловыс пӧ кӧсйӧ ӧзтыны чомйӧс и менӧ ловъявылысь сотны. (Норасьӧмыс куйлӧ Сыктывкарса Национальнӧй архивын. — А. П.). 1965 воӧ, арнас, Керӧсса кӧкъямыс класса школаӧ, кӧні ме вӧлі директорӧн, эз лок 7-ӧд класса ӧти велӧдчысь. Сэки менӧ корлісны Кӧрткерӧсса роноӧ кывкутны всеобуч закон олӧмӧ пӧрттӧмысь. Вӧлӧмкӧ, детинкаыд мунӧма вӧрӧ. Веськалӧма вӧралысьлӧн лэч туй вылӧ. Асалӧма сьӧла да тар. Вӧралысьыд кутӧма зонкатӧ, вайӧдӧма мыр дорӧ и лэчыд черӧн сӧтыштӧма-орӧдӧма веськыд кисьыс чуньяссӧ. Детинкаыд школаад сэсся эз и волы, регыд мысти кулі. Бать-мамыс вӧралысьсӧ судӧ эз сетлыны, ӧд гусясьӧмысь лои мыждӧма нэмӧвӧйся традиция серти. [Александр Панюков.] {Гудырева Оксана @ Сиктлӧн аскиа луныс миян сайын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-17.} СИКТЛӦН АСКИА ЛУНЫС МИЯН САЙЫН Талун сиктъясын да грездъясын тыр ӧдӧн мунӧны тӧв кежлӧ дасьтысьӧмъяс. Кӧдзыдъяс пуксьытӧдз учреждение-организацияясын нуӧдӧны дзоньтасян уджъяс. Медводз колӧ бурмӧдны-пелькӧдны детсад-школаяс, ӧд матын велӧдчан во заводитчас. Оз кольччыны мукӧдысь и Одыбын. Сикт овмӧдчанін веськӧдлысь Нина Подоровалӧн висьталӧм серти, сора тӧлысь 1 лунсянь пӧдласис детсадныс. Биысь видзчысьӧм могысь, колі паськӧдны ӧдзӧсъяссӧ. Тайӧс вӧчны, да нӧшта и мавтчыны-балитчыны, волӧны бать-мам. Сідз, тӧлысьӧн лои паськӧдӧма 22 ӧдзӧс, вежӧма би проводка, стенъяссӧ гипсокартонӧн эжӧма. Кольӧма эштӧдны детсадлысь мӧд корпуссӧ. Детсад заводитас уджавны кӧч (сентябрь) тӧлысьын. Сиктӧн юралысь сідзжӧ юӧртіс, мый дзоньтасян уджъяс мунісны и школаын. Но абу на ставыс эштӧма, колӧ на пӧ пӧдваллысь судтасӧ лэптыны. Тайӧс вӧчны абу кокни, ӧд пӧдвалыс — бетонысь. Артыштӧмаӧсь да та вылӧ мунас матӧ 100 сюрс шайт. Удж пуӧ и культура керкаын. Сэні некымын лун нин дзоньталӧны кильчӧсӧ, а таӧдз пытшкӧсса уджъяс вӧчисны. Юралысьлысь юасим и сикт бурмӧдӧм-мичмӧдӧм йылысь. Та серти Нина Никоноровна пасйис, сиктса олысьяс, уджтӧмалысьяс (20 морт уджалісны) отсӧгӧн пӧ вежлалім уличаясысь москияс да ӧти шор дорысь пос (19 вося нин вӧлӧма) выльмӧдім. Тьӧс-плакасӧ босьтӧмаӧсь вӧвлӧм этношӧрин стрӧйбаысь. Сылысь ӧтар джынсӧ разьӧмаӧсь, и ковтӧм, но туяна на, тьӧс-плакасӧ буретш видзисны москияс вӧчалӧм вылӧ. А стрӧйбалӧн мӧд джынъяс шуисны вӧчны пӧжарнӧй пост. Сэні паськӧдӧмаӧсь ӧдзӧсъяссӧ, лэптӧмаӧсь джоджъяссӧ, видлалан (смотрӧвӧй) гу вӧчӧмаӧсь, пач да кӧрт ӧдзӧс сувтӧдӧмаӧсь. Кольӧма ӧшиньяс стеклӧавны да шоныд сетны. Одыбын пӧждепо восьтӧм йылысь сёрни мунӧ важӧн кодь. Ылі сиктлы сійӧ зэв колана. Ӧд ӧзйылӧмъяс дырйи отсӧг воӧ вывті сёрӧн, кор мездыныс нинӧм нин. Со и босьтчис сиктӧн юралысь пӧртны колана мог. Водзвыв ветлӧма Пӧдтыбокӧ, кӧні эм пӧжарнӧй пост: тӧдмасьӧма налӧн уджӧн да меститчанінӧн. Та бӧрын Нина Никоноровна шуис, биысь мездысьяслысь юкӧн колӧ бытьӧн вӧчны. Но падмӧгыс лои сьӧм тырмытӧм понда. Кӧть и уджъяссӧ мыйтакӧ вӧчӧма нин, но век жӧ эштӧдны колӧ содтӧд сьӧм. Юралысь мӧвпалӧ шыӧдчыны районса Сӧвет, депутатъяс дорӧ, гашкӧ, пӧ отсыштасны. Ставыс кӧ артмас, то во помын Одыбын восьтасны пӧжарнӧй пост. Сэні кутасны уджавны вит морт. Сёрни помын Нина Подорова тӧдчӧдіс, мый сиктын эмӧсь тӧждысьысь олысьяс. Найӧ окотапырысь отсасьӧны быд уджын, сьӧлӧмсяньыс зільӧны, медым бурмӧдны-сӧвмӧдны чужанінсӧ. И окота, медым эськӧ и мукӧд ӧтувтчисны тайӧ уджӧ. Ӧд сиктлӧн аскиа луныс миян сайын. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ «Сипертас» ансамбль лои вермысьӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-24.} «СИПЕРТАС» АНСАМБЛЬ ЛОИ ВЕРМЫСЬӦН Кольӧм шойччан лунӧ, Коми Республикалысь лун пасйигӧн, юркарын муніс «Шондібан» йӧзкост художествоа творчество конкурс. Миян районса фольклор петкӧдлысь самодеятельнӧй котыръяс тшӧтш пырӧдчылісны сыӧ и лоины вермысьясӧн. Сідз, Одыбысь «Сипертас» ансамбль шедӧдіс первой места, Пӧдтыбокысь «Зорюшка» котыр лои коймӧдӧн. Вермысьясӧс конкурс нуӧдысьяс пасйисны ноутбукӧн да фотоаппаратӧн. Торъя козин шедӧдіс тайӧ конкурсын и Шойнатыысь «Ивушка» фольклор котыр. Тайӧ жӧ лунӧ республикаын медводдзаысь муніс «Шондібанӧй, гудӧкӧй» фестиваль. Миян районысь сыӧ пырӧдчылісны Ыджыдвиддзысь, Пӧдтыбокысь, Пӧддельнӧйысь, Одыбысь гудӧкӧн ворсысьяс. {Александрова Татьяна @ Нёбдінын шуисны выльмӧдны вичко @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-24.} НЁБДІНЫН ШУИСНЫ ВЫЛЬМӦДНЫ ВИЧКО Коймӧдысь нин Нёбдін сиктын Висерса вичкоысь вежа ай Александр котыртлӧ Енлы эскысьяскӧд служба. — Медводдзаысьсӧ сійӧ муніс лӧддза-номъя 30 лунӧ, Преображенскӧй важ пу вичко дорын, — висьталӧ Евстолия Савина, Енлы эскысьяс пиысь ӧти. — А мӧдысьсӧ, сора 31 лунӧ, служба муніс палаткаын, кытчӧ вӧлі ӧшлӧма Серафим Саровскийлысь да Богородицалысь ӧбразъяс. Сэк жӧ татысь позис ньӧбны сисьяс, молитва гижӧда открыткаяс да вичкоса мукӧд кӧлуй. Коймӧдысьсӧ служба муніс моз 14 лунӧ, медводдза Спас дырйи. Евстолия Егоровналӧн висьталӧм серти, быд татшӧм аддзысьлӧм медводз заводитчис службасянь, а сэсся муніс молибен да Енлы эскысьяс кевмысисны Господьлы, медым сійӧ сетас быдӧнлы бур дзоньвидзалун да шуд став бур йӧзлы, семья пытшкын лад, ӧта-мӧдӧс радейтӧм да пыдди пуктӧм. Медбӧрын нуӧдлісны заупокойнӧй литие, казьтылісны кувсьӧм рӧдвужсӧ да кевмысисны Енлы. Бӧръя волігас жӧ вежа ай Александр да Енлы эскысьяс сёрнитісны и татчӧс сиктса важ пу вичко выльмӧдӧм йылысь. — Талун сиктын орччӧн сулалӧ кык вичко, пуысь да кирпичысь вӧчлӧм, — водзӧ юксьӧ миянкӧд Евстолия Егоровна. — Но вежа ай гӧгӧрбок видзӧдалӧм бӧрын шуис, мый бурджык дзоньтавны пу вичкосӧ: ӧдйӧджык артмас и сьӧмыс этшаджык колӧ. Енлы эскысьясӧс, дерт жӧ, нимкодьмӧдіс тайӧ юӧрыд. И локтан служба кежлӧ, а сійӧ лоӧ кӧч 4 лунӧ, вежа ай Александрлы найӧ вӧзйасны старӧста пу, код юрнуӧдӧм улын и кутасны мунны вичко выльмӧдӧм кузя уджъяс. [Татьяна АЛЕКСАНДРОВА.] {Родионова Натали @ Пӧддельнӧйсалӧн медыджыд кӧсйӧм — сиктын колӧ больнича @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-24.} ПӦДДЕЛЬНӦЙСАЛӦН МЕДЫДЖЫД КӦСЙӦМ — СИКТЫН КОЛӦ БОЛЬНИЧА Пыран Пӧддельнӧйӧ да лолыд нюмдӧ: сиктыс югыд, мича, сӧстӧм. Тӧдчӧ, йӧзыс радейтӧны чужанінсӧ, горт гӧгӧр ставныслӧн идралӧма, да и сиктас ставыс лючки, ёг некӧн оз туплясь. Пырӧдчам сикт олӧмӧ пыдӧджык, тӧдмасям талунъя тӧждъясӧн, водзӧ вылӧ видзӧдласъясӧн. 2007 вося вӧльгым (ноябрь) тӧлысьын тупкисны культура керка. Йиркыс зэв нин лёк вӧлӧма да пыр лоӧма видзчысьны усьӧмысь. Но век жӧ удитісны неминучаӧдз вуджны мӧд стрӧйбаӧ. Веськӧдлысьяслӧн сӧвет дыр мӧвпаліс, кутшӧм стрӧйба сетны культура керка улӧ. Медводз мӧвпыштісны школаӧ, но велӧдчанін эз лӧсяв рытъясын кузь дискотекаяс нуӧдӧмлы. Сэк сикт овмӧдчанінса администрация шуис сетны ассьыс жыръяс, а ачыс вуджис школаӧ (сетісны ӧти класслысь жыр). Культура керкаын 2008 вося ӧшым (декабрь) тӧлысьын заводитчисны дзоньтасян уджъяс. Видзӧдысьяслӧн ыджыд жырйысь да сцена вӧчӧм могысь лэдзисны джоджъяс, эжисны стенъяс, вежисны би провод, дзоньталісны вевт. Уджалысьяс ёна зілисны да выль вося гаж коллялісны нин выльмӧдӧм культура керкаын. Кольӧм во школа вевт улӧ вуджӧдісны сиктса лыддьысянін. Мӧд во татчӧ жӧ мӧвпалӧны меститны и кага видзанін. Таво садйӧ мунасны сӧмын 20 гӧгӧр дзолюк. Сиктса олысьяс кӧсйӧм серти кольӧм во культура керкалысь киссьӧм важ стрӧйбасӧ косялісны. Администрация мӧвпалӧ сэтчӧ лӧсьӧдны ӧтъяин (площадка) не сӧмын челядьлы ворсӧм улӧ, а став арлыда йӧзлы, мед найӧ ставныс вермисны шойччыны тані. Кӧсйӧны нюжӧдны волейболӧн ворсӧм вылӧ сетка, сувтӧдны турникъяс, кык судтаа лабичьяс, медым позис нуӧдны сиктса командаяс костын ордйысьӧмъяс. Мич вылӧ кӧсйӧны вӧчны клумбаяс, садитны пуяс да дзоридзьяс. Тӧвнас татчӧ сувтӧдасны выль вося коз, вочасны лымйысь исласянін да быдсяма фигураяс. Зэв шог, но сиктын абу больнича. Тупкылісны сійӧс дас во сайын нин. Орччӧн сулалысь тубсанаторий тавося кос му (апрель) тӧлысьын тупкысис жӧ. Коли сӧмын бурдӧдчанін (врачебнӧй амбулатория), да и сэні нин колӧ вӧчны дзоньтасян уджъяс (виялӧ вевт). Сиктса йӧз кӧсйӧны, мед эськӧ дзоньталасны да выльысь восьтасны больнича да тубсанаторий, сэки эськӧ удж места бара лоӧ йӧзлы. Пӧддельнӧйын абу и совхоз. Сы вӧсна овмӧдчанінлӧн администрация да татчӧс фермерскӧй овмӧс кутысьяс уджалӧны топыд йитӧдын. Ӧтув овмӧдчанінӧ пырӧны Пӧддельнӧй сикт, Навӧлӧк да Нӧвик грездъяс. Медыджыд отсӧг администрациялы да сиктсалы вичмӧдӧны «Венер» да «Нӧвик» крестьянско-фермерскӧй овмӧсъяслӧн веськӧдлысьяс Василий Зюзев да Владимир Королёв: отсалӧны туйяс весавны, ёг шыблаланін уберитны, дзоньтасян уджъяс вӧчӧны, могмӧдӧны сиктсаӧс пескӧн, пиломатериалӧн. Босьтӧны йӧзӧс торъя кадся удж вылӧ: гожӧмын — турун пуктыны, арын — град выв пуктасъяс идравны. Могмӧдӧны сиктсаӧс йӧлӧн-яйӧн, пуктасъясӧн. Та вӧсна фермеръяслӧн отсӧгыс сиктын зэв тӧдчана. Нӧшта сиктын эм пошта юкӧн, куим вузасянін, пилорама (веськӧдлысьыс Пӧдтыбокысь Александр Подоров, сетӧ удж вит мортлы), гожся кафе-бар (уджалӧ 2007 восянь, веськӧдлысьыс Николай Швед). Став тӧжд вылӧ видзӧдтӧг, Пӧддельнӧй сиктса йӧз оз лэдзчысьны олӧмысь, гажӧдӧны горт йӧрсӧ, бурмӧдӧны да мичмӧдӧны сикт. Быдлунъя удж кындзи котыртлӧны аддзысьлӧмъяс да кыпыд гажъяс. [Натали РОДИОНОВА.] {Kodko @ Районса туйяс вылӧ мунас 71 миллион шайт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-24.} РАЙОНСА ТУЙЯС ВЫЛӦ МУНАС 71 МИЛЛИОН ШАЙТ Гожӧм — туй овмӧсын уджалысьяслӧн медпӧсь кад, сэк позьӧ унджык дзоньтавны да вӧчны выль туй. Дерт, та вылӧ сьӧмыд кӧ эм. Буретш тайӧ помка вӧсна таво гожӧм «Лӧкчимдорстрой» овмӧс дыр эз вермы петны дзоньтавны да выльмӧдны районса туйяс. Но кӧть сёрмыштӧмӧн, но уджыс и тані вӧрзис. Моз тӧлысь заводитчигӧн туй вӧчысьяс босьтчисны дзоньтавны «Сыктывкар — Троицко-Печорск» туйкост. Кыдзи висьталісны «Лӧкчимдорстрой» ООО-ын, КР-са Туй агентство вичмӧдіс миян районлы 71 миллион шайт. Тайӧ сьӧм тырмас дзоньтавны 19 км туй. Мед сӧмын поводдя оз падмӧд, а бура уджалӧм могысь овмӧслӧн позянлуныс эм: уджалысьяс да техника тырмӧны, и асфальт вӧчан завод асланыс. {Kodko @ Сетісны «Коми Республикаса пыдди пуктана уджалысь» ним @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-24.} СЕТІСНЫ «КОМИ РЕСПУБЛИКАСА ПЫДДИ ПУКТАНА УДЖАЛЫСЬ» НИМ Кольӧм пекничаӧ, моз 20 лунӧ, Правительстволӧн ыджыд залын, КР-са Юралысь козьналіс государственнӧй наградаяс республика сӧвмӧмын пай пуктысьяслы. «Коми Республикаса пыдди пуктана уджалысь» ним тайӧ лунӧ сетісны «Северная Нива» ООО-са тракторист-машинист Александр Карповлы. Чукӧртчӧмаяс водзын сёрнитігӧн Вячеслав Гайзер тӧдчӧдіс: «Ми бура тӧдам, мый найӧ, кодъяслы талун лои козьналӧма государственнӧй наградаяс, и збыль вылас лоӧны медбур уджалысьясӧн асланыс овмӧс юкӧнын. Тіян кияс, енби да сьӧлӧм вӧчисны ставсӧ, медым миян олӧм лои бур да кыпыд». {Kodko @ Бара на лоӧ ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-31.} БАРА НА ЛОӦ ЯРМАНГА Тайӧ пекничаӧ, кӧч 3 лунӧ, «Союз» кинотеатрлӧн изэрд вылын бара на паськӧдчас «Урожай–2010» ярманга. Тӧдӧмысь, тайӧ пӧрйӧ сыӧ пырӧдчасны юркарса, Кулӧмдін да Кӧрткерӧс районса видз-му овмӧсъяс яйысь да йӧлысь вӧчӧм вӧлӧгаӧн, град выв пуктасӧн, пӧжасӧн. Ярманга заводитас уджавны 10 час асылын. {Родионова Натали @ Коми йӧзлысь традиция нимӧдысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-31.} КОМИ ЙӦЗЛЫСЬ ТРАДИЦИЯ НИМӦДЫСЬЯС Моз 22 лунӧ, Коми Республикалысь лун пасйигӧн, юркарын муніс «Шондібан» йӧзкост художествоа творчество конкурс. Стефановскӧй изэрд вылын чукӧртчисны матӧ 200 морт республикаса 7 регионысь, медым нимкодьмӧдны йӧзӧс асланыс яръюгыд петкӧдчӧмӧн, гора да мича сьылӧмӧн-йӧктӧмӧн. Тайӧ лунӧ изэрд вылысь позьӧ вӧлі аддзыны йӧзкостса мича рӧма костюмъясӧ вӧччӧм сьылан да йӧктан уна котыр, налысь сьӧлӧмӧ йиджана югыд петкӧдчӧм. Миян районысь «Шондібан» вылын йӧзӧс гажӧдісны фольклор петкӧдлысь куим самодеятельнӧй котыр: Одыбысь «Сипертас» ансамбль, Пӧддельнӧйысь «Зорюшка» да Шойнатыысь «Ивушка» сьылан котыръяс. Одыб сиктса важ коми обычайяс, оланног, традицияяс да обрядъяс видзӧны да водзӧ нуӧны ассьыс чужанін радейтысь йӧз — «Сипертас» йӧзкост ансамбльӧ пырысьяс. Чужис тайӧ котырыс Одыб сиктын 1985 воын. Котыртіс сійӧс да веськӧдлӧ ӧнӧдз пӧсь сьӧлӧма ань — Мария Александровна Попова, коді олан туйвизьӧд пыр восьлалӧ сьыланкывкӧд. Тайӧ аньыс кужӧ котыртны ас дорас йӧзӧс, чужтӧ муслун сьылӧм-йӧктӧмын, ышӧдӧ сиктсаӧс культура олӧмӧ. Котырӧ пырӧны 19 морт: школаын велӧдысьяс, культураын уджалысьяс, олӧма йӧз. Мария Александровнакӧд ӧтвылысь найӧ пестӧны сиктын, районын, республикаын яръюгыд олӧм, кыпӧдӧны лов. Найӧс тӧдӧны и суйӧр сайын. Эстонияын финн-йӧгра фестиваль вылын видзӧдысьяслы сэтшӧма воис сьӧлӧм вылас «Сипертас» котырлӧн петкӧдчӧмыс, мый мӧдысь да коймӧдысь коллектив ветліс сэтчӧ. Нималана йӧзкост котырлӧн эм уна вермӧм. Лыдтӧм-тшӧттӧм конкурсын, фестивальын сійӧ шедӧдліс лауреатлысь ним («Русская зима», «Гажа Валяй», «Шондібан», «Корткеросское лето–2009», «Салют Победы», «Поет село родное» да мукӧд). Со и таво, «Шондібан» гажын, «Сипертас» лои вермысьӧн. Лов кыпӧдісны йӧзлысь «Дяк чойвывса гажӧн». Ӧти бӧрся мӧд юргисны Иван Ларуковлӧн гудӧк да Ирина Петровалӧн домра улӧ мыла сьыланкывъяс. Ансамбльлы удж серти сетісны награда — медводдза места да козьналісны ноутбук. Мария Александровна висьталӧм серти, коллективыс зэв дружнӧй, нимлунъяс да гажъяс дырйи сьылысь-йӧктысьяс чукӧртчывлӧны пыр. Таво «Сипертас» котырлӧн ӧшым тӧлысьын тӧдчана пас — 25 вося юбилей. Мед жӧ водзӧ сӧвмӧ енбиа котыр да гажӧдӧ аслас творчествоӧн йӧзӧс. «Шондібан» вылын коймӧд места шедӧдысь, Пӧдтыбок «Зорюшка» сьылан котыр, шемӧсмӧдіс видзӧдысьясӧс корасьӧм обрядӧн. Уна радлун вайисны найӧ гаж вылӧ чукӧртчӧм гӧстьяслы. Хорлӧн художественнӧй руководительӧн 25 воысь унджык нин лоӧ Анна Николаевна Сурнина. Коллективӧ пырӧны 20 сайӧ морт. Нимкодь, мый ветеранъяскӧд ӧтвыв хорын эм и том, мича да гора гӧлӧса, нывъяс. Мелі нима коллектив сьӧлӧмсянь водзмӧстчӧ районын да республикаын. Тшӧкыда найӧс корлӧны быдсяма конкурсъяс, фестивальяс вылӧ («Шондібан», «Многоцветье Севера», «Поет село родное», «Русская зима» да мукӧд). Шойнатыысь «Ивушка» фольклор котырлы «Шондібан» конкурсын вичмис торъя козин да диплом. Тайӧ коллективыс пырӧ вӧлі «Йӧлӧга» хорӧ 26 во чӧж. Но хорысь торйӧн петкӧдчӧны дас во нин. Котырын квайт морт, но лыдыс вежсьылӧ. Шылад веськӧдлысьӧн лоӧ Николай Дмитриевич Шамрай, гудӧкӧн мастера ворсысь. Сцена вывсянь петкӧдчӧмъяссӧ сувтӧдӧны хореографъяс Е. В. Маттэ да М. В. Ширяева. Вежоннас некымынысь фольклор котыр чукӧртчывлӧ клубын репетицияяс вылӧ. Репертуарыс уна пӧлӧс: роч, коми, украинскӧй сьыланкывъяс. «Йӧлӧга» хоркӧд ӧттшӧтш найӧ ветлӧны районса уна сикт-грездъясӧ. Чужан сиктын быд гаж дырйи петкӧдлӧны ассьыныс мастерлунсӧ. Республикаса «Шондібан» конкурсын «Ивушка» медводдзаысь петіс татшӧм составӧн. Налӧн эм кӧсйӧм и вынъяс творческӧя водзӧ сӧвмыны-быдмыны. Йӧзкост художествоа творчество конкурсын таво медводдзаысь муніс «Шондібанӧй, гудӧкӧй» баян да гудӧкӧн ворсысьяслӧн фестиваль. Миян районысь сыын петкӧдчисны Одыбысь — Иван Ларуков да Ирина Петрова, Пӧдтыбокысь — Анатолий Сивков да Николай Липин, Пӧддельнӧйысь — Николай Темников да Светлана Бальцер, Ыджыдвиддзысь Василий Попов. Колӧ тӧдчӧдны, мый миян районысь вӧлі медуна гудӧкасьысь. Ставныс зэв бура петкӧдчисны, пестісны йӧз сьӧлӧмын нюм да кыпыдлун. Татшӧм конкурсъясыс да фестивальясыс видзӧны коми культуралысь да йӧзлысь обычайяссӧ да традицияяссӧ, петкӧдлӧны тӧдчана да нималана фольклорнӧй котыръясӧс да ӧзтӧны сцена вывса выль «кодзувъясӧс». Нӧшта сетӧны позянлун лӧсьӧдны топыд йитӧдъяс районъяс да регионъяс костын, вежсьыны нэмъяс чӧж чукӧртӧм да сӧвмӧдӧм опытӧн. [Натали РОДИОНОВА.] {Kodko @ Районса школаясӧ воас 262 выль велӧдчысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-31.} РАЙОНСА ШКОЛАЯСӦ ВОАС 262 ВЫЛЬ ВЕЛӦДЧЫСЬ Тайӧ гажлуныс медтӧдчана первой класса велӧдчысьяслы, ӧд налӧн заводитчӧ выль олӧм, ковмас восьлавны сьӧкыд, но интереснӧй тӧдӧмлунъяслӧн туйӧд. Медводдза звӧнок бара на триньӧбтас и миян районса школаясын, кыпыда воссясны ӧдзӧсъяс да тырасны челядьлӧн юргысь гӧлӧсъясӧн. Таво районса велӧдчанінъяслӧн партаяс сайӧ медводдзаысь пуксясны 262 нывка да зонка. Гажлунӧн, дона велӧдчысьяс да велӧдысьяс! {Kodko @ Станислав Коюшев — «Россияса пыдди пуктана путешественник» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-08-31.} СТАНИСЛАВ КОЮШЕВ — «РОССИЯСА ПЫДДИ ПУКТАНА ПУТЕШЕСТВЕННИК» Коми Республикалысь лун пасйигӧн районса вӧр-ва видзан комитетӧн веськӧдлысь Станислав Коюшевӧс пасйисны «Россияса пыдди пуктана путешественник» пасӧн. И кыдзи тӧдчӧдӧ Геннадий Марковский, туризм кузя республиканскӧй федерацияса председатель, Россияса Рытыв-Войвыв кытшӧ пырысь сиктса районъясысь тайӧ медводдза морт, кодлы сетісны татшӧм ним. Пасъям, «Россияса пыдди пуктана путешественник» пас петкӧдлӧ, мый мортыс пуктӧма ыджыд пай самодеятельнӧй, спортивно-оздоровительнӧй туризм сӧвмӧдӧмӧ, войтырсикаслысь культура, история да обычайяс туялӧмӧ. {Kodko @ «Кӧрткерӧс–1» да «Северная Нива» СПК-яс тыртісны кӧрым заптан план @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-07.} «КӦРТКЕРӦС–1» ДА «Северная Нива» СПК-ЯС ТЫРТІСНЫ КӦРЫМ ЗАПТАН ПЛАН Кыдзи мунӧ кӧрым заптӧм кӧч 2 лун кежлӧ районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын, висьталӧны лыдпасъяс, кодъясӧс ми босьтім видз-му овмӧс веськӧдланінысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ытшкӧма гектаръяс, коймӧдын — турун заптан план, нёльӧдын — заптӧма, витӧдын — силос вылӧ веж масса заптан план, квайтӧдын — заптӧма, сизимӧдын — сенаж заптан план, кӧкъямысӧдын — заптӧма (тоннаясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 730 700 700 3600 3600 1000 1000 «Маджа» 516 400 740 — — 1500 — «Северная Нива» 841 250 400 480 480 1250 1250 « Нёбдинскӧй» 600 600 500 1800 1300 1000 1050 «Важ Курья» 385 360 440 1100 955 840 830 «Сторожевск–1» 169 350 378 — — — — «Исток» 692 600 615 1200 650 450 552 «Вишерскӧй» 1809 2156 1158 6283 4617 1050 2238 «Нившера» 401 255 300 767 690 600 385 Овмӧсъяс пасьта 6143 5671 5231 15230 12292 7690 7305 Сводкаысь тыдовтчӧ, оз кокниа коль тавося тӧв маджаса сюрукъяслы. Ӧд овмӧсын эз заптыны ни силос, ни сенаж. А ӧд буретш тайӧ кӧрымъясыс сетӧны позянлун лысьтыны унджык да нӧгыля йӧв. Торйӧн ошкыштам «Кӧрткерӧс–1» да «Северная Нива» СПК-ясӧс, кыкнан овмӧсыс кӧрым заптан план тыртіс, а бӧръяыс — вевтыртіс турун заптӧм. {Александрова Нина @ Ярманга муніс кыпыда, но ӧткымын вӧлӧга вылӧ донъяс «курччасисны» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-07.} ЯРМАНГА МУНІС КЫПЫДА, НО ӦТКЫМЫН ВӦЛӦГА ВЫЛӦ ДОНЪЯС «КУРЧЧАСИСНЫ» Кольӧм пекничаӧ юрсиктса кинотеатр дорын водз асывсянь вӧлі уна йӧза. Тайӧ лунӧ тані бара на муніс районса видз-му овмӧс ярманга. Ас вӧчасӧн вузасьны волісны Кӧрткерӧс, Кулӧмдін, Сыктывдін районъясысь ӧтувъя видз-му да фермерскӧй овмӧсъяс. Арся луныс пуксис шондіа да гажа, быттьӧ нюмъяліс да нимкодясис видз-му овмӧсса предприятиеясӧн босьтӧм урожайлы. Ярманга муніс кыпыда. Ӧд быд вузасьысь дорын сулаліс ӧчеред, юрсиктсаяс окотапырысь ньӧбалісны став вузӧссӧ: град выв пуктасъяс, йӧлысь да яйысь вӧлӧга, мукӧдтор. Но медбура тайӧ лунӧ инасисны картупель да свежӧй яй. Тайӧ и гӧгӧрвоана, таво ас овмӧсъясын «мӧд нянь» омӧля воис. Ярманга дырйи ми сёрнитыштім районса видз-му овмӧс веськӧдланінса начальник Светлана Савчуккӧд. Со мый сійӧ висьталіс: «Татшӧм вузасьӧм юрсиктын котыртсьӧ нёльӧд во дорвыв, и сійӧ зэв лӧсялӧ и вузасьысьяслы, и ньӧбасьысьяслы. Видз-му овмӧсса предприятиеяслы ярманга сетӧ позянлун бурджыка инавны ас прӧдукция да нажӧвитны сьӧм, а ньӧбасьысьяслы — босьтны свежӧй вӧлӧга. Но пыр жӧ меным окота торйӧн тӧдмавны ньӧбасьысьяссянь, тшӧкыда-ӧ колӧ нуӧдны татшӧм ярманга?» — Колӧ дерт, кӧть нин кык вежон пиас ӧтчыдысь, — тӧдчӧдісны ньӧбасьысьяс. — Окота мед и юркарса видз-му овмӧсъяс тшӧтш волісны, кыдз «Пригороднӧй» ОАО, Зеленечса да Сыктывкарса чипан видзан фабрикаяс. Нӧшта и мед донъясыс вӧліны ичӧтджыкӧсь. И збыль, бӧръя ярманга петкӧдліс, мый ӧткымын вузасьысь донъяссӧ вӧлӧга вылӧ лэптӧмаӧсь зэв ёна. Босьтам пример вылӧ Палевицаысь яйӧн вузасьысьясӧс. Юркарса «Рублик» шӧринын налӧн эм вузасян места. Донъяссӧ ӧткодялӧм бӧрын тыдовтчис, мый ярманга дырйи яй найӧ вузалісны 30 шайтысь донаджыкӧн юркарса дорысь. Тадзи, дерт, оз жӧ ков вӧчны. Ӧд вузасьысьяс локтӧны ярманга вылӧ, медым ньӧбны донтӧмджык да ногтуя вӧлӧга. [Нина АЛЕКСАНДРОВА.] {Kodko @ «МИ» котырлӧн выль бала @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} «МИ» КОТЫРЛӦН ВЫЛЬ БАЛА Войдӧрлун, «МИ» котырысь водзмӧстчысьяс видлалісны сиктса том йӧзкӧд удж нуӧдӧм могысь выль программа. Сідз, «МИ» котыр бердса « Лицей» бала лоӧ вӧзйӧма республикаса грантъяслӧн «Этноинициатива» конкурсын. Ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь Яна Сажина висьталіс, мый тайӧ баласӧ олӧмӧ лоӧ пӧртӧма юркарын, Кӧрткерӧс, Сыктыв, Емдін да Кулӧмдін районъясын. «Тайӧ лоӧ 6–7 мортысь ветлысь чукӧр, на лыдӧ пырасны том гижысьяс, сьылысьяс, кипода йӧз, — висьталіс Я. Сажина. — Ми кутам нуӧдны мастер-классъяс, а рытнас лоӧ этнодискотека». Районса администрация да том войтыркӧд уджалан юкӧн пыр лицеистъяслы лоӧ сетӧма гортса удж. Ӧтмунӧмлӧн водзмӧстчысьяскӧд тӧдмасигӧн налы ковмас петкӧдлыны ассьыныс сьылан, йӧктан да мукӧд вермӧмъяс. Татшӧм ногӧн «МИ» котыр кӧсйӧ паськӧдны коми культура да аддзыны районъясысь выль водзмӧстчысьясӧс. {Kodko @ Кӧрткерӧсын лоӧ ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} КӦРТКЕРӦСЫН ЛОӦ ЯРМАНГА Тайӧ пекничаӧ юрсиктса «Союз» кинотеатр дорын бара на мунас районса видз-му овмӧс ярманга. Вузӧс вылын лоӧ йӧв-яйысь вӧчӧм вӧлӧга, пӧжас. Град выв пуктас вӧдитысьяс ваясны кӧйдыс вылӧ картупель. Заводитчас ярмангаыс 10 час асылын. {Зелинская Ядвига @ Лӧкчимдінса школаӧ воис кӧкъямыс выль велӧдчысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} ЛӦКЧИМДІНСА ШКОЛАӦ ВОИС КӦКЪЯМЫС ВЫЛЬ ВЕЛӦДЧЫСЬ Бура дасьтысисны выль велӧдчан во кежлӧ Лӧкчимдінса школаын. Гожӧмын тані вежисны стрӧйбалысь вевт, нуӧдісны дзоньтасян да мавтчан уджъяс: эжисны гипсокартонӧн стенъяс, краситісны джодж да партаяс. Зілисны эз сӧмын велӧдысьяс, но и челядьлӧн бать-мам. На отсӧгӧн школа вермӧдчис ньӧбны первой классӧ локтысьяслы выль улӧсъяс. Моз тӧлысьын жӧ велӧдчанінӧ воис химия, физика да биология урокъяс нуӧдӧм могысь выль оборудование, ставыс сувтіс матӧ 800 сюрс шайт. А кӧч 1 лунӧ школа кыпыда вочааліс ассьыс велӧдчысьясӧс. Тайӧ лунӧ велӧдчанінын вӧлі уна йӧза. Торжественнӧй линейка вылӧ, муніс сійӧ спортзалын, локтісны эз сӧмын челядьлӧн бать-мам, но и пӧль-пӧчьяс, тшӧтш и районса велӧдан веськӧдланінысь специалист Т. Г. Попова. Сійӧ чолӧмаліс велӧдысьясӧс да велӧдчысьясӧс, бать-мамӧс выль велӧдчан воӧн да козьналіс аттьӧалана гижӧд школаса директор И. А. Турьевалы ӧтувъя госэкзаменъяс бура нуӧдӧмысь. А сэсся 3-ӧд классын велӧдчысь Даша Изъюрова сьӧлӧмсянь лыддис кывбур да висьталіс чолӧмалана кывъяс. Бӧрынджык ставӧн ӧтвылысь казьтыштім Бесланса челядьӧс. Здук чӧв-лӧнь сулалігӧн ме ас кежысь мӧвпышті: «Мед жӧ Енмыс видзас татшӧм лоӧмторйысь». Орччӧн сулалысь мам шӧпкӧдіс меным та йылысь жӧ. Сідзкӧ, быдӧнлӧн кыліс сьӧлӧмас дой аслас быдтас йылысь. Лӧкчимдінса школаӧ таво воис 8 выль велӧдчысь, а вочааліс найӧс зэв шань да авъя велӧдысь — И. Н. Дегтярева. Уна бур мывкыдсьӧдысь зільӧны татчӧс школаын. Торйӧн окота пасйыштны Л. В. Абжалиеваӧс да В. В. Дегтяреваӧс. Налӧн удж йылысь пасъян небӧгын сӧмын ӧти гижӧд: «Примитӧма уджавны Лӧкчимдінса школаӧ». Уджалан стажыс 34–36 во. Бура дыр нуӧдіс школаын серпасасян урок В. И. Кынева. Зэв жаль, но тайӧ куим велӧдысьыс тавосянь оз нин кутны уджавны Лӧкчимдінса школаын, петісны пенсия вылӧ. Налысь туй визь нуӧдасны томъяс: А. М. Карпова, немецкӧй кыв велӧдысь, З. Н. Черкасова, математика велӧдысь (кыкнанныс Лӧкчимдінса школаысь быдтасъяс), нӧшта В. В. Филиппова, мӧдӧд класс велӧдысь. И со триньӧбтіс медводдза звӧнок. Велӧдчысьяс бара на пуксисны партаяс сайӧ и заводитчис медводдза урок, класснӧй час. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Лӧкчимдін.] {Kodko @ Медводз районын, а сэсся республикаын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} МЕДВОДЗ РАЙОНЫН, А СЭССЯ РЕСПУБЛИКАЫН Тавося йирым 1 лунсянь вӧльгым 1 лунӧдз районын мунас гражданалысь оланног пасъялысь специалистъяс пӧвстын «Профессия серти медбур» конкурс. Сыӧ пырӧдчасны сикт овмӧдчанінъясысь 17 специалист, чужӧм-кулӧм, выль семья котыртчӧм пасъялысьяс. Кыдз лои тӧдса, конкурсыс мунас кык тшупӧдӧн. Медводз, ордйысьысьяслы ковмас лӧсьӧдны ассьыныс проект да дорйыны сійӧс. Ӧшым тӧлысьын конкурс нуӧдысьяс торйӧн видлаласны да бӧръясны медбур удж. Кывкӧртӧд вӧчӧм бӧрын гражданалысь оланног пасъялысь медбур специалист петкӧдчас республикаса ордйысьӧмын. Сійӧ мунас юркарын локтан вося рака (март) тӧлысьын. Пасъям, татшӧм конкурс Комиын медводдзаысь муніс 2005 воын. Сыӧ пырӧдчылісны республикаса кар-районъясысь 18 специалист. Миян район сэні петкӧдліс «Ыджыдвидз» сикт овмӧдчанінса администрацияысь специалист Валентина Мишарина да шедӧдіс мӧд места. Эскам, мый и тайӧ пӧрйӧ миян районса лоӧны буръяс лыдын. {Kodko @ Мудзим кынмыны, колӧ шоныд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} МУДЗИМ КЫНМЫНЫ, КОЛӦ ШОНЫД Тавося ар бара на петкӧдліс районса шоныд сетан юкӧнлысь «бура» уджалӧмсӧ. Ывлаын сынӧдыс войяснас кӧдзавліс −2 градусӧдз, луннас сӧмын +7 градус, а шоныд жыръясӧ эз и сетны. Тайӧ помка вӧсна районын тупкысьлісны ӧткымын велӧдчанін да челядьӧс видзанінъяс, больничаясын содіс нёрпалысьяслӧн лыд. Кыдз лои тӧдса, тӧрыт, кӧч 13 лунӧ, дыр виччысяна шоныд пыр жӧ воис ӧткымын сикт-грездса уджаланінъясӧ, олан жыръясӧ. Но тайӧ лун кежлӧ водзӧ на кынмӧны юрсиктса олысьяс. Жыръясын кӧдзыд вӧсна пыр на пӧдсаӧсь челядьӧс видзанінъяс, велӧдчанінын урокъяс нуӧдсьӧны 30 минут. {Александрова Татьяна @ Отсӧгтӧг культура юкӧн районын сӧвмыны оз вермы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} ОТСӦГТӦГ КУЛЬТУРА ЮКӦН РАЙОНЫН СӦВМЫНЫ ОЗ ВЕРМЫ Кольӧм лунъясӧ районын кык лун уджалісны КР-ысь культураса министр В. И. Юрковский да сэтчӧс специалистъяс — Марина Круглова да Артём Сизов. Медводдза лунӧ, четвергӧ, Владимир Ивановичкӧд тшӧтш уджалісны районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина да «Кӧрткерӧс» МР-са культура юкӧнӧн юрнуӧдысь Мария Иванова. Ӧтвылысь найӧ волісны-тӧдмасисны районса искусство школалӧн да ӧткымын культура учреждениелӧн уджӧн. Кӧть и миян районса культура юкӧн республика пасьта абу лёкъяс лыдын, но пыр жӧ мытшӧдъяс и тані эмӧсь. Сідз, Кӧрткерӧсса искусство школа нималӧ уна енбиа челядьӧн. Асланыс петкӧдчӧмъясӧн найӧ тшӧкыда петавлӧны районса, республикаса да весиг суйӧр сайса конкурсъяс-ордйысьӧмъясӧ, фестивальясӧ. Но тырвыйӧ да бура уджалӧм могысь школалӧн оз тырмыны жыръяс. И тайӧ помка вӧсна велӧдчанін оз вермы примитны унджык велӧдчысьӧс. Адзорӧмса культура керкаӧ волігӧн мытшӧд кыптіс тшӧтш эз этша. И на пиысь медтӧдчанаыс — бара жӧ жыр тырмытӧм. Кыдзи тӧдса, сизим во сайын посёлокын сотчис культура керка. Кыпӧдны выль стрӧйба позянлун эз вӧв, та вӧсна клуб улӧ вичмӧдісны ӧткымын жыр посёлокса челядьлӧн садйысь. Дерт, нинӧм абу дорысь тайӧ век нин юр сюянін. Талун тані оз вермыны котыртны челядьлы репетицияяс, кружокъяс. Сідзжӧ, ыджыд тӧжд кыпӧдӧ сьӧм тырмытӧм. Буретш сы вӧсна оз вермыны нуӧдны жыръясын дзоньтасян уджъяс. Кыдз лои тодса, индом культура керка мероприятиеяс нуӧдігӧн во чӧжӧн вермӧ нажӧвитны 7 сюрс шайт. Тайӧ, дерт, зэв этша. Нимкодьӧн коли Владимир Юрковский, а тшӧтш и районса администрацияӧн веськӧдлысь Приозёрнӧйса клубӧ пыралӧм бӧрын. Буретш налӧн волігӧн тані тырвыйӧ мунісны дзоньтасян уджъяс. И колӧ тӧдчӧдны, зілисны сӧмын асьныс клубса уджалысьяс. Налӧн сёрниысь, Приозёрнӧйын воддза клублӧн стрӧйба ёна важмӧма нин. И водзӧ уджавны сэні позянлуныс эз ло. Нӧшта, зэв уна торкалӧм аддзисны сэтысь и пӧжарнӧйяс бӧръя прӧверка дырйи. Буретш тайӧ помкаяссӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн районса администрация шуис вуджӧдны Приозёрнӧйса клуб мӧд стрӧйбаӧ, вичмӧдіс дзоньтасян уджъяс нуӧдӧм могысь сьӧм. Сикт овмӧдчанінса администрация пыр жӧ и аддзис колана стрӧйба, школалысь труд урок нуӧданін. И кӧть стрӧйбаыс абу жӧ дзик выль, но пыр жӧ тані и шоныд, и дзоньтасян да мукӧд удж нуӧдӧм могысь сьӧмыс этшаджык колӧ. Владимир Юрковский видзӧдліс и Важкурьяса выль клуб. Талун кежлӧ стрӧйбасӧ вайӧдӧма вевт улӧдз, но пытшкӧсса уджыс зэв на уна. Кыдзи висьталіс Мария Иванова, районса культура юкӧнӧн веськӧдлысь, уджъяссӧ помӧдз вайӧдӧм могысь колӧ 4,5 миллион шайт. Культураса министрлӧн Кӧрткерӧс районын медводдза уджалан лун помасис Шойнатыын. Тані Владимир Юрковский тӧдмасис модельнӧй библиотекалӧн уджӧн. А пекничаӧ министрлӧн став уджалан луныс колис юрсиктын: воліс Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаӧ, «Союз» кинотеатрӧ, музейӧ, аддзысьліс культураса уджалысьяскӧд, тӧдмасис налӧн тӧжд-могъясӧн, вочавидзис юалӧмъяс вылӧ. Кыдзи и мукӧд социальнӧй юкӧнын, культураса уджалысьясӧс майшӧдлӧ ичӧт удждон, коммунальнӧй услугаясысь мынтысьӧм вылӧ кокньӧдъяс бырӧдӧм, том специалистъяс тырмытӧм. Юрсиктса культураын уджалысьяс корисны, медым сиктын кыпӧдісны выль клуб, библиотекаын зільысьяс вӧзйисны нуӧдны министерство бердын унджык конкурс. Владимир Юрковский босьтіс тӧд вылӧ став вӧзйӧм-корӧмсӧ да тӧдчӧдіс, мый районын талун зільӧ водзмӧстчысь веськӧдлысь, коді тшӧтш кӧсйӧ, медым сӧвмис культура юкӧн. [Татьяна АЛЕКСАНДРОВА.] {Kodko @ Пыр окотитӧма лоны велӧдысьӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} ПЫР ОКОТИТӦМА ЛОНЫ ВЕЛӦДЫСЬӦН Антонина Семеновна Ларукова 1968-од воӧ помаліс Одыбса школа. Ёна вӧлӧм воӧ сьӧлӧм вылас медводдза велӧдысьыс — Нина Николаевна Попова. Сы вылӧ видзӧдӧмӧн пыр вӧлі кӧсйӧ лоны велӧдысьӧн. Нёль во педучилищеын велӧдчӧм бӧрын ас окота серти нывъёртъяскӧд мунӧма уджавны Удора районӧ. Сэні уджалӧма куим во. Мам висьӧм вӧсна локтӧма чужан школаӧ. Медводз уджалӧма продлёнкаын да интернатын, сэсся сетӧмаӧсь класс. — 1978-ӧд восянь уджала нин посни классъяс велӧдысьӧн, — висьталӧ Антонина Семёновна. — Кӧть классъясын челядь лыд и чинӧ, кык во сайын веськаліс бара ыджыд класс — 22 морт. И пыр веськалӧ Светлана Алексеевна Макаровалӧн детсадса выпуск. Шань да авъя ань уна сетӧ челядьлы, детсадйын нин. Ыджыд аттьӧ, мый эм челядьлӧн продлёнка час. Сэні унатор удитам тӧдмавны челядькӧд, сэні нин мӧд боксянь тыдовтчӧны челядьыд. Найӧ зэв киподтуяӧсь, кужысь киаӧсь, артистичнӧйӧсь да енбиаӧсь. Пыр нуӧда конкурсъяс, вермасьӧмъяс: «Но-ко, нывъяс!», «Но-ко, детинкаяс!», «Кӧні? Мый? Кор?» да с. в. Лои уджалӧма 38 во нин. Мыйта вын да эбӧс сетӧма посни челядь сӧвмӧмӧ. Ыджыд аттьӧ тіянлы, дона велӧдысь! {Ногтева Галина @ Удж вылӧ лэбис самолётӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-14.} УДЖ ВЫЛӦ ЛЭБИС САМОЛЁТӦН Одыб сиктӧ 1965-ӧд воӧ воис Лидия Яковлевна Ларукова. Со мый сійӧ казьтылӧ: «Карсянь лэбим самолётӧн, первойысь да зэв ёна полі. Велӧдча вӧлі 4 курс вылын, велӧдысьыс оз вӧлі тырмы да бура велӧдчысьясӧс ысталісны сиктъясӧ. Позьӧ вӧлі мунны Усть-Цильмаӧ, но бӧрйи Одыб. Воим Альбина Аркадьевна Хозяиновакӧд. Ме куті велӧдны роч кыв да литература, а Альбина — математика. Уджалігмоз заочнӧя помалі педучилище. Педучилищеын сдайталӧм экзаменъяснас примитісны пединститутӧ физика-математика факультетӧ, помалі велӧдчӧм 1972-ӧд воӧ. Челядьыс школаын вӧлі уна, матӧ 700 морт. 1971–1973-ӧд воясӧ уджалі завучӧн. 1977–1981-ӧд воясӧ волі школаса директорӧн. 1981–1991-ӧд воясӧ — математика велӧдысьӧн. Одыб сиктын паныдаси аслам верӧскӧд, Василий Кузьмич Ларуковкӧд. 1966-ӧд воӧ овмӧдчим. Быдтім кык пи да ныв. Татьяна Васильевна, нывным, помаліс педучилище жӧ да лои зэв бур велӧдысьӧн. Медводз уджаліс посни челядькӧд, а ӧні сетӧ химия да биологияысь бур тӧдӧмлунъяс. Челядь бура сдайтӧны ЕГЭ-ысь экзамен, пырӧны велӧдчыны медакадемияӧ да ВУЗъясӧ, кӧні колӧ тӧдны химия да биология». Лидия Яковлевна висьталӧ, мый директоралігас вайлӧмаӧсь «Школьник» киноаппарат. Волӧмаӧсь Министерствосянь прӧверитны да ёна и ошкӧмаӧсь. Зэв ёна и вӧлі петкӧдлӧны фильмъяс физика, химия, история, роч литература урокъяс вылын. Уна велӧдысь сэки вежсис, быд во вӧлі локтӧны выль велӧдысьяс, а недыр мысти бӧр мунӧны, дерт, сы вӧсна мый эз вӧвны Одыбысь да. Унаӧн кольччӧны вӧлі, лӧсьӧдӧны семья, стрӧитӧны керка. Бур велӧдысьяс вӧліны сэки Нина Михайловна Саморукова — географ, Ольга Егоровна Никитина — физик-математик, Раиса Леонидовна Кригер — математик, Галина Васильевна Орлянская да мукӧд. Бур кывйӧн Лидия Яковлевна пасйӧ и велӧдчысьясӧс, кодъяс сьӧлӧмсяньыс босьтісны тӧдӧмлун. Тайӧ: Галина Плетцер, Лариса Ларукова (Панкова), Андрей Кузнецов, Таня Михайлова, Валентина Подорова (Михайлова) (ӧні уджалӧ школаын), Мария Михайлова (ӧні врач), Елена Михайлова, Сергей Михайлов да мукӧд. «Школа уджаліс кык сменаӧн. Удж вылӧ мунан 8 час кежлӧ, гортӧ локтан 10 час рытын, мукӧддырйи сёрӧнджык. Школа бердын вӧлі интернат. Сэні олісны Лымваысь (40 верст сайын) да Емельысь (8 верст) челядь. Сэки уна кад вӧлі мунӧ общественнӧй уджӧ. Велӧдысьяс петкӧдчылісны быд концертын, нуӧдім удж нывбабаяслӧн сӧветын, радио пыр выступайтім, газетъяс лэдзим», — висьталӧ Лидия Яковлевна. Ӧні Лидия Яковлевна Ларукова ветлӧдлӧ «Сипертас» сьылан котырӧ, отсасьӧ «Единая Россия» партиялы. Чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ да ассьыс внук-внучкаяссӧ радейтӧ. [Галина НОГТЕВА. Одыб.] {Макарова Наталья @ А гортад медся бур... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-21.} А ГОРТАД МЕДСЯ БУР... Медся кокни мортлы чужан муас: Век нин гортас, мый кӧть сійӧс суас. Но и медся сьӧкыд чужанінас — Ставсӧ колӧ босьтны сьӧлӧм дінас. Г. Юшков. Тшӧкыда ӧні позьӧ кывны татшӧмтор: «Том йӧз мунӧны сиктъясысь каръясӧ, уджыс сиктын абу ...» Збыль, том войтыр школа помалӧм бӧрын мунӧны водзӧ велӧдчыны карӧ. Уджсикас босьтӧм бӧрын карас жӧ и кольччӧны уджавны-овны. Но карса олӧм абу жӧ юмов кӧра. Абу кӧ аслад оланін, ок на и сьӧкыд. Да и уна мукӧд мытшӧд эм... Панюковъяслӧн том семья тшӧтш оліс карын, но бӧр локтіс чужанінӧ. Андрей чужис 1982 воын Подтыбокын. Тані жӧ помаліс школа. Сэсся велӧдчис шоперӧ 20-ӧд номера профессиональнӧй училищелӧн Шойнаты сиктса филиалын. Гожӧмын уджаліс чужан сиктса совхозын. 18 арӧс тырӧм бӧрын Андрейӧс босьтісны армияӧ. Служитіс кык во погранвойскаын Санкт-Петербургын. Мӧвпыштіс водзӧ служитны контракт серти и 2002 воын муніс Чечняӧ. Вӧлі водитель-радиотелефонистӧн. Бура асьсӧ петкӧдліс службаын. Вӧлі кывкутана да кывзысьысь военнослужащӧйӧн. Командиръяс пыр вылӧ донъялісны сійӧс. Отпускъяс дырйи волывліс гортас. А 2007 воын сержантӧн бӧр воис чужан сиктас. Чечняын службаысь эм уна награда. Удж сиктысь эз сюр да муніс юркарӧ. Уджаліс вузасянінын охранникӧн. Сэсся бӧр локтіс чужан сиктас. Пырис уджавны частнӧй пекарняӧ, новлӧдліс машинаӧн районса сиктъясӧ нянь. Но сьӧм тырмытӧм вӧсна бара муніс уджавны карӧ. Тайӧ жӧ вонас тӧдмасис Женякӧд. Женя чужліс да велӧдчис Шойнаты сиктын. 2004 воын пырис велӧдчыны юркарса техническӧй лицейӧ вузасьысьӧ да контроллёр-кассирӧ. Кык во мысти босьтіс академическӧй отпуск. Чужи сылӧн Данила пи. Быдтыны писӧ отсалісны бать-мам, а Женя уджаліс карын вузасьысьӧн, сэсся 3-ӧд номера Сыктывкарса поликлиникаын медрегистраторӧн. Том йӧз ӧтлаын кутісны овны кольӧм воын. Медӧн карысь босьтісны жыр. Кагалы садйын места эз вӧв, Женялӧн нажӧтка вӧлі ичӧт, а патера жырйысь колӧ вӧлі мынтысьны быд тӧлысь. Думыштісны мунны бӧр Пӧдтыбокӧ да во сайын овмӧдчисны Андрейлӧн бать-мам керкаӧ. А найӧ вуджисны орчча стрӧйбаӧ. Таво тулыс том гозъя гижсисны. А ода кора тӧлысьын налӧн чужи Милена ныв. Ставыс эськӧ бур том семьялӧн: асланыс ыджыд керка, Женя быдтӧ-видзӧ челядьӧс. Ӧти омӧльтор: туяна удж, медым могмӧдны семья коланаторйӧн, сиктын абу. Андрей нажӧткала ветлӧ вахтаӧн (уджалӧ юркарса предприятиеын шоперӧн). Семьялӧн водзӧ вылӧ мӧвпъяс овны сиктын, уджавны тані и быдтыны челядьӧс. Ӧд мый кӧть эн шу, а гортад медлӧсьыд. Чужаніныд бӧр кыскӧ ас дорас... [Наталья Макарова.] {Kodko @ Ярмангалы быдӧн рад: и вузасьысь, и ньӧбасьысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-21.} ЯРМАНГАЛЫ БЫДӦН РАД: И ВУЗАСЬЫСЬ, И НЬӦБАСЬЫСЬ Со и бара на кольӧм пекничаӧ юрсиктса войтыр бур пӧт ньӧбасисны видз-му овмӧс ярманга вылын. Асывводз культура керкадорса из эрд вылын, быттьӧ тшак-гобъяс, кыптісны вузасьысьяслӧн палаткаяс, локталісны машинаяс. Воӧмаяс дасьтісны вузӧсӧ вайӧм вӧлӧгасӧ. Муртса на лӧсьӧдчисны, а на дорын артмӧма нин кузь ӧчеред. Йӧз бура босьталісны-ньӧбалісны яй, чипан кольк, йӧв-вый-рысь да картупель. Ньӧбасьысьяслӧн висьталӧм серти, татшӧм ярмангаясыс зэв коланаӧсь, позьӧ пӧ донтӧм донысь ньӧбны колана сёян-юан. И окота, медым пӧ сійӧс котыртлісны быд вежон. Пасъям, тайӧ пӧрйӧ юрсиктса видз-му овмӧс ярманга вылын вузасисны миян да Кулӧмдін районъясын, Кӧджпомын крестьянско-фермерскӧй овмӧс кутысьяс, Кӧрткерӧсса йӧв завод, Сыктывкарса чипан видзан фабрика, Койтыса порсь видзан комплекс, Кировса ас вылӧ уджалысьяс да мукӧд. Снимокын: Кулӧмдін районса Лӧгинъягысь Роман Поповлӧн крестьянско-фермерскӧй овмӧсысь волісны вузасьны чериӧн (сола да выльӧн кыйӧм). Со татшӧм ён сиръясӧс ньӧбалісны чериӧн номсасьны радейтысьяс. {Игушев Богдан @ «Моднӧй помшуӧм (приговор)» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} «МОДНӦЙ ПОМШУӦМ (ПРИГОВОР)» Лӧддза-номъя толысьын ме чойкӧд ветлі «Шонді» нима лагерӧ. Медводзмӧстчысьяссӧ воспитательяс пасъялісны «югӧръясӧн». «Югӧръяссӧ» ми чукӧртім торъя конвертъясӧ. Медбӧръя лунӧ ми тайӧ «югӧръяс» вылӧ ньӧбасим ярманга вылын. Сэні вӧлі ас киӧн вӧчалӧмторъяс. Лагерын вӧлі зэв бур, но сьӧлӧм вылӧ медъёна воис «Моднӧй помшуӧм (приговор)» лун. Сэні критик (Юра Игушев) критикуйтіс Таня Пименоваӧс. Тайӧ нывкаыс пасьтасьӧ зонка моз, да и асьсӧ пыр аддзан зонкаяс пӧвстысь. Таня муніс «магазинӧ» да бӧрйис аслыс куим пӧлӧс паськӧм. Ставныслӧн вомыс паськаліс, кор аддзисны нывкаӧс мича платтьӧӧн. Ӧд некод абу велалӧма аддзыны тайӧ нывкасӧ татшӧм паськӧмӧн. Сэсся «стилистъяс» (лагерса нывкаяс) баситісны-пасьтӧдісны Таняӧс. Бӧрынджык петкӧдлім мода. Вермысьӧн лои ме. Нывкаяс петкӧдлісны, кымын пӧлӧс паськӧм позьӧ вӧчны чышъянысь: и юбка, и топик, и сарапан, и шарп да уна мукӧдтор. [Богдан ИГУШЕВ.] {Пинягина Оксана @ Висерса детсадйын зільӧ ёрта котыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ВИСЕРСА ДЕТСАДЙЫН ЗІЛЬӦ ЁРТА КОТЫР Бура дыр, 40 во, зілис воспитательӧн А. М. Михайлова. Та мында вонад сылӧн ки пыр муніс эз ӧти сё ныв-зон. Дерт, на пиын быдсямаыс вӧліны: и рамыс, и асныраыс. Со мый висьталӧ ачыс Александра Михайловна аслас быдтасъяс йылысь: «Ӧнія челядь ёна торъялӧны воддза дорысь: сюсьӧсь, быдтор тӧдысьӧсь, роч кыв вылад сёрнитӧны кык арӧссянь. Но сэк жӧ найӧ и кывзысьтӧмӧсьджык, вильышӧсьджык. Тайӧ, дерт, бать-мамлӧн мывкыдсьӧдӧм сайын жӧ. Но эм и ӧткодьлун талунъя да воддза челядьлӧн — быдӧн радейтӧны мойдъяс». Уна во сетіс быдмысь войтырлы тӧдӧмлун тайӧ жӧ детсадйын кагульнича Мария Михайловна Габова, ӧні пенсия вылын, кыдзи и Александра Михайловна. 23 во нин зільӧ садйын и Людмила Шмидтовна Ивашева, коді воис уджавны татчӧ юркарса мӧдӧд номера педучилище помалӧм бӧрын. «Пыр бурӧн казьтыла Лидия Власовнаӧс, коді зілис воспитательлы отсасьысьӧн, кор ме ачым на котралі Висерса детсадйӧ. Ок и мелі да шань жӧ сійӧ вӧлі. Гашкӧ, сы вӧсна и бӧрйи кагульнича уджтӧ», — юксьӧ мекӧд вомъёрт. Людмила Шмидтовна быд уджын торъялӧ водзмӧстчӧмлуннас да вежӧрлуннас, уна вын пуктӧ челядь видзӧм-велӧдӧмӧ. Тшӧкыда аслас быдтасъяскӧд сійӧ петавлӧ вӧр-ваӧ экскурсияӧн, тӧдмӧдӧ челядьӧс уджсикасъясӧн. Челядьӧс видзысь топыд йитӧд кутӧ и сиктса библиотекакӧд. Оз ӧти во дорвыв сылӧн быдтасъяс пырӧдчывны «Том эколог» районса ордйысьӧмӧ. Ыджыд удж нуӧдӧ коми культура да традицияяс туялӧм могысь. Сідз, кольӧм во Людмила Шмидтовна мамъяс да пӧчьяс отсӧгӧн нуӧдіс рытпук, кӧні тӧдмӧдіс челядьӧс коми сёян-юанӧн. Зіль ань быдлаӧ удитӧ: пырӧдчӧ сиктса нывбабаяслӧн котырӧ, и ас овмӧсын сылӧн уджыс ладмӧдӧма. Сиам Людмила Шмидтовналы да мукӧд кагульничалы дзоньвидзалун, терпенньӧ, кывзысьысь челядьӧс да гӧгӧрвоысь бать-мамӧс. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Воисны медальясӧн, дипломъясӧн да сьӧма сертификатъясӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ВОИСНЫ МЕДАЛЬЯСӦН, ДИПЛОМЪЯСӦН ДА СЬӦМА СЕРТИФИКАТЪЯСӦН Кольӧм субӧтаӧ юркарын муніс «Урожай–2010» ярманга-конкурс, кытчӧ пырӧдчылісны и миян районса видз-му овмӧсъяс пӧжасӧн, градвыв пуктасӧн да йӧв-яйысь вӧчӧм вӧлӧгаӧн. Колӧ пасйыны, ӧткымынӧн на пиысь эз сӧмын вузасьны, но и лоины вермысьяс лыдын: «Кӧрткерӧсса йӧв завод» ООО — «За оригинальное решение упаковки, этикетки», «Ордым» фермерскӧй овмӧс — «За лучшую продукцию картофеля, овощей», «Нившера» ООО — «За лучшую продукцию хлеба» нимпасъясын. Быд вермысьӧс пасйисны медальясӧн да дипломъясӧн, козьналісны 3 сюрс шайт дон сьӧма сертификат. {Шевелёв Алексей @ Йӧра @ висьт @ Звезда @ 2010-09-28.} ЙӦРА Вӧрса висьт Во 20 сайын, кольӧм нэмын, уджалім Сӧбин нюрын. Ӧтчыд лӧддза-номъя (июнь) тӧлысьлӧн мича, шондіа шойччан лунӧ ме напарниккӧд мӧдӧдчим машина вылын вӧрса туйӧд будкалань (ичӧтик узьлан, шойччан стрӧйба). Джын туйсӧ мунӧм бӧрын шор бокын (сійӧ усьӧ Киа-юӧ; сэні Киа-юыс кык метра пасьта) козъя вӧрысь аддзим сулалысь энь йӧраӧс. Казялім, йӧраыс нӧбасьӧ, регыд сылӧн лоас ичӧтик йӧра пи. Пасъя, йӧраяс нӧбасьӧны нывбабаяс моз жӧ — 9 тӧлысь. Ми видзӧдім минут вит кымын. Йӧра эз повзьы миянысь, сідзи и коли сулалан, а ми мӧдӧдчим водзӧ. Воим будкаӧ, юим тшай, неуна нуръясьыштім да заводитім уджавны. Сӧбин нюр ыджыд: сэсянь заводитчӧ Кия-ю, нюжӧдчӧма Гӧрд Затонсянь Лопыдінӧдз. Быдсяма зверь-пӧткаыс сэні олӧ. Мӧдысь энь йӧрасӧ ме аддзи кӧч (сентябрь) тӧлысь помын, йирым (октябрь) заводитчигӧн. Сійӧ вӧлі куканя нин (йӧра пиа). Нёль час асылын шойччӧм бӧрын ме юи тшай да мӧдӧдчи удж вылӧ. Напарникӧй кольччис будкаын пусьыны. Нёль час мысти сійӧ менӧ вежас: кута шойччыны нёль час, а сійӧ уджавны. Асылыс вӧлі руа. Ме ружьеа муна ас вӧчӧм туйӧд. Туйяссӧ лэптім асьным, ЛММС-а уджалысьяс. Неуна муныштӧм бӧрын видзӧда ру пиысь туй вылӧ петӧ йӧра, а сыкӧд ичӧтик кукань. Куканьлӧн кокъясыс кузьӧсь, но зэв вӧсниӧсь... Ветымын метра ми мунім пӧшти ӧтлаын: миян костын вӧлі дас метра. Сійӧ мунӧ туй кузя, а ме — канава пӧлӧн. Мыйлакӧ ме эг повзьы, а чуйми, каститчӧ али збыльысь. Эг мӧвпышт, мый йӧра вермас уськӧдчыны да талявны. Ӧд ме ружьеа. Думын весиг эз вӧв сійӧс лыйны. Кыдзи киыд кыптас куканя йӧра вылӧ! Ме радейта Коми пармаӧс, йӧраясӧс ог лыйлы, но ошкысь пола — абу сійӧ сьӧла либӧ тар-дозмӧр. Вот тадзи помасис тайӧ вӧвлӧмторыс. Йӧра кежис руа вӧрӧ, а ме муні удж вылӧ. Йӧзлы висьтавлі, но некод оз верит, кӧть и збыльысь вӧлі. [Алексей ШЕВЕЛЁВ.] ==Вӧр-ва да морт== {Пинягина Оксана @ Иван Ивашев: «Менсьым пуясӧс аддзыласны коймӧд-нёльӧд кӧлена олысьяс...» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ИВАН ИВАШЕВ: «МЕНСЬЫМ ПУЯСӦС АДДЗЫЛАСНЫ КОЙМӦД-НЁЛЬӦД КӦЛЕНА ОЛЫСЬЯС...» Висерысь Иван Иванович Ивашев 35 во зілис вӧр дӧзьӧритан овмӧсын. Тайӧ рам, шань айловыс Евгения Николаевна гӧтырыскӧд олӧны матӧ 40 во. Лӧсьӧдісны ас овмӧс, чужтісны куим челядьӧс. Вӧрын уджалысьяслӧн Лунӧн сійӧс чолӧмалігӧн пансис татшӧм сёрни: — Кӧні Ті велӧдчинныд? — Школа бӧрын ветлі армияӧ, служиті 1969–1971 воясын Германияын. Локтӧм бӧрын вӧр овмӧсӧн веськӧдлысь Александр Александрович Габов корис уджавны. 1972 восянь медводз зіли техник-лесоводӧн, сэсся вӧрса мастерӧн, 1979 восянь — вӧр овмӧсӧн веськӧдлысьӧн. Торъя уджсикасӧ эг велӧдчыв. Ветлі сӧмын куимысь Подмосковьеӧ тӧлысьӧн джынйӧн курсъяс вылӧ. — Коді Тіянын чужтіс вӧр-ва дорӧ кыскӧмсӧ, муслунсӧ? — Кыдзи ачымӧс помнита, ичӧт дырсянь радейта вӧр-ва. Армияын служитӧм бӧрын заводиті вӧравны. — Уна-ӧ водзын да ӧні пӧрӧдӧны вӧр? — Оз этша, уна. Йӧзлы колӧ стрӧитчыны, дасьтыны пес. Да и важӧн колхозса стрӧйбаяс кыпӧдлісны керйысь, пескӧн ломтысис уна предприятие: школа, клуб, сельсӧвет, вузасянін, пошта... Ӧні уна вӧр пӧрӧдӧны ас вылӧ уджалысьяс. — Тіян уджалігӧн кымын пу садитлінныд? — Уна гектар! Ӧти гектар вылӧ садитлім кык сюрс да джын пу. — Мый дыра быдмӧ вӧр? — Пӧрӧдтӧдзыс вӧр быдмӧ 120 во. Сідзкӧ меӧн садитӧм пуяс аддзыласны сӧмын коймӧд-нёльӧд кӧлена олысьяс. — Ті ӧні пенсия вылын. Мый вӧчанныд прӧст кадӧ? — Шойчча кык во да джын нин. Вӧрала, чери кыя. Да и горт гӧгӧр уджыд пыр тырмӧ. — Шуӧны, ош пӧ уна рӧдмӧма, петӧ сиктъяс дорӧ. Мый верманныд висьтавны та серти? — Мӧдӧд во нин абу чӧд, пув, тшак, и ошъяс петӧны корсьны сёян. Таво ёна сотчис вӧр, та понда звер-пӧтка пышйисны биысь. — Мыйӧн пасйылісны Тіянӧс бур уджысь? — Сетлісны юбилейнӧй значокъяс, почёт грамотаяс, аттьӧалан гижӧдъяс, дона козинъяс. — Мый сианныд йӧзлы? — Тӧждысьӧмӧн дӧзьӧритны вӧр-ва. Медым пӧрӧдчӧм бӧрын ас бӧрсяыс ставсӧ бура весалісны, лӧп-ёгсӧ эз кольны. Со татшӧм сёрни артмис вӧр-ва радейтысь морткӧд. Сиам Иван Ивановичлы да сы семьялы и водзӧ тыр-бур олӧм, став бурсӧ! [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Котравны петалісны 600 гӧгӧр морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} КОТРАВНЫ ПЕТАЛІСНЫ 600 ГӦГӦР МОРТ Шойччан лунӧ Россияын пасйисны котралӧмлы сиӧм лун. Тшӧтш и миян районын кроссын ордйысисны матӧ 600 морт. Быдӧнлы вӧлі урчитӧма котӧртны ӧткодь туйкост — 1,5 километра. Районса дас сиктлы вичмӧдісны футболкаяс. Юрсиктын петкӧдчисны 240 гӧгӧр сиктса олысь. Кольӧм во серти унджык. Медводдзаысь татшӧм мероприятие дырйи став участникӧс чӧсмӧдлісны пӧсь тшайӧн. 1–4-ӧд класса велӧдчысьясӧс пасйисны грамотаясӧн, вермысьясӧс — юмов козинӧн. Шойнаты сиктын котӧртісны матӧ 30 морт: коймӧд пайыс гырысь йӧз, а мукӧдыс — ичӧт класса велӧдчысьяс. Кроссын ассьыс тэрыблун петкӧдіс и сиктса глава — Тамара Потапова. Висерса войтыр пиысь кроссын петкӧдчисны 27 морт: 3 гырысь да 2–10-ӧд класса велӧдчысьяс. Тайӧ пӧрйӧ гырысь йӧз эз тыр-бура пырӧдчӧй мероприятиеӧ. Адзорӧмын кросс таво нуӧдісны медводдзаысь. Школа гӧгӧр котӧртісны сӧмын челядь — 30 морт. Спортлӧн гаж котыртысьясӧн петкӧдчисны Владимир Макаров да Вячеслав Попов. Чӧскыд призъяс вермысьяслы да кроссӧ пырӧдчысьяслы козьналіс предприниматель Эдуард Тийду. Кыдз пасйис физкультура, спорт да туризм юкӧнӧн веськӧдлысь Павел Казаков: «Поводдяыс вӧлі шондіа да мича, ставыс муніс бура. Дерт, унджык кӧ сьӧм вичмӧдісны, позис эськӧ вермысьясӧс пасйыны ыджыдджык козинъясӧн». Но ӧд, кыдз шусьӧ, медтӧдчанаыс — пырӧдчӧм, кыпыдлун да пӧльзаӧн кад коллялӧм. {Игушева Люба @ Меным кажитчӧ вузасьысь уджсикас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} МЕНЫМ КАЖИТЧӦ ВУЗАСЬЫСЬ УДЖСИКАС Миян «Шонді» нима лагерын быд лун вӧлі кутшӧмкӧ нима: «эстетика», «юмов», «спорт», «пельк», «фольклор», «небӧг» да сідзи водзӧ. Ме кӧсъя юксьыштны, кыдзи коли миян предприниматель лун. Асъя сёйӧм бӧрын ми сёрнитім уджсикасъяс йылысь, тӧдмавлім нӧдкывъяс, петкӧдлім пантомимаяс. Сэсся «уджалісны» салонъяс. Массаж вӧчан салонын вӧчалісны массаж: киӧ, мышкуӧ, юрӧ. Экстрасенс салонын гадайтісны шуд да радлун вылӧ. Нӧшта уджалісны мичлун салон да парикмахерскӧй. Ми Леракӧд «вузасим» вузасянінын. Меным зэв ёна кажитчӧ вузасьысь уджсикас. Кор быдма, велӧдча вузасьысьӧ да кута уджавны вузасянінын. [Люба ИГУШЕВА.] {Гудырева Оксана @ Надежда тӧдӧ, кытысь босьтны озырлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} НАДЕЖДА ТӦДӦ, КЫТЫСЬ БОСЬТНЫ ОЗЫРЛУН Таво гожӧм-ар эз лышкыдась вотӧс-тшакӧн. Жар, кос поводдя косьтіс быдмӧгъясӧс, эз лэдз гӧрддзасьны уна вотӧслы. Лыда морт кыпӧдлӧ пызан вылӧ вӧрса чӧсмасянтор. Тшӧкыда позьӧ аддзыны тыртӧм ведра-пестеръясӧн вӧрысь петысь йӧзӧс. Вӧрса урожай таво зэв кизьӧр, мортӧс оз ёна кӧмӧд-пасьтӧд, кыдзи мукӧд, вотӧса, воясӧ моз. Унаӧн колины содтӧд нажӧткатӧг. Абутӧм вотӧс-тшактӧ он вот, он инав. Зепъяс оз зэлавлыны сьӧмӧн, а сідзкӧ он вермы озырмӧдчыны, нажӧвитны содтӧд сьӧм. Но та вылӧ видзӧдтӧг, зіль мортӧс «абу» кывйыд сӧмын ыззьӧдӧ-ышӧдӧ: мунас, корсяс, аддзас — и тыртӧмӧн вӧрысь оз пет. Ныр вылас усяс, но колантортӧ судзӧдас. Пӧдтыбокысь Надежда Казариноваӧс (нывбаба уджтӧмалӧ, регыд пенсия вылӧ петас) аддзим машинаясӧн ветлан шӧр туй бокысь: сы водзын сулалысь неыджыд ведраяс вӧліны тырӧсь вотӧсӧн. Ань весьтӧ сувтіс машина, кытысь петіс шопер да нывбабакӧд недыр сёрнитыштӧм бӧрын сетіс сылы сьӧм. Надежда мыччис ньӧбасьысь айловлы турипувйӧн тыр ведра. — Таво вотӧсыд этша, — меліа шуӧ ань. — Чӧд вӧлышті, но эз уна. Таво чӧдсӧ вузалі 150 шайтысь литра. Бура инасис. Со ӧні турипув 130 шайтысь вузала. Ньӧбасьысьяс шуӧны, дона пӧ... Вотӧсыд этша да сы вӧсна донсӧ лэптам. Но тшӧкыда сійӧс лэдзам, медым ньӧбасны. Надежда Казариновалӧн медшӧр отсасьысьыс — нылыс. Сійӧ вотчӧ, а мамыс вузавлӧ вотӧссӧ. Кузь лунтыр сулалӧ нывбаба восьса енэж улын да виччысьӧ ньӧбасьысьясӧс. Овлӧ вузалӧ 3–5 ведра вотӧсӧдз. И тадзи быд ар. Буракӧ, эмӧсь сӧмын налы тӧдса вотӧса инъяс, кӧні поводдя вылӧ видзӧдтӧг, кисьмӧны-воӧны чӧскыд, вомын сылысь да дзоньвидзалун ёнмӧдысь вӧрса быдмӧгъяс. Ӧд коми парманым пыр вӧлі, эм и лоас вердысьӧн, бур отсасьысьӧн. А кыдзи сійӧс видзам-дӧзьӧритам — сідзи и аттьӧалас миянӧс. Но век жӧ, бур поводдя дырйи быдмӧгъяс сӧвмӧныджык, рӧдмӧны. Мортлы тай нӧ нимкодь да кыпыд, кор абу некутшӧм падмӧг. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Саранскын чукӧртчылісны финн-йӧгра журналистъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} САРАНСКЫН ЧУКӦРТЧЫЛІСНЫ ФИНН-ЙӦГРА ЖУРНАЛИСТЪЯС Кольӧм вежонӧ Мордовияса Саранскын вӧлі финн-йӧгра журналистъяслӧн Ставроссияса V фестиваль, кӧні участвуйтіс и «Звезда» газетса главнӧй редактор Эдуард Пименов. Татшӧм фестивальсӧ кык вонас ӧтчыд нуӧдлӧ финн-йӧгра журналистъяслӧн россияса ассоциация. Воддза чукӧртчылӧмъяс вӧліны Йошкар-Олаын, Ижкарын, Сыктывкарын. Традицияын нин лоины газетъясын уджалысьяслӧн семинаръяс. Финн-йӧгра регионъясӧ волысьӧны и фотожурналистъяс, кодъяс котыртлӧны войтыръяслӧн олӧм йылысь выставкаяс. Традицияын жӧ нуӧдны творческӧй конкуръяс. Финн-йӧгра журналистъяслӧн Ставроссияса V фестиваль вылын медуна диплом шедӧдіс миян делегация. Приза местаяс босьтісны «Коми му», «Йӧлӧга» газетъяс, «Би кинь» да «Чушканзі» журналъяс. Торъя номинацияясын лауреатъясӧн лоис и «Звезда» газет, тшӧтш и Удора районса «Выль туйӧд» газет да «Финно-угорский портал» интернет-бала. Финн-йӧгра журналистъяслӧн котыр, тшӧтш и чукӧртчылӧмъяс веськӧдӧма вужвойтыръяслысь кыв, культура видзӧм да сӧвмӧдӧм вылӧ. Паськыдджыка та йылысь лыддьӧй локтан номеръясысь. {Kodko @ Тайӧ пекничаӧ бара на лоӧ ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ТАЙӦ ПЕКНИЧАӦ БАРА НА ЛОӦ ЯРМАНГА Тайӧ пекничаӧ, йирым (октябрь) 1 лунӧ Кӧрткерӧсын бара на мунас видз-му овмӧс ярманга. Тайӧ пӧрйӧ сыӧ пырӧдчасны районса ӧтувъя видз-му, фермерскӧй да ас овмӧсъяс. Сідзжӧ воасны юркарысь чипан видзан фабрика да республикаса мукӧд районъясысь йӧв-яйысь вӧлӧга вӧчысьяс, градвыв пуктас вӧдитысьяс. Ярманга заводитчас 10 час асылын «Союз» кинотеатр дорын. {Макарова Кристина @ Шань уджъяслӧн лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ШАНЬ УДЖЪЯСЛӦН ЛУН Тайӧ лунӧ ми отрядъясӧн вӧчим бур уджъяс. Ӧтияс весалісны клумба вылысь ёг, мӧдъяс — ворсан жырйын уберитісны чачаяс. Коймӧдъяс — труд урокысь велӧдыськӧд пелькӧдісны мастерскӧй, а нёльӧдъяс — дзоньталісны библиотекаын небӧгъяс. Сэсся ми лыддим шань висьтъяс: «Чудесная свечечка» да «Господь с тобою». Гортӧ мунтӧдз видзӧдім шань мойдъяс: найӧс челядь петкӧдлісны аканьясӧн. [Кристина Макарова.] {Игушев Юрий @ Шедӧдім «олимпийскӧй» ворсӧмъясын вермысьлысь ним @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ШЕДӦДІМ «ОЛИМПИЙСКӦЙ» ВОРСӦМЪЯСЫН ВЕРМЫСЬЛЫСЬ НИМ Куим лун чӧж мунісны ичӧт «олимпийскӧй» ворсӧмъяс. Медводдза луннас воспитательяс тӧдмӧдісны, кор да кыдзи артмисны олимпийскӧй ворсӧмъяс. Сэсся куим лун чӧж шедӧдім вермысьлысь ним, ставӧн ёна зілим. Медбура асьнысӧ петкӧдлісны 1 класс помалысьяс Дима Никифоров да Максим Игушев. Чеччалім скакалкаӧн, сэсся кузьта ног, панъясим эстафетаӧн, котралім, лыйсим дартсӧн, ывла вылын ворсім уна выль ворсӧм. Нывъяс пиысь вермысьӧн лои Таня Пименова, зонъяс пиын — Саша Мишарин, а гырысьджыкъяс пиын — Богдан Игушев. Кӧть ме и абу вермысь, но зэв ёна сьӧлӧм вылӧ воисны тайӧ лунъясыс. [Юрий ИГУШЕВ.] {Пинягин Игнат @ Шог да паметь лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-09-28.} ШОГ ДА ПАМЕТЬ ЛУН Лӧддза-номъя 22 лунӧ ми лунтыр мыйкӧ да вӧчим. Сиктса администрация дорын вӧчалім еджыд корабликъяс. Сэсся лэччим ю дорӧ, лэдзалім корабликъяссӧ юӧ, лыддим кывбуръяс, казьтыштім война вылын усьӧмаӧс. Чорыд веркӧса туй вылын серпасалім «Ми мир вӧсна» да «Мед оз ло война» сюрӧса серпасъяс. Ставлы вичмис юмов козинтор. Пажын бӧрын вӧлі сьыланкывъяс сьылӧм да стройӧн ветлӧдлӧм видзӧдӧм (смотр). Отрядъясӧн сьылім да маршируйтім. [Игнат ПИНЯГИН.] {Kodko @ Жюри вылӧ донъяліс Александр Митрофановлысь полтӧса сьылӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} ЖЮРИ ВЫЛӦ ДОНЪЯЛІС АЛЕКСАНДР МИТРОФАНОВЛЫСЬ ПОЛТӦСА СЬЫЛӦМ Кӧч (сентябрь) 30 лунӧ республикаса драма театрын муніс регионъяскостса коймӧд «Вера. Надежда. Любовь» полтӧса сьыланкывъяслӧн православнӧй фестиваль, кӧні петкӧдчисны 89 морт — Москваысь, Санкт-Петербургысь, Смоленскысь, Архангельскӧй обласьтысь, Краснодарскӧй крайысь да Комиысь сьылысьяс. Колӧ тӧдчӧдны, петкӧдчысьясӧс донъяліс зэв стрӧг жюри, кодӧн юрнуӧдіс владыка Питирим. Фестивальлысь Гран-при шедӧдіс юркарса Восхождение» ансамбль. Торйӧн вӧлі донъялӧма и медбур гижысь-сьылысьясӧс. Буретш татшӧмъяс лыдӧ веськаліс и иеромонах Александр Митрофанов. Сылӧн нимыс бура тӧдса миян районса олысьяслы. Тшӧкыда Александр нуӧдӧ енлы эскысьяслы служба миян районса сикт-грездъясын. {Kodko @ Медбур велӧдысьясӧс пасйисны сьӧма премияӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} МЕДБУР ВЕЛӦДЫСЬЯСӦС ПАСЙИСНЫ СЬӦМА ПРЕМИЯӦН Районса школаясысь вит велӧдысь лоины вермысьӧн «Медбур велӧдысь» республикаса конкурсын. Тайӧ — Кӧрткерӧсса шӧр школаысь Татьяна Николаевна Вишератина (английскӧй кыв велӧдысь) да Елена Владимировна Степанова (музыка велӧдысь), Ыджыдвиддзысь Эльвира Александровна Старцева (коми кыв велӧдысь) да Татьяна Семёновна Мишарина (посни класс велӧдысь), Шойнатыысь Елена Брониславовна Тиранова (история велӧдысь). Быд вермысьӧс лои пасйӧма 50 сюрс шайта сьӧма премияӧн. Казьтыштам, тайӧ воыс Россияын мунӧ Велӧдысьяслӧн пас улын. Такӧд йитӧдын КР-са Юралысь шуис нуӧдны республикаын велӧдысьяс костын регионса конкурс. Кыдз лои тӧдса, шыӧдчӧмсӧ конкурсӧ сетіс вель уна велӧдысь, но вермысьӧн лоины сӧмын 100-ӧн. На лыдын и миян районса школаясысь велӧдысьяс. {Kodko @ Мыйта ковмас судзсяна олӧм вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} МЫЙТА КОВМАС СУДЗСЯНА ОЛӦМ ВЫЛӦ Тавося нёльӧд кварталын овны судзсяна (прожиточнӧй минимум) ыдждаыс лоӧ 7384 шайт. Та йылысь шуӧм кырымаліс Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер. Коймӧд кварталын тырман ыдждаыс вӧлӧма 7280 шайт. Войвылын судзсяна олӧм вылӧ урчитӧмаӧсь 7961 шайт, лунвылын — 7124 шайт. Уджавны вермысь войтырлы судзсяна ыдждаыс лоӧ 7873 шайт (войвылын — 8401 шайт, лунвылын — 7625 шайт), пенсионеръяслы — 5840 шайт (войвылын — 6300 шайт, лунвылын — 5672 шайт), челядьлы — 7085 шайт (войвылын — 7642 шайт, лунвылын — 6824 шайт). Пасъям, республикаса войвыв районъясӧ пырӧны Воркута, Инта, Печора, Усинск каръяс да Изьва, Чилимдін районъяс, лунвывсаӧ — став мукӧд кар-районъясыс. {Савина Галина @ Олӧма йӧз — медбур лыддьысьысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} ОЛӦМА ЙӦЗ — МЕДБУР ЛЫДДЬЫСЬЫСЬЯС Кӧсъя висьталыштны миян лыддьысьысьяс — Нёбдінса библиотекаӧ волысь ветеранъяс йылысь. Ог босьтчы дивитны телевидение, ӧд сійӧ ылыстіс лыддьысьысьясӧс небӧг дорысь. Но пыр жӧ унаӧн «пӧтісны» боевикъясысь, помтӧм сериалъясысь, шоу-мода уджтасъясысь да бӧр воисны библиотекаӧ. Од некор и нинӧм оз веж небӧгкӧд чӧв волысьӧм. Ме, дерт, шуа на йылысь, кодъяс лыддьысисны ичӧтысяньыс. Миян ветеранъяс пӧвстысь лыддьысьӧмын медводдза места босьтӧ Эмилия Александровна Микушева. 30 во гӧгӧр нин сійӧ лыддьӧ и лирика гижӧдъяс, и романъяс, и детективъяс, и драмаяс. А Елизавета Тимофеевна Макарова абу сӧмын лыддьысьысь, но и гижысь: эг нин ӧтчыд аддзылӧй сылысь гижӧдъяссӧ «Звезда» газет лист бокъясысь. Пыр кӧсйӧ тӧдны литератураын выльтор йылысь, выльпӧв лыддьӧ классика жанра небӧгъяс, радейтӧ кывбура да олантуя гижӧдъяс (ставсӧ он и казьтышт). Бокӧ оз позь кольны и Евстолия Егоровна Савинаӧс — библиотекаӧ сійӧ волӧ тшӧкыда; Мария Александровна Мишарина радейтӧ газет-журнал, Ангелина Пантелеймоновна Артемьеваӧс, Мария Александровна Макароваӧс да мукӧдӧс. Долыд и сійӧ, мый коми литература медся лыддяна. Ёна нимкодь, мый пыр юасьӧны выль коми гижӧдъяс. Жаль, но сійӧ талунъя лун кежлӧ абу уна. Но пыр жӧ ловъя коми кыв — радейтана да колана. Ветеранъяс лыддьысьӧны оз сӧмын гортаныс, но и волӧны сёрнитыштны библиотекаӧ. Зэв бура мунісны литература да шылад рытъяс, кодъясӧс вӧлі сиӧма М. Исаковскӧйлы, сылӧн кывбуръяс да сьыланкывъяслы. Ыджыд Вермӧмсянь 65 во тырӧмлы сиӧм рытпукъяс дырйи казьтылім война кадся сьыланкывъяс. Радейтӧны ворсны и шмонитны миян ветеранъяс. Тадзи миян колисны «Коми йӧзлӧн зарни куд» ним улын коми фольклорлы да «Гажа гожӧм — гажа кад» гожӧмлы сиӧм рытъяс. Зэв ыджыд аттьӧ тіянлы, миян пыдди пуктана ветеранъяс! Чолӧмала ставнытӧ олӧма йӧзлы сиӧм лунӧн! Дзоньвидзалун тіянлы, олан вын да кузь нэм! [Галина САВИНА, Нёбдінса библиотекаӧн веськӧдлысь.] {Макарова Наталья @ Олӧма туристъясӧс нинӧм эз падмӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} ОЛӦМА ТУРИСТЪЯСӦС НИНӦМ ЭЗ ПАДМӦД Колян шойччан лунӧ Вомын сикт дорын муніс Ыджыд Вермӧмлы 65 во тырӧмлы да Олӧма йӧзлы сиӧм ыджыд арлыдаяс пӧвстын туристическӧй фестиваль. Сійӧс котыртіс да нуӧдіс «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияысь физкультура, спорт да туризм юкӧн. Таво фестивальӧ пырӧдчис 6 котыр: Кӧрткерӧсысь, Шойнатыысь, Вомынысь, Пӧдтыбокысь, Нёбдінысь да Адзорӧмысь, 50–55 да ыджыдджык арлыда нывбабаяс да мужичӧйяс. Медводз, места вылӧ воӧм бӧрын, фестивальӧ пырӧдчысьяс сувтӧдісны палаткаяс, вӧчисны брезентысь лэбувъяс, ӧзтісны бипуръяс, пуисны пажын. Сӧстӧм сынӧда ывла вылад ок ӧд лӧсьыда сёйсьӧ! Нуръясьӧм бӧрын муніс фестиваль восьтӧм. Райадминистрацияысь физкультура, спорт да туризм юкӧнӧн веськӧдлысь Павел Казаков нуӧдіс командаяс костын пудъясьӧм (жеребьёвка), тӧдмӧдіс ордйысьӧмъяслӧн мунанногӧн. Поводдяыс тайӧ лунӧ вӧлі фестивальса участникъяс дор: кӧдзыдкодь, но эз зэр. А сэсся и шонді мыччыліс на ассьыс югӧръяссӧ. Ыркыд поводдя некодӧс эз падмӧд: позис шонтысьны бипур дорын, а нӧшта гудӧкасьысьяс сэтшӧм мастера ворсісны, мый кокъяс асьныс заводитлісны йӧктыны. А нӧшта ордйысьӧмъяс, кутшӧм тан кынмӧм — зіля колӧ вӧрны. Медводз фестиваль вылӧ воысьяс ордйысисны кад серти палаткаяс сувтӧдӧмын. Ставныс зілисны петкӧдлыны кужӧмлун, но медтэрыбӧсь вӧліны кӧрткерӧссаяс. Водзӧ командаяслы пуктісны мог: кад серти ӧзтыны бипур да медӧдйӧ пузьӧдны ва. Тайӧ ордйысьӧмын вермисны шойнатысаяс. Сэсся ордйысисны пневматическӧй винтовкаысь лыйсьӧмын да гира медылӧ шыбитӧмын. Медстӧча лыйсисны Мария Попова Вомынысь да Владимир Синельник Нёбдінысь. Медъёнӧн лои шуӧма Шойнатыысь Александр Игнатов — сыӧн шыбитӧм гира лэбис медылӧ. Медбӧрын котыръяс ордйысисны туристическӧй сьыланкыв сьылӧмын. Гудӧклӧн мелі шы улӧ аньяс да мужичӧйяс зэв кыпыда да сьӧлӧмсянь сьылісны ставныслы тӧдса коми да роч мыла сьыланкывъяс. Тайӧ ордйысьӧмын ставныс петкӧдлісны ассьыс мастерлунсӧ, но жюри вылӧ донъяліс Пӧдтыбокысь котырӧс. Фестиваль помын вӧчисны кывкӧртӧдъяс. Котыръяс пиысь медводдза места шедӧдіс Шойнатыса команда, мӧд места — Кӧрткерӧсысь котыр, а кой-мӧд — Пӧдтыбокысь фестивальӧ пырӧдчысьяс. Нёльӧд места лои нёбдінсалы, витӧд — адзорӧмсалы, квайтӧд — вомынсалы. Став вермысьяслы вичмисны тӧдчана призъяс да грамотаяс. Юрсиктса командаӧ пырысь Станислав Коюшев нуӧдіс эколого-краеведческӧй викторина ас районса вӧр-ва тӧдӧм йылысь. Медбур тӧдӧмлунъяс петкӧдліс Пӧдтыбокса котыр, мӧд места вичмис Шойнатыса участникъяслы, коймӧд — вомынсалы да нёбдінсалы. Колӧ торйӧн пасйыны Шойнатыса котырлысь ӧтувлунсӧ. Ӧти мужичӧйлы тайӧ командаысь ордйысьӧмъяс заводитчытӧдз на лои лёк. Кӧрткерӧсса да Шойнатыса тэрыб отсӧг сетан бригадаяс пырысь-пыр вичмӧдісны мужичӧйлы колана отсӧг да нуисны бурдӧдчанінӧ. Та вылӧ видзӧдтӧг, Шойнатыса котыр эз шӧйӧвош, эз усь ловнас, а лои вермысьӧн туристическӧй фестивальын. Ставыс помасис лӧсьыда. Ыджыд арлыда йӧзлы сиӧм фестивальын петкӧдчысьяс пӧльзаӧн коллялісны кад, аддзысьлісны ӧта-мӧдныскӧд, шойччисны став сьӧлӧмсянь. А Вомынса команда котыртысьяслы сетіс бур мӧвп: нуӧдны татшӧм мероприятиесӧ не сӧмын арлыда йӧзлы, но и ичӧтджык арлыдаяслы: посни челядьлы да томуловлы. [Наталья Макарова.] {Гудырева Оксана @ Радейтӧ велӧдчысьясӧс и ассьыс уджсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} РАДЕЙТӦ ВЕЛӦДЧЫСЬЯСӦС И АССЬЫС УДЖСӦ Мӧдӧд во Адзорӧмса шӧр школаын сетӧ тӧдӧмлунъяс посни класса велӧдчысьяслы Татьяна Ивановна Холина. Тайӧ велӧдчанінын сійӧ зільӧ 2001 восянь. Велӧдысь-мывкыдсьӧдысь уджын сійӧ 18 во нин. Школа помалӧм бӧрын Татьяна велӧдчӧма 2-ӧд номера педколледжын, сэсся уджалӧма воспитательӧн. Уджысь орӧдчывтӧг велӧдчис пединститутын, кӧні босьтіс посни классъяс велӧдысьлысь уджсикас. Адзорӧмса школаын дыр кад уджаліс велӧдысь-котыртысьӧн. А ӧні пӧртӧ нӧшта на кывкутана мог — велӧдӧ медся ичӧт ныв-зонпосниӧс. Татьяна Ивановна пасйӧ, мый челядькӧд уджыс сьӧлӧм сертиыс. Посни ныв-зонпосни пӧ зэв аслыспӧлӧсӧсь, интереснӧйӧсь. Велӧдысьлы нимкодь, кор велӧдчысьяс бура гӧгӧрвоӧны уроклысь сюрӧссӧ, кывзысьысьӧсь, кор аддзӧ налысь сӧвмӧмсӧ, тӧдӧмлунъяслань ышалӧмсӧ. Но сэк жӧ сійӧ тӧдчӧдӧ, велӧдысьлӧн уджыс пӧ зэв сьӧкыд. Ӧд колӧ лоны ыджыд лов пыкӧдаӧн, терпливӧн, сибыдӧн. Татьяна Холиналы уджас бур примерӧн лоӧ сылӧн вӧвлӧм велӧдысьыс, Одыбса школаын математика велӧдысь Лидия Яковлевна Ларукова. Сідзжӧ медшӧр туйдысьӧн да отсалысьӧн, дерт жӧ, вӧлӧма мамыс, Антонина Георгиевна Михайлова, коді уджавлӧма велӧдысьӧн. — Велӧданінлӧн кӧ бур материально-техническӧй подулыс, то и уджавсьӧ кокниа да бура, — шуӧ Т. Холина. — Унатор на колӧ миян школалы, сійӧ жӧ интерактивнӧй дӧскаяс, мультимедиа техника, содтӧд этшсьӧдан-мывкыдсьӧдан небӧгъяс да сідзи водзӧ. Тайӧ кӧ ставыс лоас, велӧдчысьяслы вермам сетны нӧшта на бур да зумыд тӧдӧмлунъяс. Ӧнія олӧм корӧ выль ногӧн велӧдӧм, сӧвмӧдчӧм. Велӧдысьяслӧн лунӧ Татьяна Ивановна чолӧмалӧ уджъёртъяссӧ, ассьыс вӧвлӧм велӧдысьяссӧ уджсикаслӧн гажлунӧн да сиӧ ставныслы дзоньвидзалун, терпливлун, велӧдчысьяскӧд да налӧн бать-мамкӧд топыд йитӧдъяс кутӧм, ӧти кывйӧ воӧм. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Гудырева Оксана @ Шаньлуныс тырмӧ быдӧнлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} ШАНЬЛУНЫС ТЫРМӦ БЫДӦНЛЫ Коді Пезмӧгын оз тӧд Анна Ивановна Кутькинаӧс? Ӧдвакӧ татшӧмыс сюрас. Нэм джынйысь унджык нин олӧ мича важ коми сиктын тайӧ мелі да шоныд сьӧлӧма аньыс. Карын чужлӧм-быдмӧм мортлы Пезмӧг да сэтчӧс олысьяс важӧн нин лоисны асӧн да донаӧн. Анна Ивановна вермас помтӧг висьтавлыны тайӧ, сьӧлӧмыслы муса ин, сиктса войтыр йылысь. Сиктын олӧм, сылӧн тӧждъяс йылысь сійӧ тӧдӧ бура: ӧти-кӧ, дыр кад, 28 во, велӧдіс посни классъяс; мӧд-кӧ, 10 во зілис сиктсӧветӧн веськӧдлысьӧн; коймӧд-кӧ, 10 во юрнуӧдіс сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн... Водзмӧстчысь ань пыр муніс водзӧ, ӧтув олӧмлӧн гыкӧд. Пыр уджын да тӧждъясын. Гортас волывліс сёр рытын, но та вылӧ видзӧдтӧг, тырмыліс сылӧн шоныдлуныс и вынъясыс, медым лелькуйтыштны челядьӧс, меліа сёрнитны муса верӧсыскӧд да вӧчны гортса уджъяс. Тайӧ, тыр-бура уджалан воясӧ, Анна Ивановналы медыджыд отсасьысьӧн лоис семья. Найӧ — сылӧн медшӧр ышӧдысьясыс да лов кыпӧдысьясыс. Уджӧ ылалӧм морт эз и казяв, кыдзи тӧдлытӧг лэбисны вояс. Ӧкмис арлыд, а сыкӧд тшӧтш кужӧмлун-тӧдӧмлун. Мыйта мунӧма, мыйта вӧчӧма, мыйта нуӧма ас вывтіыс ыджыд сьӧлӧма морт... Вӧлі сьӧкыдыс и кокниыс, вӧлі шудыс и шогыс. Олӧмыс видлаліс мортӧс, сылысь крепыдлунсӧ. И войвывса морт эскӧдіс аслас торъялана дюжлунӧн, мый сійӧ оз пов сьӧкыдлунъясысь да падмӧгъясысь. Уджнас ёна винёвмис. Пезмӧгӧ Анна Ивановна локтіс 1956 воын, педучилище помалӧм бӧрын. Том велӧдысьлы, сэки тӧдтӧм на сиктын, отсалісны овмӧдчыны, уджын туйдісны-отсалісны школаса директор да завуч. Но ныв кӧсйис водзӧ на велӧдчыны, нӧшта содтыны тӧдӧмлунъяссӧ. Эз дыр чайт уджавны сиктын карысь воӧм морт. Кӧсйис куим во мысти бӧр мунны карӧ. Мӧвпъясыс эз и збыльмыны. А артмис, кыдзи лӧсьыд кинофильмын моз, паныдаліс мича статя зонмӧс и ылаліс. Армияысь воӧм Юрий Кутькин кыскис ас дорас сибыдлуннас да мелілуннас. Гӧрддзасис муслун, и регыд радейтысь сьӧлӧмъяс ворсісны гажа кӧлысь. Тайӧ вежӧрӧ колян кыпыд лунсяньыс коли нин ветымын сайӧ во. Кольӧм во Кутькинъяс пасйисны зарни кӧлысь. Кӧсъянныд тӧдны тайӧ гозъялӧн шудаа олӧм йылысь гусятор? Налӧн висьталӧм серти, таын пӧ некутшӧм гусятор абу: олам ӧта-мӧдӧс пыдди пуктӧмӧн да ладмӧдчӧмӧн. Сідзжӧ Анна Ивановна тӧдчӧдіс, мый семьяын ладыс кутчысьӧ пӧ гӧтыр вылын. Кутькинъяс дорӧ тшӧкыда волӧны тӧдса йӧз, ёртъяс. Найӧ восьса сьӧлӧмӧн вочаалӧны быд локтысьӧс. Шоныд позйын ставныслы радӧсь. Челядь важӧн нин лэбзисны бать-мам борд улысь, котыртісны семьяяс. Чужан позйӧ волӧны видлыны меддона, сьӧлӧмшӧр мамӧс да батьӧс. Накӧд тшӧтш тэрмасьӧны шань пӧль-пӧч дорӧ 7 внук да внучка. Ӧтув чукӧртчыласны и сэк тырлӧны шудӧн сьӧлӧмъяс, и радлунлы абу помыс. Анна Ивановна заслужитіс нимӧдӧм да пыдди пуктӧм. Сійӧ — велӧдысь, коді мывкыдсьӧдіс посни челядьӧс радейтны чужан аймусӧ, сӧвмӧдіс-велӧдіс, туйдіс бурланьӧ, велӧдчысьяслы вӧлі мӧд мамӧн. Сійӧ — веськӧдлысь-юралысь, коді тӧждысис сиктлӧн сӧстӧмлун, войтырлӧн бур олӧм вӧсна. Писькӧс да кывкутысь — татшӧм сійӧ, Анна Ивановна. Чолӧмалам Анна Ивановнаӧс Велӧдысьлӧн лунӧн да сиам водзӧ кежлӧ вын-эбӧс, дзоньвидзалун, шудлунӧн тыр лунъяс да став бурсӧ! [Оксана ГУДЫРЕВА. Авторлӧн снимокын: Кутькин гозъялӧн куслытӧм муслун.] {Макарова Наталья @ Юрсиктын котыртлісны регионъяскостса фотовыставка @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-05.} ЮРСИКТЫН КОТЫРТЛІСНЫ РЕГИОНЪЯСКОСТСА ФОТОВЫСТАВКА Кӧч тӧлысь 30-ӧд лунӧ Кӧрткерӧс сиктын районса оргметодшӧринын муніс регионъяскостса фотовыставка. Россияса Федерациялӧн финн-йӧгра культура шӧрин котыртіс ӧтпырйӧ кык выставка: «Ми эм и лоам» («Мы есть и будем») да «Ӧтувъялун да унасикаслун» («Единство и разнообразие»). Тайӧ фотовыставкаяссӧ сиӧма финн-йӧгра йӧзлы (ставыс найӧ 24 йӧзӧтув, на пиысь 17 олӧ Россия Федерацияын). Ӧтар залас, кӧн муніс «Ми эм и лоам» ним улын фотовыставка, вӧлі петкӧдлӧма Карел, Коми, Коми-Перым кытшысь, Мордваысь, Удмуртияысь, Ханты-Манси да Ямало-Ненеч автономия кытшысь, а сідзжӧ Мурманск кытшысь да Санкт-Петербургысь фотожурналистъяслӧн да фотографируйтны радейтысьяслӧн уджъяс. Кызвын уджас петкӧдлӧма этнослысь фотосерпасъяс — Россияса финн-йӧгра войтырлысь аслыспӧлӧслунсӧ да торъялӧмсӧ. Мӧд залын вӧлі дасьтӧма «Ӧтувъялун да унасикаслун» («Единство и разнообразие») ним улын фотовыставка. Тані петкӧдлӧма финн-йӧгра йӧзӧс, кодъяс ичӧт котыръясӧн олӧны Россия Федерацияын. Выставкасӧ дасьтӧма 30 вояс чӧж чукӧртӧм экспедицияса материалъясысь. Ыджыд фотопортретъяс вылын петкӧдчӧны олӧма йӧз — асланыс чужан кыв, культура, традицияяс тӧдысьяс да видзысьяс. На кындзи фотояс вылысь позьӧ аддзыны шензьӧдана сэтчӧс вӧр-ва да йӧзкост искусство. [Наталья Макарова.] {Макарова Наталья @ Гижалӧмӧ пырӧдчис окотапырысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-12.} ГИЖАЛӦМӦ ПЫРӦДЧИС ОКОТАПЫРЫСЬ Оз нин медводдзаысь пырӧдчы йӧзӧс гижалӧмӧ Шойнатыысь Лидия Александровна Макарова (снимокын). Сиктса юралысьлӧн корӧм серти 2002 воын сійӧ вӧлі нин гижалысьӧн. Сэк сійӧ эз уджав, пукаліс гортас ичӧт кагакӧд. Зэв тэрыб да быдлаӧ удитысь Лидия Макарова сӧглас сетіс юралысьлӧн вӧзйӧм вылӧ. Гӧгӧрвоис мероприятиелысь ыджыд коланлунсӧ да и сьӧм позис нажӧвитыштны. Йӧзӧс гижалӧмын бура петкӧдчӧмысь весиг морӧсын новлан пасӧн наградитлісны. И со таво бара на корисны Лидия Александровнаӧс пуктыны ассьыс пай Россияса став йӧзӧс гижалӧмӧ. Сійӧ тӧдӧ нин тайӧ уджсӧ, кыдзи да мый колӧ вӧчны. Тайӧ пӧрйӧ сійӧс индісны нёльӧд номера переписнӧй участокӧн веськӧдлысьӧн. Лидия Макаровалӧн участокын 15 гижалысь да 4 инструктор. Переписнӧй участокъясӧн веськӧдлысьясӧс чукӧртлісны юрсиктӧ да куим лун велӧдісны гижалӧмӧ. Та бӧрын найӧ босьтӧм тӧдӧмлунъясӧн юксисны ас участокса гижалысьяскӧд. Кывкӧртӧдӧн лоисны экзаменъяс, кодъяс мыччӧдісны пырӧдчысьяслысь бур тӧдӧмлунъяс. Россияса став йӧзӧс гижалӧмӧдз коли некымын лун. Переписнӧй участокъясӧн веськӧдлысьяс сиктъясӧ гижалысьяслы разӧдасны став колана документсӧ, выльпӧв видзӧдасны, ставыс-ӧ дась. Кыдзи шуӧ Лидия Макарова: «Уджыс лоӧ уна, ковмас сюся видзӧдны гижалӧм мунӧм бӧрся. Чайта, ставыс лоӧ бур да некутшӧм нелючкитор оз ло». [Наталья Макарова.] {Гудырева Оксана @ Налӧн артмас! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-12.} НАЛӦН АРТМАС! Уджач да ён котыр зільӧ «Северная Нива» ООО-ын. Бӧръя воясӧ тайӧ овмӧсыс тӧдчымӧн кыпӧдчис, бурмӧдіс шедӧдӧмторъяссӧ. Но та вылын найӧ оз сувтны, водзӧ сӧвмӧдчӧны, нырччӧны выль вермӧмъяслань. Зіль котырын — 30 уджалысь, на пиысь 18-ыс — скӧт видзысьяс да 5 механизатор. «Северная Ниваӧн» мӧдӧд во веськӧдлӧ видз-му овмӧс удж бура тӧдысь Галина Тарасевич. Овмӧслӧн уджын медшӧр нырвизьыс — скӧт видзӧм. Сюрукъясӧс видзӧны-дӧзьӧритӧны 400 юр вылӧ кык скӧт картаын. Талун налӧн лыдыс — 300 юр, на пиысь 130-ыс — мӧс (холмогорса пӧрӧда). Водзӧ кежлӧ овмӧсын кӧсйӧны скӧт юр лыд содтыны. Таво «Еля ты» опытнӧй овмӧслысь ньӧбӧмаӧсь 30 мӧс, та кындзи нӧшта на ньӧбасны 20-ӧс. И татшӧм ногӧн, мӧвпалӧны воӧдчыны 400 юр лыдӧдз. Сюрукъясӧс видзӧм да сӧвмӧдӧм могысь скӧт картаын нуӧдӧны пелькӧдчан, дзоньтасян уджъяс. Кукъяслӧн, мӧсъяслӧн, ӧшъяслӧн дзоньвидзалун вӧсна тӧждысьӧны ыджыд тӧдӧмлуна ветврач Татьяна Кутькина да ветсанитар Любовь Киселёва. Налӧн уджыс зэв тӧдчана, ӧд зумыд дзоньвидза мӧсъяс сетӧны унджык да нӧгыля йӧв, вайӧны ён кукъясӧс. Ветеринаръяс сідзжӧ видзӧдӧны кӧрымлысь ногтуйсӧ, ас кадӧ вӧчалӧны витамина уколъяс, дӧзьӧр улӧ босьтӧны вайсьысь-куканясьысь мӧсъясӧс. И овмӧслӧн сӧвмӧмын ыджыд пайыс, дерт жӧ, пемӧсъясӧс бурдӧдысьяслӧн. Овмӧсӧн веськӧдлысь ошкӧ уджалысьяссӧ — скӧт видзысьясӧс, лысьтысьысьясӧс, механизаторъясӧс. Уджкотырын бур дисциплина да ӧтувъялун. Найӧ тӧдӧны, мый лёка кӧ уджалан, то мӧдъясӧс босьтасны. Сэсся окотапырысь уджалӧм вылӧ ышӧдӧ и ас кадӧ удждон сетӧм. Эм уджалысьяслӧн ышалӧмыс могъяс пӧртны да мытшӧдъяс венны. Видз-му овмӧс уджын ыджыд тӧдчанлун босьтӧ и техникаӧн могмӧм. Вочасӧн «Северная Нива» пыртӧ уджӧ выль «кӧрт отсасьысьясӧс». Таво ньӧбӧмаӧсь тракторлы прицеп да йӧв провод (сувтӧдтӧм на). А мӧд воӧ кӧсйӧны лӧсьӧдны машина-трактор да силос идралан прицеп. Кӧть ӧні овмӧсын кызыс важ тракторъяс, бур трактористъяслӧн киын «кӧрт вӧвъяс» пыр ветлан ӧдаӧсь. Со и гожся страдна дырйи бура отсалісны заптыны кӧрым. Турунсӧ пуктісны план дорысь унджык — 400 тонна. Сідзжӧ тыртісны планъяс сенаж да силос серти. Эм Галина Тарасевичлӧн ыджыд кӧсйӧм сӧвмӧдны быдмӧгъяс вӧдитӧм. Сэтчӧс муяс пӧ вывті бурӧсь. Медводз кутасны быдтыны картупель и весиг капуста. Медшӧрыс — эм кӧсйӧм, а вынъяс овмӧслӧн тырмасны. Сідзкӧ, коли пӧртны пуктӧм мог. Сиам, медым овмӧсын уджалысьяслӧн збыльмисны кӧсйӧмъясныс, водзӧ сӧвмӧм да выль вермӧмъяс. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Коюшева Нина @ Уджалан кӧ, чӧскыда и сёян @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-12.} УДЖАЛАН КӦ, ЧӦСКЫДА И СЁЯН Пӧдтыбок посёлокын ас овмӧслысь лыд позьӧ чунь вылын и лыддьыны. Торйӧн нин татчӧс олысьяс оз зільны видзны мӧс. Мыйла? Ӧти-кӧ, во гӧгӧр чӧж колӧ бергӧдны сьӧкыд удж, вичмӧдны кад дӧзьӧритны пемӧс бӧрся, кӧрым заптыны... Кокньыдджык да бурджык петавны вузасянінӧ да ньӧбны дась вӧлӧга. Майбыр, джаджъяс вылын ӧні ставыс эм, мый вылӧ вежыд петас. Но оз на тай быдӧн лача кутны дась вӧлӧга вылад. Эмӧсь на йӧз, кодъяс лыддьӧны, мый чӧскыд да ногтуя вӧлӧга артмӧ сӧмын аслад зільӧмӧн. Буретш татшӧмӧн лоӧны и Пӧдтыбокысь Нина Константиновна да Михаил Васильевич Поповъяс. Посёлокын налӧн ас овмӧс медыджыд: кык мӧс, кык кукань, кык ӧшпи видзӧны. Дерт, нокыс тырмӧ. Но зіль гозъялы ёна отсасьӧны челядьыс. А найӧ Ниналӧн да Михаиллӧн витӧнӧсь. — Мӧстӧ во 2 ог нин лысьты, — висьталӧ овмӧсса кӧзяин. — Лида ныв да Миша пи тайӧ уджсӧ вӧчӧны. Гырысьджык челядь турун пуктігӧн отсасьӧны. Колӧ тӧдчӧдны, Поповъяслысь челядьӧс оз ков мырдӧн тшӧктыны уджавнытӧ. Бать-мамыс моз жӧ окотапырысь зільӧны. Тӧдӧны, мый кӧть и уджыс сьӧкыд, но прӧкыс эм жӧ. Ас вӧчӧм рысь-нӧк, сыр-вый да яйысь вӧлӧга ёна торъялӧ магазинысь ньӧбӧм дорысь, чӧскыд да пыр свежӧй. [Нина КОЮШЕВА.] {Kodko @ Бензин донсяліс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} БЕНЗИН ДОНСЯЛІС Тӧрытсянь бара на содісны донъяс ломтас-мавтас вылӧ. Сідз, АИ–95 бензин сулалӧ 25 шайт 30 ур, АИ–80 — 20 шайт 60 ур, АИ–98 — 27 шайт 10 ур. Дизельнӧй ломтас донсяліс 20 шайт 40 урӧдз. Донъяссӧ сетӧма ӧти литра вылӧ. АИ–92 бензин вылӧ доныс эз вежсьы. {Kodko @ Лоӧмтор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} ЛОӦМТОР Колян субӧтаӧ Ӧзын грездса олысь шыӧдчис участковӧй дорӧ да висьталіс, мый воддза луннас сы вылӧ уськӧдчисны куим тӧдтӧм морт да гусялісны сотӧвӧй телепон. Шыӧдчӧм пыр жӧ лои босьтӧма тӧд вылӧ. Гусялӧмторсӧ милицияса уджалысьяс аддзисны. * * * Тайӧ жӧ лунӧ юрсиктын ВАЗ–2115 машинаӧн сайын веськӧдлысь зургис мужичӧйӧс. Тыдовтчис, мыжанас вӧлӧма ачыс туй вывті подӧн ветлысь, код юрӧн петӧма машина ветлан туй вылӧ. * * * Арся пемыд войясӧ содіс гусясьӧмъяслӧн лыд. Торйӧн нин кузь киаяс нажӧвитчӧны овтӧм дачаясын. Сідз, неважӧн Додзын шышъяс петкӧдӧмась ӧти керкаысь эмбурсӧ 76 сюрс 500 шайт дон. {Kodko @ Лыдпасъяс висьталӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} ЛЫДПАСЪЯС ВИСЬТАЛӦНЫ Гӧтрасьӧм — чинӧ, торйӧдчӧм — содӧ Районын кольӧм во серти ӧкмыс тӧлысьӧн чиніс выль семья котыртчӧм. Районса загсысь специалистъяслӧн висьталӧм серти, кольӧм во тайӧ жӧ кадколастӧн гижсисны 94 гозъя, таво — 91. Кольӧм во серти содӧма и торйӧдчысь гозъялӧн лыдыс. Сідз, ӧкмыс тӧлысьӧн торйӧдчӧма 53 гозъя (2009 воын — 45). Унджык торйӧдчӧмсӧ пасйӧма ёрдлӧн шуӧм серти. Кага чужис этшаджык Тавося ӧкмыс тӧлысьӧн районын чиніс и кага чужтӧм. Во заводитчӧмсянь чужӧма 180 кага, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 219. Лыдпасъяс серти, чужысьяс пиысь унджыкыс детинкаяс — 99, нывкаяс — 89. Районса кык сикт овмӧдчанінын, Кӧрткерӧсын да Приозёрнӧйын, таво чужисны двӧйнияс. И медбӧрын, чиніс лыд тыр арлыдӧ вотӧм мамъяслӧн. Кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ кӧ татшӧмыс вӧлі 4, таво — 2. Кулысь — унджык Кольӧм во серти кулысьлӧн лыд тшӧтш содыштіс. Ӧкмыс тӧлысьӧн районын куліс 273 морт, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 264. Кулӧмлӧн медтӧдчана помкаясыс: вир ветлӧм висьӧм, юӧм да доймалӧм, вӧйӧм да кувтысьӧм, пыкӧс артмӧмысь. {Kodko @ Миянӧс гижаласны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} МИЯНӦС ГИЖАЛАСНЫ Квайтӧд лун нин Россияын мунӧ йӧзӧс гижалӧм. Лои тӧдса, вит лунӧн районын гижӧма-пасйӧма 9 сюрс сайӧ мортӧс (42 прӧчент став олысьяс пиысь). Миян йӧз гӧгӧрвоӧны тайӧ ыджыд мероприятиелысь коланлунсӧ, водзмӧстчӧны да зіля пырӧдчӧны сыӧ. Ӧткымынӧн весиг асьныс локтӧны стационарнӧй участокъясӧ. Гижалӧм удж заводитчӧмсянь татшӧм ног лои пасйӧма нин 606 районса олысьӧс. Со и юрсиктын олысь Наталья Рогачёва эз мӧд виччысьны гижалысьӧс, а ачыс пыраліс ӧтиӧд номера стационарнӧй участокӧ да медводдзаяс лыдын вочавидзис колана юалӧмъяс вылӧ. Сы висьталӧм серти, сьӧкыдлуныс пӧ абу, быд юалӧм гӧгӧрвоана, гижалӧм ставнас босьтіс 15 минут. Снимокын: Наталья Рогачёва вочавидзӧ гижалысь Евгения Гилевалӧн юалӧмъяс вылӧ. {Сергеева Анна @ Сола-юмов кӧра олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} СОЛА-ЮМОВ КӦРА ОЛӦМ Визябӧж грездын унджык олысьыс олӧма йӧз. Галина Александровна Старцева (снимокын) тшӧтш нин ыджыд арлыда, ода кора тӧлысьын 81 арӧс тыртіс. Но сы вылӧ видзӧдтӧг нывбаба зэв на и варов. Чужлӧма Галина Александровна тайӧ жӧ грездас, кӧні и ӧні олӧ. Сы висьталӧм серти, прамӧй челядьдыр да том кад абу и тӧдлӧма. Кыдзи и сылӧн арлыдаяс, водз петӧма корсьны нажӧтка. 12 арӧс на и вӧлӧма Галиналы, кор заводитіс уджавны. Медводз видзис колхозса яслиын челядьӧс. А неуна быдмыштӧм бӧрын зілис гырысьяскӧд радысь ӧтувъя уджъяс вылын. Тулыс-гожӧмнас — му-видз вылын, тӧлын — вӧрын. А война помасьӧм бӧрын уджалӧма кер кылӧданінын. — Сюрлі и кӧдзыд ва пиын келалӧм, кынмалӧм, — казьтылӧ Александровна. — Ӧні со и нёрпала сэсся, быдсяма висьӧмыс кӧвъясис. Медыджыд кӧсйӧм олӧма нывбабалӧн — мед пӧ дзоньвидзалун вӧлі, а мукӧдторнас пӧ бур йӧз отсалӧны. Со неважӧн сылы грездса ветеранъяслӧн сӧвет, кодӧн юрнуӧдӧ Анатолий Кулаков, отсаліс выльмӧдны кильчӧ-пос. Александровна аттьӧ висьталӧ таысь. Ӧд ӧтка пӧрысь мортыдлы пӧ тайӧ зэв ыджыд козин. Эз юмовӧн вӧв аньлӧн олӧм. Том кадсянь сьӧкыд удж бертӧм, а сэсся и семьяпытшса олӧмыс эз ладмы: шудтӧм верӧслун, ӧткӧн быдтысьӧм, а сэсся и куимнан челядьсӧ воштӧм (кувсисны). Синдоръяс эз и косьмывны синваысь. Дерт жӧ, та вӧсна и синъясыс жебмисны. Ӧні аньлӧн радлуныс бабӧн шуысьясын да гортса пемӧсъясын. Шойччан лунъясӧ пӧч дорӧ окотапырысь волывлӧны карсянь внук-внучкаяс. Отсалӧны олӧма аньлы пелькӧдчыны, идрасьны, градйӧрын ноксьыны. Но а быдлунъя гаж вайысьясыс — тайӧ Лёна да Муська каньяс, Жуля пон. Найӧ шонтӧны сьӧлӧмсӧ Александровналысь. [Анна СЕРГЕЕВА.] {Гудырева Оксана @ Тані олӧ радлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} ТАНІ ОЛӦ РАДЛУН Намскса посни шӧвктугъяс да налӧн бать-мам ошкӧны челядьлысь садсӧ. Вылӧ донъялӧны сэні уджалысь кагульнича-мывкыдсьӧдысьясӧс, юрнуӧдысьӧс. Тані ставсӧ лӧсьӧдӧмаӧсь лючки-бура: сӧстӧм да шоныд жыръяс, сӧвмӧдан да гажӧдан чачаяс, ворсанъяс. А медшӧрыс — сэні уджалӧны шань да мелі кагульничаяс. Асывводз ныв-зонпосни окотапырысь тэрмасьӧны дона «позъяныс», кӧні быд лун найӧс виччысьӧны мамукъяслӧн кодь шоныд сьӧлӧма кагульничаяс, кӧні рытӧдз кольлӧны тшӧтшъяяс да ёртъяс пӧвстӧ. Нӧшта кыскӧ челядьӧс и унджык тӧдӧмлун босьтны кӧсйӧм. Воськов бӧрся воськов кагульничаяс нуӧдӧны быдтасъяссӧ вежӧр югдӧдан «сарствоӧ». Нимкодь и бать-мамлы, кагукъясныс вӧсна бура тӧждысьӧны да. Челядьныс сӧвмӧны-быдмӧны дзоньвидзаӧсь, лунысь лунӧ содӧ мывкыдлунныс да кужӧмлунныс. Пасъям, кольӧм воӧ Намскса детсадлы тыри 25 во артмӧмсяньыс. Талун сэні быдмӧны 28 ныв-зонпосни. Челядьӧс мывкыдсьӧдӧны, налы пусьӧны-пӧжасьӧны, сӧстӧмлун вӧсна кывкутӧны 15 уджалысь (на пиысь 3-ыс — мывкыдсьӧдысь). Детсадйӧн 17 во веськӧдлӧ Зоя Покровкова. Ыджыд опыта уджалысьяс зільӧны кывкутӧмӧн да сьӧлӧмсяньыс. Шаньлуннас да мелілуннас найӧ сибӧдӧны ас дорас дзолюкъясӧс. Налы бура тӧдса, мый радейтӧмӧн да небыд кывйӧн позьӧ асланьӧдны и кывзысьтӧмсӧ, и рамсӧ. Ыджыд тӧжд пуктӧны мывкыдсьӧдысьяс посниуловын чужан му дорӧ муслун чужтӧмын. Зэв тӧдчана да ошкана, мый дзолюкъясӧс ичӧтсяньыс велӧдӧны пыдди пуктыны верстьӧӧс да олӧмаӧс, видзны вӧр-ва да пемӧсъясӧс, велӧдӧны вӧчны гортгӧгӧрса удж. Миянӧс шензьӧдіс челядьлӧн сад йӧрын град выв пуктасъяс вӧдитӧм. Йӧрӧ пырӧмсянь синмӧ пыр жӧ шыбитчӧны пельк градторъяс да пуктас быдтан неыджыд теплица. Детсадйӧн веськӧдлысьлӧн висьталӧм серти, быдтам ӧгурцы-помидор, а сідзжӧ 16 сикас град выв пуктас. Челядьӧс пӧ во гӧгӧр вердам свежӧй витамина сёянӧн. Сідзжӧ татшӧм йӧрын ныв-зонпосни велӧдчӧны дӧзьӧритны быдтасъяс бӧрся. Татшӧм водзмӧстчӧмсӧ эськӧ быд челядьлы садйын пыртны. Зоя Михайловнакӧд сёрнитігӧн юалім, ставыс-ӧ детсадын тыр-бур? Та вылӧ Покровкова вочавидзис, ыджыд тырмытӧмлунъяс абуӧсь, сӧмын пӧ пу кӧлуй (мебель) колӧ выльмӧдны да выль потшӧс вӧчны-сувтӧдны. Но тайӧ абу ыджыд падмӧг, а пӧртана. Эскам — мытшӧдъяс и водзӧ оз лоны. Сиам намскса дзолюкъяслы да налӧн кагульничаяслы шуда челядьдыр да уджын и олӧмын выль вермӧмъяс. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Филиаллы сӧвмыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} ФИЛИАЛЛЫ СӦВМЫНЫ Колян пекничаӧ 20-ӧд номера училищелӧн Шойнатыса филиаллӧн уджӧн воліс тӧдмасьны училищеӧн веськӧдлысь Юрий Рябов. Сійӧ ветліс велӧдчанінӧ, видзӧдліс общежитиеын оланногсӧ, мастерскӧйясын мунан уджъяс, кыдзи да кутшӧм условиеясын велӧдчысьяс босьтӧны уджсикас серти тӧдӧмлунъяс. Татшӧм волӧмыс тӧдчана сыӧн, мый водзӧ вылӧ сувтӧдсьӧны могъяс филиалсӧ сӧвмӧдӧм могысь. Тайӧ сетас позянлун велӧдны унджык том йӧзӧс колана да уна сикас профессияӧ. Ӧд Шойнатыса филиалын талунъя лун кежлӧ тӧдӧмлунъяс босьтӧны Кӧрткерӧс да Кулӧмдін районысь сё сайӧ морт. Училищеын велӧдчысьяслӧн эм став позянлуныс, медым велӧдчыны, босьтны уджсикас да лоны тыр-бур специалистъясӧн. {Kodko @ Шойччам 4 лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} ШОЙЧЧАМ 4 ЛУН Гажлункӧд йитӧдын вӧльгым (ноябрь) тӧлысьлӧн медводдза вежонӧ кутам шойччыны 4 лун. Россияса йӧзлӧн ӧтувтчан лун таво пасъям вӧльгым 4–7 лунъясӧ. Вӧльгым 5 лунӧ, пекничаӧ, шойччам жӧ. Сы пыдди кутам уджавны вӧльгым 13 лунӧ, субӧтаӧ. Сідзжӧ дыр кутам шойччыны и выль во заводитчигӧн: тӧв шӧр (январь) 1–10 лунъясӧ; ӧшым (декабрь) 31 лунӧ — уджалан лун. {Kodko @ Юӧръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-18.} ЮӦРЪЯС Кӧрткерӧсын кольӧм пекничаӧ бара на муніс видз-му ярманга. Юрсиктсаяс бура ньӧбалісны яйысь да йӧлысь вӧчӧм вӧлӧга, град выв пуктас. Поводдя кӧ лоӧ бур, йирым тӧлысь помӧдз татшӧм ярманга лоӧ на. * * * Тайӧ четвергӧ районӧ удж кузя волас Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер. Регионӧн веськӧдлысь медводз тӧдмасяс том йӧзлы военно-патриотическӧй шӧринлӧн уджӧн, бӧрынджык ветлас «Вишерскӧй» видз-му овмӧсӧ , а сідзжӧ котыртлас чукӧртчылӧм, кӧні медшӧр сёрнинас лоӧ — йӧв-яйысь вӧлӧга вӧчӧм. * * * Кольӧм вежонсянь миян районын уджалӧ ветлӧдлан флюороустановка. Флюорография прӧйдитісны 700 сайӧ морт. * * * Медводз дзоньвидзалун туялан аппарата машина воліс Лӧкчим вожса сикт-посёлокъясӧ да Приозёрнӧйӧ. Тайӧ вежонӧ сійӧ уджалас Важкуръяын, Керӧсын, Уръёльын, Пӧдтыбокын, Пӧддельнӧйын да Вомынын. Тӧлысь помӧдз флюороустановка волас Ыджыдвиддзӧ, Висерӧ, Типӧсиктӧ да Одыбӧ. {Kodko @ «Коми Лапландия» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} «КОМИ ЛАПЛАНДИЯ» Йирым 20–22 лунъясӧ юркарын муніс «Финн-йӧгра мир» XV войтыркостса телевизионнӧй фестиваль. Лои тӧдса, мый Александр Пивкинлӧн «Коми Лапландия» фильм лои вермысьӧн «Йӧзкост культура йылысь медбур фильм» нимпасын. «Коми Лапландия» — коми йӧзлӧн олӧм йылысь збыльторйӧн подулалӧм «Юрган» телеканалса вит фильмъяс пиысь ӧти, кодӧс пыртӧма «Зырянскӧй атлас» ӧктӧдӧ. Та вылын уджыс муніс сизим во, бӧръясӧ — «Коми Лапландия» — вӧчысь помаліс таво тулысын. — Уна помка вӧсна коми йӧз эз ӧтчыдысь вежлыны ассьыс оланін, — юксьӧ мӧвпъяснас Александр Пивкин. — Ӧд колян нэмын быдса вӧлӧсьтӧн мунлісны сикт-грездъясысь бур олӧм корсьӧм могысь. Ӧні войтырсикасӧс торйӧдӧ сюрс километраяс. Кыдзи найӧ олӧны? Тӧдӧны-ӧ ассьыныс эновтӧм чужанін? {Kodko @ Видзчысьӧй биысь и ваысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ВИДЗЧЫСЬӦЙ БИЫСЬ И ВАЫСЬ Воддза вежонӧ районын вӧлі кык ӧзйылӧм да ӧти морт вӧйис ваын. Лои тӧдса, йирым 22 лунӧ Мартиты посёлокын ӧзйис 8 патераа овтӧм керка. Би тшыкӧдіс керкалысь 300 квадрата метр. Ӧзйӧмлӧн помкаыс туявсьӧ на. Лунӧн сёрӧнджык, йирым 24 лунӧ, юрсиктын Набережнӧй уличаса 15 номера керка дорын ӧзйис пывсян. «Гӧрд петук» торкис вевтлысь 6 квадрата метр. Тайӧ жӧ лунӧ Тимасиктса тыын вӧйис Эжва карса олысь Д. В. Жикин. Неминучаыс лоӧма пу пыжӧн ты вуджигӧн. Пыжын вӧлӧмаӧсь код юра кык том морт. Ыджыд тӧвныр вӧсна ва вывті ветлан техника путкыльтчис; ӧтар айловлы мойвиис мездысьны кӧдзыд ва кабырысь, а мӧдарыс — вӧйис. Вӧйӧмаӧс корсьысисны да аддзисны ГИМС-лӧн Кӧрткерӧсса юкӧнын уджалысьяс да республикаса ПАСС-ысь мездысьяс. Содтӧд пасъям, таво районын ва вылын вӧйис 6 морт. На пиысь кызвыныслӧн эз вӧвны мездысян жилетъяс. {Канева Лина @ Комсомол менам олӧмын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} КОМСОМОЛ МЕНАМ ОЛӦМЫН Йирым 29-ӧд лунӧ комсомолечьяс кутасны пасйыны ассьыныс гаж. Комсомол радӧ ме пыри Пӧддельнӧйса школаын 7-ӧд классын велӧдчигӧн. Райкомыс вӧлі Шойнатыын. И медым пырны комсомолӧ ме сэтчӧ воӧдчи кыткӧ подӧн муныштӧмӧн, кыткӧ пошта новлан доддьын. А кор помалі Сыктывкарса педучилище, а сы бӧрын — пединститут, ме топыда йиті ассьым олӧмӧс комсомол уджӧн. Школаын уджаліс кружок «Наш ленинский комсомол». Сійӧ кружокас волывлісны медся активнӧй велӧдчысьяс, медым тӧдмавны, кутшӧмӧн колӧ лоны комсомолечлы. Помнита, том войтыркӧд ветлывлім Кӧрткерӧсса комсомоллӧн райкомӧ. Буретш сэні вӧлі примитӧны комсомолӧ. Ёна и повлісны том войтыр гырысь чина йӧзысь. А бӧрыннас, кор тӧдмалісны, мый веськалісны комсомолӧ, вӧліны зэв радӧсь. Ӧд найӧ — комсомолечьяс, налӧн кианыс комсомольскӧй билет! Уджыс вӧлі уна. То колӧ дасьтыны интереснӧй концерт, то колӧ нуӧдны нималана йӧзкӧд аддзысьлӧм, тшӧкыда овлісны и субботникъяс. Колӧ пасйыны, мый комсомолечьяс ёна отсасьлісны совхозъяслы турун пуктыны да картупель керны. Унатор на позьӧ висьтавны комсомольскӧй удж йывсьыд, но ставсӧ ӧд он гиж. Меным окота бур кывъясӧн пасйыштны став комсомолечьясӧс да сины налы быд бурсӧ: дзоньвидзалун, бур вермӧмъяс, быд семьялы ыджыд шуд. [Лина КАНЕВА. Шойнаты.] {Пинягина Оксана @ Муслунсӧ аддзис Висерысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} МУСЛУНСӦ АДДЗИС ВИСЕРЫСЬ Неважӧн Висер сиктын пасйисны зарни кӧлысь София Богдановна да Иван Семёнович Михайловъяс. София Богдановна Ладэ (нывдырся овыс) — немка, бать-мам да чой-вокъясыскӧд овлӧмаӧсь Новгород обласьтса сиктын, кӧні кызвыныс вӧлӧмаӧсь немечьяс. Война дырйи сиктыс дзоньнас сотчӧма, чойыс пӧгибнитӧма. Недыр мысти сэтчӧс олысьясӧс, кыдзи йӧзлӧн вӧрӧгъясӧс, ыстӧмаӧсь войвылӧ. Тадзи найӧ веськалӧмаӧсь Одыбӧ, кӧні пӧрӧдӧмаӧсь вӧр. Батьсӧ Мартын вокыскӧд ыстӧмаӧсь трудармияӧ: ӧтиыс веськалӧма Веселовкаӧ, кӧні 17 арӧсӧн кувсьӧма, а мӧдыс (батьыс) — Пезмӧгӧ. Недыр мысти висьмӧма да кувсьӧма жӧ. Мам ныла-пиакӧд эськӧ мӧдӧдчылӧмаӧсь бать ордӧ, но абу воӧмась. Кутӧмаӧсь найӧс да пуксьӧдӧмаӧсь Кӧрткерӧсса изоляторӧ. Сэтысь петӧм бӧрын Одыбӧ абу нин мунӧмаӧсь. Мам пырӧма уджавны Шойнатыса МТС-ӧ, а Соня Шудӧгын кага видзис. Кык во сэні пусис, песласис, мыськасис, видзис куим челядьӧс. Сэсся детдомын прачкааліс да нянькааліс. 1949 воын ыстӧны Пӧдтыбокӧ увйысьны. Сэні и аддзысьӧны Висерса Ванякӧд. Иван Семёнович чужис-быдмис Висерын. Велӧдчӧма трактористӧ да мунӧма уджавны Пӧдтыбокӧ. Кӧлысь ворсӧмаӧсь нёльӧн: гижсьысьяс, Иван Семёновичлӧн воча вок да София Богдановналӧн нывъёртыс. Нёль челядь чужтӧм бӧрын Михайловъяс локтісны Висерӧ мам керкаас. Тӧждысьӧны пӧрысь мам вӧсна. София Богдановна пенсияӧдз зілис пекарняын, пенсияӧ петӧм бӧрын — сельпоын мыськасьысьӧн. Медыджыд пиныс, Коля, помавлӧма видз-му овмӧс техникум, уджалӧ карын шоперӧн. Быдтіс куим пиӧс. Толя олӧ карын, ас вылӧ уджалысь, быдтіс куим челядьӧс. Сергейлӧн тшӧтш жӧ куим челядь, зільӧ карын шоперӧн. Сӧмын Сашалӧн кык быдтас, кыкнанныс ӧні армияын. Таво Михайловъяслӧн ӧтпырйӧн локтасны армияысь нёль внук. Нёльнансӧ Богдановна колльӧдӧма, весиг карӧдз ветлӧма. София Богдановнаӧс ёна пыдди пуктӧны челядьыс, внукъясыс, правнукъясыс. Налӧн эм бур традиция: мамлӧн чужан лунӧ ставӧн чукӧртчылӧны бать-мам керкаын. Михайловъяслӧн керка кыпыд, пельк. Дыр кад видзисны ас овмӧс: мӧс, кук, порсьясӧс. Богдановна зэв чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ и. Сьӧкыд олӧм вылӧ видзӧдтӧг, кыв-вора, кыпыд этша, шань. Радейтӧ ветлӧдлыны гажъяс да концертъяс вылӧ. Сиам София Богдановналы да Иван Семёновичлы дзоньвидзалун, тӧждысьтӧмлун, асланыс ёрта семьяӧн унаысь на пасйыны тшупӧда кӧлысь. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Пыдди пуктана «Звезда» газет лыддьысьысьяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ПЫДДИ ПУКТАНА «ЗВЕЗДА» ГАЗЕТ ЛЫДДЬЫСЬЫСЬЯС! Ме медводдзаысь шыӧдча тіян дорӧ, кӧть и зіля «Звезда» районса газетын медшӧр редакторӧн йирым (октябрь) 1 лунсянь. Эска, газет лыддьӧны унаӧн и кӧсйӧны тӧдны: «Мыйла «районкаӧн» босьтчис веськӧдлыны морт, коді оз тӧд коми кыв?» Кӧсъя извинитчыны тіян водзын тайӧ тырмытӧмторсьыс. Ме кокниа сёрнита роч, украинскӧй да английскӧй кыв вылын. Ӧні жӧ заводиті велӧдны коми. Неуна гӧгӧрвоа сёрнисӧ, сідзжӧ тӧда, мый комиын эм 16 лыддьӧг. Сэк жӧ «Звездаын» менам эмӧсь бур отсасьысьяс — редакцияын уджалысьяс да общественнӧй корреспондентъяс. Шыӧдча и тіян дорӧ, пыдди пуктана лыддьысьысьяс! Гашкӧ, ми, газетын зільысьяс, мыйкӧ эгӧ казялӧй районса олӧмысь, кора юӧртны миянлы та йылысь телепон пыр либӧ редакцияӧ пыралӧмӧн. Тӧда, мый Кӧрткерӧс районын олӧны шензьӧ-дана войтыр, быд лун лоӧны выльторъяс. Аски «Звезда» газет нуӧдас аддзысьлӧм аслас общественнӧй корреспондентъяскӧд. Кута лача, мый налӧн да тіян отсӧгӧн районын кутас петны бур, выльмӧдӧм газет — юӧръясӧн, лоӧмторъяс йылысь пасйӧдъясӧн да сиктса йӧз йылысь гижӧдъясӧн. Ми вежсям нин. Таын ыджыд пай — «Звезда» газетын зільысьяслӧн да тшӧтш и тіянлӧн. Вежсьӧмъяс лоасны водзӧ. И таысь ставныдлы зэв ыджыд аттьӧ. Пыдди пуктӧмӧн «Звезда» газетса медшӧр редактор Любовь МИРОШНИЧЕНКО. {Kodko @ Сикт шӧрын — лоп-ёг чукӧртанін @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} СИКТ ШӦРЫН — ЛОП-ЁГ ЧУКӦРТАНІН Дивӧ да и сӧмын. Татшӧм мисьтӧмтор аддзӧм бӧрын (видзӧдӧй снимок) сӧмын и коли шуны: «Одыбын ӧткымын олысь ассьыс сиктсӧ ньӧти нин оз радейт». Позьӧ-ӧ тыртны тадзи сиктшӧрса туйбок, а нӧшта — автобус сувтланін? Кыдз тӧдса, Одыбын эм торъя лӧп-ёг чукӧртанін. Сійӧ абу ылын сиктсянь, вогӧгӧр сэтчӧ эм шыльыд туй. И кодлӧн эм ас техника, позьӧ любӧй кадӧ петкӧдны сэтчӧ гортса клам. Да и мукӧдлы, кодлӧн абу ас техника, сідз жӧ, мытшӧдъястӧг эм позянлун нуны лӧп-ёг. Ӧд татчӧс сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлысь Нина Подорова, бура ладмӧдӧма та кузя уджсӧ. Администрациялы кык во сайын вичмис выль трактор. Та вӧсна техника боксянь мытшӧдыс абу. Сӧмын сет шыӧдчӧм сиктсӧветӧ и лыда лунъясӧн индӧм кадӧ трактор нуас керка дорысь водзвыв дасьтӧм лӧп. И сиктсаяс бура тӧдӧны та йылысь. Со и кыптӧ юалӧм пакӧсьтчитчысьяс дорӧ: «Мыйла да кодлы лёксӧ вӧчӧны? И кутшӧм налӧн эськӧ чужис юрас мӧвп, аддзисны кӧ автобусысь петӧм бӧрын татшӧм мисьтӧмтор юрсиктысь либӧ юркарысь?» Тадзи вермас вӧчны сӧмын сійӧ, коді оз радейт ассьыс чужанін, ассьыс сиктсаясӧс. А талун, кыдзи тӧдса, Одыбын лыддьыссьӧ 1 сюрс 500 морт. И артмӧ, кутшӧмкӧ лыда олысь, став бур йӧзсӧ янӧдӧны мир пасьта. А, гашкӧ, кутӧны лача, мый автобус карӧ мунігӧн пӧпуттьӧ и налысь лӧп-ёгсӧ тшӧтш нуас? {Kodko @ Тӧв кежлӧ дасьӧсь! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ТӦВ КЕЖЛӦ ДАСЬӦСЬ! Кольӧм пекничаӧ пытшкӧсса делӧяслӧн районса юкӧнын уджалысьяс вежисны форменнӧй гожся паськӧмныссӧ тӧвся вылӧ. Кузь тӧв кежлӧ налысь дасьлунсӧ видзӧдалісны юрсиктса стадион вылын строевӧй смотр дырйи. Медводз районса ОВД-са МОБ-ӧн юрнуӧдысь Андрей Зрайченко прӧверитіс уджалысьяслысь эскӧданпасъяс (удостоверениеяс) да личнӧй номеръяс, а сідзжӧ видзӧдаліс форменнӧй паськӧмсӧ. Сэсся погона войтыр петкӧдлісны кужӧмлунсӧ строевӧй восьласӧн ветлӧдлӧмын. Медбӧрын прӧверка пыр мунісны и уджвывса машинаяс. Андрей Зрайченколӧн висьталӧм серти, эрдӧдӧм тырмытӧмторъяссӧ корим бырӧдны матысса кадӧ. Строевӧй смотрлӧн медшӧр кывкӧртӧдыс — пытшкӧсса делӧяслӧн районса юкӧн тӧв кежлӧ дась. Тӧд вылӧ пасъям: Коми республикаса МВД-лӧн тшӧктӧм серти, вӧльгым (ноябрь) 1 лунсянь пытшкӧсса делӧяслӧн юкӧнын уджалысьяс вуджӧны тӧвся паськӧм вылӧ. {Kodko @ Томулов синъясӧн аддзам мунымӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ТОМУЛОВ СИНЪЯСӦН АДДЗАМ МУНЫМӦС Районса том войтыр вермасны пырӧдчыны «Мир глазами молодых» нима фотоконкурсӧ. Конкурсыс мунас йирым (октябрь) 20 лунсянь да нюжалас ӧшым (декабрь) 20 лунӧдз. Сійӧс котыртысьяс — М. Н. Лебедев нима шӧр библиотека, райадминистрацияысь культура да том войтырлӧн юкӧн, «Звезда» газет редакция. Томуловлысь (14 арӧссянь 30 арӧсӧдз) уджъяс-снимокъяс виччысьӧны Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаын (Сӧветскӧй улича, 187 номера керка). Ыстӧй сӧмын электроннӧй jpeg ыдждаа уна рӧма либӧ сьӧда-еджыда снимокъяс, медым позис печатайтны А–4 бумага вылын. Содтӧд корӧмъяс: снимоклӧн ним, снимайтысь йылысь гижӧд (ним, арлыд, оланін); снимокъяс позьӧ лӧсьӧдны графическӧй редактор отсӧгӧн. Сідзжӧ пасъям, конкурс нуӧдсьӧ куим нимпасын: «Лыддьыся ме, лыддьысьӧны менам ёртъяс», «Менам чужан му», «Медся интереснӧй вӧвлӧмтор» (сикт олӧмын, велӧдчанінын, семьяын). Конкурс помын медбур уджъяссӧ петкӧдласны библиотекалӧн выставкаын да йӧзӧдасны миян газетын. {Гудырева Оксана @ Чужан кыв дорӧ радейтӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ЧУЖАН КЫВ ДОРӦ РАДЕЙТӦМӦН Визябӧж грездын олысь Анатолий Кулаков пыдди пуктӧ мамыслысь чужан, мыла сьыланкыв моз сьӧлӧм шонтан, муса коми кыв. Сылӧн висьталӧм серти, налӧн рӧдыс — роч. Вӧлӧгда губернияысь куим вок локтӧмаӧсь Комиӧ. Тані тӧдмасьӧмаӧсь оз тусьяс кодь коми нывъяскӧд да пыр жӧ гӧтрасьӧмаӧсь. Роч айловъяссянь да коми нывбабаяссянь чужисны мича чужӧмбанаӧсь челядь. Анатолий Семёнович бура сёрнитӧ и рочӧн, и комиӧн. Та кындзи, школаын велӧдӧма нӧшта немеч кыв. Сійӧ шуӧ, ме пӧ шуда, мый велӧдлі коми кыв. Ичӧт дырйиыс зэв пӧ вӧлӧма забеднӧ, кор коми челядьӧс кольӧдлісны чужан кыв велӧдны, а рочьясӧс — лэдзлісны гортас. Но быдмыштӧм бӧрын сылӧн видзӧдласыс вежсис. И ӧні ньӧти оз жалит, мый ас кадӧ велӧдіс коми кыв. Коми кыв тӧдӧмыс отсалӧма айловлы велӧдны немеч да испанскӧй кывъяс. Найӧ пӧ матыссаӧсь и торъя сьӧкыдлунъяс эз вӧвны. — Ме гӧрдитча, мый сёрнита комиӧн, мый мӧвпала комиӧн, мый кывбуръясӧс тэча комиӧн, — сьӧлӧмсяньыс шуӧ Анатолий Кулаков. — Ӧткымын моз ог яндысь аслам чужан кывйысь, а водзӧ паськӧда да видза. Гортас, семьякӧд, сёрнитӧ сӧмын комиӧн. Кулаков семьяын пыдди пуктӧны коми традицияяс. Светлана гӧтырыс тшӧкыда чӧсмӧдлӧ шаньга-пирӧгӧн, тшака шыдӧн, рокӧн. Коми сёян — пӧтӧса да чӧскыд, дзоньвидзалунлы пӧльза вылӧ. Коми йӧз — нянь-сов вылӧ бурӧсь, лышкыдӧсь. Татшӧм и Кулаковъяслӧн шань семья. Быд локтысьӧс шоныда примитасны да гӧсьтитӧдасны. Нимкодь, эмӧсь миян чужан мунымӧс, кывнымӧс радейтысь да видзысь войтыръяс да. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Макарова Наталья @ Шуда гозъя @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ШУДА ГОЗЪЯ Куим паса во Пезмӧгысь Владимир Иванович да Лия Николаевна Виноградовъяс таво пасйисны 55 во ӧтувъя олӧмын. Владимир Иванович чужліс Вӧлӧгдаса Черняево грездын 1935 воын. Сэні помаліс сӧмын кык класс. А сэсся муніс овны ыджыдджык вок дорас Кировӧ. Тані помаліс 7 класс. А сэсся «Кировскӧй Правда» газет лист бокысь аддзис юӧр, мый Воркутаса горнӧй техникум примитӧ велӧдчысьясӧс. Унаӧн ыштісны велӧдчыны сэні, матӧ 700 морт, а босьтісны сӧмын 119-ӧс. Владимир эз жӧ веськав. Но майшасьны эз кут да пырис велӧдчыны Воркутаса коймӧд номера училищеӧ. А кык во мысти сійӧ вӧлі специалист-электрикӧн. Уджсикас босьтӧм бӧрын, 1954 воын, Владимирӧс ыстісны уджавны юркарӧ. Ӧти тӧв зілис Выльгортса колхозын, а сэсся воӧ Пезмӧгӧ. Тані и ӧти йӧктан рыт дырйи тӧдмасис мича нывкӧд, Лиякӧд, кодкӧд и йитіс олӧмсӧ. Лия Николаевна ачыс Пезмӧгса, чужліс 1932 воын. Кор сылы вӧлі куим арӧс, батьсӧ индісны уджавны Шойнатыса райфинотделӧ главбухӧн. Став семьянас вуджисны Шойнатыӧ да вит во олісны сэні. А сэсся заводитчис война. Фронт вылӧ босьтісны и Лиялысь батьсӧ. Та вӧсна семьяыс бӧр локтӧ овны Пезмӧгӧ. Лиялы сэк вӧлі 9 арӧс, буретш школаын велӧдчан кад. Чужан сиктса школаын Лия помаліс 7 класс, нӧшта ӧти во велӧдчис Кӧрткерӧсын. А сэсся пырис Сыктывкарса медучилищеӧ. А кык во мысти Лия воӧ уджавны Маджаӧ, бӧрынджык — Пезмӧгса больничаӧ. «Комисельэлектро» котырын Владимир Виноградов кындзи уджалісны нӧшта квайт мужичӧй. Коді пезмӧгса вӧлі, а коді и локтысь. Но пӧртісны ӧти мог: вӧчисны Пезмӧгын би. Ивановичлӧн висьталӧм серти, прамӧй техника сэк эз вӧв. Став уджсӧ вӧчисны кипомысь: сувтӧдалісны сюръяяс, нюжӧдалісны би мунан вез. Воӧн и вӧчисны ставсӧ. А во мысти Владимирӧс ыстӧны Мохчаӧ. Том гозъя ӧтлаын мунӧны сэтчӧ. Сэні и чужӧ налӧн медводдза пи — Саша. Коли во. Лия пиыскӧд бӧр локтӧны чужан сиктас, а верӧссӧ ыстӧны Мутный Материк сиктӧ. Но некымын тӧлысь мысти и сійӧ локтӧ гортас, Пезмӧгӧ. «Тадзи и «шыблалӧны» вӧлі миянӧс Республика пасьта. Мукӧдлаас весиг карасиныс эз вӧв, сиськӧн вӧлі олам», — казьтылӧ Владимир Иванович. Пезмӧгӧ локтӧм бӧрын Владимир пырис уджавны колхозӧ. 1961 воӧдз зілис электрикӧн, а сэсся трактористъяслысь курсъяс помаліс да кутіс уджавны трактор вылын. Лия зілис медсестраӧн Пезмӧгын, а сэсся Кӧрткерӧсын, Приозёрнӧйын. Челядьсӧ быдтыны отсаліс мамыс. Сэк кежлӧ гозъялӧн чужи нӧшта кык пи: Женя да Коля. 1966 воын индісны Владимир Ивановичӧс юрнуӧдны сельпоӧн. Но сьӧлӧм вылас ёнджыка вӧлі воӧ трактористлӧн удж да нёль во мысти бӧр пуксис «кӧрт вӧв» сайӧ. 22 во трактор вылад сэсся уджаліс, пенсия вылӧ петтӧдз. Пияныс быдмисны. Ыджыдджыкыс олӧ Марий Элын. Шӧркостыс — Эжваын. Коймӧдсӧ неминуча суис — кувсис нелямын арӧсӧн. Виноградов гозъялӧн квайт внук-внучка. Ыджыдӧсь нин ставныс. Пенсия вылын Владимир Иванович да Лия Николаевна прӧст оз овны, кроликъясӧс на видзӧны, тулыс-ар градвылын зільӧны. «Таво менам олӧмын куим тӧдчана пас, — юксьӧ Владимир Иванович. — Меным тыри 75 арӧс, семьяпытш олӧмлы — 55 во, а нӧшта, Пезмӧг сиктӧ би нюжӧдӧмсянь коли 55 во. Мыйлакӧ бӧръя лоӧмтор йывсьыс некод оз и казьтыв». Пезмӧгса Южная улич вылын Владимир Виноградов олӧ 46 во нин. Тані жӧ олісны нӧшта нёль электрик (абу нин ловъяӧсь), кодъяс сы моз жӧ пуктісны ассьыныс пай сиктлӧн «югыд» олӧмӧ. И Владимир Ивановичлӧн эм ыджыд кӧсйӧм, мед тайӧ уличасӧ сиисны медводдза электрикъяслы. Мед жӧ тайӧ кӧсйӧмыс збыльмас. Ӧд сэтшӧм ыджыд да сьӧкыд удж лои вӧчӧма: нюжӧдӧма Пезмӧгӧ югыд би. [Наталья Макарова.] {Kodko @ Юӧръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-26.} ЮӦРЪЯС Висерын нывбабаяслӧн котыр шойччан лунъясӧ петалісны пелькӧдны сикт. А гырысь классын велӧдчысьяс ветлісны юркарса театрӧ, видзӧдісны «Макар Васька сиктса зон» петкӧдчӧм. * * * Одыбын ас вӧляысь кутӧмаӧсь босьтавны му участокъяс да кыпӧдавны стрӧйбаяс. Ӧткымынӧн жӧ паськӧдӧмаӧсь ӧшиньув. А воас тӧв да тайӧ жӧ йӧзыс и кутасны медъёна шуасьны: «Мыйла лёка весалӧны туйяс?» А буретш тадзи и лоӧ. Ӧд лым весалан техника ӧні оз кут сибавны потшӧм туйяс вылӧ. Пыдди пуктана Одыбса олысьяс! Ас вӧляысь ӧні оз позь босьтны муястӧ, колӧ медводз сёрнитчыны сикт овмӧдчанінса администрациякӧд. Вермасны ӧд кывкутӧмӧ кыскыны. * * * Ставроссияса йӧзӧс гижалӧм муніс тӧрыт медбӧръя лун. Но ыджыд мероприятие та вылын эз помась. Кыдзи висьталӧны ВПН–2010 вося штатӧ пыртӧм районса службаын зільысьяс, талунсянь да йирым 29 лунӧдз, быд дасӧд оланінӧ вермасны нӧшта на волыны йӧзӧс гижалысь да инструктор. Такӧд йитӧдын, районса олысьяслы колӧ гӧгӧрвоӧмӧн матыстчыны йӧзӧс гижалысьяс дорӧ да вочавидзны юалӧмъяс вылӧ. {Попов Геннадий @ «Ловъя ва» пасъяс чужан лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-10-29.} «ЛОВЪЯ ВА» ПАСЪЯС ЧУЖАН ЛУН Мы впервые публикуем материал на коми языке в пятничном выпуске. Решили нарушить традицию, потому что он требует срочного опубликования. Локтан пекничаӧ, вӧльгым (ноябрь) 5 лунӧ, Одыбысь челядьлӧн сьылан-йӧктан «Ловъя ва» котыр кыпыда кутас пасйыны чужан лунсянь 15 во тырӧм. Котыртчыліс сійӧ 1995 вося вӧльгым 7 лунӧ. Тайӧ кадколастӧн тані быдмисны челядьлӧн некымын кӧлена. Сӧвмис и ачыс котыр. И талун сійӧ нималӧ оз сӧмын аслас чужан сиктын, районын, но и республикаын. Тшӧкыда налысь петкӧдчӧм позьӧ аддзыны ыджыд гажлунъяс вылын, кыдз В. Савинлысь, А. Осиповлысь тшупӧда пасъяс пасйигӧн. Ёрта йитӧдъяс «Ловъя ва» котыр кутӧ и «Би кинь» челядьлӧн журналкӧд. А неважӧн енбиа челядь ветлісны юркарӧ «Школаӧдз велӧдӧмын йӧзкост проблемаяс туялан лаборатория» юбилей вылӧ. Тшупӧда пас «Ловъя ва» котыр кутас пасйыны Одыбса шӧр школаын. Челядь зэв нимкодьпырысь дасьтысьӧны тайӧ гаж кежлас. [Геннадий ПОПОВ.] {Попов Геннадий @ Антонина Подорова — республикаын медся муса ныв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} АНТОНИНА ПОДОРОВА — РЕСПУБЛИКАЫН МЕДСЯ МУСА НЫВ Кӧн нӧ эськӧ Коми муас Медмичаӧсь нывъясыс? Миян гажа Висер вожын Медмусаӧсь нывъясыс... (Г. Поповлӧн сьыланкывйысь) Неважӧн юркарын муніс «Райда» IIІ республикаса конкурс. Асланыс мичлунӧн, сюсьлунӧн да енбиӧн вермасьны чукӧртчылісны республикаысь коми нывъяс. На лыдын вӧлі и миян районысь мича да авъя Антонина Подорова, коді лои вермысьӧн «2009 вося «Мисс «Звезда» ордйысьӧмын. Мичлунлӧн конкурс юркарын вӧлі кык лун чӧж. Стрӧг жюри водзвылын коми нывъяслы коліс петкӧдлыны ассьыныс сямлун, мывкыдлун да сюсьлун некымын номинацияын: «Асьтӧ петкӧдлӧм», «Енби», «Коми костюм» да с. в. Ордйысьӧм муніс зэв кыпыда. Мича нывъяс пиысь быдӧн зілис петкӧдлыны асьсӧ медся-медсяӧн. На вӧсна ёна «висисны» и отсасьысь котыръяс. Миян Тонюклы отсасисны КРЦДОД-лӧн «Нюмсер» нима юкӧнысь велӧдысьяс Рада Павловна Михайлова да Геннадий Иванович Попов, Одыбса шӧр школаысь велӧдчысь, «Ловъя ва» ансамбльын сьылысь Андрей Михайлов, РОМЦ-ысь медшӧр режиссёр Любовь Андреевна Мишарина. И, дерт жӧ, быдӧн на пиысь аддзис, мый Антонина Подорова пыр вӧлі медбуръяс лыдын. Быд номинацияын сійӧ петкӧдліс ассьыс яръюгыд енби, мичаа сёрнитіс сӧстӧм коми кыв вылын. Тайӧс казялісны и конкурс видзӧдысьяс. И буретш гала-концерт дырйи, коді муніс искусствояслӧн гимназияын, лои тӧдса, мый миян Антонина босьтіс «Медся муса ныв» ним. Сылы медуна гӧлӧс сетісны конкурс видзӧдысьяс. Нывлы вичмис почёт лента, диплом, козинъяс да дзоридзьяс. Сцена вывсянь сійӧс чолӧмалісны унаӧн: районса веськӧдлысьӧс вежысьяс — Андрей Люосев да Вера Киселёва, Одыб сиктса юралысь Нина Подорова, «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Кӧрткерӧс районса котырӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева, КРЦДОД-ысь директор Тамара Борискина да мукӧд. Конкурс дасьтӧмӧ пуктӧма уна вын да кад. И, дерт жӧ, ыджыд аттьӧ медводз колӧ висьтавны РОМЦ-ысь режиссёр Любовь Мишариналы. Неуна пасйышта и Антонина Подоровалысь олан туйвизьсӧ. Таво сійӧ помаліс Одыбса шӧр школа да пырис велӧдчыны юркарса культура колледжӧ. Ӧд нывка ичӧтсянь зэв ёна радейтӧ сьывны да йӧктыны. Челядьлӧн Одыбса сьылан-ворсан «Ловъя ва» котырын сійӧ пыр вӧлі медбур сьылысьяс лыдын. И, дерт жӧ, воясӧн чӧжӧм енбиыс ёна тӧдчис «Райда» конкурсын петкӧдчӧмын. Пӧся чолӧмалам ассьыным быдтасӧс тайӧ ыджыд вермӧмӧн да сиам крепыд дзоньвидзалун, шуда олӧм, бура велӧдчыны да водзӧ шедӧдны выль вермӧмъяс. [Геннадий ПОПОВ.] {Сергеева Анна @ Вӧзйӧмъяс вӧліны коланаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} ВӦЗЙӦМЪЯС ВӦЛІНЫ КОЛАНАӦСЬ Водзынджык пасйылім, мый йирым (октябрь) 27 лунӧ «Звезда» газет редакция нуӧдіс аддзысьлӧм аслас общественнӧй корреспондентъяскӧд. Колӧ тӧдчӧдны, бӧръя татшӧм чукӧртчылӧмыс вӧлі прамӧй важӧнкодь нин, кык во сайын. И, дерт жӧ, тайӧ каднад лои уна вежсьӧм, кыдз редакция котыр пытшкын, сідзжӧ и общественнӧй гижысьяс костын. Сідз, тавося йирым 1 лунсянь «Звезда» газетӧн босьтчис юрнуӧдны выль редактор, Л. Ю. Мирошниченко. Аддзысьлӧм дырйи медводдза кыв и лои сетӧма сылы. Любовь Юрьевна тӧдмӧдіс общественнӧй гижысьясӧс аслас олан да уджалан туйвизьӧн, юксис водзӧ вылӧ пуктӧм могъясӧн. Дерт, общественнӧй гижысьяс медводз кӧсйисны тӧдмавны: мыйла коми газетӧн босьтчис веськӧдлыны роч морт, кутшӧм кыв вылын кутас водзӧ петны газет да сідз водзӧ? — Коми кыв кӧть бура ог тӧд, но неуна гӧгӧрвоа жӧ, — тӧдчӧдіс Любовь Мирошниченко. — Сэк жӧ, районкаын талун зільӧ бур ёрта котыр, и на отсӧгӧн, а тшӧтш и тіян водзмӧстчӧмӧн, ми огӧ бӧрыньтчӧй коми кывйысь. А сідзкӧ и газет водзӧ кутас петны коми да роч кыв вылын. Чужан мам кыв вылын гижӧдъяс кутам зільны йӧзӧдны нӧшта на унджык. И менам эм ыджыд кӧсйӧм — вежны газетлысь чужӧмбан, и, дерт жӧ, ті казялінныд, мый кутшӧмсюрӧ вежсьӧм лои нин. — Збыль кӧ шуны, районка лои мичаджык, лыддянаджык, — пырӧдчис сёрниӧ Визябӧжысь общественнӧй гижысь Анатолий Кулаков. — Но сӧмын ӧтитор оз во сьӧлӧм вылӧ, мый вывті ёна ошкана гижӧд йӧзӧдсьӧ сикт овмӧдчанінъясса юралысьяслӧн удж йылысь. Шуам, кыдз югзьӧдӧмаӧсь сиктса уличаяс. Ме водзын тшӧтш вӧлі сиктса веськӧдлысьӧн и кӧсъя шуны, мый тайӧ налӧн мог, кодӧс быть колӧ пӧртны олӧмӧ. Бурджык гижӧй сиктса прӧстӧй морт йылысь, видз-му да вӧр овмӧсъясын вӧвлӧм да ӧнія уджалысьяс йылысь. Сэсся, районын олӧ зэв уна енбиа йӧз, кывбур тэчысьяс. Тӧдӧмысь, унаӧн на пиысь кутӧны ёрта йитӧдъяс и редакциякӧд. Йӧзӧдӧй налысь уджъяссӧ. Анатолий Кулаковкӧд ӧти кывйӧ воисны и мукӧд общественнӧй гижысь. А Станислав Коюшев нӧшта содтіс, мый оз ков вывтіасьны и районса веськӧдлысьлысь удж петкӧдлӧмын. — Кор газетлӧн быд петасын йӧзӧдсьӧ районса веськӧдлысь йылысь гижӧд, весиг лыддьынысӧ дышӧдӧ, — юксис Станислав Николаевич. — Нӧшта, республикаса газетъясысь тӧдмалі, мый миян районка кутас петны вежоннас ӧтчыдысь и лоӧ кызджык. Ме, кыдз газетлӧн важся ёрт, татшӧм вежсьӧм ог пыдди пукты. Вӧзъя, мед и водзӧ газет петӧ сідз, кыдзи ӧні, некымынысь вежоннас. И сетны унджык бур юӧр районса олӧмысь. Дерт, зык-шум эз ло, но вена сёрни артмыліс жӧ чукӧртчӧмаяс костын. Ӧтияслы сьӧлӧм вылӧ оз во, мый йӧзӧдсьӧ гороскоп, мӧдъяслы — сёян йылысь рецептъяс. — А менӧ майшӧдлӧ, мыйла сэтшӧм ыджыда йӧзӧдсьӧ телепрограмма, газетлысь дзонь номер босьтӧ, — шуис Кӧрткерӧсысь общественнӧй гижысь Александр Панюков. — Позьӧ кӧ, чинтыштӧ, мед унджык места коляс гижӧдъяслы. Сідзжӧ, окота аддзыны газет лист бокысь и вена сёрнияс. Бур лоӧ, йӧзӧдасны кӧ тшӧтш и кроссворд, но сӧмын ӧтветъястӧг. Лыддьысьысь кӧ эз тӧдмав юалӧмсӧ, сійӧ окотапырысьджык виччысяс локтан номер. Со татшӧм ёрта сёрни муніс миян общественнӧй гижысьяскӧд гӧгрӧс пызан сайын. И аддзысьлӧмлы кывкӧртӧд вӧчигӧн газетса медшӧр редактор Любовь Мирошниченко пасйис, мый быд вӧзйӧм сійӧ босьтіс аслас тӧд вылӧ и районкаӧ вежсьӧмъяс пыртігӧн кутас подуласьны на вылын. [Анна СЕРГЕЕВА.] {Kodko @ Велӧдчысьяс ветлісны Чехов дорӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} ВЕЛӦДЧЫСЬЯС ВЕТЛІСНЫ ЧЕХОВ ДОРӦ Ыджыдвидзса шӧр школаысь 11-ӧд классын велӧдчысьяс Светлана Симпелева да Анжелика Никифорова (снимокын), «Чайка» нима команда, лоисны вермысьясӧн «Эрудит» ворсӧмын. Мӧд да коймӧд места шедӧдісны Кӧрткерӧсса велӧдчысьяс Ольга Игнатова да Елизавета Изъюрова и Одыбса Анна Жижева да Андрей Михайлов. Вермысьясӧс донъялісны дипломъясӧн да дона козинъясӧн. (Водзӧ лыддьӧй мӧд лист бокысь). Районса «Эрудит» ворсӧмӧ пырӧдчылісны 11 команда, 22 ныв-зонка — гырысь классъясын велӧдчысьяс. Томулов петкӧдлісны бур тӧдӧмлунъяс да вежӧрныслысь писькӧслунсӧ. Тыдовтчис, челядь ёртасьӧны небӧгкӧд, уна лыддьысьӧны. А лыддьысьны налы ковмис эз этша. Ворсӧмлӧн медшӧр сюрӧсыс — «Чехов дорӧ ветлӧм-мунӧм» («Путешествие к Чехову») — ясыда гӧгӧрвоӧдіс, мый ворсӧмыс йитчас роч литератураысь классиклӧн олан туйвизькӧд, гижӧдъяскӧд. Нимкодьмӧдіс, миян кадся велӧдчысьяс сідзи жӧ пыдди пуктӧны «классика», кыдзи и войдӧр пӧль-пӧчьясныс. Челядь окотапырысь юксисны, миянлы пӧ зэв матыс тайӧ гижӧдъясыс, коланаӧсь, велӧдӧны-туйдӧны бурӧ. И тшӧтшъяясыслы сиӧны, медым юръясныссӧ югзьӧдісны буретш небӧгъяс лыддьӧм отсӧгӧн. Пасъям, А. П. Чехов чужӧмсянь 150 во тырӧмлы сиӧм «Эрудит» муніс кык сконӧн. Медводдзаын — ворсысьяс «чолӧмасисны»: тӧдмӧдісны ас командаӧн; вочавидзисны гижысьлӧн олӧм, гижӧдъяс серти юалӧмъяс вылӧ, петкӧдлісны «гортса удж». Тайӧ сконын медуна балл ӧкмӧдысь куим команда петісны мӧд тшупӧдӧ. Медвына ворсысьясӧн лоины Ыджыдвидзса, Кӧрткерӧсса да Одыбса школаясысь велӧдчысьяс. Вермысьяслӧн висьталӧм серти, мӧд сконын вӧліны медсьӧкыд юалӧмъяс. Но писькӧс вежӧра томулов и тайӧс вуджисны падмӧгъястӧг. Донъялысьяслӧн кывкӧртӧдӧн тӧдмӧдіс жюриӧн юрнуӧдысь, Кӧрткерӧсса ЦБС-ын уджалысь Галина Изъюрова. Сійӧ чолӧмаліс вермысьясӧс, став ворсысьясӧс да найӧс дасьтысьясӧс-велӧдысьясӧс «Эрудитӧ» пырӧдчӧмысь, бур тӧдӧмлунъяс петкӧдлӧмысь. Сідзжӧ налы сьӧлӧмъяс шонтан, аттьӧалан кывъяс висьталіс и ворсӧм пырся нуӧдысь Рита Мингелайте. Та кындзи, аслыспӧлӧс козинӧн нимкодьмӧдісны видзӧдысьясӧс Кӧрткерӧсса том войтырлӧн театрын ворсысьяс: Чеховлӧн пьесаяс серти петкӧдчӧмъяс сьӧлӧм босьтчӧдісны, ызйӧдісны ворсӧм вылӧ. Тӧлка ворсӧмын петкӧдчысьясӧс пасйисны аттьӧалана гижӧдъясӧн, дипломъясӧн да козинъясӧн. Торъя козин вичмӧдіс и миян газет редакция: медводдза сконын бур тӧдӧмлунъяс петкӧдлӧмысь Лидия Поповаӧс (Пӧдтыбокысь) пасйим выль волӧн медводдза джын кежлӧ «районка» вылӧ гижӧдӧмӧн. Тӧд вылӧ: «Эрудит–2010» ворсӧм таво котыртісны райадминистрацияысь культура, том войтырлӧн юкӧн, велӧдӧмӧн веськӧдланін да М. Н. Лебедев нима Кӧрткерӧсса шӧр библиотека. {Kodko @ Лоӧ ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} ЛОӦ ЯРМАНГА Тайӧ пекничаӧ, вӧльгым (ноябрь) 12 лунӧ, юрсиктса «Союз» кинотеатр дорын бара на паськӧдчылас видз-му овмӧс ярманга. Йӧв-яйысь вӧлӧгаӧн да градвыв пуктасӧн воасны районса, Кулӧмдінса, Сыктывдінса видз-му овмӧсъяс. Таво районын вӧлі котыртлӧма 19 ярманга: медунаысь, нёльысь, нуӧдісны урасьӧм (февраль) да йирым (октябрь) тӧлысьясын. Тӧдчымӧн унджык кольӧм во серти. {Kodko @ Ломтас донсяліс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010.} ЛОМТАС ДОНСЯЛІС Шойччан лунъясӧ 50 ур вылӧ донсяліс дизельнӧй ломтас. И ӧні сійӧ сулалӧ 21 шайт 40 ур (ӧти литраыс). Пасъям, матысса кадӧ тайӧ ломтас вылӧ доныс мӧдӧдысь нин содӧ. {Kodko @ Мый донсяліс-донтӧммис? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} МЫЙ ДОНСЯЛІС-ДОНТӦММИС? Комистатлӧн юӧртӧм серти, йирым тӧлысьын республика пасьтала донъяс вӧліны ӧти тшупӧдынӧсь кӧч тӧлыськӧд, 100,5 %, и вылынджык кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ. Кыптісны донъяс шыдӧс да пуртӧса (бобовӧй) быдмӧгъяс вылӧ 4 прӧчентӧн. Сідз, греча да проса донсяліс 8 прӧчентӧн, манка да ид шыдӧс — 1 прӧчентӧн. Яйысь вӧлӧга пиысь донсяліс: мӧс мус — 7 прӧчентӧн, калбас, мӧс да порсь яй (лытӧм яй кындзи), чипан, шырӧм яй, пельмень, яя кансер — 1–2 прӧчентӧн. Сідзжӧ 6 прӧчентӧн донсяліс кынтӧм чери, сола, маринуйтӧм да тшынӧдӧм сельди — 1–2 прӧчентӧн; йӧв да йӧла вӧлӧга — 1–3 прӧчентӧн; няньлӧн торъя сикас — 2–5 прӧчентӧн. Ньӧбасигӧн унджык кутім мынтысьны и чипан колькйысь, пызьысь, кампет-печенньӧысь, майонезысь, вермишельысь, выйысь (тшӧтш и кослунъяысь). Донтӧмджык лоис фрукты да цитрусӧвӧй — шӧркодя 3 прӧчентӧн. Лимон донтӧммис 24 прӧчентӧн, банан — 5 прӧчентӧн, апельсин — 4 прӧчентӧн. Водзӧ чинісны донъяс градвыв пуктас вылӧ: морков — 7 прӧчентӧн, капуста да чеснӧк — 3 прӧчентӧн, сёркни кодь лук — 1 прӧчентӧн, картупель — 2 прӧчентӧн. Вайӧдам районын медколана сёян-юан вылӧ донъяс (вӧльгым 8 лун кежлӧ): вый — 230 шайт/кг, кослунъя вый — 68 шайт/кг, йӧв — 33,32 шайт/л, чипан кольк — 36,5 шайт/10 шт., сакар — 45,5 шайт/кг, сов — 10,3 шайт/кг, шобді пызь — 25,85 шайт/кг, рудзӧг нянь, шобдіа-рудзӧга — 33,51 шайт/кг, греча шыдӧс — 71 шайт/кг, картупель — 22,5 шайт/кг, лук — 26 шайт/кг. {Kodko @ Ордйысьӧны специалистъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} ОРДЙЫСЬӦНЫ СПЕЦИАЛИСТЪЯС Тавося йирым 1 лунсянь районын мунӧ гражданалысь оланног пасъялысь специалистъяс пӧвстын «Профессия серти медбур» конкурс. Сыӧ пырӧдчисны сикт овмӧдчанінъясысь 12 специалист, чужӧм-кулӧм, выль семья котыртчӧм пасъялысьяс. Конкурсыс мунӧ кык тшупӧдӧн. Медводз, ордйысьысьяс лӧсьӧдісны ассьыныс проект да дорйисны сійӧс. И со лоины тӧдса тайӧ тшупӧдын вермысьяслӧн нимъяс. Тайӧ Светлана Кынева (Пезмӧгысь), Ольга Исакова (Вомынысь), Анастасия Зюзева (Пӧддельнӧйысь), Ирина Ӧнисько (Мордінысь), Нина Микушева (Пӧдтыбокысь), Ирина Каракчиева (Приозёрнӧйысь). Ӧшым (декабрь) 10 лунӧ найӧ петкӧдчасны конкурслӧн мӧд тшупӧдын. Сійӧ кутас мунны юрсиктса культура керкаын. Кывкӧртӧд вӧчӧм бӧрын гражданалысь оланног пасъялысь медбур специалист петкӧдчас республикаса ордйы-сьӧмын. Сійӧ мунас юркарын локтан вося рака (март) тӧлысьын. {Мирошниченко Любовь @ Редакторсянь кыв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} РЕДАКТОРСЯНЬ КЫВ Пыдди пуктана «Звезда» газет лыддьысьысьяс! Со и воис вӧльгым (ноябрь) тӧлысь. Кад, кор ывлаыс быттьӧ унмовсьӧ тувсовъя медводдза шонділӧн югӧрӧдз, ва гӧпйын купайтчысь пышкайлӧн сьылӧмӧдз. Пуяс гылӧдісны коръяс, и муыс надзӧникӧн кынмӧ. А регыд ставсӧ тупкас еджыд эшкын. Но коляс кад и лым улын збодера вӧрзяс подснежник. Алӧймас вӧр, нюдзмасны пуяслӧн увъяс и тырасны олӧмлӧн пычваӧн. И лэбачьяс гажаа кутасны сьывны урасьӧм тӧлысьлӧн вильшасьысь турӧбӧ, висьтавны мӧдасны тулыс воӧм йылысь... Но ӧд и тӧвлӧн эм аслас мичлун: сӧстӧмлун, выльвося гаж да кӧдзыд сынӧд. Регыд, регыд найӧ кытшаласны миянӧс. Олӧм мунӧ. Волӧн быд кад вежсьӧ аслас черӧдӧн. И зэв бур, мый ми вермам аддзыны дзирдалысь гожӧм, ыпъялысь ар, стрӧг тӧв да югыд, гажа, паськыд, быттьӧ Кӧрткерӧс районса эрдъяс, — тулыс. Арлӧн бур пом, тіянлы, районса олысьяс да лӧнь тӧв! [Любовь МИРОШНИЧЕНКО.] {Доронина Александра @ Семьялӧн шоныдлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-09.} СЕМЬЯЛӦН ШОНЫДЛУН Татшӧм ним улын йирым тӧлысь помын Приозёрнӧйса школа бердын муніс гаж. Котыртісны да нуӧдісны сійӧс йӧзлы отсӧг сетан районса Шӧринысь специалистъяс. Дерт жӧ, отсалісны налы школаын велӧдысьяс да «Приозёрнӧй» сикт овмӧдчанінса администрация. Гаж вылӧ волісны 15 семья — бать-мам да челядь, а тшӧтш и пӧчьяс внук-внучкаяскӧд. Аддзысьлӧм заводитчис кыпыд концертсянь, кодӧс дасьтӧмаӧсь Приозёрнӧйса школаын велӧдчысьяс. Том кодзувъяс гажӧдісны чукӧртчӧмаясӧс мича йӧктӧмъясӧн, кыпыд сьыланкывъясӧн да кывбуръяс лыддьӧмӧн. А сэсся чай юигмоз муніс семья йылысь сёрни. Йӧзлы отсӧг сетан районса Шӧринысь психолог Светлана Селивановна котыртліс ворсӧм сяма удж. Тайӧ мероприятиеӧ пырӧдчыліс и Кӧрткерӧс районса больничаысь врач-нарколог Евгения Ларукова. Сійӧ тӧдмӧдіс, кутшӧм лёк вайӧны дзоньвидзалунлы энергетическӧй да коддзӧдана юанторъяс. «Семьялӧн шоныдлун» гаж воис быдӧнлы сьӧлӧм вылӧ. Сыӧ пырӧдчысьяс пасйисны, мый татшӧм аддзысьлӧмъяс колӧ нуӧдны тшӧкыдджыка. Колӧ пасйыны, татшӧм сяма мероприятие таво муніс нин Типӧсиктын, Визябӧж посёлокын да Пӧдтыбокын. [Александра ДОРОНИНА.] {Микушева Галина @ В. А. Савин — коми театр котыртысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} В. А. САВИН — КОМИ ТЕАТР КОТЫРТЫСЬ Нёбдінса Виттор пуктіс медводдза подув изъяссӧ коми драматургиялы да тшӧтш и коми театрлы. Сійӧ гижис пьесаяс, вӧлі режиссёрӧн, тшӧкыда ворсліс пьесаясын медшӧр рольяс. Медводдза театр, кодӧс котыртіс В. Савин, шусис «Сыкомтевчук» («Сыктывкарса коми театрын ворсысь чукӧр»). Тайӧ котырыс медводдзаысь петкӧдчис сцена вылын 1921 вося урасьӧм (февраль) тӧлысьӧ... Медся бура мунӧмаӧсь В. А. Савинлӧн «Райын» да «Инасьтӧм лов» пьесаяс серти спектакльяс. Уджавлӧма тайӧ чукӧрыс, кыдзи шуліс веськӧдлысьыс (В. Савин), то муркӧдчӧмӧн-ӧддзылӧмӧн, то ланьтыштлӧмӧн. А 1929 воын «Сыкомтевчук» и дзикӧдз ланьтӧ. Талы вӧлӧма некымын падмӧг: эз тырмыны ворсысьяс, эз вӧв сьӧм да колана репертуар. Став ворсысьясыс — уджалысьяс, велӧдчысьяс. Найӧ эз пыр вермыны волывлыны репетицияяс кежлӧ. Колӧ вӧлі профессиональнӧй национальнӧй театр. Нёбдінса Виттор шыасьӧ облисполкомӧ, корӧ отсавны восьтыны кык во кежлӧ театральнӧй студия, а сідзжӧ корӧ сьӧм, медым кыдзкӧ видзны труппасӧ. Сійӧ корӧ литераторъясӧс гижны театрлы пьесаяс, сценкаяс да сідзи водзӧ. Но эз тай ставыс сідзи артмы. Кык вося студия пыдди 1930 вося кӧч (сентябрь) тӧлысьын воссьыліс массӧвӧй художественнӧй самодеятельностьса участникъясӧс дасьтан тӧлысся курс. Сійӧс нуӧдісны Москваысь воӧм велӧдысьяс. Велӧдчысьяс пиысь сӧмын куим мортлӧн вӧлі семилетньӧй образование. Тайӧ сьӧктӧдіс велӧдчӧмсӧ. Но став сьӧкыдлун вылӧ видзӧдтӧг, чукӧрмис 13 морта труппа: руковод-режиссёр (В. Савин), инструктор, 10 артист да гудӧкасьысь. Тадзи 1930 вося арӧ, йирым (октябрь) 8 лунӧ, вӧлі котыртӧма выль театр — Коми инструктивнӧй передвижнӧй показательнӧй театр (КИППТ). Тайӧ вӧлі коми театрлӧн профессиональнӧй туй вылӧ петӧм. Ыджыд удж, мог сулаліс театр водзын: ветлыны сиктъясӧ, вӧр лэдзанінъясӧ да гажӧдны уджалысьясӧс, югдӧдны, кыпӧдны налысь сьӧлӧмныссӧ колана гырысь могъяс ӧдйӧджык олӧмӧ пӧртӧм вылӧ. Ветліг-мунігас театрлы колӧ вӧлі котыртавны сиктса художественнӧй кружокъяс да велӧдны тайӧ уджсӧ нуӧдны-паськӧдны. Театрлӧн репертуарын вӧлі некымын пьеса, сьылӧмъяс, частушкаяс, оркестр улӧ да физкультура ногӧн йӧктӧмъяс. 1931 воын театр медводдзаысь петӧ туйӧ, Кулӧмдін районӧ. Сэні гастролируйтӧ 46 лун, артистъяс пуктӧны 36 концерт, найӧс видзӧдісны 5 сюрсысь унджык морт. Гырысь сиктъясын вӧлі восьтӧма 16 кружок. Концертъяссӧ нуӧдіс ачыс В. А. Савин. Сетам КИППТ-са артистъяслысь фотоснимок. Снимайтчӧмаӧсь 1930 вося кӧч 25 лунӧ — театральнӧй курсъяс помалӧм бӧрын. [Галина МИКУШЕВА, В. А. Савин нима литература музейӧн веськӧдлысь.] [Снимок вылын: сулалӧны (шуйгавывсянь веськыдвылӧ) И. А. Кайдалов, А. И. Канев, А. С. Щак (Санко-администратор, Александр Степанович Щак (1911–1980): Вомынысь, овыс вӧлӧма Каракчиев, вежлӧма Щак вылӧ. КИППТ-ын уджалӧм бӧрын, 1933 воын, помалӧма Ленинградса лесоэкспортнӧй техникум, уджавлӧма профсоюзын — ВЛКСМ обкомын. 1941–1945 воясӧ тышкасис война вылын, помасьӧм бӧрын — уджавлӧма Сыктывкарын.), П. А. Мысов, А. Козлов, А. Н. Малыгин; пукалӧны шӧрас: А. В. Голицын — Москваысь режиссёр-велӧдысь, Нёбдінса Виттор, С. И. Бартенев — Москваысь режиссёр, А. И. Костромин; воддза радын пукалӧны джоджын: К. Н. Харапова, Ф. Г. Юранёва (Педӧсся — продком. Федосия Григорьевна Юранёва. Пезмӧгысь. КИППТ-ын уджалӧм бӧрын мунӧма велӧдчыны Москваса ГИТИС-ӧ. Институт помалӧм бӧрын кольччӧма Москваӧ.), Н. В. Выборова, А. Каликова.] {Kodko @ Вӧрсаясӧс ӧтувтасны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} ВӦРСАЯСӦС ӦТУВТАСНЫ Кӧрткерӧс районын лоӧ лӧсьӧдӧма вӧр заптысьяслӧн Ассоциация. Та йылысь республикаса Юралысьлы висьталіс райадминистрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Сы кывъяс серти, быд 18 сикт овмӧдчанінын эмӧсь вӧр овмӧсъяс. Налӧн эм техника да запас видзас позянлун. Тайӧ предприятиеясыс сетӧны ыджыд отсӧг туйяс весалӧмын, керкаяс кыпӧдӧмын. Но сэк жӧ ыджыд мытшӧдӧн лоӧ — сьӧкыд босьтны кӧртымӧ вӧр участокъяс. «Миян эм вӧзйӧм котыртны Ассоциация да ӧтув пырӧдчыны конкурсъясӧ», — шуис Н. Доломина. Вячеслав Гайзер тайӧ вӧзйӧмсӧ шуис коланаӧн. Сідзжӧ Комиӧн Юралысь юаліс, эмӧсь-ӧ районын йӧзӧс пескӧн могмӧдӧмын мытшӧдъяс? Доломина серти, быд сикт овмӧдчанінын та кузя уджсӧ ладмӧдӧма бура. Йӧзсянь норасьӧмъяс абуӧсь. {Пименов Эдуард @ Вячеслав Гайзер: «Районъясса веськӧдлысьяслы колӧ этшаджык больгыны да унджык вӧчны» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} ВЯЧЕСЛАВ ГАЙЗЕР: «РАЙОНЪЯССА ВЕСЬКӦДЛЫСЬЯСЛЫ КОЛӦ ЭТШАДЖЫК БОЛЬГЫНЫ ДА УНДЖЫК ВӦЧНЫ» — Вячеслав Михайлович, мый вӧчӧны Коми Республикаса правительство да Юралысь регионӧс ас дорӧ кысканаджыкӧн вӧчӧм могысь, медым татчӧ локтіс унджык тӧлка-вежӧра специалист? Ӧд абу гуся, республикаын олысьыс воысь воӧ чинӧ. — Сёрнитны кӧ Комиын олысьлӧн лыд чинӧм помка йылысь, тадзи артмӧ оз сы вӧсна, мый республиканым абу ас дорӧ кыскана. Миян регионын олысьыс ас кадӧ содліс регыд кежлӧ нажӧвитчыны волысьяс весьтӧ. Ёнджыкасӧ, дерт, войвыв каръясын: Интаын, Воркутаын. А ӧні найӧ торъя федеральнӧй оланпас серти вуджӧны овны Войвыв кытш сайсянь лунвылӧджык. Та понда кызвыннас и чинӧ олысьыс. Но таысь некытчӧ он пышйы. Водзӧ вылӧ кӧ видзӧдлыны, миян регионӧ овны локны ышӧданаторйыс тырмымӧн. Россия тшупӧдын экономика да социальнӧя сӧвмӧм боксянь Коми Республика медводдза дас регион пӧвстын. Дерт, вӧлі быдсямаыс, тшӧтш и бюджетын сьӧмӧн дзескыд кад. Но талун ми зілям бурмӧдны республикаын олӧмсӧ, вӧчам ставсӧ, медым йӧзыслы уджавсис-овсис кокниджыка да кыпыдджыка. Велӧдан юкӧн йылысь кӧ висьтавны, видзам да сӧвмӧдам ичӧт школаяс, тшӧтш и кыпӧдам выльясӧс. Таво со кыкӧс восьтім нин, водзӧ вылӧ шуӧма стрӧитны нӧшта 14-ӧс. Колана воськовъяс вӧчӧма дзоньвидзалун юкӧнын. Сідз, талун йӧзыс оз нин майшасьны сиктъясын ФАП-яс тупкалӧм вӧсна, вочасӧн пыртам уджӧ висьӧм туялан мобильнӧй комплексъяс. Сиктсаясӧс тшӧтш колӧ бура могмӧдны медицина услугаясӧн, медым найӧ эз кывны асьнысӧ кедзовтӧм-эновтӧмаӧн. Бюджет юкӧнын зільысьяслы кӧч (сентябрь) тӧлыссянь кыпӧдім удждон, выль восянь сійӧ нӧшта на содас. Да позьӧ нӧшта унатор на лыддьӧдлыны. И ӧні миян могным — пӧртны олӧмӧ йӧзлы став кӧсйысьӧмсӧ. — Кыдзи донъяланныд талун сиктын социальнӧй да экономика юкӧнъясын серпассӧ? Тіян серти, кыдзи колӧ да позьӧ сӧвмӧдны сиктын олӧмсӧ? — Ог вермы шуны, мый сиктын олӧмыс талун тырвыйӧ бур. Районъясӧ ветлігӧн ми аддзам тайӧс да индам сійӧс бурмӧдан торъя нырвизьяс. Мый колӧ вӧчны сиктын олӧмсӧ бурмӧдӧм могысьӧ? Медвойдӧр сӧвмӧдны экономика, восьтыны выль уджаланінъяс, сетны йӧзыслы позянлун уджавны да босьтны бур нажӧтка. Тайӧс кӧ лоӧ вӧчӧма, сідзкӧ, районса кудйӧ кутас воны унджык вот, содас бюджетын сьӧмыс. А та весьтӧ позяс и кутшӧмкӧ гӧрӧдъяс разьны: кыпӧдны школа-садъяс, дзоньтавны-выльмӧдны найӧс, сӧвмӧдны дзоньвидзалун видзан юкӧн, видз-му овмӧс, отсавны том специалистъяслы да с. в. Дерт, таын республика тшӧтш кутас отсавны. Талун кежлӧ вынсьӧдӧма нин сикт сӧвмӧдан некымын уджтас, на лыдын школа-детсадъяс стрӧитӧм-дзоньталӧм, дзоньвидзалун юкӧн выльмӧдӧм кузя. Правительстволӧн локтан чукӧртчылігӧн видлалам республикаын культура юкӧн сӧвмӧданаӧс. Сы серти, торйӧн кӧ, лоӧ дзоньталӧма культура керкаяс, кыпӧдӧма выльясӧс. Зэв тӧдчана мог — выль ног видзны да кыпӧдны вужвойтырлысь культурасӧ. Буретш та вӧсна вӧлі шуӧма лӧсьӧдны Ыбын этнопарк, мый весьтӧ позяс тшӧтш паськӧдны туризм. Донъялам и районъясын экономика бурмӧдан уджтасъяс: йӧзӧс уджӧн могмӧдӧм, ас вылӧ зільны ышӧдӧм, ичӧт бизнеслы отсалӧм кузя да с. в. Районъяскӧд ӧтув уджалігӧн став падмӧг сертиыс кывкӧртӧдъяссӧ ӧтувтам, ӧд быдлаын мытшӧдъясыс ӧткодьӧсь. Шуам, оз позь разьны тарифъяс кузя гӧрӧдсӧ быд районын торйӧн, ӧд ЖКХ-ын ыджыд донъясыс майшӧдлӧны ставнысӧ ӧтмоза. Та кузя петан туйсӧ ми корсим — «Шоныд сетан Коми компания» районъясын донъяссӧ ломтысян кад восьтӧмсянь, сентябрь 1 лунсянь, чинтіс 17–45 прӧчент вылӧ. Ӧти кывйӧн, правительство оз коль бокӧ сиктсаяслысь кӧсйӧм-корӧмъяссӧ. — Ёна майшасьӧны сиктсаяс и омӧль туйяс вылӧ. Мый вӧчсьӧ тайӧ мытшӧдсӧ разьӧм могысь? — Збыль, республикаын он быдлаӧ писькӧдчы транспортӧн. Ӧніӧдз на миян кӧкъямыс районкӧд абу вогӧгӧрся йитӧдыс. Сійӧс лӧсьӧдӧм могысь колӧ зэв уна сьӧм, весиг и кык вося бюджетыс оз судзсьы. Но мыйкӧ, дерт, колӧ вӧчны. И ми вӧчам. Шуам, Изьва да Чилимдін районъясӧс шымыртысь сідз шусяна «чукыля туй» пыдди локтан воӧ кутам нюжӧдны выльӧс, веськыдӧс, кык воӧн сэтчӧс войтырлы мед воссис «Ыджыд мукӧд» йитӧд, кокняліс и сёян-юан да мукӧд вузӧс ваян удж. Сідзжӧ, мӧдам корсьны позян-лун бурмӧдны туйяс мукӧдлаӧ — Удора, Мылдін районъясӧ. — Вячеслав Михайлович, некымын тӧлысьӧн Ті кытшовтінныд республикаса став кар-районсӧ, тӧдмасинныд сэтчӧс водзӧ вылӧ сӧвмана уджтасъясӧн. И матӧ став веськӧдлысьыслы «сюраліс» Тіянсянь, кодсюрӧӧс и вель чорыда на чирыштінныд. А кутшӧм кар-районын тырмытӧмторйыс медэтша? И позьӧ-ӧ шуны, мый сэні уджалӧны збыльысь тӧлка да ыджыд сяма веськӧдлысьяс, специалистъяс ? — Тырмытӧмторйыс этша сэні, кӧні тӧдчымӧн мыйкӧ вӧчӧны. А видӧмыс вичмис налы, кодъяс асьныс оз водзмӧстчыны, сӧмын виччысьӧны отсӧг Москваысь либӧ Сыктывкарысь. Кодкӧ вылӧ лачанад гӧрӧдъястӧ некор он разь. Коді водзмӧстчӧ да зільӧ мыйкӧ вӧчны районсӧ сӧвмӧдӧм могысь, налы медводз и кутам отсавны. Ме ог чуксав министерствоясса чина йӧзӧс да районса веськӧдлысьясӧс дасьтыны гырысь проектъяс, а кора бурджык восьтыны ичӧтик завод, нянь пӧжаланін либӧ скӧт карта да тадзи могмӧдны йӧзӧс кӧть нин кутшӧм-кӧ уджӧн, сетны налы аскиа бур лун вылӧ лача. Сэсся и локтан бӧрйысьӧмъясыс петкӧдласны, меставывса власьтъясысь коді кужӧ сӧмын митинг-аддзысьлӧм дырйи больгыны, а коді — збыльысь уджалӧ. Ме серти, абу зэв тӧдчана, кужӧ-ӧ веськӧдлысьыс сёрнитнысӧ, мед сӧмын уджсӧ бура вӧчис да овмӧссӧ топыд киын кутіс. А йӧзыс нин асьныс вӧчасны колана кывкӧртӧдсӧ. — Кӧрткерӧс районӧ волігӧн Ті нуӧдінныд видз-му овмӧсын вӧчӧмторъяс переработайтӧм кузя сӧвещание. Позьӧ-ӧ сӧвмӧдны яй, йӧв да град выв пуктас переработайтӧмсӧ миян республикаын? Лоӧ-ӧ сыысь водзӧсыс Войвылын? — Экономика боксянь, сӧмын яй вылӧ скӧт быдтӧм, йӧв лысьтӧм да град выв пуктас босьтӧм весьтӧ уна он нажӧвит и он озырмы, торйӧн нин Войвылын. Сэсся и мукӧд регионсакӧд венласьны он вермы. Унджык водзӧсыс век жӧ воӧ сырьёысь вӧлӧга вӧчӧм-иналӧмысь. И тайӧ тӧдчӧ «Зеленечса чипан видзан фабрика» да «Южное» предприятиеяс серти, кодъяс нималӧны нин и республикаын, и Россияын. Вермӧмъясыс эмӧсь и потребкооперацияын, кӧні тшӧтш зільӧны вӧчны йӧв-яйысь вӧлӧга. Ме чайта, Комиын тайӧ уджсӧ быть колӧ сӧвмӧдны. А республика кутас отсавны водзмӧстчысьяслы. — Республикаса вылыс тшупӧда велӧдчанінъясса веськӧдлысьяс да сэні велӧдчысьяс важӧнкодь нин майшасьӧны велӧдчанінъяс ӧтлаӧдӧм вӧсна. Тіян серти, колӧ-ӧ тайӧс вӧчнысӧ да мый бурыс таысь лоӧ? — Юалӧмыс збыльысь майшӧдлана. Ме да правительство лыддям, мый вылыс тшупӧда школаын велӧданногсӧ вежигӧн медвойдӧр колӧ босьтны тӧд вылӧ, кутшӧм уджалысьяс колӧны республикалы. Бӧръя кадӧ миян пыр унджыкӧн помалӧны вылыс велӧдчанін, а уджыс налы абу. Сэк жӧ республикаын оз тырмы ыджыд сяма специалистъяс, буретш рабочӧй уджсикасъясаыс. А велӧданног бурмӧдан да вежан туйвизь кузяыс ассьыс помшуӧмсӧ век жӧ вӧчас ректоръяслӧн сӧвет. Петан туйыс некымын. Шуам, Ухтаса университет подув вылын босьтчасны сетны тшӧтш улыс да шӧр профессиональнӧй тӧдӧмлунъяс. Сэк жӧ ёсь вен кыптыліс Сыктывкарса госуниверситет да Коми пединститут ӧтлаалӧм кузя. Ме чайта, мыйкӧ мырдӧн тшӧктыны вӧчны оз ков. Профессионалъяс мед асьныс бӧръясны лӧсялана туйвизьсӧ. — Комиын олысьяссянь век на тшӧкыда кывлан колана лекарствоясӧн омӧля могмӧдӧм вылӧ элясьӧм, торйӧн нин майшасьӧны республикаса кокньӧдӧн вӧдитчысьяс. — Жаль, но татшӧм норасьӧмъясыс збыльысь овлӧны на. Но Минздравлӧн зільӧмӧн бӧръя кык во сертиыс ӧні серпасыс бурмыштіс, льготникъясӧс могмӧдӧны кывкутӧмӧнджык. Век жӧ тайӧ юалӧмсӧ ми пыр кутам тӧд вылын, ӧд сійӧ тӧдчана и Россия пасьтала. Эз ӧд весьшӧрӧ федерация тшупӧдын урчитны медикаментъяс вылӧ содтӧд доныслысь ыдждасӧ да вынсьӧдны медколана лекарствояслысь список. Дзоньвидзалун видзан юкӧнын серпассӧ бурмӧдӧм могысь дасьтӧма «Коми Республикаын йӧзлысь дзоньвидзалун видзан юкӧн выльмӧдӧм» уджтас, кодӧс кутам дорйыны Москваын тайӧ тӧлысьӧ. Уджтас сертиыс кык-куим воӧн республикаын медицина сӧвмӧдӧм вылӧ вермас воны некымын миллиард шайт. Лача кутам, тайӧ сьӧмыс воас Комиӧ да ми вӧчам нӧшта ӧти воськов водзӧ. — Помасис Россияын йӧзӧс гижалӧм. Миян газетлы Ті юӧртлінныд, мый пасъянныд асьнытӧ комиӧн... — Кыдзи кӧсйысьлі, сідзи и вӧчи. Мам серти ме — коми. — А кыдзи Ті донъяланныд войтырлысь «коми» да «изьватас» вылӧ юксьӧм кузя венсӧ? — Национальнӧй юалӧмыс абу кокни и психология, и культура, и политика боксянь. Быд морт ачыс бӧрйӧ, кутшӧм войтырсикасӧн сылы висьтасьны, ачыс тӧдӧ, мый сылы муса да матысса. Шуам, ме ачымӧс кыла комиӧн. Тані мырдӧн тшӧктыны некодӧс он вермы, йӧзыс асьныс, ас вӧлясьыс висьталасны, коми найӧ либӧ изьватас. И «Коми войтыр» да «Изьватас» ӧтмунӧмъяс костын венӧ власьтлы сюйсьыны оз ков. — Велӧдӧны либӧ велӧдісны-ӧ Тіян челядьныд коми кыв, сёрнитӧны-ӧ комиӧн? — Дерт, велӧдісны. Бура оз сёрнитны, но школаын сетӧм тӧдӧмлунъяс серти торъя кывъяс вермӧны шуны. — А Ті асьныд? — Зэв жаль, но коми кывтӧ ме ог тӧд, кӧть эськӧ мамӧй рӧдвужыскӧд ас костаныс пыр варовитӧны комиӧн да накӧд аддзысьлігъясӧн ме мыйсюрӧ гӧгӧрвоа сёрнисьыс. Помкаыс сыын, мый Интаын, кӧні ме быдми, комисӧ эз велӧдлыны, тшӧтш и сёрнитнысӧ некодкӧд вӧлі. И коми кыв тӧдтӧмсӧ ме лыддя ыджыд тырмытӧмторйӧн, сы вӧсна мый ог вермы сёрнитны республикаын кызвын олысьыскӧд налӧн чужан кывйӧн. [Сёрнитіс Эдуард ПИМЕНОВ. «Коми му» газет.] {Kodko @ Донъялісны вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} ДОНЪЯЛІСНЫ ВЫЛӦ Кольӧм вежонӧ Вомынса детсадйӧ волісны республикаса да районса челядьӧс видзанінъясысь кагульничаяс, а тшӧтш и КР-са школаӧдз велӧдӧмын йӧзкост проблемаяс туялан лабораторияысь специалистъяс да сыӧн веськӧдлысь Зоя Остапова. Колӧ пасйыны, Вомынса детсад тавосянь пырӧдчис « Дзолюк» коми национальнӧй уджтасӧ. И челядьӧс мывкыдсьӧдӧм-велӧдӧмсӧ нуӧдӧны волӧн нёль кад вылӧ юкӧмӧнног: тӧв, тулыс, гожӧм, ар. Гӧсьтъяс волігӧн татчӧс ныв-зон да налӧн кагульнича Валентина Каракчиева петкӧдлісны ар йылысь уджтас. Видзӧдысьяс вылӧ донъялісны челядьлысь тӧдӧмлунъяс. И налысь петкӧдчӧм шуисны снимайтны телевидениеӧ «Дзолюк» передачаӧ. {Kodko @ Муса мамъяслӧн зарни кияс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} МУСА МАМЪЯСЛӦН ЗАРНИ КИЯС «Шойнаты» сикт овмӧдчанінлӧн администрацияын вӧльгым 10 лунсянь уджалӧ «Мамъяслӧн зарни кияс» ним улын выставка. Сійӧс сиӧма Мамъяслӧн ставроссияса лунлы. Выставкасӧ дасьтісны сиктса нывбабаяслӧн сӧветӧ пырысьяс. Тані петкӧдлӧма сиктса мамъяслӧн зарни киясӧн вӧчӧм уджъяс: кыӧм, вурӧм, сюмӧдысь вӧчӧмторъяс, чачаяс да сідзи водзӧ. Ки помысь вӧчӧм уджъяссӧ окотапырысь вайисны мамъяс: челядьлӧн творчество шӧринын уджалысьяс Т. Попова, М. Петрова, Д. Микушева да О. Михайлова; аптекаса уджалысьяс И. Быткова, Е. Мишарина, Р. Лаптева, А. Панюкова; Т. Потапова, Т. Королёва, Т. Накутене, Л. Латкина да мукӧд. {Kodko @ Пӧртасны пуктӧм мог @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} ПӦРТАСНЫ ПУКТӦМ МОГ Мӧд вося кӧч (сентябрь) тӧлысьӧдз Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъясӧс могмӧдасны оланінӧн. Комиинформ серти, та йылысь республикаса правительстволӧн чукӧртчылӧм дырйи юӧртӧма КР-са соцразвитие кузя агенствоӧн веськӧдлысь Илья Семяшкин. Сійӧ висьталӧма, мый оланінӧн могмӧдӧмаӧсь 2005 вося рака (март) 1 лунӧдз учёт вылӧ сувтӧм Ыджыд тышса 75 ветеранӧс. Тайӧ кадысь сёрӧнджык шыӧдчӧм ветеранъяслы оланінсӧ сетасны 2011 вося кӧч тӧлысьӧдз. Талун Комиын пасйӧмаӧсь черӧдӧ 385 мортӧс. Пасъясян уджъяс мунасны тавося ӧшым (декабрь) 10 лунӧдз. Семяшкин тӧдчӧдіс, муниципалитетъяслы пӧ колӧ бурмӧдны уджсӧ колана кабалаяс лӧсьӧдігӧн. Республикаса Юралысь пасйис, войнаса ветеранъясӧс оланінӧн могмӧдӧм юалӧм талун сулалӧ торъя тӧжд улын. «Тайӧ миян мог на водзын, кодъяс вӧчисны ставсӧ, медым ми вермим овны да уджавны», — шуис регионӧн юралысь. {Гудырева Оксана @ Чужан мусӧ нимӧдысь колипкайяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} ЧУЖАН МУСӦ НИМӦДЫСЬ КОЛИПКАЙЯС Кӧрткерӧс районса искусствояс школаын енбиа велӧдчысьяс (снимокын) водзӧ нимӧдӧны чужан мунымӧс уна сикас ордйысьӧм-конкурсъясын бура петкӧдчӧмнаныс. Арся каникулъяс дырйи республикаын муніс кык ыджыд конкурс: «Сьыланкывкӧд коля» ним улын ӧнія коми сьыланкывлӧн регионкостса челядьлӧн фестиваль да Ольга Сосновскаялӧн приз вылӧ том сьылысьяслӧн Х-ӧд конкурс. Коми сьыланкывлӧн конкурсын миян искусствояс школаын велӧдчысь Анастасия Казакова босьтіс II-ӧд степеня лауреатлысь ним, а сідзжӧ сійӧс пасйисны торъя призӧн Зоя Шиликовалӧн да Алексей Генлӧн «Ӧшкамӧшка» сьыланкыв сьылӧмысь. Конкурсӧ пырӧдчысьлысь диплом сетісны и Настя Забоевалы. Нывкалӧн сьылӧмыс воис сьӧлӧм вылӧ Комиын нималана сьылысь Лидия Логиновалы да сійӧ козьналіс Настялы торъя приз. Та кындзи, дипломӧн пасйисны КРШИ-ын велӧдысь Альбина Стахиеваӧс шылад гижӧмысь. Тӧд вылӧ пасъям, «Сьыланкывкӧд коля» фестиваль медводдзаысь муніс Сыктывкарын кольӧм вося вӧльгым тӧлысьын. Сэтчӧ чукӧртчылісны республикаса 8 районысь 100 сайӧ сьылысь. Тавося конкурслӧн нырнуӧдан мӧвпа кывйыс (девиз) — «Коми шылад тэчысьяс да кывбуралысьяс — челядьлы!». Миян районса колипкай гӧлӧса нывкаяс асланьӧдісны донъялысьясӧс и Ольга Сосновскаялӧн приз вылӧ гӧгрӧс паса конкурсын. Тайӧ пӧрйӧ сэні петкӧдчисны 9 арӧссянь 17 арӧсӧдз 75 сьылысь: Нижегородск, Архангельск, Мурманск, Саратов, Владимир, Ульяновск, Москва обласьтъясса, сідзжӧ Татарстанысь, Комиысь, Санкт-Петербургысь да Эстонияысь. Гран-при босьтіс Печораысь Ираида Гаева. А Кӧрткерӧс районысь сьылысьяс Аделина Гуссерлы да Анита Яковлевалы сетісны конкурсӧ пырӧдчӧмысь грамотаяс да Виктория Шевелёвалы — дипломантлысь ним. Та кындзи, нывкаяслы торъя приз кыпыда сетісны «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина нимсянь. Водзын енбиа велӧдчысьясӧс виччысьӧны выль ордйысьӧмъяс. Сиам жӧ налы быд пӧрйӧ вермӧм да шудлунӧн тыр лунъяс. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Мирошниченко Любовь @ Эн лоӧй веськодьӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-16.} ЭН ЛОӦЙ ВЕСЬКОДЬӦН Лӧкчимдінса челядьлӧн социальнӧй приютӧ быд волӧм бӧрын бӧрсӧ муна сьӧкыд сьӧлӧмӧн. Быттьӧ и абу сэні сэтшӧм ныв-зон, кодъяс воштісны бать-мамсӧ. И рӧдвужныс ловъяӧсь да дзоньвидзаӧсь. Но челядьлӧн чужӧмъясас пыр тӧдчӧ кӧдзыдлун да гажтӧмлун. Весиг концертъяс дырйи, кор найӧ сьылӧны гажа да кыпыд сьыланкывъяс. Ӧтчыд мамӧ висьталіс: «Ме серти, йӧзыс кӧ оз вермыны чужтыны ассьыныс кага, то бурджык не мучитчыны, но и овны прӧстӧ сідз оз жӧ ков. Позьӧ бать-мамтӧм кагаӧс босьтны да отсавны мортӧ петкӧдны». Ӧні ме тадзи жӧ мӧвпала. Ӧд кӧсйисны кӧ йӧзыс, найӧ вӧліны шудаӧсь челядькӧд — аслад ли, мӧдлӧн... Коді сійӧс чужтіс, абу сыын тӧдчанаыс. А сыын, коді кагалы асывнас школа мунігкежлӧ дасьтӧ сёян, коді отсалӧ сылы вӧчны гортса удж, коді войяснас кывзӧ ичӧт мортлысь лолалӧмсӧ, коді сыкӧд тшӧтш радлӧ, мый заводитчисны каникулъяс. Лоӧй кӧть неуна шаньӧн да небыдӧн. Видзӧдлӧй, кыдзи быдмӧны матігӧгӧрса челядь, нюмдыштӧй налы, и энӧ лоӧй веськодьӧн ичӧт ныв-зон дорӧ. И найӧ вочавидзасны тіянлы сыӧн жӧ, нюмбана видзӧдласӧн. А тайӧ зэв тӧдчана. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО.] {Попов Василий @ Олӧмсьыс эз кольччы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-19.} ОЛӦМСЬЫС ЭЗ КОЛЬЧЧЫ Пыр этшаджык кольӧны Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъяс, ӧдйӧ чинӧ лыдыс войнаса дӧваяслӧн. Пример вылӧ, Кӧрткерӧсын ловъяӧсь колины сӧмын 31 ветеран да 140 — война кадӧ тылын уджалысь. Лои зэв любӧ, кор кывсис, мый Республикаса Юралысь Вячеслав Михайлович Гайзер октябрь 21 лунӧ волас Висерӧ да сетас оланін ньӧбӧм вылӧ сертификат войнаса ветеран Алексей Александрович Игушевлы да тылын уджалысь ветеран Мария Семёновна Игушевалы. Лои окота ветлыны Висерӧ да варовитыштны А. А. Игушевкӧд, код йылысь кывлі уна бур кыв КПСС райкомын уджалігӧн. И со ме войнаса ветеран дорын. Аддзи керкаса кӧзяинысь ӧтдор Иван да Александр пиянсӧ да Надя внучкасӧ. Керка жырйын зэв кыпыд, пызан вылын самӧвар: оз ӧд тшӧкыда ачыс Республикаса Юралысь волы сертификат сетны. Юалі, кӧні да кыдзиджык воюйтіс Алексей Александрович. Муртса удитіс сійӧ висьталыштны война заводитчӧм да казьтыштны война кусӧм йылысь (да удиті ещӧ тӧдмавны, мый Игушев ёрт воюйтлӧма зенитнӧй артиллерияын — В. П.), кыдзи воисны дыр виччысяна гӧсьтъяс. Дерт, лои дугдыны сёрнитны-варовитны. И со Гайзер ёрт сетӧ войнаса ветеранлы дыр нин виччысяна сертификат. Фотокамераяслӧн вспышкаяс югнитӧм, чолӧмалӧм да фотографируйтӧм... Тайӧ лунӧ прамӧй сёрни эз артмы вӧвлӧм артиллеристкӧд да ми шуим выльысь аддзысьлыны. И со ме бара Висерын А. А. Игушев ордын. Вӧлі нин пемыд да сёр, но та вылӧ видзӧдтӧг, ми пыр жӧ панім сёрни война да сійӧ помасьӧм бӧрын олӧм-вылӧм да уджалӧм йылысь. — Армияӧ менӧ, Сюзяыбын чужӧм 19 арӧса зонмӧс, а тшӧтш и Кӧрткерӧс да Шойнаты районъясса ещӧ комын мортӧс, босьтісны 1940 вося ноябрын, — висьталіс Алексей Александрович. — Кӧрткерӧсысь Николай Алексеевич Казаковкӧд да Лымваысь Владимир Семёнович Поповкӧд веськалім Львовӧ, 533 номера зенитно-артиллерийскӧй полкӧ. Медводз миянӧс велӧдісны, а сэсся нин индісны орудийнӧй расчетса коймӧд номерӧн. Менам мог вӧлі барабан бергӧдлыны «влево — 2 деления» либӧ «вправо — 2 деления» команда серти (дерт, лыдпасыс вермис вежласьны). Апрельын менӧ да Казаковӧс вуджӧдісны Станислав карӧ 227-ӧд торъя зенитно-артиллерийскӧй дивизионса первой батареяӧ, а Поповӧс сэсся эг нин и аддзылӧй». Война заводитчан лунӧ Алексей Игушев аслас ёртъясыскӧд вӧлӧма учебнӧй лагерын, Львовсянь неылын. Лэптӧмаӧсь найӧс тревога серти 6 час асылын да котӧрӧн-сорӧн нуӧдӧмаӧсь полигон вылӧ, кыдзи шуӧмаӧсь командиръяс, «весавны матчасть». А мый заводитчӧма война, взводса командир юӧртӧма луншӧр гӧгӧр. Государственнӧй границаӧдз вӧлӧма километр 30 гӧгӧр. Бура вӧлӧм кылӧ уна самолётлӧн лэбан шы да-й быттьӧ дзик неылын чорыда гымаліс. [Василий ПОПОВ. (Водзӧ лоӧ на).] {Kodko @ Земляклы сиӧм аддзысьлӧмъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} ЗЕМЛЯКЛЫ СИӦМ АДДЗЫСЬЛӦМЪЯС Виктор Савинлӧн чужан лун чукӧртіс кольӧм шойччан лунӧ Нёбдінсаӧс, Пӧддельнӧйсаӧс да Вомынсаӧс. Тайӧ сиктъясын мунісны коми кывбуралысьлы 122 во тырӧмкӧд йитӧдын кыпыд аддзысьлӧмъяс. Пӧддельнӧйын да Вомынын Кӧрткерӧс районса землячество котыртліс сходъяс. Сиктса войтыркӧд аддзысьлӧм вылӧ волісны юркарысь Надежда Быковская, Наталья Макарова, Юрий Семуков. Восьтіс кыпыд аддзысьлӧм чолӧмалана кывъясӧн Кӧрткерӧс районӧн веськӧдлысь Николай Доломина. — Ми донъялам да гӧрдитчам Виктор Савинӧн — аслыспӧлӧс кывбуралысьӧн, сиктысь петӧм велӧдчӧм мортӧн, — висьталіс сійӧ. — Кӧрткерӧсса землячество вӧчис ыджыд удж: корсисны Томскӧй обласьтысь дзебанінсӧ да вайисны шойнасянь чужанінӧ мусӧ. Бур, мый ті видзанныд история, традицияяс, пыдди пуктанныд землякъясӧс. Дерт, оз кокниа ставыс шед, но тайӧ колана быдмысь войтырлы. «Звезда» газетысь вӧвлӧм редактор Надежда Быковская пасйис, мый Кӧрткерӧс районса землячестволы 10 во нин. И татшӧм мероприятиеыс — сиктса войтыркӧд аддзысьлӧм — нуӧдсьӧ медводдзаысь на. «Зэв любӧ, мый талун татчӧ чукӧрмис зэв уна йӧз: и том, и пӧрысь, — тӧдчӧдіс сійӧ. — Тайӧ висьталӧ, мый миян землякъяс оз веськодя видзӧдны историяӧ». Аддзысьлӧм дырйи жӧ вӧлі петкӧдлӧма Нёбдінса Виттор йылысь неыджыд кино. Сійӧс гижис Коми республиканскӧй телеканал Кӧрткерӧс районса землячество отсӧгӧн. Кино видзӧдӧм бӧрын Николай Доломина вӧзйис разӧдны сійӧс районса быд школаӧ да библиотекаӧ. Помасис кыпыд аддзысьлӧм Висер сиктын чужӧма сьылысь Лидия Логиновалӧн петкӧдчӧмӧн. А Нёбдін сиктын тайӧ лунӧ котыртсьыліс творческӧй рытпук. Сиктсаяскӧд ӧтвылысь казьтыштны Виктор Савинӧс волісны Визябӧжысь Анатолий Кулаков да Шойнатыысь Зоя Шиликова. Районса йӧз найӧс тӧдӧны, кыдз асшӧр кывбуралысьясӧс. Со и чукӧртчылӧм дырйи найӧ лыддисны ассьыныс выль гижӧдъяс. Помасис рытпук сиктса культура керкалӧн сцена вывсянь «Тагъя сур» спектакль петкӧдлӧмӧн. {Жолобова Лидия @ Ставыс збыль @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} СТАВЫС ЗБЫЛЬ Уналы тӧдса Виктор Савинлӧн «Луча» висьт. Сэні сійӧ гижӧ кагалы ним сетӧм йылысь. Кор медводдзаысь лыдди тайӧ висьтсӧ, пыр вӧлі думайта, мый Нёбдінса Виттор аслас гижӧдын сералӧ некодлы ковтӧм выль нимъяс вылын. И кутшӧма жӧ шензи, кор Кӧрткерӧс районса загслӧн архивысь аддзи кага чужӧм йылысь гижӧд, кӧні пасйӧма «Чумбаровский-Новолучинский». Артмӧ, миян архивын куйлӧ оз сӧмын государственнӧй документ збыльысь чужлӧм мортлӧн, но и Виктор Савин йылысь паметь. [Лидия ЖОЛОБОВА.] {Попов Василий @ Олӧмсьыс эз кольччы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} ОЛӦМСЬЫС ЭЗ КОЛЬЧЧЫ (Пом. Заводитчӧмыс 136–137 номерын) Рытланьыс салдатъясӧс нуӧдасны Львовлань. Аддзасны фашистъяслысь «уджсӧ». И медводдза «креста» самолёт тыдовтчис да матыстчӧм бӧрын заводитіс пулемётысь лыйсьыны. Командир горӧдіс: «Ложись!» и салдатъяс, быттьӧ байдӧгъяс репасӧ, пурскысясны лыаӧ. Кыссясны орудиеяс дорӧ да кутасны пушкаясысь лыйлыны самолётъясӧ. Дерт, немецкӧй самолётъяс уськӧдны оз артмы. Воис приказ — бӧрыньтчыны Станислав карлань, Яворовка деревняӧ, кӧні сулаліс танкӧвӧй полк. Зенитчикъяс ветлӧны вӧлі танкистъяс дорӧ пывсьыны. Станислав карсянь заводитчис отступление. Харьков, Киев... Киевын сӧлісны баржаясӧ да Днепрӧд кывтісны Кременчугӧдз. Кременчугын вежон мында сулалісны Днепр вуджан пос дорын — дорйисны немечьясӧн сійӧс бомбитӧмысь, а кор фашистъяс матыстчисны юлӧн веськыд берег дорӧдз, миян зенитчикъяс лыйлісны найӧс шуйга берегсяньыс. Ковмис бӧрыньтчыны Полтаваӧдз. Сэні сетісны приказ — видзны кӧрт туй вокзал самолётъяссянь бомбитӧмысь. Сэсся лои бӧрыньтчыны Воронежӧдз. И бӧрд сэсся кӧть серав, сетасны зенитчикъяслы Ил–2 штурмовикъясысь босьтӧм 23 мм калибра пушкаяс да тшӧктасны видзны бомбитӧмысь Воронежса авиазавод. Юала Алексей Александровичлысь: «Войнаыд вӧлі нёль во чӧж. Быд здукӧ вермисны вины, вермин на и пленӧ веськавны — война эм война. «Медся ёна повзьылі Полтава кар дорын. Лэбӧны 23 «Мессершмитт–109» самолёт. Ми заводитім лыйлыны орудиеясысь. Ӧти самолёт эськӧ ӧзйис да усис, но миян снаряд веськаліс либӧ мукӧд орудиеысь — висьтавны сьӧкыд. Но пемдӧм бӧрын немецкӧй самолётъяс лэбисны асланыс аэродромӧ, тыдалӧ, миян батареялысь меститчӧмсӧ асланыс картаясӧ пасйӧмаӧсь, и аскинас асывсяньыс кутісны лэбавны зэв матіті. Включитісны сирена да заводитісны пикируйтны миян батарея вылӧ, та дырйи лыйлісны пулемётъясысь да чӧвталісны бомбаяс, — казьтылӧ Алексей Александрович. — И друг аддза: ӧти самолётсянь торъяліс бомба да веськыда миян орудие вылӧ лэбӧ. Вермасны не эскыны меным, но войналӧн нёль воӧн ме весиг эг ранитчыв — татшӧм дивӧыс вӧлі вывті нин гежӧд. Сійӧ тышас ми воштім кык пушка да куим мортӧс. 1943 вося октябрын Алексей Игушевӧс индӧны орудиеса командирӧн. Сійӧ лоӧ 374 зенитно-артиллерийскӧй полкын сержантӧн. Мойвиис Алексей Игушевлы да сылӧн боевӧй ёртъясыслы мездыны фашистъясысь Румыния, Венгрия да Австрия, а войнасӧ помаліс Чехословакияын. «Румынияын, Венгрияын да Австрияын мирнӧй йӧзсӧ ми пӧшти эг аддзылӧй: найӧ либӧ эз мыччысьлыны миян син водзӧ, а кодсюрӧ, гашкӧ, и немечьяскӧд тшӧтш пышйисны да, — шуӧ Алексей Александрович. — А Чехословакияад серпасыс вӧлі мӧд. Воим ӧти карӧ, а чехъяс веськыда улича вылӧ гӧгыльтісны вина бӧчка да гӧститӧдӧны миянӧс. Уна сӧветскӧй салдат да весиг офицер «даръясьӧмаӧсь» да коді сьылӧ, коді сералӧ, а коді и бӧрдӧ. Рытъяснас миянлы чехъяс сьылӧны, ворсӧны аккордеонӧн — быдса концертъяс вӧлі пуктасны». Сержант Игушев морӧсын меститчисны «За боевые заслуги», «За взятие Вены» да «За победу над Германией в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.» медальяс. «Наградитлісны эськӧ Гӧрд Звезда орденӧн да эг куж сійӧс видзны, — жалитӧмпырысь висьталӧ Алексей Александрович, — лӧсьӧдлі «дембельскӧй чемоданчик» (видзи сэні хром сапӧг, параднӧй форма да орден). Ӧти войӧ кодкӧ гусялӧма чемоданчиктӧ. Шыасьлі жӧ эськӧ командиръяс дорӧ, мися, кӧть документсӧ колӧ выльысь гижны да нинӧм эз артмы». 1946 воын Алексей Игушевӧс примитӧны партияӧ, а сэсся сійӧс лэдзӧны гортас. «Сетісны нёль сюрс шайтысь унджык сьӧм, да ӧд ещӧ и быд медальысь вит шайт вӧлі мынтӧны», — висьталӧ Алексей Александрович. И мед кӧть квайт во сылӧн эз вӧв некутшӧм отпуск, дас лун мысти корисны Шойнатыӧ уджавны ВЛКСМ райкомса оргинструкторскӧй отделӧ. Кык во мысти Игушевӧс корӧны уджавны милицияӧ участкӧвӧй инспекторӧн. Дум вылӧ пыр жӧ усьӧны ӧнія сьыланкывйысь татшӧм строкаяс: «Наша служба и опасна и трудна, и на первый взгляд, да и на второй тоже». Бара юала Алексей Александровичлысь: «А тайӧ уджас вӧвлі эз сэтшӧмторйыс, кор сьӧлӧмыд быттьӧ сувтліс да весиг пытшкӧсыд кӧдзавліс?» Игушев ёрт вочавидзис: «Да, вӧлі татшӧмыс, кор ме уджалі следовательӧн Мылдін районын. Ме вӧлі дежурнӧйӧн. Муні пажнайтны, ас местаӧ коли дежурнӧйлы отсасьысьӧн. Мылдінын сэки вӧлі уджалӧны стройбатса салдатъяс. На вылын ыджыдъясӧн вӧліны взводса командир да старшина. Найӧ и ньӧбӧмаӧсь пищаль, мунӧмаӧсь Печора ю бокӧ, кӧні вӧлӧм купайтчӧны челядь, да заводитӧмаӧсь сэні лыйсьыны пасӧ. Дерт, миянлы ковмис арестуйтны коддзӧм командиръясӧс да йӧртны найӧс чижовкаӧ. Та йылысь кывсяс салдатъяслы, и найӧ мӧдӧдчасны мездыны ассьыныс командиръяссӧ. Кианыс кодлӧн мӧлӧт, кодлӧн лӧм, и на отсӧгӧн кӧсйӧны нин вӧлі песовтны чижовкаысь томансӧ. Милицияса начальник тшӧктіс сёрнитчыны стройбатса лейтенанткӧд, медым сійӧ ӧлӧдас ассьыс салдатъяссӧ: ӧд вермас мирнӧй кадӧ киссьыны вир. Салдатъясыд эськӧ ӧвсясны, мӧлӧтъяслы да ломъяслы «удж» оз сетны, но сы пыдди мунасны клубӧ да сэтысь быд петысь зонмӧс да мужичӧйӧс нӧйтасны. Ӧти салдатлӧн гимнастёрка зепсьыс усяс лекарство рецепт, кытысь тӧдмаласны кампужитчысьлысь ним-овсӧ. Сёрӧнджык сійӧс пуксьӧдасны 5 во кежлӧ. «Грамотаӧй вӧлі ичӧтджык да следовательнад дырсӧ эг и уджав, — висьталӧ Алексей Александрович, — да-й бать-мамӧй пӧрысьӧсь нин вӧліны. Меным эськӧ кивывджык вӧлі уджавны гортын. Лои сэсся бара участкӧвӧй инспекторӧн. Воис кад и семья лӧсьӧдны. Комсомолын уджалігӧн на ӧти нывкӧд синмасьлім-мигайтчылім. 1960 воын сыкӧд и ӧтлаасим. Сюзяыбын сылы уджыс эз вӧв, да меным ковмис и «верӧс сайӧ» петны. Мӧд ногӧн кӧ, вуджны овны Висерӧ. Лэптім керка, да ветымын вонад керкаыд ёна-кодь нин важмис, вот и ковмис государстволысь корны отсӧг. Уджалас А. А. Игушев милицияын 18 во. Кыдзи уджалас? Та йылысь бурджыка висьталӧны «Милицияса отличник» знак да «За боевые заслуги» да мӧд тшупӧда «За безупречную службу» медальяс. Но ӧд 46 арӧсӧн он жӧ кут весь овны! И пырӧ Игушев «Нившерскӧй» госпромхозӧ, лоӧ кыйсьысьӧн, вӧралысьӧн. Шуны, мый вӧралысьлӧн удж кокни, оз позь: ӧд колӧ тӧдны звер-пӧткалысь оланногсӧ да пӧвадкаяссӧ, ветлӧдлыны ягті-нюръясті уна дас километр. «Пуксим коркӧ Саша пикӧд да кутім артавны, уна-ӧ менам ветлӧдлӧма подӧн, — шуӧ Алексей Александрович, — да артмис 20 сайӧ сюрс километр (ассянь содта, мый Мушар экваторлӧн кузьтаыс неуна унджык 40 сюрс километрысь — В. П.)». «Сідзкӧ, экватор джынйысь унджык восьлалінныд зверь-пӧтка кыйигад», — шмонитышті ме. «Артмӧ сідзи», — вочавидзис вӧвлӧм вӧралысь. Бара жӧ тӧдчӧда: эз прӧста восьлавны — ӧд став кыянторйыс эз вӧвны сӧмын кӧчьяс, уръяс да пӧтка. Наысь оз ков вӧлі повны. Но ӧд Алексей Александрович кыйліс 10 ошкӧс, 8 кӧинӧс, 2 санӧс, 2 вӧрканьӧс да 50 йӧраӧс. Оз ков некодлы гӧгӧрвоӧдны, мый тайӧ зверьяссӧ кыйигӧн колӧ вӧлі лоны видзчысьысьӧн — ӧд найӧ асьныс вермисны уськӧдчыны да дойдавны, а то и вины кыйсьысьӧс. И тані Алексей Александрович казьтыштіс, кыдзи милицияас на уджалігас паныдасяс вӧрса кӧзяинкӧд. И татчӧ быть лоӧ пасйыны, мый война воясад коми пармаад зверь-пӧткаыдлӧн лыдыс ёна содас. Медводдза ошкӧс кыйигӧн вӧралысь батьлӧн 28 калибра пищальыс сетӧма осечка. «Вот и сэки юрсиӧй сувтліс жӧ, — шуис Алексей Александрович, — но дыр тіравны да виччысьны вӧлі некор. Зэв ӧдйӧ выльысь зарадиті пищальӧс да бара лички курокӧ. Та пӧрйӧ ош быттьӧ друг сувтовкерис, сэсся ньӧжйӧникӧн пӧрис бок вылас. Да, сійӧ каднас ош кыйӧмысь вӧлі сетӧны 150 шайта премия. Мӧдӧдім юрсиктӧ колана кабалаяс премия босьтӧм могысь, а сьӧм оз во и оз во. Мӧдысь ыстім кабалаяс, а сэсся премияыд и воис. Некымын лун мысти мӧд премия воис. Гашкӧ, мися, ёна повзьӧмсӧ такӧдӧм могысь да». Но эз сӧмын гырысь зверӧс кый А. А. Игушев: 10 руч, 22 вурд, 350 сайӧ тулан да 4 сюрс сайӧ ур лоины сылӧн прӧмысӧн. А мыйта кыйліс сьӧла да дозмӧр, тар да чукчи, вӧралысь и ачыс оз тӧд. Зіль да удачлив кыйсьысьӧс наградитісны «За доблестный труд» да «Ветеран труда» медальясӧн. Госпромхозын быд чукӧртчылӧм дырйи сетлӧмаӧсь сьӧма премия да козинъяс. Весиг ВДНХ — Москваӧ мӧдӧдлӧмаӧсь. Сӧмын тай абу артмӧма сэтчӧ ветлӧмыс. Быдтӧма да велӧдӧма А. А. Игушев 17 кыйсян лайка понйӧс. Кыйлӧма чери. И водзын кӧ вӧр керкаас 80 километр сайӧ катлӧма пыжӧн зібъясьӧмӧн, то бӧръя кадас ньӧбӧма пыжлы «Ветерок–8» мотор, «Казанка» пыж. Лунӧн-джынйӧн и воӧ вӧлӧм вӧр керкаӧдзыс весиг зібъясьӧмнас, да нӧшта гоз-мӧд час вӧлӧм вӧрті на ветлӧдлас и. «Ок, эськӧ верми кӧ, ветлі жӧ вӧрад да, — жальпырысь шуӧ олӧма нин морт. Кӧть и ыстысис Алексей Александрович ичӧт грамота вылӧ, сёрнитіс сійӧ мекӧд и Солженицынлӧн гижӧдъяс, милиция местаӧ полиция лӧсьӧдӧм, бӧрйысьӧмъяс да ӧткымын политик йылысь. Тӧдчис, олӧмсьыс абу кольччӧма. [Василий ПОПОВ.] {Ахрименко Любовь, Васильева Оксана @ Сёрнитісны семья да дзоньвидзалун йылысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} СЁРНИТІСНЫ СЕМЬЯ ДА ДЗОНЬВИДЗАЛУН ЙЫЛЫСЬ Вӧльгым тӧлысь заводитчигӧн райадминистрацияын чукӧртчылісны сикт овмӧдчанінъясысь нывбабаяслӧн котырӧн веськӧдлысьяс, а сідзжӧ аньяс, кодъяс пырӧдчӧны уна сикас ӧтувъя уджӧ. «Гӧгрӧс пызан» сайын чукӧртчӧмаяс сёрнитісны дзоньвидзалун йылысь, кыпӧдлісны юалӧм лёк оласнога семьяяс йылысь. Бур вӧзйӧмъяс та кузя висьталісны Вомынысь Мария Александровна Попова, Висерысь Оксана Васильевна Пинягина, Пӧддельнӧйысь Анастасия Юрьевна Зюзева. Тайӧ аддзысьлӧм вылӧ воліс тшӧтш и Кӧрткерӧсса больничаысь медшӧр врач Владимир Анатольевич Филиппов. Сійӧ висьталіс дзоньвидзалун юкӧнын вежсьӧмъяс йылысь да вочавидзис нывбабаяслӧн юалӧмъяс вылӧ. Помасис ыджыд мероприятие КР-са Нывбабаяслӧн котырӧ Кӧрткерӧс районса юкӧнӧ выль пырысьясӧс да «Дзоньвидза семья — дзоньвидза республика» форум вылӧ делегацияӧс бӧрйӧмӧн. Пасъям, талун районса пӧшти быд сикт овмӧдчӧминын уджалӧны нывбабаяслӧн котыръяс. Но тыдовтчис, мый медбура уджсӧ котыртӧма Висер, Вомын, Пӧддельнӧй, Шойнаты, Пезмӧг да Ыджыдвидз сиктъясын. [Любовь АХРИМЕНКО, Оксана ВАСИЛЬЕВА.] {Kodko @ Сёрнитасны коми войтыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} СЁРНИТАСНЫ КОМИ ВОЙТЫР Тайӧ четвергӧ Одыбса шӧр школаын мунас «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция «Ичӧт бизнес Кӧрткерӧс районын: мытшӧдъяс да водзӧ вылӧ могъяс» ним улын. Сыӧ пырӧдчасны сикт-посёлокъясысь бӧрйӧм йӧз, районса веськӧдлысьяс, республика да мукӧд район петкӧдлысьяс. {Kodko @ Школа пасйис чужан лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} ШКОЛА ПАСЙИС ЧУЖАН ЛУН Вӧльгым 11 лунӧ Висерса шӧр школа пасйис ассьыс чужан лун. Буретш дас нёль во сайын, тайӧ жӧ лунӧ, Висерын восьтіс ассьыс ӧдзӧсъяс выль школа, мый вӧлі кыпӧдӧма да вӧчӧма европейскӧй стандартъяс серти. Воссис гаж кыпыд линейкасянь. Чолӧмавны «чужан лун» пасйысьӧс воисны сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова, «Комиэнерго» Рытыв-Войвыв юкӧнӧн юрнуӧдысь Иван Медведев, райсӧветса депутат Сергей Мишарин. «Единая Россия» ютырлӧн Коми регионса юкӧнлӧн «Став бурсӧ — челядьлы» бала серти республикаса медшӧр энергетик козьналіс школалы баскетболӧн да волейболӧн ворсӧм вылӧ мачьяс, а райсӧветса депутат — продлёнкалы колана кӧлуй ньӧбӧм вылӧ 5 сюрс шайт. Чужан лун вылӧ видзӧдтӧг школаын урокъяс нуӧдсисны кыдзи и пыр. Сӧмын переменаяс дырйи велӧдчысьяслӧн вӧлі позянлун ворсыштны шахматӧн да шашкиӧн, котыртсьылісны ордйысьӧмъяс. Школалы сиӧм гаж ӧти лунӧн эз помась. Вӧльгым 13 лунӧ велӧдчанін чукӧртіс ассьыс вӧвлӧм велӧдчысьясӧс, воліс 80 гӧгӧр морт. {Пинягина Оксана @ Шойччисны — ёнмӧдчисны «Сменаын» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} ШОЙЧЧИСНЫ — ЁНМӦДЧИСНЫ «СМЕНАЫН» Кӧч тӧлысьын миян районса челядь шойччисны-ёнмӧдчисны Анапаса «Смена» спортивнӧй лагерын. Ветлісны сэтчӧ Висерысь спорткӧд ёртасьысь нёль зон, витӧн — Ыджыдвиддзысь, кыкӧн — Керӧсысь, куимӧн — Кӧрткерӧсысь. Юрнуӧдіс накӧд лӧз саридз дорын Висерса спорт школаысь тренер В. А. Мишарин. — Быд асыв миян заводитчыліс зарядкасянь, — юксьӧ Виталий Мишарин. — А сэсся лунтыр вӧлі пӧттӧдз купайтчам, ворсам футболысь, волейболысь, баскетболысь, гандболысь. Эг ӧтчыдысь петавлӧй походӧ гӧраясӧ. Ёна тренируйтчим, ёнмӧдчим тӧв кежлӧ. — Саридз дорӧ медводдзаысь на волі, зэв ёна воис сьӧлӧм вылӧ, — висьталӧ Иван Канев. А со мый казьтылӧ Егор Габов: «Меным зэв ёна кажитчис футболысь ворсан эрд. Да и лагерын коллялӧм кад тшӧтш. Лунтыр вӧлі тренируйтчам, а рытъяснас бурпӧт йӧктам». Колӧ тӧдчӧдны, «Смена» лагерын миян районса челядь шойччӧны оз нин медводдзаысь. И быд пӧрйӧ найӧ локтӧны бур казьтылӧмъясӧн. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Мирошниченко Любовь @ Эн вунӧдӧй олӧмаясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} Эн вунӧдӧй олӧмаясӧс Кольӧм шойччан лунӧ Вомынын да Пӧддельнӧйын аддзысьлісны Кӧрткерӧс районса землячествоӧ пырысьяс, кытчӧ волісны томъяс и олӧмаяс. Тыдовтчис, мый талун районын олӧ зэв уна ыджыд арлыда войтыр. Сӧмын Вомынын матӧ дас морт, кодлы 80 арӧс сайӧ нин... И унджыкыс на пиысь олӧны ӧткӧн. Кодлӧн кӧ челядь мунісны, а кодкӧ и мӧд пӧвсӧ мӧдар югыдӧ мӧдӧдіс... И кӧть на ордӧ пыралӧ социальнӧй отсӧг сетысь специалист, пыр жӧ тыдовтчӧ, мый олӧма мортлы оз тырмы йӧзкӧд йитӧд, ловъя сёрни. Тӧдӧмысь и тіянкӧд орччӧн олӧны татшӧм войтыр. Кор мунанныд налӧн керка дорӧд, эн дышӧдчӧй, пыралӧй, сёрнитыштӧй-варовитыштӧй олӧма йӧзкӧд. Юалӧй налӧн олӧм да дзоньвидзалун йылысь. И аддзанныд, кыдзи бурланьӧ вежсяс пӧрысь мортлӧн чужӧм. И асланыс нюмӧн да кыпыд руӧн найӧ отсаласны тіянлы венны уджалан лун. Эн вунӧдӧй олӧма войтырӧс. Тӧдӧй, ми огӧ жӧ томмӧй, но кор миянӧс кытшалӧны бур йӧз, то и олӧмыс — гажа да кыпыд. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО.] {Kodko @ Этш тӧдтӧмлӧн лэбалӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-23.} ЭТШ ТӦДТӦМЛӦН ЛЭБАЛӦМ Воддза вежонӧ (вӧльгым 11–18 лунъясӧ) районса туйяс вылын вӧлі 10 ДТП. Лоӧмторъяс пиысь медунаыс вӧлӧма машина путкыльтчӧм — 6. Кык пӧв этшаджык — сулалысь машинаӧс люкалӧм (3) да машинаяслӧн зурасьӧм (1). Ӧти ДТП-ын доймаліс пассажир. Сідз, вӧльгым 13 лунӧ юрсиктын Сӧветскӧй улича вылын, «Кӧрт Айка» нуръясянін дорын путкыльтчис «Судзуки» машина. Код юра шоперыс абу вермӧма веськӧдлыныс да «кӧрт вӧлыс» пӧрӧма. Машинаын пукалысьыс доймаліс. {Печеницына Ольга @ Бара на нимкодьмӧдісны Одыбсаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} БАРА НА НИМКОДЬМӦДІСНЫ ОДЫБСАЯС Миянлы мойвиис волыны кыпыд гаж вылӧ. И бара на Одыбсаяс нимкодьмӧдісны видзӧдысьясӧс асланыс сьылӧм-йӧктӧмнас, лов вӧрзьӧдана петкӧдчӧмнас. «Ловъя ва» котыр Геннадий Попов отсӧгӧн кутчысьӧ вель нин дыр. Мича йӧктӧмӧн да сьылӧмӧн ныв-зон гажӧдӧны оз сӧмын ас сиктсаясӧс. Долыд, мый Одыбсаяс пыдди пуктӧны чужан кыв, коми йӧзлысь традиция да культура. Зэв бур, мый быдмысь войтыркӧд зільӧ татшӧм енбиа велӧдысь, коді кужӧ дзолюкъяс сьӧлӧмын пестыны муслун сьыланкыв дорӧ, велӧдӧ ворсны гудӧкӧн, вӧчасьны сюмӧд-пуысь кӧлуй. Сё пасибӧ ныв-зонлы да налӧн велӧдысьлы кыпыд гажысь. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Гажӧдіс «Реченька» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} ГАЖӦДІС «РЕЧЕНЬКА» А вӧльгым 28 лунӧ гажа вӧлі Нёбдінса клубын. Тайӧ лунӧ тані пасйис ассьыс чужан лун, котыртчӧмсянь 10 вося тшупӧда пас, «Реченька» котыр. Кыпыд мероприятие вылӧ воліс и гырысь, и посни. Уна бур кыв висьталісны котырӧ пырысьяслы сиктсаяс, а «Нёбдін» сикт овмӧдчӧминӧн пасйис сьылысь-йӧктысьясӧс Аттьӧалана гижӧдӧн. Колӧ пасйыны, мый «Реченька» котырын ассьыс енби петкӧдлӧны видз-му овмӧсын, детсадйын зільысьяс, олӧма йӧз да общественнӧй организацияясӧ пырысьяс. {Kodko @ Колана аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} КОЛАНА АДДЗЫСЬЛӦМ Кольӧм вежонӧ Одыбын чукӧртчылісны «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ пырысьяс. Конференция вылын, коді вӧлі сиктса школаын, сёрниыс муніс Кӧрткерӧс районын ичӧт бизнес сӧвмӧдӧм, туризм да культура йылысь. Воссис конференция районса кып кывзӧмӧн, мый медводдзаысь на юргис татшӧм ыджыд мероприятие вылын. А сэсся чукӧртчӧмаясӧс мыла коми сьыланкывъясӧн гажӧдісны одыбса быдмысь войтыр. Паськыдджыка конференция йылысь лыддьӧй газетлӧн мӧд лист бокысь. {Kodko @ Колана аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} КОЛАНА АДДЗЫСЬЛӦМ (Пом. Заводитчӧмыс медводдза лист бокын). Медводз чукӧртчӧмаяс водзын сёрнитіс районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Сійӧ тӧдчӧдіс, мый «татшӧм аддзысьлӧмъяс колӧ пыдди пуктыны, ӧд найӧ отсалӧны видзны национальнӧй кыв, культура, традиция, восьтыны мытшӧдъяс да корсьны наысь петан туй». Водзӧ сёрни нуӧдіс районса «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн юрнуӧдысь Любовь Кирушева. Сійӧ восьтіс, кутшӧм мытшӧдъяс талун кежлӧ эмӧсь районын. Та бӧрын конференцияӧ воысьяс юксисны куим секцияӧ: бизнес, туризм да культураӧ. Медся «пӧсь» висьтасьӧмъяс вӧліны сэк, кор сёрни муніс «Монди СЛПК»-кӧд социальнӧя ёртасьӧм, сиктын уджтӧмалӧм, вӧр заптӧм монополизируйтӧм, бизнесын водзӧс босьтӧм йылысь. Уна юалӧм кыптіс предпринимательяслӧн КР-са экономика кузя министрӧс вежысь Марина Пономарева дорӧ, торйӧн нин республиканскӧй отсӧг босьтӧм кузя. «Сӧмын таво сӧвмӧдчыны республикаса бюджетысь вӧлі сетӧма сьӧм районса 12 предприятиелы», — тӧдчӧдіс М. Пономарева. Сідзжӧ, сійӧ вӧзйис восьтыны сэтшӧм уджъяс, кыдз быдмӧг быдтӧм, градвыв пуктас переработайтӧм, зыр вороп вӧчӧм. Став вӧзйӧм-корӧмсӧ, кодъясӧс кыпӧдісны секцияясын ӧтувтӧмӧн, лои пыртӧма конференциялӧн решениеӧ. На лыдын — экономика сӧвман Министерствоысь корны отсӧг сиктсаяслы водзӧс босьтӧмын да бизнес-план вӧчӧмын; КР-са Юралысьлы да Правительстволы тшӧктыны отсавны сӧвмӧдны районын видз-му овмӧс юкӧн; «Монди СЛПК»-лы — содтыны 2011 во кежлӧ социальнӧя ёртасьӧм кузя отсӧг сетӧм; вӧзйыны районса администрациялы — ӧдйӧджык помавны Важкурьяын клуб стрӧитӧм, а Нёбдінын, Висерын да бара жӧ Важкурьяын — кыпӧдны выль скӧт карта, 2011 во кежлӧ бюджет вӧчигӧн пыртны туризм кузя уджтас олӧмӧ пӧртӧм могысь рӧсходъяс, вужвыйӧн вежны Адзорӧмса да Типӧсиктса клубъясысь, Висерса да Одыбса культура керкаяслысь, юрсиктса «Союз» кинотеатрлысь — стрӧйбаяс. «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ районса пырысьяс ыджыд аттьӧ висьталӧны «Кӧрткерӧс» районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломиналы конференция вылӧ делегацияӧс нуны-вайны машина корсьны отсалӧмысь. {Попов Василий @ Кужӧны и уджсӧ котыртны, и гажӧдчыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} КУЖӦНЫ И УДЖСӦ КОТЫРТНЫ, И ГАЖӦДЧЫНЫ Вӧльгым 19 лунӧ уна йӧза вӧлі Немдінса велӧдчанінын. Тайӧ лунӧ тані пасйисны Р. Г. Карманов нима школалысь тшупӧда пас — восьтӧмсянь 150 во. Кыпыд гаж вылӧ волісны Велӧдан юкӧнысь министр Н. Л. Струтинская, КР-са Каналан сӧветысь удж котыртан юкӧнӧн веськӧдлысь В. А. Потолицын, «Кулӧмдін» МР-са администрацияысь юралысьӧс вежысь Н. А. Левченко, «Единая Россия» ютырса депутата С. И. Иванушкин да уна мукӧд чина йӧз. Эг нин ӧтчыдысь волы бӧръя воясӧ тайӧ школаӧ, и пыр шензя — кужӧны и уджсӧ котыртны, и гажӧдчыны, и уджсӧ да гажӧдчӧмсӧ петкӧдлыны. Праздник дырйи школаса директор Г. И. Каневалы КР-са велӧдан юкӧнса министр морӧсас ӧшӧдіс «Коми Республикаса пыдди пуктана уджалысь» пас да сетіс эскӧдана гижӧд. Пыдди пуктана гӧсьтъяс козьналісны школалы ноутбук, мукӧд сикас оргтехника, сьӧма сертификатъяс да сідз водзӧ. Уна велӧдысьӧс да бура велӧдчысьӧс пасйисны Почёт грамотаясӧн да аттьӧалана гижӧдъясӧн. [Василий ПОПОВ.] {Попов Василий @ Кыдз вермӧны, отсалӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} КЫДЗ ВЕРМӦНЫ, ОТСАЛӦНЫ Гач новлысьяслӧн — мужик рӧдлӧн — эм ӧти торъя инӧд, дорйыны Айму, Рӧдина. Ӧні ог кут казьтывны Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъясӧс, кӧть эськӧ ачым найӧс некор ог вунӧд, да и мукӧдӧс кора — эн вунӧдӧй найӧс, кодъяс пуктісны юр (сетісны лов) чужан мунымӧс дорйигӧн, оз ков ӧтдортчыны и наысь, кодъяс колины ловйӧн — талун кежлӧ миян районын татшӧмыс сӧмын 31 морт. Но уна помка вӧсна: и йӧз государствояслӧн миянлысь му аслысавны кӧсйӧм, и миян политикъясӧс сэтчӧ либӧ татчӧ шыбӧлитӧм да сідз водзӧ — районса зонъяс эз нин этшаысь волыны сідз шусяна «пӧсь точкаясӧ» либӧ «локальнӧй конфликтъясӧ». Но медся унаӧн — 291 зон — веськавлісны пӧртны олӧмӧ интернациональнӧй уджйӧз (сӧмын абу гӧгӧрвоана, стӧч кодлы найӧ вӧліны уджйӧзаӧсь — В. П.) Афганистанын (46 морт) да кутны пӧрадок Войвыв Кавказын. Талун некодлы оз ло гусяторйӧн сійӧ, мый и Афганистанын, и Войвыв Кавказын лыйсисны, и кӧть рочӧн шуласны: «Пуля — дура», пуляыд вермӧ вины морттӧ, и виӧ. Примеръясла ылӧ ветлыны оз ков — цинкысь гортъяс (мӧд ногӧн кӧ — «Груз–200» — В. П.) волісны и миян районса сикт-посёлокъясӧ. Татчӧ пасйышта, мый воин-интернационалистъяслӧн эмӧсь Афганистанса наградаяс, а кодсюрӧлӧн эм и миян государственнӧй наградаяс. Сідз, В. М. Ткачёвлӧн (Намскысь) эм «Гӧрд Звезда» орден, В. Н. Селезнёвлӧн (Мордінысь) — салдатъяс пӧвстын зэв пыдди пуктана «За отвагу» медаль, Дань грездса фермер Н. Н. Борисовлӧн — «За боевые заслуги» медаль. Вӧвлӧм воин-интернационалистъяс да пӧрадок кутысьяс воӧны гортаныс. И тані оз пыр сюр удж, оланін. Артмылӧны налӧн олӧмын и мукӧд мытшӧдъяс. Коді отсалас налы, а корсюрӧ и бать-мамыслы? Воим сёрниӧ «Российский Союз ветеранов Афганистана и боевого братства» КРО-са Кӧрткерӧс районын юкӧнӧн веськӧдлысь Сергей Поповкӧд. «Кыдз-мый вермам ми зілям отсавны татшӧм войтырыслы да торйӧн нин бать-мамлы, кодъяслӧн пияныс эз воны гортас, а пуктісны юрсӧ конституционнӧй мог олӧмӧ пӧртігӧн», — висьталӧ С. Попов. — Дерт, вӧлі кӧ унджык сьӧм, и уджавнысӧ эськӧ вӧлі ёна кокньыдджык. Веськыда шуа, ёна отсалӧны районса ас вылӧ уджалысьяс. На лыдын лоӧны Д. Д. Синяков («Кӧрткерӧсса йӧв завод» ООО-ӧн веськӧдлысь), А. А. Попов («НиВа» ООО), И. И. Скрипунов (ас вылӧ уджалысь). Пыр сетӧ отсӧг биысь видзчысян службаысь начальник А. В. Хвастунов. Неважӧн Ыджыдвиддзын сотчис керка В. А. Макаровлӧн. Ми корим ас вылӧ уджалысьясӧс отсыштны сылы тьӧс-плакаӧн. Найӧ сетісны сӧглас. Татчӧ быть колӧ казьтыштны районса юрнуӧдысьясӧс. Сідз, вӧлі тадзи — районса спортсменъяслы нинӧм вӧлі мунны ордйысьӧмъяс вылӧ. Шыаси Н. И. Доломина дорӧ. Сійӧ кыв шутӧг сетіс ассьыс машина. Сэсся ӧд корсюрӧ тырмӧ вӧвлӧм салдатъяслысь тужа-нужасӧ гӧгӧрвоӧм, бур кыв да сідз водзӧ. «Теплосервис» ОАО сетіс миянлы торъя жыр. Эм телепон, пызан-улӧс. Дерт, ёна кокньыдджык вӧлі венны мытшӧдъяс да сьӧкыдлунъяс, уджалім кӧ ӧтув ветеранъяслӧн районса сӧветкӧд. Сьӧлӧмӧй дзугыльтчис, кор вӧльгым 25 лунся «Красное знамя Севера» газетысь аддзи «Куда мне? На улицу?» гижӧд. Дерт, ветеранъяскӧд уджалӧм патераын оз артмы. Николай Казаковлы ме вӧзйылі локны миян жырйӧ, но...» Таӧн Сергей Поповкӧд миян сёрни помасис. Содта, мый сійӧ и збыль отсалӧ йӧзлы, кодъяслы колӧ отсӧг. Сідз, колян вежонӧ мойвиис ветлыны Нёбдінӧ, Чечняын ловсӧ сетӧм Евгений Савинлӧн мам Эмилия Константиновна дорӧ. С. А. Попов аслас отсасьысь И. Б. Тининкӧд вайӧмаӧсь песласян машина. Та дырйи босьтӧмаӧсь тӧд вылӧ, мый карса патераясын машина-автомат сиктад оз шогмы, да ньӧбӧмаӧсь сэтшӧмӧс, кодлӧн эм валы торъя бак, кытчӧ васӧ позьӧ вайны вочасӧн. Зэв ыджыд аттьӧ таысь колӧ висьтавны С. П. Быстровлы, П. А. Байдалы да С. Н. Хахалкинлы, кодъяс ни ӧти шыӧдчӧм оз кольны кывзытӧг да отсӧг сеттӧг. [Василий ПОПОВ.] {Kodko @ Муса мамъяслы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} МУСА МАМЪЯСЛЫ Кольӧм шойччан лунӧ Россияын пасйисны Мамлысь лун. Такӧд йитӧдын челядьлысь «Кӧч гӧснеч» лист бок ми сиам миян муса мамъяслы. Гижӧдъяссӧ дасьтісны Кӧрткерӧсса да Шойнатыса ныв-зон. {Мишарина Дарина @ Медрадейтана да колана @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} МЕДРАДЕЙТАНА ДА КОЛАНА Мам — медколана да радейтана морт быдӧнлы: ичӧтлы и гырысьлы. Миян мамным, Нина Васильевна, тшӧтш меддона да колана мортыс миянлы, 4 чоя-воклы. Сытӧг дзик некыдзи. Мамӧй уджалӧ сиктса администрацияын. А водзынсӧ прамӧй дыр сійӧ зілис библиотекаын. Ачыс небӧгъястӧ зэв ёна радейтӧ лыддьыны, велӧдӧ сыӧ и мукӧдӧс. Нӧшта мамук зэв мичаа сьылӧ. Тшӧкыда сійӧс позьӧ аддзыны сиктса культура керкалӧн сцена вылысь. Радейтӧ мам и дзоридзьяс. А ме зэв ёна радейта мамукӧс да сиа сылы крепыд дзоньвидзалун. [Дарина МИШАРИНА. Шойнаты сикт.] {Попова Катя @ Киясыс — небыдӧсь, синъясыс — меліӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} КИЯСЫС — НЕБЫДӦСЬ, СИНЪЯСЫС — МЕЛІӦСЬ Коді нӧ оз радейт ассьыс мамсӧ? Дерт жӧ, быдӧнлы мам медколана морт. Мамлӧн киясыс медся небыдӧсь, а синъясыс — медся меліӧсь. Менсьым мамӧс шуӧны Ольга Ивановнаӧн. Сійӧ зэв хӧзяйственнӧй морт, чӧскыда пусьӧ и пӧжасьӧ. Зэв ёна радейтӧ миянӧс, ассьыс куим челядьӧс. Мамным миян шань, сійӧ некодӧс оз дойд чорыд кывйӧн, а мӧдарӧ, быд бур вӧчӧмысь небыдика малыштас юр да шуас медбур кывъяссӧ. Мам миянӧс велӧдӧ тӧлкӧн овны, вӧчны йӧзлы бур. Мамук радейтӧ сьывны, шмонитны. [Катя Попова. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Муса мамъяслы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} Аттьӧалам лист бок дасьтыны отсалӧмысь Кӧрткерӧсса да Шойнатыса школаясысь велӧдысьяс — Е. Г. Голькеӧс да О. М. Печеницынаӧс. {Попов Геннадий @ Ок и сьылім да йӧктім @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} ОК И СЬЫЛІМ ДА ЙӦКТІМ Вӧльгым 5-ӧд лунӧ Одыбса челядьлӧн «Ловъя ва» фольклор котыр пасйис котыртчӧмсянь 15 вося тшупӧда пас. Кыпыд гажыс муніс школалӧн фойеын. Тані жӧ вӧлі котыртӧма челядьлӧн да велӧдысьяслӧн кипом уджъясысь выставка. Гаж вылӧ воысьяс весиг ньӧбалісны налы сьӧлӧм вылӧ воысь вӧчӧмторъяс. А ныв-зонмӧс чолӧмавны да ӧтув гажӧдчыны волісны пыдди пуктана гӧсьтъяс: Вера Васильевна Киселёва, районса веськӧдлысьӧс вежысь, Юлия Анатольевна Савина, велӧдан юкӧнӧн веськӧдлысь, Тамара Александровна Борискина, КРЦДОД-са директор, Нина Никоноровна Подорова, «Одыб» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь, Вера Ивановна Ларукова, сиктса школаысь директор да уна мукӧд. Гажсӧ нуӧдісны 11 классын велӧдчысь Андрей Михайлов да Сыктывкарса культура колледжысь студентка Антонина Подорова. Колӧ пасйыны, гажыс муніс зэв кыпыда. Юргисны йӧзкостса да Геннадий Поповлӧн коми сьыланкывъяс, челядь петкӧдлісны ӧнія кадся йӧктӧмъяс. Ёна гажӧдісны и том гудӧкасьысьяс — Лёня Попов, Илья Ларуков, Денис Габов да Максим Михайлов. Тайӧ жӧ лунӧ пасйим и Одыбын челядьлы «Нюмсер» шӧрин воссьӧмсянь 10 во тырӧм. Кыпыд петкӧдчӧмъяс бӧрын чужан лун пасйысьясӧс чолӧмалісны районса да сиктса веськӧдлысьяс. быдӧн козьналіс ансамбльлы да челядьлы козинъяс. Помасис кыпыд аддзысьлӧм школа столӧвӧйын чӧскыда нуръясьӧмӧн. Аттьӧ ставныслы, гӧсьтъяслы да гаж дасьтыны отсасьысьяслы, а сідзжӧ, Коми радиоысь корреспондент Алина Тимушевалы. [Геннадий ПОПОВ. Одыб сикт.] {Мирошниченко Любовь @ Пыдди пуктана сиктса олысьяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} ПЫДДИ ПУКТАНА СИКТСА ОЛЫСЬЯС! Тайӧ да локтан тӧлысьяс вывті озырӧсь культурнӧй лоӧмторъяс вылӧ. Сідз, Кӧрткерӧсса му пасйис 122 во Виктор Савинлӧн чужан лунсянь. Тшупӧда пас кежлӧ дасьтысьӧны юрсиктса культура керка (70 во тырӧ) да Одыбысь «Сипертас» ансамбль (25 во тырӧ). А «Капель» эстраднӧй студия кутас пасйыны 10 во... Став тайӧ котырас сьылӧны-йӧктӧны, уджалӧны енбиа йӧз, кодъясӧс ӧтувтӧ история пыдди пуктӧм, сьыланкывъяс. Том войтыр кутӧны традицияяс, кодъяс чужисны кольӧм нэмын. Ставнысӧ чолӧмала тшупӧда пасъясӧн. Сиа быдӧнлы мича да бура, паськыда да гажа пасйыны тӧдчана творческӧй пасъяс. Тіян енби мичмӧдӧ миянлысь олӧм яръюгыд рӧмӧн. И таысь тіянлы зэв ыджыд аттьӧ. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО, «Звезда» газетса редактор.] {Kodko @ Судзӧдісны газет-журнал @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} СУДЗӦДІСНЫ ГАЗЕТ-ЖУРНАЛ Вӧльгым 23–24 лунъясӧ, Адзорӧмса пошта йитӧдлӧн юкӧнын муніс подписчик Лун. Нуӧдісны сійӧс Кулӧмдінса почтамт ОСП-ысь производственно-технологическӧй удж бӧрся видзӧдан участокӧн юрнуӧдысь Альбина Новожилова, почтамтса специалист Валентина Михайлова да Адзорӧмса пошта юкӧнӧн веськӧдлысь Глафира Нестерова. Кык лун чӧж посёлокса олысьяс волісны поштаӧ гижсьыны радейтана газет-журналъяс вылӧ. Дерт жӧ, ёнджыкасӧ судзӧдісны республикаса петасъяс, эз ӧтдортчыны и районкаысь. Сэк жӧ, пошталӧн залын сулалысь пызанъяс вылысь позис тӧдмасьны уна рӧма газетъясӧн да журналъясӧн. Ыджыд мероприятиелысь кыпыдлун содтіс и Адзорӧмса школа-интернатын велӧдчысь ныв-зонлӧн гажа петкӧдчӧм. Баянлӧн ворсӧм улӧ быдмысь войтыр сьылісны мыла сьыланкывъяс, висьталісны кывбуръяс. А помасис подписчик Лун гажа ворсӧмъясӧн да кывкӧртӧдъяс вӧчӧмӧн. Тыдовтчис, ставнас тайӧ лунъясӧ гижӧдчӧмаӧсь 33 морт, выль волӧн медводдза во джын кежлӧ судзӧдӧмаӧсь 60 гӧгӧр газет-журнал. {Kodko @ Чуксалӧ «Сипертас» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-11-30.} ЧУКСАЛӦ «СИПЕРТАС» Тайӧ вӧскресенньӧӧ, ӧшым (декабрь) 5 лунӧ, Одыбса культура керкаын котыртчас ыджыд гаж. «Сипертас» фольклор котыр кутас пасйыны 25 во. Кыдз лои тӧдса, гаж вылӧ воасны районса да республикаса тӧдчана йӧз, мукӧд районъясысь котыръяс. Тайӧ лунӧ ӧдзӧс лоӧ восьса быдӧнлы. {Попова Оксана @ Выльмӧдісны важ вузасянін @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ВЫЛЬМӦДІСНЫ ВАЖ ВУЗАСЯНІН Висер сиктса сельпо вузасянінын лӧсьӧдісны коланлунъяс ас вынӧн могмӧдӧм (самообслуживание). Стрӧйба пытшкын кык вежонӧн нуӧдісны дзоньтасян уджъяс. Вузасянінын ӧні лӧсьыд, гажа, нинӧмӧн оз торъяв карса лавкаысь. «Выль» вузасянін восьтыны воліс Анна Габова, «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн веськӧдлысь. Со татшӧм сёрни ми панім сыкӧд: — Анна Михайловна, уна-ӧ миян районын коланлунъяс ас вынӧн могмӧдӧма вузасяніныс? — Эм вузасянінъяс, кӧні сӧмын джынвыйӧ самообслуживание, а тырвыйӧыс — куимлаын: Кӧрткерӧсын, Шойнатыын да лои Висерын. — Мыйла буретш Висерын вӧчинныд? — Сы вӧсна, мый Висер сиктын кызвын вузасянторыс ӧнія кадлы лӧсялысь, сэсся и йӧзыс ас кадӧ удждон босьтӧны, этша уджтӧмалысьыс. Окота, медым йӧзыс ёнджыка на волісны ньӧбасьны. — Кутшӧм выльторъясӧн кӧсъянныд могмӧдны локтан воӧ? — Таво миян вӧчӧма унатор: дзоньталім сиктъясын вузасянінъяс, сёянінъяс, котельнӧй, нянь пӧжаланін. Мый нажӧвитлім — ставсӧ видзим мог збыльмӧдӧм вылӧ. Окота уна на вӧчны, но водзвыв ог гаралӧй. Верма стӧча шуны, артмас кӧ, паськӧдам Висерса магазин, кӧні кутам вузавлыны мебель да стройматериал. Висерсаяс аттьӧалӧны Анна Михайловнаӧс вузасянін выльмӧдӧмысь. Быдӧнлы воис сьӧлӧм вылӧ тайӧ выльпыртӧмыс. Ӧд ӧні позьӧ тэрмасьтӧг бӧрйыны колана тӧвар, а медтӧдчанаыс — оз ков сулавны ӧчередын! [Оксана Попова.] {Мирошниченко Любовь @ Коми лоас ӧнія @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} КОМИ ЛОАС ӦНІЯ Вермас лоны, мый матысса кадӧ коми велӧдчысьяс кутасны велӧдны чужан кыв выль небӧгъяс отсӧгӧн. Небӧгъяс лӧсьӧдӧм йылысь сёрни кыптыліс воддза вежонӧ Удора районын коми войтырлӧн конференция дырйи. Конференцияӧ пырӧдчысьяс тӧдчӧдісны, талунъя небӧгъясын пӧ абу ӧнія юӧр, выль кывъяс. Та вӧсна сёрнитысьяс шуисны, коми кыв да литература велӧдан выль небӧгъяс лэдзӧмсӧ колӧ пӧ ӧддзӧдны. Тырвыйӧ вермас лоны, мый выль велӧдан небӧг дасьтӧмӧ пырӧдчас и миян районысь (Висерысь) петлӧм ань, КГПИ-ын роч да коми кыв велӧдан методика кафедраысь доцент Эльвира Ивановна Полякова. Сійӧ велӧдӧ «Посни классъясын коми кыв да литература велӧдан методика». Лыддьӧ «Национальнӧй школаын роч кыв велӧдӧмын аслыспӧлӧслун» спецкурс. Велӧдысьлӧн уджын медшӧр нырвизьыс — посни классъясын бурмӧдны коми кыв велӧдӧмсӧ. Тайӧ сюрӧс сертиыс Эльвира Ивановна лӧсьӧдӧ коми кыв кузя выль учебно-методическӧй комплекс. Сэтчӧ пыртӧма 1–4 классъясын коми, кыдзи чужан кыв уджтас, 2 классын «Коми кыв» велӧдан небӧг да методическӧй вӧзйӧмъяс, 2–4 классъяслы туйдӧдан (дидактическӧй) материал да сідзи водзӧ. Сідзкӧ, Кӧрткерӧс район, миянысь петӧм мортлӧн водзмӧстчӧмӧн, вермас кутны лача, мый пуктас ассьыс пай тайӧ колана, да тӧдчана уджас. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО.] {Kodko @ Лоины вермысьӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ЛОИНЫ ВЕРМЫСЬӦН Кӧрткерӧс районлӧн мутасса Бӧрйысян комиссия вӧчис кывкӧртӧд «Избирательнӧй лабиринт» районса конкурслы. Сійӧ муніс районса школаясын велӧдчысьяс костын бӧрйысян правояс тӧдӧмлун серти. Сідз, медводдза места комиссия шуис сетны Елизавета Изъюровалы, Кӧрткерӧсса шӧр школаысь 10 «б» классын велӧдчысьлы. Мӧд места шедӧдіс Ия Ладанова, Шойнатыса шӧр школаысь 11 «А» классын велӧдчысь. Сідзжӧ, Бӧрйысян комиссия Аттьӧалана гижӧдъясӧн пасйис Наталья Гамрецкаяӧс, Кӧрткерӧсса шӧр школаысь 10«а» классын велӧдчысьӧс, Кристина Ширяеваӧс, Пӧддельнӧйса школаысь 10 классын велӧдчысьӧс, Лидия Панюковаӧс, Ирина Лобановаӧс, Анастасия Шестопаловаӧс, Приозёрнӧйса школаысь велӧдчысьясӧс. Лои вӧчӧма кывкӧртӧд и бӧрйысьӧм йылысь медбур кроссворд вӧчысь конкурслы. Медводдза куим места комиссия некодлы эз сет. Дипломӧн да козинӧн Бӧрйысян комиссиясянь пасйисны Лидия Панюковаӧс, Приозёрнӧйса школаысь 10 классын велӧдчысьӧс. Колӧ пасйыны, Лида кындзи конкурсӧ некод сэсся эз пырӧдчы. Нывка ӧтнасӧн ыстіс комиссияӧ куим кроссворд. {Макарова Елизавета @ Нёбдінса Виттор чужан лунӧ ас артистъяс вӧчисны сиктсалы ыджыд козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} НЁБДІНСА ВИТТОР ЧУЖАН ЛУНӦ АС АРТИСТЪЯС ВӦЧИСНЫ СИКТСАЛЫ ЫДЖЫД КОЗИН Нёбдінса Виттор чужан лунӧ ас артистъяс вӧчисны сиктсалы ыджыд козин. Петкӧдлісны А. Поповлысь 2 юкӧна «Сур лагун» теш. Та мында йӧзыс эз нин чукӧртчыв клубӧ гоз-мӧд во. Волісны весиг шойнатысаяс. Некод эз очсав, жуйвидз, чошкӧдчӧмӧн кывзісны пьесалӧн геройяслысь тшӧкӧлдывайтӧмсӧ. Унаысь и серам ызӧбтыліс. Кыдзи и пыр «югнитісны» ворсӧмнас Мария Мишарина, Светлана Артемьева, Александр Тимушев да мукӧд. Видзӧдісны петкӧдчӧмсӧ да вылӧ донъялісны авторыс Алексей Попов, кывбур тэчысь Анатолий Кулаков, «Коми войтыр» ӧтмунӧмсянь Станислав Коюшев. Ӧти вомысь сиисны водзӧ вылӧ вермӧмъяс, шыльӧдыштны да петкӧдчывны мукӧд сиктъясын, колӧкӧ, и юрсиктын. Бара на дивуйтчисны клуб коромина да пытшкӧс мичлуннас. Позьӧ пӧ тані нуӧдны районса праздникъяс. Пасъя, Нёбдін пыр вӧлі озыр спектакль ворсны радейтысьясӧн. Нимавлісны Анастасия Макарова, Вячеслав Пименов, кык Василий Макаров, Елена Габова, Мария Макарова, Эмилия Савина, Лидия Попова. Прӧститасны мед найӧ, кодъяс юрӧ дзик пыр оз воны. Куті казьтывны думысь да кватитчи, вӧлӧм пӧшти абу семья, кӧні оз ов коркӧя артист. Унаӧн, дерт, вунӧдісны нин ассьыныс сцена вылын кикимеритчӧмнысӧ. Ас сиктса ыджыд мортлысь чужан лунсӧ кыпыда пасйӧм ошкисны ставӧн. Вайӧда некымын шуӧм. С. В. Мингалёва: «Быттьӧ карса театрӧ волі. Зал гажа, югыд, артистъяс мастерӧсь». В. В. Савин: «Светлана Артемьева пыр вайӧ радлун мыла гӧлӧса сьылӧмнас. А талун нӧшта на петкӧдчис, кыдзи бур драма артист». В. В. Латкина: «Чуймӧдіс сценасӧ тшапитӧмыс, декорацияясыс зэв лӧсьыдӧсь, торйӧн нин медводдза юкӧнас». З. С. Макарова: «Генрих Макаровӧс да Александр Тимушевӧс кӧть ӧні тшапнитасны С. Горчаковалӧн театрӧ ворсысьӧн, дась артистъяс». Виктор Савинлӧн чужӧмсянь 125 во тыран воӧ ворсысьяслӧн котырлы сетасны кӧ эськӧ «народнӧй театр» ним! Дерт, ёна старайтчыны ковмас, уна спектакль пуктыны. Окота, медым сцена вылӧ выльпӧв мыччысясны Василий Кутькин, Алексей Габов, Любовь Винокурова, Никита Латкин... Став сиктсаяс нимсянь аттьӧалам артистъясӧс. Мед клубса веськӧдлысь Светлана Каракчиевалӧн оз вежсьы кыпыд руыс. Мед нёбдінсаяс бара кутасны нимавны район пасьта. [Елизавета Макарова.] {Микушева Галина @ Нёбдінса Витторлы сиӧм лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} НЁБДІНСА ВИТТОРЛЫ СИӦМ ЛУН Нёбдінын лои нин бур традицияӧн вӧльгым тӧлысьӧ нуӧдны уна сикас конкурс, рыт, аддзысьлӧм. Со и таво быдса вежон нуӧдісны мероприятиеяс. Найӧс сиисны В. А. Савинлӧн чужан лунсянь 122 во тырӧмлы. Школаын коми кыв да литература велӧдысь Н. Ф. Каракчиева котыртліс 8–9 классъясын велӧдчысьяс костын В. Савинлӧн «Луча» висьт серти ордйысьӧм. Челядь бура дасьтысьӧмаӧсь тайӧ мероприятие кежлӧ. Медся интереснӧй юалӧмъяс дасьтӧмаӧсь 9 классысь Вероника Латкина да Маша Микушева, 8 классысь Андрей Макаров да Костя Макаров. Тайӧ жӧ лунӧ сиктса музейын котыртлім рыт. Сійӧс сиим Кӧрткерӧс районса асшӧр кывбуралысь Зоя Шиликовалы. Аддзысьлыны кывбуралыськӧд волісны верстьӧ йӧз и школаын велӧдчысьяс. Татшӧм пӧсь аддзысьлӧмъясыс дыр кольӧны йӧз вежӧрын. Середа лунӧ Зоя Шиликовалӧн творчествоӧн тӧдмасисны сиктса челядь. Детсадйӧ ветлысь ныв-зонпосни да ичӧт класса велӧдчысьяс лыддисны Зоя Шиликовалысь кывбуръяс, тӧдмавлісны нӧдкывъяс... Торйӧн нин мича артмис кывбур лыддьӧмыс Кристина Федосеевалӧн, Настя Латкиналӧн, Люда Федосеевалӧн да Юля Рейнихлӧн. Медбӧрын юргис «Коми мулӧн югыд кодзув» кывбур, кодӧс 3. Шиликова сиӧма Нёбдінса Витторлы. Вӧльгым 18 лунӧ музейӧ чукӧртчылісны 5–9 классъясын велӧдчысьяс. Найӧ лыддисны Виктор Савинлысь радейтана кывбуръяссӧ, петкӧдлісны инсценировка. Асланыс кывбуръясӧн тӧдмӧдісны Полина Панюкова, Соня Макарова, Вероника Латкина да Ксюша Попова. Быдӧнлы, кывбур лыддьысьяслы, вичмисны козинъяс. Пекничаӧ 1–4 классъясын велӧдчысьяс музейын тӧдмасисны Савинлӧн челядьдырся олӧмӧн. Нёбдінса Виттор чужанінӧ волісны юркарса физико-математическӧй лицейысь челядь. Найӧ тӧдмасисны сикткӧд, кежалісны музейӧ, рытнас ворсісны да гажӧдчисны школаса велӧдчысьяскӧд. Вежон помын сиктӧ волісны Сыктывкарысь, Кӧрткерӧсысь да Шойнатыысь гӧсьтъяс. Медвойдӧр найӧ пыралісны музейӧ. Луншӧр кадӧ культура керкаын заводитчис «Чужи-быдми сьӧд вӧр шӧрын» лунпук. Сэні казьтылісны Виктор Савинӧс — коми культура сӧвмӧдӧмӧ тӧдчана пай пуктысь мортӧс. Лунпук кежлӧ волісны и гижысьяс: драматург А. В. Попов, асшӧр кывбуралысьяс З. В. Шиликова да А. С. Кулаков. Анатолий Семёнович да Зоя Васильевна лыддисны ассьыныс кывбуръяссӧ. Сиктсаяс водзын сёрнитіс Алексей Попов. А Нёбдінса драматическӧй котырысь артистъяс петкӧдлісны драматурглысь «Сур лагун» пьеса серти петкӧдчӧм. Видзӧдысьяслы ёна воис сьӧлӧм вылӧ налӧн петкӧдчӧмыс. Рытгорув сиктса библиотекаӧ чукӧртчылісны лыддьысьысьяс. Найӧ аддзӧдчылісны А. Поповкӧд да А. Кулаковкӧд. Анатолий Кулаков лыддис ассьыс кывбуръяссӧ, висьталіс, мый дасьтысьӧ лэдзны выль небӧг. Алексей Попов вочавидзис уна пӧлӧс юалӧмъяс вылӧ. Аттьӧала сиктса культура керкаын зільысьясӧс, школаын велӧдчысьясӧс, детсадйын уджалысьясӧс, сикт овмӧдчӧминӧн юралысьӧс, ставныссӧ, коді пуктіс пай В. Савинлы сиӧм лунъяс котыртӧмӧ. [Галина МИКУШЕВА. Нёбдін сикт.] {Печеницына Ольга @ Оз вунӧдны нималана земляксӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ОЗ ВУНӦДНЫ НИМАЛАНА ЗЕМЛЯКСӦ Вӧльгым 21 лунӧ вӧльнӧй свет вылас чужлӧма миян пыдди пуктана да зэв тӧдчана морт — Нёбдінса Виттор. Эз ёна дыр мойви овны тайӧ енбиа мортыслы. Но дженьыд кадколастӧн, збыльысь, удитіс вывті уна: гижис юрвежӧ коляна уна кывбур да висьт, вӧчис медводдза воськовъяс коми драматургияын, тэчис шылад кывбуръяслы — артмӧдаліс сьыланкывъяс. И тайӧ ставыс вӧлі сылӧн кыдзи общественнӧй удж (шойччигмоз). Нёбдінсаяс оз вунӧдны ассьыныс енбиа землякныссӧ. Со и та пӧрйӧ, стӧч Н. Витторлӧн чужан лунӧ, сиктсаяс котыртлісны кык ыджыд мероприятие: В. А. Савин нима музейын муніс творческӧй аддзысьлӧм Шойнатыса велӧдысь, кывбуралысь Зоя Шиликовакӧд. Музейӧн веськӧдлысь Галина Микушева тӧдмӧдіс кывзысьясӧс Зоя Шиликовалӧн творчествоӧн, сӧмын на петӧм «Килля-лыска пуяса чужанін» поэтическӧй сборникӧн. Кывбура небӧгӧ пырӧмаӧсь чужан кыв да ичӧт рӧдина, радейтчӧм-муслун, войналӧн йӧлӧга, муса вӧр-ва сюрӧса кывбуръяс. Сідзжӧ философскӧй видзӧдласа, тӧдчана йӧзлы сиӧм кывбуръяс. Татысь позьӧ аддзыны и нӧдкывъяс, и шусьӧгъяс, и весиг омонимъяс — школа-детсадйын велӧдысьяслы бур отсасьысь. Кывбуръясыс зэв мичаӧсь, кокньыда велаланаӧсь да юрвежӧ колянаӧсь. Оз ӧд прӧста композиторъяс тэчны на вылӧ шылад. Гоз-мӧд сьыланкыв 3. Шиликовалӧн кывбуръяс вылӧ сьылім жӧ. Зоя Васильевна вӧльгым тӧлысьӧ, кыдзи и Нёбдінса Виттор, пасйис ассьыс гӧгрӧс пас. Ставӧн чолӧмалам енбиа мортӧс чужан лунӧн, мича сборник петӧмӧн да сиам водзӧ вылӧ крепыд дзоньвидзалун, шань велӧдчысьясӧс да бур, тӧдчана вермӧмъяс. Сёрӧнджык сиктса культура керкаын муніс А. Поповлӧн пьеса серти «Сур лагун» петкӧдчӧм. Тешсӧ авторыс гижлӧма нин 90-ӧд воясӧ, кор олӧмас уна шыбӧль кутіс лоны. Но нинӧм вылӧ видзӧдтӧг, гижысьяс пыр кужӧны корсьны олӧмсьыс тешкодьсӧ, сьӧлӧмӧ мӧрччанасӧ. Со и тайӧ тешсӧ видзӧдігӧн да кольӧмасӧ казьтылігӧн ми пӧттӧдз сералім. Таын, дерт, вермӧмыс абу сӧмын драматурглӧн, но и ворсысьяслӧн. Сиктсаяс кужӧмаӧсь пуктыны ворсанторсӧ: и декорация, и паськӧм, и артисталӧм — ставыс вӧлі ас местаын, лючки-бур. Нёбдінса войтырлы водзӧ вылӧ на петкӧдчыны постановкаясӧн сцена вылын, налӧн зэв бура артмӧ! Тадзи — мича кывбуръясӧн, сьыланкывъясӧн да серамбана постановкаӧн — лои пасйӧма чужан лунсӧ медся нималана миян земляк, поэт, музыкант да драматург — Нёбдінса Витторлысь. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Ордйысясны специалистъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ОРДЙЫСЯСНЫ СПЕЦИАЛИСТЪЯС Ӧшым (декабрь) 10 лунӧ юрсиктса «Союз» кинотеатрын мунас гражданалысь оланног пасъялысь специалистъяс пӧвстын «Профессия серти медбур» районса конкурслӧн мӧд тшупӧд. Жюри водзын ассьыныс удж кузя тӧдӧмлунъяс кутасны петкӧдлыны районса администрацияясысь квайт специалист. Коді лоӧ вермысьӧн — тӧдмалам сӧмын конкурс помасьӧм бӧрын. Буретш сэк жӧ и тӧдмалам, коді кутас петкӧдчыны тайӧ жӧ конкурсын, но сӧмын республика тшупӧдын. Сійӧ мунас юркарын локтан вося рака (март) тӧлысьын. {Доронина Александра @ Тырмис и уджачлун, медым венны став сьӧкыдлунсӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ТЫРМИС И УДЖАЧЛУН, МЕДЫМ ВЕННЫ СТАВ СЬӦКЫДЛУНСӦ... Ӧнія пӧрысь войтырлы судзсисны медся сьӧкыд вояс. Налы, кодъяслӧн челядьдырыс уси война кад вылӧ, водзысь-водз ковмис петны перйыны кынӧмпӧт, верстьӧкӧд ӧттшӧтш уджавны колхозын. Помтӧм-дортӧм удж вичмис налы и война бӧрын, ӧд коліс кыпӧдны страна киссьӧм выйысь. Но тырмис налӧн и вын-эбӧс, и уджачлун, медым венны став сьӧкыдлунсӧ. Типӧсиктса ань Анна Андреевна Габова аслас олӧмын быдторсӧ жӧ тӧдлӧма. Бать-мам семьяын найӧ квайт чоя-вока быдмӧмаӧсь. Мамыс уджавлӧма фермаын, куканьяс видзлӧма. Батьыс пыр вӧлӧма кыв кутана уджъяс вылын: лавкаын вузасьлӧма, веськӧдлывлӧма сельпоӧн, сэсся колхозӧн. Кыдзи шуӧ олӧма ань, гортӧ пӧ пӧшти эз волывлы, эз аддзывлы миянӧс. Анна нёль класс и помалӧма чужан грездас. Кӧм абутӧм вӧсна водзӧ абу вермӧма лэччыны Висерса школаӧ. А 11 арӧссянь нывка уджалӧма нин колхозын: агсасьлӧма, нянь чукӧртлӧма кольтаясӧ. Няньыс кӧ воыштлӧма колхозын, во помнас уджалысьяслы трудоденьяс вылӧ неуна пызь сетыштлӧмаӧсь. Нянь тусьяссӧ излӧмаӧсь тӧв мельничаын. — Война кадӧ ёна тшыгъялісны йӧзыд, — казьтылӧ ветеран. — Картупельтӧ, мый быдтылім, мам вӧлі куляс, косьтас да ыстас фронт вылӧ. Тшыглы кулӧмысь йӧзыс кач сёйлісны. Ӧтчыд бать катӧдліс жӧ миянӧс вӧрӧ кач кульны. Кульӧм бӧрас качсӧ вӧлі нырам, пожналам, да пызь лоӧ. Сы сорӧн нянь пӧжавлім. Война помасьӧм бӧрын Аннаӧс индӧмаӧсь животноводствоӧн веськӧдлысьӧн. Тайӧ кыв кутана удж вылас сійӧ вит во зільӧма. Ветымын витӧд воын Анна Андреевна петӧма верӧс сайӧ. Том гозъя овмӧдчӧмаӧсь Педеёльӧ. Тайӧ дзӧляник посёлокас овлӧмаӧсь и комияс, и ылі муясысь вайӧм йӧз. Сэні Анна Андреевна быд сикас уджӧ кутчысьлӧма: уджавлӧма столӧвӧйын да детсадйын пусьысьӧн, пекарняын нянь пӧжавлӧма. Та бӧрын Одыбын почтаса операторӧн зільӧма, быд лун ветлӧдлӧма Педеёльсянь 9 километр сайӧ. Педеёль посёлок тупкысьӧм бӧрын Анна Андреевна верӧсыскӧд вуджӧмаӧсь овны Одыбӧ. Серафим Петрович уджалӧма лесопунктын бульдозеристӧн, туйяс вӧчавлӧма. Анна Андреевна зільӧма стрӧитчан бригадаын. Сылӧн уджалігӧн Одыбын кыпӧдӧмаӧсь клуб, магазин, ӧтувъя керкаяс. Олӧма ань шуӧ, кӧть пӧ сэки и зэв сьӧкыд вӧлі, но овлім гажаа. Уна вося бур уджысь Анна Андреевна Габоваӧс пасйӧмаӧсь «Ветеран труда» медальӧн. Та кындзи, эмӧсь сылӧн и юбилейнӧй медальяс. Пенсия вылӧ петӧм бӧрын олӧма ань бӧр локтӧма чужан грездас, медым видзны пӧрысь мамсӧ. Колӧ шуны, Андреевналы аслыс эз усьлы шуд лоны мамӧн, но сійӧ зэв ёна тӧждысис вокыслӧн челядь вӧсна, кыдз вермис, отсаліс быдтыны нывкаясӧс, сувтӧдны кок йылӧ. Андреевна сэтшӧма радейтӧ уджсӧ, мый сӧмын кык во сайын на дугдӧма кӧзаяс видзӧмысь, а сэтчӧдз турунсӧ налы пыр мыш вылас нӧбйӧн кыскавлӧма. Пессьӧм-мырсьӧмыс тӧдчӧма олӧма аньлӧн дзоньвидзалун вылӧ. Талун сійӧ оз нин вермы бергӧдны гортас став уджсӧ, но сылӧн эмӧсь бур отсасьысьяс — социальнӧй уджалысьяс. Ӧні сы дорӧ волывлӧ отсасьны И. И. Михайлова. Ираида Ивановна и пес-ва пыртӧ, и джодж чышкӧ-мысь-кӧ, и пывсян ломтывлӧ. Отпуск дырйи сійӧс вежлывлӧ Александра Владимировна Габова. — Кыкнаныс зӧлӧтаяс кодьӧсь, зэв шаньӧсь, мый тшӧктан — сійӧ и вӧчӧны, — шуӧ Анна Андреевна. — Накӧд ӧтлаын тшай юан да сёрнитыштан, и век нин гажаджык. Ӧшым тӧлысьын Анна Андреевналы тырӧ 80 арӧс. Тшупӧда пасӧн Тіянӧс, Анна Андреевна! Дыр на овны-вывны Тіянлы, нимкодясьны югыд шондінас, лӧз енэжнас, и медым кытшаласны Тіянӧс сӧмын бур сьӧлӧма йӧз. [Александра ДОРОНИНА.] {Kodko @ Унджык лысьтӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} УНДЖЫК ЛЫСЬТӦМАӦСЬ Районса видз-му овмӧсӧн веськӧдланінысь юӧртісны, мый ӧшым (декабрь) 1 лун кежлӧ районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын ставнас лысьтӧмаӧсь 166,7 центнер йӧв. Ӧти мӧслысь лысьтӧмаӧсь 10,2 килограмм йӧв. Вузӧс вылӧ сетӧмаӧсь 148,9 центнер йӧв. Мыйта йӧв лысьтіс быд овмӧс торйӧн, тӧдмаланныд улынджык сетӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь таво, витӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ. «Кӧрткерӧс — 1» 19,4 23,3 9,4 11,3 «Северная Нива» 15,0 11,6 11,5 9,2 «Маджа» 5,8 7,5 4,1 5,6 «Сторожевск — 1» 7,0 6,2 9,7 8,5 «Нёбдинскӧй» 26,2 25,2 12,4 11,9 «Исток» 19,4 17,6 9,7 8,8 «Вишерскӧй» 52,0 43,6 12,1 10,1 «Нившера» 8,9 8,0 8,3 7,6 «Важ Курья» 13,0 10,0 9,8 7,8 Овмӧсъяс пасьта 166,7 153,0 10,2 9,5 {Пинягина Оксана @ Чолӧмалісны медся мусаясӧс да медводзмӧстчысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ЧОЛӦМАЛІСНЫ МЕДСЯ МУСАЯСӦС ДА МЕДВОДЗМӦСТЧЫСЬЯСӦС Ордйысьӧмӧ пырӧдчисны Александра Михайлова, Евгения Ивашева, Раиса Ивашева, Валентина Павленко, Валерия Габова (ставныслӧн эм нин внукъяс). Водзвыв вӧлі сетӧма гортса удж: лӧсьӧдны челядьлы номсасянтор, сьӧлӧм вылӧ воана казьтылӧмъяс (мам йылысь) да снимок. Та кындзи аньяс нӧшта тӧдмавлісны небӧгса геройясӧс, челядь сёрниысь кывъяс да сідзи водзӧ. Сэсся тайӧ геройясыс «кыскисны» сёркни. Бӧрас, тшай юигмоз, ӧта-мӧдлы юксисны посни челядьӧс быдтігӧн казьтылӧмторъясӧн, та дырйи ёна и сералісны. Кыдзи и быд ордйысьӧмын нывбабаясӧс донъяліс жюри. Медуна балл шедӧдіс Александра Михайлова, нёль челядьӧс быдтысь мам. Ордйысьысьясӧс да жюриӧс нывбабаяслӧн котыр чолӧмаліс козинъясӧн. Овмӧдчӧминса юралысь, кыдзи и быд во, пасйис Почёт грамотаясӧн сиктын медводзмӧстчысь мамъясӧс. Таво кыпыда донъялісны Александра Михайловаӧс — коді сетіс уна тӧдӧмлун да бурлун аслас челядьлы да мукӧд кагуклы (уджаліс кагульничаӧн). Сідзжӧ Виктория Михайловалы: том мам быдтӧ ныла-пиаӧс, ёна радейтӧ сиктса челядьӧс; зільӧ патронажнӧй медсестраӧн, пырӧ том йӧзлӧн котырӧ, йӧктӧ «Зачарованные» котырын, пырӧдчӧ спортивнӧй ордйысьӧмъясӧ. Пасъя, мый школаын чукӧртчылісны 1–4 классъясын велӧдчысьяслӧн мамъяс «Спасибо вам, мамы, за то, что мы есть» нима гаж вылӧ. Челядь чолӧмалісны мамъясныссӧ кывбуръясӧн, сьыланкывъясӧн, ас киӧн вӧчӧм козинъясӧн. А мамукъяс петкӧдчисны уна сикас ордйысьӧмын да «Вкуснятина» ним улын конкурсын. Мыйсӧ сӧмын абу пӧжалӧмаӧсь да вӧчӧмаӧсь зарни киа аньяс! Детсадйын мамъяслы козьналісны аканьӧн петкӧдчӧм, сьылӧм-йӧктӧм. Гырысь группаын мамъяслӧн кык команда ворсіс «Сто к одному» ворсӧм. Праздник лунӧ висерсаяс видзӧдісны концерт: сьыліс Типӧсиктса «Оз тусьяс» котыр, йӧктіс Висерса «Ягодки» котыр. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Печеницына Ольга @ Юнкоръяс водзмӧстчӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-07.} ЮНКОРЪЯС ВОДЗМӦСТЧӦНЫ Вӧльгым тӧлысьӧ юркарын муніс «СМИ-ын ас гӧлӧс» ним улын том журналистъяслӧн республикаса коймӧд слёт. Сэтчӧ волісны миян республикаса каръясысь да Сыктывдін, Кӧрткерӧс районъясысь велӧдчысьяс. Районнымӧс петкӧдлісны Шойнатыса школаысь юнкоръяс Света Савельева да Аня Макарова. Унаӧн волісны Воркутаысь, Интаысь да Сыктывкарысь. Велӧдан слётлӧн медводдза лунӧ аддзысьлім СМИ-ын уджалысьяскӧд, пырӧдчылім мастер-классъясӧ. Ми уджалім «Информационные технологии в СМИ», «Идеология газеты. Главный редактор», «Фоторепортаж» секцияясын. Пажын бӧрын ветлім «Коми гор» ГТРК-ӧ, «Юрган» КРТК-ӧ да «Русское радио» радиостанцияӧ. Сьӧлӧм вылӧ воис Печать керкаын экскурсия, «Коми му» холдингын да «Твоя параллель» томуловлӧн газетын уджалысьяскӧд аддзысьлӧм-сёрни. Слётлӧн мӧд лунӧ бара на мунісны мастер-классъяс. Та бӧрын ми петкӧдчим асланым балаясӧн (проектъясӧн). Ставнымлы сетісны петасъяс вылӧ сертификатъяс. Нимкодь, мый миян школалӧн «Голос юных» газет лои сертификата. Сэсся миян водзын пуктісны мог — лэдзны газетлысь макет. Тайӧ уджын коліс уна тӧдӧмлун да кужӧмлун. И миянлӧн артмис. Пасъям, Кӧрткерӧсса команда уджаліс ӧтув сыктывдінсаяскӧд. Тӧдмасим да ёртасим. Слёт кежлӧ ми дасьтысим водзвыв: ыстылім конкурс кежлӧ петаснымӧс, гижӧдъяснымӧс. «Индивидуальная работа. Журналист» да «За сохранность родного языка в СМИ» нимпасъясын дипломъясӧн пасйисны Яна Ширяеваӧс да Полина Печеницынаӧс. Мӧд степеня диплом шедӧдіс Анна Макарова, а медводдза степеня — Ксения Панюкова. «Индивидуальная работа» нимпасын сертификатъясӧн пасйисны Виктория Поповаӧс, Светлана Савельеваӧс да Ия Ладановаӧс. [Шойнатыса школаысь юнкоръяс, Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Kodko @ Велӧдысьяс — юркарӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} ВЕЛӦДЫСЬЯС — ЮРКАРӦ Аски юркарын кыпыда тупкасны велӧдысьлысь Во, кытчӧ пырӧдчыласны и миян районса школаясысь вит медбур велӧдысь. Тайӧ республикаса «Вося велӧдысь» конкурсын вермысьяс Т. Н. Вишератина, Е. В. Степанова, Е. Б. Тиранова, А. А. Старцева, Т. С. Мишарина. {Kodko @ Видзны Айму @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} ВИДЗНЫ АЙМУ Аски Висерысь Айму видзны мунасны кык зон, Андрей Габов да Алексей Никифоров. Кыкнанныс томӧсь да служитны дасьӧсь. {Kodko @ Виччысьӧны Выль во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} ВИЧЧЫСЬӦНЫ ВЫЛЬ ВО Висер сиктын кольӧм субӧтаӧ школаса велӧдчысьяс ӧтвылысь петалісны вӧчавны лымйысь пертасъяс. Кыдз лои тӧдса, Выль вося гаж татчӧс сикт овмӧдчӧминын кутасны пасйыны сиктса администрациялӧн стрӧйба дорын. Сэтчӧ сувтӧдасны мича коз, лоӧны исласянінъяс. {Kodko @ Дасьтысьӧны «Василей» кежлӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} ДАСЬТЫСЬӦНЫ «ВАСИЛЕЙ» КЕЖЛӦ Ӧнія коми сьыланкывлӧн «Василей» республикаса фестивальлӧн оргкомитетӧ воӧма шылад тэчысьяссянь 15 шыӧдчӧм. Аски, ӧшым 15 лунӧ фестивальӧ пырӧдчӧм йылысь шыӧдчӧмъяс примитӧм помасяс. Комиинформлы лои тӧдса, мый конкурсын вермысьяс лыдын вермасны лоны Сыктывкарысь, Сыктывдін, Кулӧмдін, Кӧрткерӧс да Сыктыв районъясысь шылад тэчысьяс. На лыдын и пырся ордйысьысьяс — Марк Новосёлов, Михаил Оверин, Василий Лодыгин, Василий Гущин, Василий Чувьюров. Воысь воӧ фестивальӧ пырӧдчӧны пыр унджык нывбаба. Сідз, медводдзаысь на нырччӧ Палевицыысь Зинаида Сидорова. «Василей» фестивальын кутасны ордйысьны 8 нимпасын: «Том гижысь», «Челядьлӧн сьыланкыв», «Национальнӧй эстрада сьылӧм», «Чужан му йылысь сьыланкыв», «Муслун йылысь сьыланкыв», «Серамбана сьыланкыв», «Коми йӧзкостса сьыланкыв гижысьлӧн обработка», «Гражданско-патриотическӧй сюрӧса сьыланкыв». {Панюков Александр @ Мича Даша @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} МИЧА ДАША Кӧрткерӧсса Успенскӧй вичкоӧ волысьяс унаысь нин аддзылісны, кыдзи пидзӧс вылас мыджсьӧмӧн пернапас чӧвталіс да джоджӧдзыс копрасис-юрбитіс мича, сӧстӧм чужӧма, чипан сера чышъяна, латшкӧс туша-тэчаса том нывбаба. — Петыр видзӧ пыртӧдз тадзи енлы юрбитны кутас раба божья Дарья, — юӧртлісны енлы кевмысьяслы вичкосаяс. Верӧсыд Ен улын, а нывбабаыд-гӧтырыд, нӧшта на, и верӧс улын олӧ. 1885 во. Горш турӧбъяса тӧв. Помся сапкысь лым эз лӧнь и Ыджыдвидз помын. Тырталіс гид-картаяс, турун зорӧдъяс, пес чипасъяс. Паськыд зыртӧг он письт ва юкмӧсӧдз, пывсянӧдз, кумӧдз-жытникӧдз, орчча керкаӧдз. Комын вит арӧса Артип Дарья эз жӧ вермы петавны жытникас. Заводитліс собны, но воськов мӧд мысти сибдіс, лым толаас колис гын сапӧгсӧ. — Верӧс эм, а зыр абу, — броткис сійӧ. — Верӧсыс Гурей Прокӧ отставкаын матрос зыр вӧчны оз сяммы. Кага вӧчны оз жӧ вермы. Оліс Гурей Прокӧ кык вежӧса горничаа керкаын. Видзис мӧс, кук, вит арӧса вӧлӧс, квайт ыжӧс. Керка дорас нӧшта кум-жытник, гид, пывсян. Керка жыръясас, горничаас пызан-улӧс, рӧмпӧштан, шкап, кык сундук, дозмук, новлан-кӧмаланторъяс. Дзебасын нӧшта сьӧм. Отставкаӧ петӧм бӧрас дон босьттӧг сетісны керка-карта лэптыны вӧр, овмӧс лӧсьӧдны — сьӧм. Нӧшта быд тӧлысь воис кык шайт квайтымын ур пенсия-пособие. Сьӧм вылас ас сиктсаяс жӧ лэптісны керкасӧ, гидсӧ, жытниксӧ, пывсянсӧ, кумсӧ. Ачыс эз кутчысьлы: мый нӧ вӧчан ки пӧвнад. Веськыд киыс кӧнкӧ Сьӧд саридз пыдӧсын куйлӧ-сісьмӧ. Басурман чукля саблянас гырддза дорӧдзыс орӧдіс. Овмӧсыс гӧтыр пельпомъяс вылас кутчысис. Ассьыс кызь арӧсӧн томджык Трӧш Наста бергӧдчис: пемӧсъясӧс вердіс-дӧзьӧритіс, гӧрис-кӧдзис, идраліс нянь. А сійӧ, Гурей Прокӧ, ботанӧн чери, лэчкӧн сьӧла-тар кыйис. Олісны эськӧ и водзӧ, эз кӧ гӧтырыс кувсьы. Артип Дарья чужис, быдмис тайӧ жӧ сиктас. Петаліс верӧс сайӧ. Верӧсыс Сава Микулай гӧрис-кӧдзис, кераліс тыла, вӧраліс. Тӧвнас Из дорса заводъясӧ пес керавны ветліс. Нажӧвитліс вот мынтыны сьӧм... Коймӧд воас заводсьыс локтігас лёк йӧз виӧмаӧсь. Юрас нӧшкӧн вачкӧмаӧсь да юӧ шыбытӧмаӧсь. А вӧлӧсьтсаяс серти мӧдног: ачыс пӧ кабакын садь воштытӧдзыс вина юӧма, усьӧма лым пиас и кувтӧдзыс кынмӧма. — Ӧти воӧ тэнӧ и менӧ шог суис: менам гӧтырӧй, а тэнад верӧсыд куліны, — Артип Дарьякӧд паныдасьлігас шуавліс Гурей Прокӧ. — Ӧтиӧ, ӧтиӧ, Прокопей Гурьевич. Ӧні эня-ныла олам-вылам, — вочавидзліс Артип Дарья. Гурей Прокӧ овмӧссӧ кутны-дӧзьӧритны медавліс. Отсавлісны и кувсьӧм гӧтырыслӧн бать-мамыс — Ӧвер Трӧш гозъя. Но висьӧм-вермытӧм вӧсна найӧ регыд и дугдісны, а дзебасӧ пуктылӧм сьӧм чиніс и чиніс. Гурей Прокӧ дыр думайтліс, кыдзи водзӧ овмӧссӧ кутны. Воліс мӧвп гӧтрасьны. Озыр овмӧс вылад унаӧн ыштасны. Эз жӧ узьсьы и Артип Дарьялӧн. Эз пи, а ныв сылӧн чужи. А нывсьыд некутшӧм отсӧг. Нылыдлы видз-му оз сетны, нылыд гортсьыд нуӧ. Пиыд нажӧвитӧ, гортад вайӧ. Сылы видз-му шӧрыштӧны. Квайтымын куим арӧса, чукырӧсь чужӧма, сырмысь мыгӧра, отставкаын матрос Гурей Прокӧ да 35 арӧса мича чужӧма, ён эбӧса, латшкӧс нывбаба — Артип Дарья венеч улӧ сувтісны 1884 вося Сретенньӧ мӧд лунӧ. Вичкоӧ мунтӧдзыс Гурей Прокӧ шуӧма Артип Дарьялы: «Кор пӧ ӧтлаын кутам овны, дрӧчӧна нывтӧ бать-мам керкаад ну. Квайт арӧса нин сійӧ: ыджыд мамыслы-батьыслы отсасьысьӧн лоӧ». А сійӧ, ки пӧла айка, оз кӧсйы сьӧктӧдны ассьыс олӧмсӧ. Но Артип Дарья кӧть и кӧсйысьлӧма абу и думыштлӧма нывсӧ нуӧдны. Оз пов Гурей Прокӧысь — ки пӧла, сырмысь мыгӧра лолысь. И медводдза лунсяньыс зык-шум. И абу сӧмын сы вӧсна: Гурей Прокӧ оз вермы Дарьяӧс могмӧдны. Водлас гӧтырыс дорӧ и сӧмын дельӧдас. Войбыд зыксьӧны. Орчча керкаясӧдзыс зыксьӧмыс кылӧ. — Олӧмтӧ тэнсьыд коркӧ помала, — горзӧ Дарья, — ог кӧ — том ловкӧд кутчысьлыны кута... Гурей Прокӧ пукаліс гӧбӧчӧ пыран ӧдзӧс дорас кыдз пу джек вылын да юкліс сартас. Видзӧдіс кыдзи гӧтырыс, Артип Дарья, ломзьӧдіс ыджыд пачсӧ. Но пачас сюялӧм пескыс эз ломзьы, чискаліс. Тӧв пӧльыштігъясас пач гыркъяс чукӧрмӧм тшыныс пуркнитліс пач вомӧдыс, тыртіс жырсӧ тшыннас. Гӧбӧч вылас узьысь Дарьялӧн нылыс садьмис да бӧрддзис. — Кос пес он вермы лӧсьӧдны-дасьтыны. Мыйла и гачсӧ новлан? Оз гач, а шушун тэныд новлыны колӧ! — пинясис Дарья да сюмӧд тыра чумансӧ швачнитіс джоджас, тальыштіс кокнас. Вешйис гӧбӧч дорас. Гурей Прокӧ чукӧртіс юклӧм сартассӧ. Чеччис джек вывсьыс. Пач костысь кыскис кузь воропа нянь пӧжалан зыр. Поткӧдіс шӧрипӧв кос пес. Сюмӧдӧ гартыштіс сартассӧ. Ставсӧ пуктіс зыр вылас да сюйис пачас. Здук мысти пачын яра ломалысь биыс югзьӧдіс нин керка пытшсӧ. — Дарья, тэ нарошнӧ он ломзьӧд. Уліас уль пес тэчӧмыд, — джек вылас бӧр пуксигас шуаліс Гурей Прокӧ — нарошнӧ жӧ и дрӧчӧна нывтӧ бать-мам дорад он ну. Синнад ме вылӧ видзӧдны он вермы. Быдногыс дӧзмӧдан. Кӧсъян, мед ӧдйӧджык кулі. Тӧда: ог ме, а овмӧсӧй тэныд колӧ. — Колӧ и кӧсъя! Кӧсъя, мед ӧдйӧджык мӧдар югыдас мунін. Том лолӧс ас вылӧ гӧтрала. Зэв лӧсьыда овны-вывны кутам... — Подей Степаныдкӧд али мый?! — А кӧть и сыкӧд: тэ ӧд сэки кыз му улын нин лоан. Гурей Прокӧ кӧсйис горӧдны, чеччыны да мый вынсьыс сӧтыштны Дарьялы бандзибас. Но эз вермы: гӧрддзасис горшыс, кокъясыс лигышмуніны, мыгӧрыс сырмис, веськыд ки колясас косьыштіс дой. Здук мӧд кежлӧ керкаас пуксис чӧв-лӧнь. Енӧжсӧ пыкысь дзор козъяса парма коли бӧрӧ. Водзӧ пожӧма яг, сы горувті визувтысь ёль. Ельсяньыс дас сыв сайӧ и медалӧмӧн жӧ вӧчӧдліс вӧралан керкасӧ. Ывлаын мӧдіс нин рӧмдыны, кор Гурей Прокӧ пырис чомъяс. Пӧрччис нопсӧ. Ломзьӧдіс пачсӧ. Пестіс бипур. Ельсьыс гумовтіс ва. Ӧшӧдіс пӧртсӧ би весьтӧ. Пуксис бипур дорас паськыд мыр вылӧ да ас кежсьыс казьтыліс олӧм-вылӧм йывсьыс. Кызь ӧти арӧсӧн босьтісны рекрутӧ. Кӧсйысис олӧмсӧ жалиттӧг дорйыны Сарӧс, тышкасьны вӧрӧгкӧд. Усть-Сысольсксянь Вӧлӧгдаӧдз матӧ ӧкмыссё верст восьлаліс подӧн. Сэсянь водзӧ сідзи жӧ подӧн лунвыв, кӧні вӧрыс абу и вӧвлӧма. И тадзи Сьӧд саридз дорӧдз. Сьӧкыд, зэв сьӧкыд вӧлі. Рочнад он гӧгӧрво да нӧшта на. Пельдпебель, унтер-офицер унаысь ныр-вомсӧ кисьтліс, а карабъяс вылын, нӧшта, и боцманыс. Саридзас шыбитлісны и. Но эз вӧй. Лэптісны. Сьӧд саридзсӧ унаысь вомӧнавліс. Муяс костса саридзӧдз, басурманъяслӧн муяс пыр ветліс. Уна, вывті уна, шензьӧданатор, аддзыліс... Пӧртйын ва пузис. Гурей Прокӧ лэдзис пӧртсӧ мӧтыр вывсьыс. Сера дӧра вотлукысь перйис косьтӧм турун-быдмӧг сорас да содзнас пуктіс пӧртъяс. Матыстіс пӧртсӧ бипурланьыс. — Разнӧй турун, креста турун, войвыв турун, сэтӧр кор, понпир кор пӧжсясны и юны позяс, — ас кежсьыс сёрнитіс Гурей Прокӧ. — Мудз бӧрад турун сорасысь юанторйыс вын-эбӧс сетас. Дойысь, юкалӧмысь личӧдас. Дойясыс уна-уна вӧрӧгкӧд тышъясысь. Бур на, мый ки пӧвсӧ сӧмын воштіс. Кага вӧчансӧ дойдлісны жӧ. Сылӧн кӧть коли на, а уна мукӧд гортас сытӧг воисны. Сьӧм пособие индӧдӧн гортас дзикӧдз вылӧ лэдзисны. Ки пӧла, уна дойяса озыра олысь лов саяд петысьыд уна вӧлі. Да-да — уна! И ӧні на эмӧсь, кӧть и пӧрысь и вермытӧм нин... Ыштіс жӧ ме сайӧ петны и Артип Дарья, коді гӧтыр кулӧм бӧрас медасьӧмӧн уджавліс овмӧсас. И ачым Дарьяӧс кӧсйи. Ас дорас кыскысь мича чужӧма, кызіник лядьвейяса. Аддзан да чужӧмыд пӧсьӧн-жарӧн ыпнитӧ, тірӧм босьтӧ, торйӧн нин, кор аддзан еджыд сарӧга кодь лядьвейяссӧ водӧм бӧрас, кор орӧм мыг бӧжыс вывлань кайыштӧма. Сэтшӧм вылад кык судта керка вывсянь агас-пиня вылӧ чеччыштан... Но он на удит сы бердӧ топӧдчыны гач пиад нильӧг сорас петӧма... Ок-ок-ок! Кувтӧдз кӧсъя Дарьяӧс, Дашаӧс. Эг кӧ кӧсйи важӧн нин торйӧдчи, кӧть и тӧда, — вичко оз лэдз тадзисӧ вӧчны. Турун сорасысь сакарӧн ва юӧм бӧрын Гурей Прокӧ куштіс кык сьӧла, кодъяс вӧлі шедӧмаӧсь лэчкас. Пуис. Нуръясис. Яйсӧ ставнас сёйис. — Яйыс вынтӧ содтас. Дарьяӧс, Дашукӧс мед верма... — шуаліс сійӧ. — Аски лэч туй кытшовтігас медсясӧ вын сетан турунъяс чукӧртас. Медводз пон пир быдмӧг (толокнянка) сэсся сус пу коль чукӧртас. Сус пуысь ӧрешкиыс пӧ айвынтӧ содтӧ. Вежон кык-куим ёнмӧдча и вӧлисти гортӧ лэчча. Дарьяӧс кутла да окала. Водас кӧ мекӧд, дерт. Кӧть и первойсяньыс торйӧн узьлісны: ас дорас Дарья пыр шочджыка и шочджыка лэдзлывліс. А бӧръя вежонъясӧ эз нин. И вӧравны ветліг косттіыс абу гажтӧмчылӧма. Ӧдзӧссӧ жыръяс сӧмын на восьта, а сійӧ пинясьӧ. Абу ме, а Подей Степан дум вылас сылӧн. Ывлаыс сап пемыд, Гурей Прокӧ пыр на пукалӧ. Видзӧдӧ пачас кусысь чусмысь ӧгыръяс вылас. * * * — Аддзылі, нопйӧн лазъяс черӧн джуджыд йӧр дорті восьлаліс. Вӧр керкаас, тыдалӧ, кайис. Ме вузасьӧмӧс шыбиті. Лавкаӧс пӧдлалі. — Ме, тэнӧ, мусаӧй, важӧн нин виччыся. Шогӧйла места ог аддзи, мися, татчӧ йӧйма. Лок, лок. Ме вольпасьтӧ горничаӧ лӧсьӧді нин. Тані дукыс сылӧн кылӧ. — Кылӧ, кылӧ, Дарья Артиповна, кылӧ! — шуалӧ Подей Степан да окалігтыр сывйыштӧ Дарьяӧс. Дарья, кок улӧдзыс шушына, коскас кӧрталӧм водздӧраа, чипан сера чышъяна. Ваяліс пызан вылӧ вӧлӧга, чашка-пань, нянь тыра куд. Пыраліс гӧбӧчас сувтӧдіс пызан вылас вина штоп. Петаліс ывлаӧ. Кильчӧ ӧдзӧс водзас пӧлыньӧн сувтӧдіс гӧлик рос, посводзсяньыс каличаліс... — Мед некод оз лок! — шуаліс Дарья. Дарьялӧн ывлаӧ петаліг косттіыс Подей Степан гулькнитӧма нин чашка тыр вина, чеплялӧ чери нянь... — Степан, петалам горничаас, а сэсся нин сёям-юам. Ог нин вермы виччысьны, водздӧрасӧ пӧрччигмозыс шуаліс Дарья. Шушынӧс сэтчӧ пӧрчча. — Тані нин, Дашук, пӧрччы! — чашка тыр вина гулькнитӧм бӧрын вӧзйӧ Подей Степан... — Тані кӧ и тані, Степанушко! — кӧсйысьӧ Дарья. — Шушынсӧ пӧрччигас быгалӧм дӧрӧм мыг увсьыс тыдовтчылісны Дарьялӧн кызіник еджыд сарӧга кодь лядьвейясыс. Степанӧс тірӧм босьтіс. Пельясыс гӧрдӧдісны, чужӧмыс ыпнитіс пӧсь жарӧн. Сійӧ звир чеччис пызан сайсьыс да уськӧдчис нывбабалань. Здук мӧд мысти Дарья ымӧстіс... * * * Ывлаыс пемдіс нин, кор Гурей Прокӧ пырис гортас. Дарья зэв шань, нюмъялӧ. — Тӧдсьӧма, тыдалӧ, локтан лунтӧ, пуси и пӧжаси. Пывсян ломті, — висьтасис сійӧ. Вежны дӧрӧм гачыд дась жӧ. Мудзтӧ веськӧдны курыд ва штоп эм. — Мый водзын нӧ, Дарья, тадзисӧ вӧчан?! Подей Степаныдкӧд торксин али мый? Ассяньыд кывлі, мый мусукасянныд... — Сӧрӧм, сӧрӧм сійӧ, Прокопей Гурьевич, сӧрӧм. Сэки ӧд дӧзмӧма вӧлі. Степаныд кыкысь и воліс. Мӧдысьсӧ локтіс да керка жырйӧ эг сибӧд. Посводзысь карнан босьті да мышку кузяыс швачниті. Ойзігтыр гортас муніс. Сы бӧрын эз на и волы... Эз, эз волы, Прокопеюшко... * * * Арся пемыд войыс сьӧд эшкынӧн личкӧма сиктсӧ. Гӧгӧр чӧв-лӧнь. Сӧмын ӧти-мӧдлаын увтыштӧны понъяс да кадысь кадӧ кылӧ паличӧн паличӧ войся стӧрӧжъяслӧн тотшкӧдчӧмыс. Регыд на пӧвстӧ пырисны выль шыяс: — Ой-ой-ой! Караул, виисны! Кынӧмӧс сотӧ, юрӧс поткӧдӧ, — кылісны сикт помланьысь лёкысь горӧдӧмъяс. — Гурей Прокӧлӧн быттьӧ горзӧмыс... — Гортас кӧ, дерт, сійӧ: вежон кык нин некӧн эз мыччысьлы. — Сылӧн, буракӧ, и эм, — сёрнитісны войся стӧрӧжъяс да веськӧдчисны сикт кывтыдлань. Гурей Прокӧлӧн керка ӧшиньӧдыс писькӧдчисны би югӧръяс, а пытшсьыс кыліс лёкысь ойзӧм да гора пинясьӧм. — Вӧр керкаад гут кулан тшак сёйин! Тӧда: быдсяма быдмӧгсӧ чукӧртан да сёян. — Эг некутшӧм тшак сёй. Сёйи кӧ гут кулан тшактӧ — сэтчӧ и турбыльтчи, водка чашка юӧм бӧрын висьӧмыс босьтіс. — Матрос Гурей Прокӧ Артип Дарьякӧд пинясьӧны... — Пинясясны да дугдасны. Уна вой и лун ӧд зыксьӧны. Сиктсӧ садьмӧдӧны. — Водзынсӧ эз татшӧм лёкысь пинясьлыны. И эз ойзывны... — Асывнас урядниклы колӧ юӧртны: эзӧ Мича Дарьяыс верӧссӧ изведит... * * * — Господьӧй да енмӧй, мый мортыскӧд вӧчӧмаӧсь?! Мыйӧн вердӧмаӧсь-юкталӧмаӧсь, — джоджын туплясьысь, горзысь ки пӧла матрос вылӧ видзӧдіг шуалісны керкаӧ пыралысьяс. — Посмотрим, посмотрим, что с ним! Съел не съел что-либо противное нельзя пока сказать, — рочӧн шуаліс урядник Важов, коді участкӧвӧй пельшеркӧд, сотскӧйкӧд да десятскӧйяскӧд пырис керкаас. — Фельдшер осмотрит его, а сотский с десятскими обыск сделают, — индаліс урадник. А я Дарью допрошу. Не сомневаюсь, что она каким-то зельем муженька своего напоила... — Напоила, напоила, господин унтер-офицер, напоила, — тіран гӧлӧсӧн шуаліс Гурей Прокӧ. — Дарья ненавидела меня. Изменяла. Степаном Мефодьевым гуляла. В водку, видно, яд-сулему положила. Сулема в сундуке была... Ой-ой-ой! Кынӧмӧс вундӧ, юрӧс топӧдӧ, — норасис пельшерлы Гурей Прокӧ. — Дайте больному питье, и как можно болыпе: желудок его промыть надо. — Снадобье, лекарство дайте. Жить еще хочу... В баталиях скольких бывал — не погиб, а тут умереть придется... — С питья почти сутки прошли, — часі вылӧ видзӧдіг шуаліс пельшер, — раз так жить будешь. Много раз таковые случаи я расследовал. Сулема-то в каждом доме имеется... В неболыпих дозах сулему как лекарство используют. В очень небольших дозах, конечно... — Сулема яд тыра дозйыс сюри! Горничаас вӧлӧма, — юӧртіс урядниклы сотскӧй, — Дарьяыс сэні жӧ, Подей Степанкӧд пызан сайын пукалӧны. [Александр Панюков. (Помыс лоӧ на).] {Гудырева Оксана @ Налӧн югыд пасъялӧмысь лоас ставлы бур @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} НАЛӦН ЮГЫД ПАСЪЯЛӦМЫСЬ ЛОАС СТАВЛЫ БУР (Заводитчӧмыс 1 лист бокын). Загсын уджалысьяс пӧвстын ордйысьӧм таӧдз районын котыртлісны-нуӧдісны вель нин важӧн, вит во сайын. И муніс сійӧ ас уджалысьяс кытшолын, эз паськыда да уна йӧзтӧг. Сэки вермысьӧн лоис Ыджыдвиддзысь Валентина Мишарина, коді республика тшупӧдын босьтіс мӧдӧд места. Таво ордйысьӧмлӧн медводдза тшупӧдын медбура петкӧдчысь 6 специалистӧс корисны пырӧдчыны районса конкурслӧн мӧд, помшуан, юкӧнӧ. Но ӧшым 10 лунӧ юрсиктса культура керкаын ордйысьны петісны эз ставныс. Ыджыд помка вӧсна конкурс кежлӧ эз вермы локны Мордінысь Ирина Ӧнисько. Та вылӧ видзӧдтӧг, ордйысьӧм нуӧдісны. «Уджсикас серти медбур» ним вӧсна «вермасисны» Пезмӧгысь, Вомынысь, Пӧддельнӧйысь, Пӧдтыбокысь да Приозёрнӧйысь гражданалысь оланног пасъялысь специалистъяс. Конкурссӧ восьтіс, пырӧдчысьясӧс чолӧмаліс да найӧс бура ордйысьны ышӧдіс районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Бурсиӧмъяс бӧрын муніс пудъясьӧм, а сэсся пансис виччысяна ордйысьӧм. «Визитнӧй карточка» ним улын юкӧнын специалистъяс висьталісны ас удж, сикт-посёлок йылысь, а «Делӧвӧй ворсӧм» дырйи ордйысьысьяс вочавидзисны уна пӧлӧс юалӧмъяс вылӧ. Та бӧрын найӧ петкӧдлісны «Гортса удж»: быдӧн ас ногыс лӧсьӧдӧма «Ме кӧ вӧлі семья делӧяс кузя министрӧн...» сюрӧса петкӧдчӧм. И медбӧрын вӧлі медмича, медкыпыд, сӧстӧм радлунӧн тыр конкурслӧн юкӧн — «Обряд». Пасъям, мый ордйысьӧмлӧн быд тшупӧдын, сідзжӧ и «Обрядын», петкӧдчӧмъясын аддзим коми йӧзлысь важ оланног-сямсӧ, миян пӧль-пӧчьяслӧн нэмӧвӧйся обычайяс. Тайӧ петкӧдлӧ ас вужвойтырлысь традицияяс пыдди пуктӧм, видзӧм да паськӧдӧм йылысь. Ӧдвакӧ кодкӧ ӧти лунӧ вермас веськавны и кикутӧм (помолвка), и гӧтрасьӧм, и кага чужӧм гижӧдӧм да нӧшта и тшупӧда паса кык кӧлысь вылӧ! Татшӧмыс вӧлі... ӧти лунӧ, тайӧ ордйысьӧм дырйи. Приозёрнӧйысь Ирина Каракчиева нуӧдіс Мария Удоратиналысь да Дмитрий Шевелёвлысь кикутӧм. Вомынысь Ольга Исакова гижӧдіс том гозйӧдчысьяс Екатерина Мочаловаӧс да Дмитрий Нестеровӧс. А Пӧдтыбокысь Нина Микушева пасйис Игорь да Наталья Королёвъяслысь пи чужӧм. Пӧддельнӧйысь Анастасия Зюзева нуӧдіс Татьяна да Виталий Моторинъяслысь хрусталь кӧлысь (гозъя олӧмлы 15 во). Сідзжӧ Пезмӧгысь Светлана Кынева — Любовь да Сергей Лапцайлысь жемчуг кӧлысь (гозъя олӧмлы 30 во). Тайӧ кыпыд лунӧ йӧзлӧн сьӧлӧмъяс тырисны шудлунӧн да радлунӧн. Окота, медым тайӧ здукъясыс нюжаласны на олӧм чӧжыс, сетасны водзӧ кежлӧ вын-эбӧс да нимкодь тӧждъясӧн тыр лунъяс. Ордйысьӧм помын конкурсӧ пырӧдчысьясӧс кыпыда чолӧмалісны. Нӧштаысь пасъям, медшӧр вермысьӧн да уджсикасын медбурӧн шуисны Ольга Исаковаӧс. Мукӧд ордйысьысьясӧс сідзжӧ пасйисны нимпасъясын: Анастасия Зюзеваӧс — «Сикт овмӧдчӧминлӧн авторитет», Нина Микушеваӧс — «Уджсикасӧ сьӧлӧмнас сетчӧм», Светлана Кыневаӧс — «Национальнӧй традицияяс ловзьӧдысь да видзысь», Ирина Каракчиеваӧс — «Том да зіль». Ордйысьысьяслы сетісны дона козинъяс. Ставныссӧ пасйисны районса администрациясянь Аттьӧалана гижӧдӧн да тшайнӧй сервизӧн. А конкурслӧн спонсор «КС — Альфа» (веськӧдлысь С. А. Кулаков) козьналіс вермысьлы мультиварка, нимпасын медбуръяслы — тостеръяс. Конкурс котыртысьяс аттьӧалӧны Кӧрткерӧсса культура керкаын, РОМЦ-ын, «Досуг» КО-ын уджалысьясӧс, а сідзжӧ «Сипертас» йӧзкост фольклор котырӧс (Одыбысь), «Пӧлӧзнича» (Вомынысь) да «Исерга» (Кӧрткерӧсысь) сьылан-йӧктан котыръясӧс и ЦДК-ысь томуловлӧн театрын ворсысьясӧс мероприятиесӧ нуӧдны отсалӧмысь. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокъясыс Евгений КАЗАКОВЛӦН.] {Симпелева Нина @ Олӧмсӧ радейтысь морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} ОЛӦМСӦ РАДЕЙТЫСЬ МОРТ «Ме радейта тэнӧ, олӧм» — сьыланкывлӧн татшӧм кывъяс улын чужис 40 во сайын Анна Михайловна Симпелева. Ичӧтсянь сійӧ вӧлі кыпыд, тэрыб, бура велӧдчис школаын, кодӧс помаліс 1988 воын. Классӧн веськӧдлысь М. Ф. Бушенёв казьтылӧ, мый Анна вӧлі быдлаӧ пырӧдчысь мортӧн: и комсоргӧн веськӧдліс, и лыжиӧн котраліс. Школа помалӧм бӧрын Анна пырис велӧдчыны юркарса медицинскӧй училищеӧ, а 90-ӧд воын локтіс уджавны Ыджыдвидзса ФАП-ӧ. Медводдза кадӧ сылы зэв ёна отсаліс, туйдіс-велӧдіс Р. И. Пыстина. Тавося моз тӧлысьын тыри 20 во, кыдзи Анна Михайловна зільӧ тайӧ удж вылас. Тайӧ кадӧн сылӧн син водзын лои эз этша неминуча, кулісны матысса войтыр. Но нывбабалӧн сьӧлӧм ставсӧ терпитіс. Медиклӧн удж зэв кывкутана. Быд здукӧ сійӧс вермасны корны сетны отсӧг нёрпалысь мортлы. И Анна некор оз ӧткажит, кӧть лун, кӧть вой, зэрӧ ли, лымъялӧ ли сійӧ котӧртӧ висьысь морт дорӧ. Тӧдӧмысь, сиктсаяс пыдди пуктӧны таысь А. Симпелеваӧс. Анна Михайловна удитӧ быдлаӧ. Тшӧкыда сійӧс позьӧ аддзывны и сиктса клублӧн сцена вылысь. А нӧшта сійӧ и сикт овмӧдчӧминса депутат. Неважӧн Анна Михайловна семьяын вӧлі кыпыд гаж, гӧтрасис Василий пиыс. А аски чужан лун кутас пасйыны ачыс Аннушка. Ыджыд рӧдвужсянь сиам сылы дзоньвидзалун да водзӧ вылӧ вермӧмъяс. [Нина СимпелевА. Ыджыдвидз.] {Попов Василий @ Сёрнитісны Айму туялысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} СЁРНИТІСНЫ АЙМУ ТУЯЛЫСЬЯС Пекнича асылӧ Пионеръяслӧн да школьникъяслӧн вӧвлӧм керкаӧ тэрмасисны велӧдчысьяс да налӧн велӧдысьяс «Айму — Коми му» районса краеведческӧй конференция вылӧ. Таво сійӧ муніс дас кыкӧдысь. Заводитчис конференция челядьлӧн «Веснушки» йӧктан котырлӧн петкӧдчӧмӧн (юрнуӧдысьыс — Елена Васильевна Ветошкина). Сэсся челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан районса Шӧринса директор Тамара Александровна Борискина чолӧмаліс конференция вылӧ локтысьясӧс, тӧдмӧдіс уджалан планӧн да сиис бура петкӧдлыны ассьыныс тӧдӧмлунъяс да дасьтӧм уджъяс. Котыртӧма лои 3 секция: историческӧй наследие (чужан вужъяссянь кольӧмтор — тадзи словарын — В. П.), культура наследие да миянӧс кытшалысь вӧр-ва наследие (тайӧ пӧрйӧ эз вӧв политическӧй репрессияяс секция). Медуна доклад — 13 — лои вӧчӧма, кывзӧма да донъялӧма историческӧй наследие секцияын. Челядь сёрнитісны и Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъяс йылысь, и районса школаясын пыдди пуктана велӧдысьяс йылысь, и бабушкаяслӧн (пӧч-мамъяслӧн да ыджыд мамъяслӧн — В. П.) том кадся олӧм йылысь. Ассянь пасъя — пӧшти быд конференция дырйи меным вичмӧ жюриса юрнуӧдысьлӧн «чин», и бура аддза, кодарӧ — бурлань либӧ мӧдарӧ — «сынӧны» челядь. Талунъя олӧмын, оз ло вывті ёна содтӧмӧн, зэв ыджыд тӧдчанлуныс дасьтысьӧмас компьютеръяслӧн. И сэки жӧ быть лоӧ пасйыны, мый оз ставныс колана ногӧн да кужӧмӧн вӧдитчыны ӧнія техникаӧн. Видзӧдан да, кодсюрӧлы компьютерыс колӧ сӧмын сы вылӧ, медым сэтысь экран вылӧ вуджӧдӧмсӧ мичаа лыддьыны. Кывкӧртӧд вӧчигӧн историческӧй наследие секцияын жюрилӧн некутшӧм майшасьӧм эз ло — медся бурӧн ставныс шуисны-донъялісны Мордін школаса кӧкъямысӧд классын велӧдчысь Ксения Недогибченколысь «История родного села Мордино» юӧртӧмсӧ. Нывка эз видзӧдлы ни аслас дасьтӧм гижӧдас, ни экран вылӧ, но сиктлӧн артмӧм-чужӧм йылысь, сиктын медводдза олысьяс да весиг вичкоса медводдза служитысь йылысь, сиктын вичко да школа восьтӧм йылысь, йӧзлӧн олӧм да уджалӧм йылысь висьталіс, кыдз тай коми йӧз шуласны, юрсьыс. И, дерт жӧ, медводдза места да та йылысь грамота вичмис тайӧ авъя нылыслы. Мӧд во ми кутам виччысьны сылысь бура дасьтӧм-корсьӧм удж. Кыдзи пасйис Т. А. Борискина, Мордін школаысь важӧн нин эз вӧвны петкӧдчысьяс. Аттьӧ висьталам Елена Михайловна Поповалы, коді велӧдӧ татшӧм енбиа нывкаӧс. Мӧд места вичмис медся том нывкалы — Приозёрнӧй школаса нёльӧд классын велӧдчысь Полина Савиналы, коді висьталіс Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеран Варвара Петровна Туляева — аслас прабабушка йылысь. Шойнаты школаса 11 классын велӧдчысь кык зон — Алексей Печеницын да Игорь Панюков — сідзжӧ висьталісны асланыс дедъяс, войнаса ветеранъяс Михаил Егорович Каневлӧн да Иван Иванович Савельевлӧн войналӧн туйяс да мирнӧй кадӧ зільӧм йылысь. Жюри донъяліс бурджыкӧн Игорь Панюковлысь (велӧдысьыс Галина Ивановна Панюкова) уджсӧ да компьютерӧн вӧдитчыны бура кужӧмсӧ. Меным, коми мортлы, ёна воис сьӧлӧм вылӧ Ыджыдвидзса шӧр школаын квайтӧд класса велӧдчысь Вика Макаровалӧн Республикаса пыдди пуктана велӧдысьяс Александра Мелентьевна Игушева, Агния Васильевна Габова (ӧні абу нин ловъяӧсь — В. П.), Нина Петровна Мишарина да Анна Александровна Попова (вӧвлӧм директоръяс — В. П.) йылысь коми кывйӧн юӧртӧмыс (велӧдысьыс Эльвира Александровна Старцева). Синмӧ шыбитчӧ, мый челядь оз пыр йитны пӧль-пӧчьяслысь олӧмсӧ странаын вӧвлӧмторъяскӧд. Водзӧ кежлӧ велӧдысьяслы колӧ эськӧ тайӧс босьтны тӧд вылӧ. Культура юкӧнын медводдза места вичмис Одыбысь 11 классын велӧдчысь Андрей Михайловлы (велӧдысьыс Михаил Николаевич Габов), коді сяммис петкӧдлыны сьӧд, горъя пывсянлысь коми войтырлӧн олӧмын тӧдчанлунсӧ. Сійӧ жӧ школаысь Катя Габова (10 класс) босьтіс мӧд места: сійӧ юӧртіс коми йӧзлӧн рӧдвуж пасъяс йылысь. А отсаліс нывкалы Ева Александровна Кучева. Коймӧдӧн лоис Кӧрткерӧс школаысь велӧдчысь (5 класс) Артур Попов, коді сёрнитіс «нёль синма» понъяслӧн аслыспӧлӧс «сям» йылысь. Тайӧ зонмыс вӧлі Людмила Николаевна Королёваӧн дасьтӧм нёль сёрнитысь пиысь ӧтиӧн. Вӧр-ва секцияын медводдзаӧн лои юрсиктса школаын квайтӧд класса велӧдчысь Маша Пискунова (велӧдысьыс Елена Михайловна Карпова). Уна во нин водзмӧстчысьяс лыдын лоӧны Пӧдтыбок школаса велӧдысь Татьяна Александровна Баваевалӧн быдтасъяс. И таво мӧдӧдӧн лоис 11 классын велӧдчысь Рита Баваева. Коймӧд места вичмис Кӧрткерӧсса школаысь Ира Панюковалы (велӧдысьыс Тамара Александровна Борискина). А ӧні некымын кыв сы йылысь, кыдзи донъялӧны Коми му туялан уджсӧ миян районын да весиг республикаын. «Эз кӧ отсавны миян спонсоръяс сьӧмӧн да козинъясӧн, — шуӧ Тамара Александровна, — нуӧдны татшӧм конференциясӧ вӧлі эськӧ вывті сьӧкыд. Ыджыд аттьӧ висьтала Татьяна Ивановна Михайловалы, «Единая Россия» ютырса районса юкӧн петкӧдлысьлы, Эдуард Эдуардович Тийдулы, «Справедливая Россия» ютырӧ пырысьлы, ас вылӧ уджалысьлы, Любовь Юрьевна Мирошниченколы, «Звезда» газетса редакторлы. Мича книгаяс козьналіс миянлы да челядьлы вӧр-ва районса комитетӧн юрнуӧдысь Станислав Николаевич Коюшев. Аттьӧала сідзжӧ «Югыд ва» национальнӧй паркса директорӧс вежысь Елена Игоревна Шубницынаӧс, спорт да туризм челядьлӧн республикаса шӧринын уджалысьяс Елена Игоревна Лоскутоваӧс да Валентина Витальевна Пальшинаӧс. Эз кольны веськодьӧн да волісны миян конференция вылӧ Коми мулысь история туялысьяс Надежда Алексеевна Митюшева, коді медводдзаысь висьталіс чукӧртчӧм войтырлы «Куратов» опера шылад гижысь Сергей Носков йылысь, коді чужлӧма миян районса Нёбдінын, а ӧні олӧ Лондонын, да Надежда Александровна Красильникова. Медым быд боксянь да бура донъявны челядьлысь уджъяссӧ, ми быд пӧрйӧ корлам йӧзӧс, кодъяслы абу веськодь чужан мулӧн историяыс да культураыс, вӧр-ва да зіль да уджач йӧзыс. Но миянӧс майшӧдлӧ, мый таво конференция вылӧ эз волыны челядь Визябӧж, Намск, Маджа, Адзорӧм, Уръёль да Керӧс школаясысь. А ӧд тайӧ школаясын эм жӧ енбиа челядь. Ӧні миян водзын сулалӧ мог: бура дасьтысьны республикаса конференция кежлӧ. Эмӧсь и татшӧм вӧзйӧмъяс: босьтны тӧд вылӧ челядьлысь арлыдсӧ — ӧд начальнӧй классъясын велӧдчысьяс да школа помалысьяс абу ӧткодьӧсь уна «мерка» серти. [Василий ПОПОВ.] {Kodko @ Сиктса авторитетъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} СИКТСА АВТОРИТЕТЪЯС Гражданалысь оланног пасъялысь специалистъяс пӧвстын район тшупӧдын ордйысьӧмын «Уджсикас серти медбур» ним шедӧдіс «Вомын» сикт овмӧдчӧминса администрацияысь нуӧдысь специалист Ольга Исакова. Конкурсӧ пырӧдчысь мукӧд ордйысьысьяскӧд радысь петкӧдліс став кужӧмлун-тӧдӧмлунсӧ ас уджсикас сертиыс. Тшупӧд бӧрся тшупӧд сійӧ веніс падмӧгъястӧг, ышалӧмӧн нырччис вермӧмлань. Уджыслысь, кыдзи тай шулӧны, гуг и бан тӧдысь специалист, ордйысян могъяссӧ пӧртіс бура. Таӧн и асланьӧдіс донъялысьясӧс. Вермысьлысь ним шедӧдӧм — тайӧ ыджыд вермӧм, колана уджӧ сьӧлӧмсянь сетчӧмысь вылӧ донъялӧм. Водзын Ольгаӧс виччысьӧ нӧшта на кывкутана ордйысьӧм — республика тшупӧдын. Кутам лача, мый и сэні миян район петкӧдлысь лоас медводдза лыдын. (Водзӧ лыддьӧй 2 лист бокысь). {Kodko @ Сотчис керка @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-14.} СОТЧИС КЕРКА Кольӧм вежонӧ районын лои куим видзчысьтӧмтор. Сідз, Позтыкерӧсын сотчис оланін (ыдждаыс 15×15). Кусӧдчысьяс кыкысь петалісны сэтчӧ тышкасьны бикӧд. Ӧтчыд кусӧдісны, но мунӧм бӧрас «гӧрд петук» бара на чепӧсйис, ковмис волыны мӧдысь. Лӧкчимдінын да Ыджыдвиддзын вӧліны ваӧн могмӧдӧмын коставлӧмъяс. Но мытшӧдсӧ лои бырӧдӧма. Сідз, Ыджыдвиддзын вежисны 60 метра ва мунан труба. {Васильева Оксана @ Ӧтувтчылісны нывбабаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-21.} ӦТУВТЧЫЛІСНЫ НЫВБАБАЯС Кольӧм пекничаӧ да субӧтаӧ юркарын муніс Коми Республикаса нывбабаяслӧн XV-ӧд съезд. Сылӧн медшӧр сюрӧсыс — «Дзоньвидза семья — бур Республика». Чукӧртчылісны республикаса кар-районъясысь 122 делегат, на лыдын вӧліны Нывбабаяс котырлӧн Кӧрткерӧс районса юкӧнӧн юрнуӧдысь Юлия Савина да сійӧс вежысь Оксана Пинягина. Медводдза лунӧ делегатъяс волісны республикаса Национальнӧй музейӧ. Мероприятиесӧ восьтісны В. Чисталёв нима культура колледжын велӧдчысьяс лов кыпӧдана петкӧдчӧмӧн, япон йӧктӧмӧн (снимокын). Та бӧрын нуӧдісны «Кукла, как элемент семейной культуры» ним улын социальнӧй балаӧн кыпыда тӧдмӧдӧм. Тані висьталісны 20-ӧд вояссянь да талунӧдз аканьяслысь история сӧвмӧм. Сэсся делегатъяс Госсӧветын аддзысьлісны да сёрнитісны республикаса министерство-ведомствояс петкӧдлысьяскӧд. А рытнас кар-районъясысь воӧм войтыр петкӧдчисны творческӧй отчётӧн. Мӧд луннас вӧлі съезд восьтӧм. Коми нывбабаяс дорӧ чолӧмалана кывъясӧн шыӧдчисны КР-са Госсӧветысь Комитетӧн юрнуӧдысь, республикаса Нывбабаяслӧн котырӧн веськӧдлысь О. В. Савастьянова, республикаса Юралысь В. М. Гайзер, Госсӧветӧн веськӧдлысь М. Д. Истиховская да мукӧд чина войтыр. Тӧдчана, мый аддзысьлім и Госдумаын удж да социальнӧй политика кузя Комитетӧн веськӧдлысьӧс вежысь, «Россияса нывбабаяслӧн котырӧн» юрнуӧдысь Екатерина Лаховакӧд. Чукӧртчӧмлӧн удж муніс «Женское движение: вчера, сегодня, завтра» интерактивнӧй альбом ногӧн. Видлалім территориальнӧй юкӧнъяслысь, муниципалитетъяслӧн ӧтвылысь уджалӧмсӧ. Сідзжӧ пырӧдчим «Может ли семья жить самостоятельно без помощи государства?» ним улын венӧ (дискуссияӧ). Тайӧ венын экспертъяс пиысь ӧтиӧн вӧлі Юлия Савина. Пажын бӧрын уджалім секцияяс вылӧ юксьӧмӧн. Сёрнитім да видлалім уна пӧлӧс юалӧм: семьяын политика, дзоньвидза олан сям, нывбабаяс котыръяслӧн тӧдчана да тыр-бура удж нуӧдӧм йылысь да мукӧд. Чукӧртчылӧм помын вӧчисны съездлысь шуӧм. Делегатъяс ӧтув вӧзйисны, медым матысса кадӧ примитісны СМИ-ясын йӧзӧдӧм омӧль юӧръясысь челядьӧс видзӧм да кагаясӧс чужтӧм могысь ышӧдан оланпасъяс. Съезд дырйи Юлия Савинаӧс пасйисны Россияса нывбабаяслӧн котырсянь Почёт грамотаӧн, Анастасия Зюзеваӧс (Пӧддельнӧйысь) да Валентина Моторинаӧс (Вомынысь) — КР-са нывбабаяслӧн котырсянь почёт грамотаясӧн, а Оксана Пинягинаӧс (Висерысь) — Аттьӧалана гижӧдӧн. [Оксана ВАСИЛЬЕВА.] {Kodko @ Бурпӧт шойччам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-21.} БУРПӦТ ШОЙЧЧАМ Матысмысь Выль вося каникул нюжалас 10 лун. Выль во пасйӧм вылӧ сетсьӧ 5 лун: тӧв шӧр (январь) 1 лунсянь вит лун босьтӧмӧн. Тӧв шӧр 7 лун — Рӧштво — шойччан лун. Такӧд йитӧдын, тӧв шӧр 1–2 лунъяс — субӧта да вӧскресенньӧ, вуджӧдасны тӧв шӧр 6 да 10 лунъяс вылӧ. Тӧв шӧр 8–9 лунъяс — субӧта да вӧскресенньӧ. Татшӧм ногӧн, 2011 воын удж вылӧ петам тӧв шӧр 11 лунӧ. {Панюков Александр @ Мича Даша @ докум. висьт @ Звезда @ 2010-12-21.} МИЧА ДАША (Пом. Заводитчӧмыс 147 номерын). Кызь куим арӧса Подей Степан отставкаын унтер-офицерлӧн пи. Оліс кывтыд помланьыс жӧ. Гурей Прокӧ керкасянь сыв кыксё кымын. Рекрутӧ Степанӧс эз нуны: батьыс Мефодий Никитьевич сы пыдди рекрутавны орчча сиктсьыс 21 арӧса Ярӧ Педӧрӧс медаліс. 570 шайт уездса казначействоӧ мынтіс. Вузасьысь купечлӧн, унтер-офицерлӧн горничаа керка жыръясас вӧліны нин самӧвар, рӧмпӧштанъяс, стеклӧысь да фарфорысь дозмук, кӧрт крӧватьяс, стеклӧа карасина лампаяс, абажуръяс. Горничаас камод вылас сулаліс ыджыд, паськыд вома труба граммофон. Подей Степан рытпукъяс, войпукъяс вылӧ волывліс нойысь роч пинжакӧн-гачӧн, югъялысь ку-чик сапӧгӧн, нывъясӧс чӧсмӧдліс преник-кампетӧн, зонъясӧс папиросӧн. А ӧні батьыс кулӧм бӧрын вайлывліс и вина штопъяс — нывъяслы юмовӧс, быгъяӧс, зонъяслы курыдӧс. Ачыс жӧ тӧварла Чердыньӧдз ветлывліс, Нёбдинӧ да Усть-Сысольскӧ ярмангаяс вылӧ лэччывліс. Артип Дарья дорӧ волігъясас преник-кампет кындзи юмов да быгъя винаяс, сакар юръяс, мича чышъянъяс, ковтаяс вайлывліс... Талун Подей Степан вайӧма дас пунт сьӧкта сакар юр, лампасей, штоп водка и парта юмов вина (штопын — 1,229 литра, партаын — 0,6 литра — А. П.) Джынъялӧм штопыс да партаыс сулалісны пызан вылас. Степан мича серпасъяса голяӧдзыс кизялӧм еджыд дӧрӧма, ной гача, югъялысь-лӧсталысь кучик сапӧга пукаліс Дарьякӧд орччӧн. Мусаыслы кисьтӧма юмов вина, аслыс водка. Дарья чышъянтӧм, мичаа сыналӧм да бӧрас шмакӧ алӧй лентаӧн кӧрталӧм юрсиа, мича рӧма дзоридзьяса роч ковтаа, чужӧм вылас ворсӧ нюм. Синъясыс и став мыгӧрнас ас дорас кыскӧ... — О-о, какой гость! Пожалуйте к столу! Откушайте, выпейте горячительного! — горничаас пырысь урядникӧс аддзӧм бӧрын корӧ Подей Степан... — Степан Мефодьевич, я при исполнении. Откушаю, выпью, когда следствие закончу, — рочӧн вочавидзис урядник Важов. — Кыкнанныд комияс, зыряна, а рочӧн сёрнитанныд, — чашкасьыс винасӧ гулькнитӧм бӧрын шуалӧ Дарья. — Степан висьталіс Важов урядникыс пӧ карысь. Зырянин... Урядник кӧсйис ӧлӧдны нывбабаӧс, но кор синъясыс паныдасисны Дарьялӧн синъясыскӧд воштіс кывворсӧ... Туша-мыгӧрыс сырмыны, дзӧрны кутіс. Гач выліладорыс зэвтчис... — Синъяснас, мича чужӧмнас, юрсинас ас дорас айловтӧ збыль вӧлӧм кыскӧ. А лядьвейяссӧ кӧ аддзан садьтӧ воштан. Йӧйман. Висьталӧны лядьвейясыс пӧ кызіникӧсь, еджыд вылас сарӧгаӧсь, йылас пӧ татшӧмыс ӧти... Да-да, ӧти! Кыдзи татшӧмыскӧд и сёрнитан, — ас кежсьыс шуаліс урядник Важов. — Татшӧмыд, и абу шензянатор. Кызь арӧ-сӧдзыс кык чурка вайлӧма. — Юыштӧй, юыштӧй Василий Михайлович! — синъяснас ворсігтыр урядник-лы чашка водка мыччиг вӧзйис Артип Дарья. — Юышта и эм: кыдзи нӧ он ю татшӧм мича нывбабаыс кӧ тэнӧ юктӧдӧ, — тіриг-сырмигтыр надзӧник шуалӧ Важов. Босьтӧ чашкасӧ да курыд васӧ пӧрӧдӧ вомас... Урядник бӧрся чашка тыр курыд васӧ гулькнитіс и Подей Степан. — Степан Мефодьевич, ӧні ме кута лоӧмтор йывсьыс Дарьялысь юасьны. Рочӧн — допрос нуӧдны. Закон серти юася. А тэнӧ кора петны гортад. Допрос дырйи бокӧвӧйяс оз ковны. Думайта, тэнӧ ньӧбасьысьяс виччысьӧны. Час мӧд мысти бӧр верман локны. Дарьятӧ, мича Дашуктӧ, некытчӧ ог нуӧй. Гортад коляс. Первойсӧ эськӧ кӧсъя вӧлі чижовкаӧ йӧртны, а ӧні коланлуныс быри... — Сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдіс али мый? — Вӧрзьӧдіс, вӧрзьӧдіс: татшӧмыд измӧм мортӧс ловзьӧдас... — А вӧлі тадзи, — висьталіс Важовлы Артип Дарья. — Кык вежон нин Подей Степанкӧд кургим-олім, гажӧдчим, радейтчим, окасим, кутчысьлім. А мӧйму менам чужан лун вӧлі. Степанушкокӧд шуим пасйыны. Пусим-пӧжасим. Пывсян ломтім. Пывсян бӧр кежлас штоп водка да парта вина Степанушко вайис. Пемдіс нин. И тӧдлытӧг воссьӧ ӧдзӧс. Пырӧ кодзӧм межыд. — Ки пӧла матросыд, Гурей Прокӧыд? — Сійӧ, дерт, сійӧ. Водзын сӧмын на пырӧ, а ме пинясьны нин уськӧдчывлі. А ӧні эг. Важӧн нин дум вӧлі изведитны тірысь-дзӧрысь лолӧс. Лӧсьӧдчи. Сулема яд кипод улын видзи. Та вӧсна паныдалі Гурей Прокӧӧс шӧвк туг, роч акань моз: нюмъялі, небыдика сёрниті. Пывсьыны лэччыны вӧзйи. Пывсигкостіыс водка пытшкас сулема ядсӧ пукті. Зэв жаль — ядсӧ этшаджык пуктысьӧма. Эз пагав, эз кув Гурей Прокӧыд... — Оз и кув, Дарья Архиповна, оз. Пельшер бурдӧдӧ нин. Шуӧ регыд пӧ бурдас... Вина чашка вомас нӧшта пӧрӧдӧм бӧрын урядниклӧн киясыс дугдісны дзӧрны. Сійӧ паськӧдіс ас водзас бумага листъяс, юасис и вӧчаліс пасйӧдъяс. Водзӧ юасис, ачыс висьталіс: «Дарья Архиповна, а тэ нин висьталін, мый зэв кӧсйин мед тадзи лои, тэнӧ пыр жӧ и чижовкаӧ эськӧ йӧртісны, а сэсся судитісны лыйлыны либӧ гез вылӧ ӧшӧдны!» — Куліс кӧ, господин урядник, некутшӧм суд мыждыны эз вермы: кулӧм мортыд ӧд оз сёрнит. Некод жӧ и эз аддзыв сулема-ядсӧ водка пытшкас пуктӧмсӧ, — дорйысис Дарья. — Сідзтӧ сідз, Дарья Архиповна, сідзи. Но закон серти друг кувсьӧм морттӧ кулӧмдінса станӧвӧй, сэтчӧс врачкӧд эськӧ видлалісны. Вермисны полицейскӧй управлениеысь чинаяс, мирӧвӧй судса следовательяс волыны. И весиг воинскӧй Присутствиеысь и. Ӧд верӧсыд и тэ ачыд воинскӧй сословиеӧ пыранныд. Кулӧмалысь помкасӧ туялігас вермис жӧ тыдовтчыны и мыж вӧчысьыс... Дарья перйис шкапсьыс лӧз стеклӧысь осьмушка-стӧкан. Штопысь кисьтіс водка. Шкапыскӧд орччӧн сулалысь камодысь босьтіс тасьті. Пуктіс сэтчӧ пуӧм сьӧла, сола ёді. Тасьтісӧ пуктіс пызан вылас. Мыччис стӧкансӧ урадниклы. — Оз позь, Дарья Архиповна, оз. Гижнысӧ ог вермы. Киясӧй со дзӧрны-дзӧрны заводитӧны. Мыгӧрӧй, тушаӧй сырмӧ жӧ. — Тӧда и аддза, Василий Михайлович! Тӧда мый вӧсна..., — дзик урадник дорӧдз матыстчиг шуалӧ Артип Дарья. — Гортад мунан да гижан, а ӧні юышт. Юышт. Сола черисӧ видлы, пуӧм сьӧласӧ и. Сьӧласӧ кодзӧм межыд локтігас вайліс... Урадниклӧн киясыс тӧдлытӧг босьтісны стӧкансӧ и пызан вылас пуктӧм тасьтісьыс сола черисӧ. Здук мысти Важов пукаліс Дарьякӧд орччӧн. Малаліс сылысь мичаа шыльӧдӧм юрсисӧ, лядьвейсӧ... — Даша, збыль гортын бумагасӧ и гижа. Ӧти-мӧдтор висьталӧмсьыд вежа. Гижа, мый сулема-ядсӧ пуктӧмыд верӧстӧ бурдӧдӧм могысь. Да-да: бурдӧдӧм могысь. А став сиктсаыс тӧдӧ, мый отставкаын матрос Прокопий Гурьевич висьӧ! Висьӧ йӧзлы тӧдтӧм на висьӧмӧн. И тэнӧ мыждасны сӧмын вичкосаяс, верӧстӧ пыдди пуктытӧмысь. Дерт и верӧстӧг кагаяс чужтӧмтӧ казьтыласны жӧ... — Василий Михайлович, кыкнан кагасӧ ӧд енмыс босьтіс! Енмыс сетіс, енмыс и босьтіс. — Енмыс жӧ и мездас тэнӧ ӧнія мыжсьыс, — кывкӧрталіс урадник Важов. Чукӧртіс пызан вылас пуктылӧм бумагаяссӧ да петіс горничасьыс... [Александр Панюков] {Kodko @ Петкӧдчас Кулӧмдінын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-21.} ПЕТКӦДЧАС КУЛӦМДІНЫН Помасис ӧнія выль коми сьыланкывъяслӧн «Василей» фестиваль-конкурс вылын петкӧдлан сьыланкывъяс бӧрйӧм. Лои тӧдса, мый 8 нимпасын петкӧдчасны 13 сьыланкывйӧн. Нимкодь, бӧрйӧма лыдӧ веськаліс миян районысь, Шойнатыысь, сьыланкывъяс да шылад тэчысь Альберт Ширяевлӧн «Пожӧм» сьыланкыв. Казьтыштам, «Василей» фестиваль мунас Кулӧмдінын тӧв шӧр 13 лунӧ. {Гудырева Оксана @ Подӧн важас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-21.} ПОДӦН ВАЖАС Кодлӧн эм ыджыд кӧсйӧм подӧн ветлыны важас, то тайӧс позьӧ збыльмӧдны Пезмӧг сиктын. Тайӧ коми важ сиктса небӧг видзанінын вит во сайын лӧсьӧдісны ас овмӧдчанінлысь музей. Воысь воӧ тані содісны экспонатъяс: важӧн керкаын вӧдитчан пуысь да кӧртысь кӧлуй, паськӧм. Медводз ӧкмӧм кӧлуйлы торйӧдісны библиотекаын неыджыд пельӧс. Но недыр кадӧн сэні «раритетъяслы» лои дзескыд. Музей паськӧдчӧм могысь небӧг видзанінын содтӧд жыр восьтісны. Сэтчӧ пыранінын, ӧдзӧс курич вылӧ ӧшӧдісны музейлысь ним — «Подӧн важас». И збыльысь, ӧти воськов и колӧ вӧчны, медым небӧгъясӧн тыр джаджъяса ыджыд жырйысь веськавны ылӧ кольӧм воясӧ. Керкаын шы ни тӧв: пызан вылын сулалӧ самӧвар, стен бокын — джодждӧра кыан станок, шкап... Мыйыс сӧмын абу! Мӧвпавсьӧ, мый вот-вот локтасны кӧзяева да чолӧмасясны... Кӧзяева пыдди миянӧс кыпыда вочаалӧ библиотекаӧн веськӧдлысь, музей лӧсьӧдысь да водзӧ сӧвмӧдысь Лидия Юранёва (снимокын). Сійӧ тӧдмӧдӧ-петкӧдлӧ экспонатъяс да сьӧлӧмсяньыс висьтавлӧ: дозмук либӧ кӧлуй вайысь йылысь, сыӧн вӧдитчӧм да ыджыд-ӧ «арлыда» и сідзи водзӧ. Лидия Кимовна петкӧдліс медваж кӧлуйяс пиысь 100 вося чышъян (вайӧма Антонина Васильевна Юранёва), печкан, вурсян машина (1870 вося), эзысь ур (кӧпейка — 1841 вося). Музейӧн юрнуӧдысь висьталіс, мый талун ӧкмӧма нин 120 экспонат; таво сиктса йӧз вайӧмаӧсь 10 сайӧ кӧлуй. Сідзжӧ тӧдчӧдіс, йӧз пӧ нинӧм оз жалитны, шуӧны, бурджык мед музейын видзасны да унджыкӧн аддзыласны. Сиктса музей сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧны и томулов. Библиотека бердын «Чужан му том туялысь» кружокӧ ветлысь челядь ышалӧмаӧсь да отсалӧны экспонатъяс чукӧртӧмын. Татшӧм ногӧн ныв-зонъяс тӧдмасьӧны чужан мулӧн историяӧн, содтӧны тӧдӧмлунъяссӧ, велӧдчӧны пыдди пуктӧмӧн матыстчыны олӧма йӧз дорӧ да видзны эмбур. Небӧг видзанінлӧн уджалан лунъясӧ быд окотитысь вермас пыравны сиктса музейӧ, сылӧн ӧдзӧсыс пыр восьса. Пасъям, Пезмӧгса музейӧ волӧмаӧсь нималана йӧз да весиг суйӧрсайсаяс. Пример пыдди, сиктлӧн историяӧн тӧдмасьӧмаӧсь Францияысь вуджӧдчысь Себастьян Каньоли да Венгрияысь гижысь Иштван Надь. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Попов Василий @ «Килля-лыска пуяса чужанін» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} «КИЛЛЯ-ЛЫСКА ПУЯСА ЧУЖАНІН» Тадзи шусьӧ Зоя Васильевна Шиликовалӧн (ныв дырйиыс — Михайловалӧн — В. П.) кывбур чукӧр, кодӧс Коми АССР-са пыдди пуктана велӧдысь, Россияса медбур велӧдысьяс пиысь ӧти, коми кыв да литература, роч кыв да литература Шойнатыса школаын велӧдысь козьналіс эз сӧмын юркарӧ чукӧртчысь войтырлы, но и коми кыв да литература радейтысь став республикаса йӧзлы. Тайӧ тӧдчана лоӧмторыс вӧлі Сыктывкарын кольӧм середаӧ. Юркарса коми культура шӧринӧ чукӧртчисны вель уна йӧз. На лыдын Коми Республикаса коми котырӧн юрнуӧдысь Сергей Иванович Габов да сылӧн земляк Прокопий Валентинович Габов, Зоя Васильевнакӧд ӧти школаын да весиг ӧти классын велӧдчысь Валентина Николаевна Сергачева, Велӧдан министерствоын зільысь Галина Ивановна Панюкова да уна мукӧд: Шойнатыса, Висерса да юрсиктса школаясысь велӧдысьяс, самодельнӧй артистъяс да «мыжа мортлӧн» медся донаторъясыс: Ирина Донатовна — нылыс, Маша да Валя — внучкаясыс. Асланыс ыджыд арлыд вылӧ видзӧдтӧг, рытпук вылӧ волісны Нина Никитична Куратова, Гений Дмитриевич Горчаков, Владимир Васильевич Тимин. Восьтіс тайӧ вунӧдны позьтӧм рытсӧ З. В. Шиликовалӧн вӧвлӧм велӧдчысь, а ӧні ачыс уна во нин челядьӧс велӧдысь да Шойнатыса школаын директорӧн зільысь А. М. Захаренко (вӧвлӧм Ветошкина). Уна бур кыв висьталіс сійӧ Зоя Васильевна йылысь, а татчӧ Ангелина Михайловнаӧс велӧдны оз ков — висьталӧ, быттьӧ выйӧн мавтӧ, асьсӧ эз вунӧд ошкыштны и. Сёрнитісны сэсся унаӧн и сы йылысь, кутшӧм ыджыд пай пуктіс да пуктӧ Зоя Васильевна чужан кыв сӧвмӧдӧмӧ да сійӧс велӧдӧмӧ. Кӧрткерӧслы 400 во тыртӧдз на кыптыліс сёрни районлы сиӧм гимн (кып) гижӧм йылысь, и со таво ми кылім сійӧс. А кывъясыс, дерт жӧ, лои гижӧма Зоя Васильевнаӧн. Быть лоӧ содтыны, мый тайӧ аддзысьлӧмӧдз гимныс юргис коймӧд мероприятие вылын нин. Лыдди да, менам ӧкмис 109 кывбур тайӧ небӧгас. На дорӧ колӧ содтыны — кывбурӧн гижӧм 27 нӧдкыв да 15 омоним. А нӧшта мый йылысь гижӧ выльӧн «пӧжалӧм» поэтесса? Медводз, дерт жӧ, Коми мулӧн мичлун йылысь, радейтчӧм йылысь. Та дырйи кыдз ӧтдортчан зіль, уджач да енбиа йӧз дорысь? Эм Зоя Васильевналӧн поэтъяс Нёбдінса Витторлы, Тима Веньлы, Ананий Размысловлы да композитор Александр Осиповлы, да весиг аслас Нёбдінса уджъёрт Нина Фёдоровна Каракчиевалы сиӧм кывбуръяс. Зоя Васильевна нуӧдіс и пыр на нуӧдӧ ыджыд общественнӧй удж: уна во вӧлі профсоюзнӧй организацияса юрнуӧдысьӧн, районса да весиг республиканскӧй комитетъясса членӧн. Эз вешйыв бокӧ и кружкӧвӧй уджысь: ӧніӧдз на велӧдӧ челядьӧс «Би кинь» («Искорка») литературно-творческӧй кружокын. «Ог кӧсйы некодӧс омӧльтны, — шуӧ Зоя Васильевна, — но тшӧкыда овлӧ, мый кывбуръяс ӧткымын гижысь сӧмын сы вылын и пукалӧ. Велӧдысьлӧн татшӧмыс оз овлы. Шуласны жӧ эськӧ, кывбурыд пӧ — сійӧ экспромт (ачым кывлі татшӧм кывъяс: медся бур экспромтыд сійӧ пӧ бура дасьтӧм экспромт — В. П.). Но ӧд экспромттӧ колӧ на шыльӧдны-мольӧдны, вайӧдны кабалаӧдз». Коркӧ татшӧм сяма шуӧмсӧ кывлі жӧ нин Сергей Лукич Куликовсянь — «физиксянь да лириксянь». А сэсся и рочыштіс на: «Поэзия та же добыча радия. Изводишь единого слова ради тысячи тонн словесной руды». «Верми йӧзӧдны сӧмын джынсӧ кыксё сайӧ гижӧм кывбурысь, — водзӧ нуӧдӧ сёрни Зоя Васильевна. — Но бур, мый кипом гижӧдъясыс колины. Шуласны тай рочӧн: «рукописи не горят». И збыль, кор олан керкаӧй сотчис, кабалаясыс эз сотчыны». Мый ещӧ шыбитчис синмӧ, воис вежӧрӧдз? Кызвын сёрнитысьыс (кык-куим мортысь ӧтдор) 40-лӧмалісны Зоя Васильевнаӧс сӧстӧм, мича коми кывйӧн, ставныс найӧ сетісны кӧть ичӧтик да козин. Дзоридзьяс уна жӧ вӧлі. Колис матӧ вежон казьтылӧм рытсянь. Коми радио пекнича асылӧ юӧртіс: Анжелика Елфимовалӧн петӧма 838 кывбур чукӧр, регыд пӧ коми йӧз аддзасны найӧс (збыльвылас кывбур чукӧр воӧма четвергнас нин — В. П.). А мый петіс Зоя Васильевна Шиликовалӧн кывбур чукӧр, коми радио мыйлакӧ чӧв олӧ? Мыйла? Ог тӧд. Ассянь став сьӧлӧмсянь аттьӧала Зоя Васильевнаӧс кывбур козьналӧмысь да татшӧм гажа рытпук котыртӧмысь. [Василий ПОПОВ.] {Kodko @ Выль вося козинъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} ВЫЛЬ ВОСЯ КОЗИНЪЯС Субӧтаӧ культура керкаын муніс Выль вося гаж, кытчӧ чукӧртчылісны районса дзоньвидзалун кузя вермытӧм, судзсьытӧм да уна челядя семьяясысь ныв-зонпосни. Котыртісны тайӧ мероприятиесӧ «Кӧрткерӧс районса ЦСЗН» ГУ РК-ысь специалистъяс да культура керкаын уджалысьяс. Челядьӧс гажӧдісны мойдысь геройяс. Вӧліны и гажа ворсӧмъяс, ордйысьӧмъяс. Мероприятие помын челядьлы козьналісны юмов козинъяс да чачаяс. Пасъям, козинъяс вылӧ сьӧм вичмӧдіс ас вылӧ уджалысь Э. Э. Тийду. {Мирошниченко Любовь @ Николай Доломина: «Ме кольчча районӧ» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} НИКОЛАЙ ДОЛОМИНА: «МЕ КОЛЬЧЧА РАЙОНӦ» «Справедливая Россия» партиялӧн районса юкӧнӧ пырысьяс водзмӧстчӧмӧн кольӧм шойччан лунӧ йӧзкотыр петкӧдлысьяс аддзысьлісны районса веськӧдлыськӧд, кодъяс корисны висьтавны Николай Доломинаӧс муниципалитетын вогӧгӧрся удж йылысь. Колӧ тӧдчӧдны, юалӧмъяс вӧліны тӧдчанаӧсь. Аддзысьлӧм вылӧ, коді муніс пӧшти куим час, волісны «Справедливая Россия» партиялӧн районса юкӧнӧн юрнуӧдысь Вячеслав Попов, Светлана Черных, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн районса юкӧнӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева, райсӧветса депутат Геннадий Фёдоров, Анатолий Смилингис да Людмила Королёва, «Справедливая Россия» партияӧ пырысьяс Евгений Григорьев да Лидия Потапова. Ми вайӧдам тайӧ сёрнилысь гижӧд. Вячеслав Попов: — Николай Иванович, ті уджаланныд районын во. Кутшӧм тіян видзӧдлас Кӧрткерӧс район дорӧ да кутанныд-ӧ тані зільны водзӧ? Николай Доломина: — Висьтала дженьыда, ме кольчча уджавны районӧ. Первойсяньыс, кор ме да менам котыр воим татчӧ, миян дорӧ вӧлі ыджыд корӧмъяс. Ӧд во сайын на район вӧлі республикаса став муниципалитетъяс пиысь медбӧръя тшупӧдын. Талун унатор вежсис. И миян водзын сувтӧдӧма мог, медым Кӧрткерӧс район веськаліс республикаса водзмӧстчысь сизим муниципалитет лыдӧ. Кор ме вои татчӧ, районса бюджет вӧлі примитӧма нин. И сэні вӧлі уна тырмытӧмтор, тӧдчанаӧсь вӧліны и кольӧм вося уджйӧзъяс. Рӧсходлӧн уна юкӧд вӧлі абутӧм. И медым ладмӧдны удж, медым кыпӧдны район, ми медводз босьтчим котыртны ыджыд опыта котыр, мый вылын уджыс и ӧніӧдз на мунӧ. Ӧд бур да тӧлка уджалысь сайын и районлӧн сӧвмӧмыс, и аскиа луныс. Быд сотрудникӧс босьтігӧн ме тӧд вылӧ медводз босьта опыт да тӧдӧмлун. Некутшӧм ас да национальнӧй гӧрӧд тані оз вермы лоны. Окота пасйыны, мый во сайын район вермис пырны федеральнӧй да республиканскӧй ӧткымын уджтаслӧн софинансированиеӧ. Сідз, 15 миллион шайт вӧлі вичмӧдӧма Кӧрткерӧс да Шойнатыса квайт муниципальнӧй оланін капитальнӧя дзоньталӧм вылӧ. Локтан во кежлӧ та вылӧ сьӧмсӧ шуисны сетны унджык, а сідзкӧ и уна патераа оланінъяс кутам и водзӧ дзоньтавны. Во сайын мытшӧдыс вӧлі уна, сӧмын и удит вӧлі гижавны: оланінъяс дзоньталӧм, пос абутӧм, биаруӧн да ваӧн лёка могмӧдӧм, бюджетын зільысьяслы уджйӧз, детскӧй садын ыджыд чередъяс, лёк туйяс, клубъяс да бурдӧдчанінъяс туп-кысьӧм, уджтӧмалӧм... Сизим во районын олӧмыс вӧлі «сувтӧма». Дерт, мытшӧдъясыс и ӧні тшӧтш эмӧсь. Но пыр жӧ олӧмыс вежсьӧ бурланьӧ. Сідз, Маджаын да Важкурьяын кыптӧны 40 места вылӧ школа-садъяс, регыд и юрсиктын заводитасны кыпӧдны 120 места вылӧ челядьлысь сад. Дас нёль клуб, коді вӧлі пӧдса, дзоньталӧма и ӧні уджалӧны. Со пример вылӧ — Типӧсиктса клуб, кытысь ми буретш воим тайӧ аддзысьлӧм водзын — талун восьтіс ассьыс ӧдзӧсъяс. Кыпыд концерт петкӧдлісны Сюзяыбысь, Шойнатыысь, Висерысь да Типӧсиктысь творческӧй котыръяс. Вежсьӧмъяс эмӧсь и дзоньвидзалун юкӧнын. Сідз, «Тэрыб отсӧг» машина воис Кӧрткерӧсса больничаӧ, выльмӧдісны и медицинскӧй оборудование, Одыбса да Мордінса бурдӧдчанінъясын содтасны койка лыд. Одыбын жӧ — помлань воӧны кусӧдчанін стрӧитан уджъяс, дзоньталӧма ФАП, матысса кадӧ « Единая Россия» партия отсӧгӧн лӧсьӧдам челядьлысь площадка. Сійӧ воис нин юрсиктӧ. Керӧсын эжам сайдингӧн школа, Ыджыдвиддзын — бырӧдам ва кузя мытшӧдъяс, югзьӧдім лыжнӧй база. Нӧшта, бур лыжнӧй база кыпӧдім юрсиктын. Ставнас республикаса казнаысь районлы вӧлі вичмӧдӧма социальнӧ-культурнӧй объектъяс кыпӧдӧм да дзоньталӧм могысь 180 миллион шайт. Ог вунӧдӧй и видз-му ов-мӧс юкӧн, Маджаын да Нёбдінын стрӧитам выль скӧт картаяс. Таво район вермис чукӧртны кольӧм во серти 14 миллион шайт вылӧ унджык вот. Татшӧм лыдпас вын серти сӧмын республикаса гырысь каръяслы. А миян район вермис чукӧртны та мында. Став чукӧртӧм сьӧм лои веськӧдӧма бюджет юкӧнын уджалысьяслы уджйӧз мынтӧмӧ — шойччыны ветлӧмысь, «коммуналкаысь» вештӧд. Дерт, таӧн уджйӧз эз быр, но уджсӧ лои заводитӧма нуӧдны и районын видзасыс эм. Любовь Кирушева: — Кӧрткерӧсын куим кусӧдчан машина, но тыр-бура уджалӧ сӧмын ӧти. Кыдзи позьӧ разьны тайӧ гӧрӧдсӧ? Николай Доломина: — Юалӧмсӧ босьта тӧд вылӧ. Таво районӧ воисны содтӧд машинаяс. А Кӧрткерӧсын кӧ и збыль лёк техника, то та кузя кутам уджавны. Любовь Кирушева: — Талун Типӧсиктса клублы ті козьналінныд гудӧк, мый сулалӧ 40 сюрс шайт. Колӧ нӧшта татшӧм нёль гудӧк Одыбӧ, медым челядь велӧдчисны ворсны... Геннадий Фёдоров: — А Кӧрткерӧсса искусство школалы концертнӧй рояль... Николай Доломина: — Музыкальнӧй школаясӧс шылада ворсанторъясӧн могмӧдӧм кузя юалӧм кутам видлавны локтан вося бюджет вӧчигӧн. Светлана Черных: — Ме зэв рад, мый лои татшӧм аддзысьлӧм. Тӧдчӧ, мый ті, кыдз районӧн веськӧдлысь, дасьӧсь аддзысьлыны районса уна пӧлӧс котыркӧд, уджавны ёрта йитӧдын. Ті коркӧ шулінныд, мый позьӧ содтыны вот чукӧртӧм да сӧвмӧдны районын ичӧт да шӧр бизнес. Мый тшӧт весьтӧ? Николай Доломина: — Районса бюджетлысь чӧжӧс артмӧдӧ куим пӧлӧс вот: НДФЛ, «упрощенка» вылӧ квайт прӧчента вот да му кӧртымалӧмысь мынтысьӧмъяс. Ӧні ми нуӧдам сёрни, медым тырвыйӧ уджавны районса сикт овмӧдчӧминса юралысьяскӧд да олысьяскӧд ас кадӧ му кӧртымалӧмысь мынтысьӧм да муяс эмбуралӧм кузя. Ӧд му кӧ лоӧ ас эмбурын, то и вотыс лоӧ вежласьтӧм да сьӧмыс унджык. А нӧшта миян эм вӧр. Но унджык вӧр заптысь уджалӧны «сьӧда». Зілям бырӧдны татшӧмторсӧ, кӧть тайӧ оз кокниа сетчы. Сёрнитам вӧр заптан овмӧсъясӧн веськӧдлысьяскӧд, медым уджалысьясӧс примитісны удж вылӧ колананог (официальнӧя), мынтісны вот. Ме кужа нажӧвитны сьӧм сійӧ мутаслы, кӧні уджала. Светлана Черных: — А кыдзи кутасны могмӧдны Выль вося гаж дырйи бурдӧдчан да медицинскӧй могмӧсӧн районса йӧзӧс? Ӧд кольӧм воӧ аптекаяс эз уджавны... Николай Доломина: — Гӧгӧрвоа, тайӧ зэв тӧдчана. Эска, мый вермам сёрнитчыны, медым гажлунъясӧ аптекаяс уджалісны. Анатолий Смилингис: — Мыйла район кольччӧ, коді таын мыжа? Николай Доломина: — Районын олӧ уна йӧз, эмӧсь и кӧреннӧй олысьяс, и локтӧмаяс. И на костын эм аслыспӧлӧс венласьӧм. Ми — ме да менам котыр — локтім татчӧ уджавны, а эг венласьны, коді кутшӧм войтырсикасысь. Медшӧрыс — миянӧс кутасны донъявны районлӧн финансово-экономическӧй петкӧдчӧмъяс серти. Найӧ кӧ лоасны бурӧсь, то и отсӧгыс лоӧ ыджыдджык. Ме пыр висьтала: «Отсалӧны сылы, коді водзмӧстчӧ. А коді дышӧдчӧ, кольӧ нинӧмтӧг да пыр кутас элясьны». Йӧзкотыр петкӧдлысьяс сідзжӧ кы-пӧдлісны и мукӧд юалӧм, кыдз юрсиктын асмогасянін да москияс вӧчӧм, элясисны ЖКУ-ысь ыджыд донъяс вылӧ. Аддзысьлӧм помын Вячеслав Попов вӧзйис татшӧм чукӧртчылӧмсӧ нуӧдны тшӧкыдджыка, а сідзжӧ — котыртны йӧзкотыр Сӧвет, коді вермис эськӧ нуӧдны татшӧм мероприятиеяссӧ да сетавны веськӧдлысьлы тӧдчана юалӧмъяс. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО.] {Kodko @ Нимӧдісны медбур велӧдчысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} НИМӦДІСНЫ МЕДБУР ВЕЛӦДЧЫСЬЯСӦС Кольӧм пекничаӧ юрсиктса «Союз» кинотеатрын чукӧртчылісны районса школаясысь 5–6 класса медбур велӧдчысьяс, спортын да школаса олӧмын водзмӧстчысьяс. Ставнас 50 ныв-зон. Кыдзи и некымын во дорвыв, тайӧ лунӧ тані муніс районса веськӧдлыськӧд Выль вося гаж. — Ті ичӧтик кодзувъяс, медся енбиаӧсь, — шыӧдчис гаж восьтігӧн районса веськӧдлысь Николай Доломина челядь дорӧ. — Окота тӧдчӧдны, мый миян районын бура ладмӧдӧма велӧдӧм. Сёрни помын Николай Иванович чолӧмаліс ныв-зонкаясӧс матыстчысь Выль воӧн, сиис водзӧ вылӧ вермӧмъяс велӧдчӧмын, школаса олӧмын. Уна бур сиӧмъяс висьталісны том войтырлы и воӧм гӧсьтъяс: Кӧрткерӧс районын дзоньвидзалун кузя кураторлы отсасьысь Зинаида Косова, Комиэнергоса директорлы отсасьысь Эдуард Денерт, «Единая Россия» партиялӧн районса юкӧнӧн веськӧдлысь Татьяна Михайлова. Помасис кыпыд аддзысьлӧм Кӧрткерӧс сиктса том йӧзлӧн театрса артистъяслӧн петкӧдчӧмӧн да козинъяс сеталӧмӧн. {Kodko @ Ок и гудӧкасям-ворсам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} ОК И ГУДӦКАСЯМ-ВОРСАМ Кольӧм субӧтаӧ Типӧсиктын кыпыда воссис дзоньтасян уджъяс помалӧм бӧрын клуб. Гаж вылӧ воис зэв уна йӧз, грездса да районысь воӧмаяс. И быдӧн аскӧдыс вайис козин. Сідз, «Вишерскӧй» СПК-са директор Лидия Ивашова козьналіс термочайник, «Висер» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь — пызанвывса ворсанторъяс (домино, теннис, шашки), ас вылӧ уджалысь Светлана Игушева — тшай юан сервиз. Но медколанатор — гудӧк — козьналіс «Кӧрткерӧс» МР-ӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Типӧсиктса «Оз тусь» сьылан котырлы кык во сайын тыри 20 во. Нывбабаяс зэв радӧсь лоины татшӧм козинлы, весиг выль клуб воссьӧмлы сиӧм концерт дырйи и ворсісны выль гудӧкӧн, ливкйӧдлісны частушкаяс да сьыланкывъяс. Медыджыд арлыда сьылысь Анна Габова пасйис: «Талун медбӧръяысь кӧсйи кайлыны сцена вылӧ, а выль гудӧк улад окота на сьылыштны». Концерт дырйи воӧмаясӧс сьылӧмӧн гажӧдісны тшӧтш Сюзяыбысь «Зарни аньяс», йӧктӧмӧн — Висерысь «Ягодки» да Шойнатыысь «Карамельки» котыръяс. {Гудырева Оксана @ Пӧсь сьӧлӧмлӧн юргана шыяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} ПӦСЬ СЬӦЛӦМЛӦН ЮРГАНА ШЫЯС Миян район озыр енбиа йӧзӧн. Кызвын сикт-грезд вермасны ошйысьны асланыс кывбуралысьясӧн да шылад тэчысьясӧн. На пиысь унаӧс бура тӧдӧны и районын, и республикаын. А паськыда нимавны найӧ кутісны ассьыныс уджъяссӧ йӧзӧдӧм бӧрын. «Пызанӧ» гижӧм дорысь сетісны йӧзлы донъялӧм вылӧ. Та бӧрын вынаджыкъясыс (гижӧдъяс пиысь), быттьӧ бордъясьӧмаӧсь, лэбӧны-разалӧны, сэсся позйысьӧны миян сьӧлӧмъясын, лоӧны радейтанаӧн. Сьӧлӧмысь сьӧлӧмӧ вуджӧны шоныд, лов шы вӧрзьӧдысь кывъяса гижӧдъяс... Мед жӧ найӧ и водзӧ чуксасясны миян дорӧ да ваясны уна на радлун. Асшӧр кывбуралысьяс пиысь ӧтиӧс — Анатолий Кулаковӧс — бура тӧдӧны миян сикт-грездъясын. Сійӧ тшӧкыда петавлӧ кузь туйӧ, медым аддзӧдчывны ас районса йӧзкӧд. Медшӧр могыс — тӧдмӧдны чужан муын олысьясӧс аслас гижӧдъясӧн: кывбуръясӧн да сьыланкывъясӧн. Бӧръя воясӧ Анатолий Семёнович воліс пӧшти быд сиктӧ, кӧні кыпыда мунісны сылӧн творческӧй рытпукъяс-аддзысьлӧмъяс. Тайӧ пӧрйӧ А. Кулаков воліс Кӧрткерӧсӧ. Юрсиктса культура керкаын сійӧ котыртліс сэні да киносетьын вӧвлӧм да ӧнія уджалысьяскӧд аддзысьлӧм. Пасъям, мый Анатолий Семёнович — районса киносетьын вӧвлӧм уджалысь (веськӧдліс районса киносетьӧн 1970–1973 воясӧ да 1980–1983 воясӧ). Пӧсь тшай юигмоз, уджъёртъяс казьтылісны кольӧм вояссӧ, юксисны талунъя олӧм вылӧ видзӧдласъясӧн. Воӧмаяс пиын вӧліны сиктса йӧз, ветеранъяс. Воліс да чукӧртчӧмакӧд варовитіс и районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Аддзысьлӧм артмис зэв кыпыд да сьӧлӧмӧ коляна. Анатолий Кулаков лыддис неважӧн гижӧм кывбуръяссӧ, юргисны сьыланкывъясыс (сьыліс Станислав Клименок, ачыс гижысь). Ыджыд экран вылын петкӧдлісны кык видеофильм, кӧні медшӧр геройыс — Кулаков — гортас семьяыскӧд, чужан Визябӧж грездас сиктса йӧз пӧвстын, быдлунъя тӧжд-могъяс сайын. Аддзысьлӧм помын ставӧн сиисны енбиа гижысьлы выль творческӧй шедӧдӧмъяс, гижӧдъяснас водзӧ на нимӧдны районнымӧс, коми кывнымӧс да матысса дорӧ муслунсӧ. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Став бурыс — челядьлы! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2010-12-25.} СТАВ БУРЫС — ЧЕЛЯДЬЛЫ! Выль во, а сідзжӧ Кагалӧн во водзын ыджыд бур козинӧн Шойнатыса челядьлы лоис содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан Шӧринлысь стрӧйба восьтӧм. Ыджыд дзоньтасьӧм бӧрын Шӧрин да сідзжӧ сэтчӧс музей вуджисны сӧстӧм да шоныд керкаӧ. Велӧдчысьяс да велӧдысьяс важӧн нин виччысисны тайӧ кыпыд лунсӧ. Тӧдчана, мый дзоньтасян уджъяс вылӧ сьӧм вичмӧдісны районса бюджетысь. Тайӧ ыджыд отсӧгӧн пӧртсис колана удж. Талун челядь нӧшта на азымджыка босьтчасны велӧдчыны, бура сӧвмасны да асланыс вермӧмъясӧн нимӧдасны чужан сиктныссӧ, районнымӧс. Челядьӧс да велӧдысьясӧс чолӧмавны волісны уна гӧсьт. «Гӧрд лента» вундісны районса да сиктса администрацияясӧн веськӧдлысьяс. Выль оланінӧ пырысьяслы козин сетісны «Комиэнерго» петкӧдлысьяс да Кӧрткерӧс районын дзоньвидзалун кузя кураторлы отсасьысь. ==n 2011: Звезда (Кӧрткерӧсса газет) {Елизавета Макарова @ Ӧдйӧ да пелька нуасны-ваясны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ӦДЙӦ ДА ПЕЛЬКА НУАСНЫ-ВАЯСНЫ Нёбдін сиктын олысьяс висьталӧны ыджыд аттьӧ Одыбысь ас вылӧ уджалысь Алексей Михайловлы. Сылӧн автобус быд асыв и рыт кежалӧ миян сиктӧ. Ас кадӧ ми воам юрсиктса учреждение-организацияясӧ, чина войтырлӧн син водзӧ. Дырӧннад автобусӧн веськӧдлысьяс лоины быттьӧ ас йӧз. Ӧтар шоперсӧ шуам «Шумахер Алексейӧн» (аминь ӧдйӧ да пелька новлӧдлӧ), а мӧдыс — вашкун Витя. Да, нӧшта кӧ эськӧ билет вузалысь нывсӧ мам-батьыс велӧдасны кӧть гежӧдика вашнитлыны! Дерт, висерсаяслы кузь туйыд абу ёна нимкодь, кор автобусыс пыралӧ нӧшта на и Нёбдін пыдӧсӧдз. Но мый вӧчан? Быдӧнлӧн овлӧ мог петавны ылі туйӧ. Важкуръяӧ автобус волӧ кыкысь, Пезмӧгӧ — витысь, а Нёбдін быттьӧ діалӧма. Та вӧсна ошкам висерса шань йӧзӧс. Мыйлакӧ шойнатысаяс оз водзмӧстчыны торъя автобус рейс кузя. Ми эськӧ отсыштім, тшӧтш татчӧ сюйсим. Со Пезмӧгысь ветеранъяслӧн котыр эз сет тупкыны сёр рытын волысь рейссӧ. Весиг Госсӧветӧдз шыӧдчылӧмаӧсь. Одыбса автобусӧн веськӧдлысьяслы сиам быд лун бур туй да дзоньвидзалун. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Вежӧдасны ва @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ВЕЖӦДАСНЫ ВА Аски Енлы эскысьяс кутасны пасйыны зэв ыджыд да тӧдчана гаж — Ва вежӧдӧм. Кыдз лои тӧдса, юрсиктын православнӧй гаж заводитчас талун рытӧ нин, 21 часын. Та могысь Эжва ю дорӧ лӧсьӧдӧма лэччанін, югзьӧдӧма сійӧс. Йи вылын писькӧдісны йӧрдан, купель. Сійӧс вежӧдас вежа ай Владимир. Та бӧрын юрсиктса олысьяс вермасны босьтны сэтысь ва, а медся повтӧмъяс вежӧдӧм йиа ваын и купайтчыны. Тані жӧ орччӧн кутасны сулавны палаткаяс, кӧні позьӧ вежсьыны, шонтысьыштны пӧсь тшайӧн. Тӧдӧмысь, унаӧн окотитасны локны машинаясӧн. Та могысь мероприятие котыртысьяс шуисны, машинаяс сувтӧданін лоӧ «Союз» кинотеатр дорын. {Kodko @ Виччысьӧны ярманга вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ВИЧЧЫСЬӦНЫ ЯРМАНГА ВЫЛӦ Нёбдін сиктын тӧвшӧр (январь) 30 лунӧ мунас 7-ӧд Афанасьевскӧй ярманга. Ярманга дырйи сиктса войтыр гажӧдчасны да вузасясны-ньӧбасясны. Вузӧсын лоасны уна сикас вӧлӧга да киӧн вӧчӧмторъяс. Нёбдін чуксалӧ ставнытӧ пырӧдчыны ярмангалӧн уджӧ-гажӧдчӧмӧ. Став юалӧмъясӧн (ярманга кузя) верманныд шыӧдчыны сиктса культура керкаӧ либӧ сикт овмӧдчӧминса администрацияӧ. {Елизавета Макарова @ «Эм Нёбдінлӧн аскиа луныс!» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} «ЭМ НЁБДІНЛӦН АСКИА ЛУНЫС!» Выль воӧ Нёбдінлы тырӧ 365 во! Сідзкӧ Иван Грозный дырйи нин татчӧ овмӧдчылӧмаӧсь коми йӧз. Важысянь мукӧд сиктсаяс шулӧмаӧсь нёбдінсаясӧс озырджыкӧн да вылӧ пуксьысьясӧн. Дерт, тайӧ ярмангаяс вӧсна. Тӧвся медкӧдзыд кадӧ, Опонасей лунӧ, вӧлӧм локтӧны татчӧ вежласьны быдсяма тӧварнас ылі да маті муясысь. Локтӧм купечьяс мынтысьлісны татчӧсъяслы уна лунся «квартираысь», вӧвъяссӧ меститӧмысь да вердӧмысь... Квайт во сайын шуим ловзьӧдны тайӧ ярмангасӧ. Кытшовтім районса кужысь кияса йӧзӧс, коралім тӧвар. Воисны Одыбысь, Вомынысь, Пӧддельнӧйысь. Дерт, вӧлі и «Завалинка» гаж. Ӧні воысь воӧ ярманга гӧльмӧ ли, ӧткодь тӧварыс ли. Бокысь «купечьясӧс» оз корны, мый гӧльмӧдӧ «ассортиментсӧ». Этша ас киӧн вӧчӧмторъяс. Артмӧ, мый татшӧм вузасьӧмсӧ позьӧ вӧчны кӧть быд тӧлысь. А ӧд медводдза ярманга бӧрын сиктса юралысь В. Савинкӧд ышмана сёрниын тайкӧ водзӧ вылӧ петам республика тшупӧдӧ! Мыйӧн нималӧ талун Нёбдін? Дерт, нӧшта ӧтчыд висьталӧ «аттьӧ» Коми му пасьта нималысь пи Виктор Савинлы. Сы паметьӧ районын медводдза лыдын сиктын вольсалісны чорыд веркӧса туй, зымвидзӧ ыджыд школа да коромина клуб, выль детсад, республика тшупӧда музей. Ошйысям, мый кок вылас сулалӧ миян колхоз. Дас кӧкъямыс вонад быд тужа-нужасӧ, дзескӧдӧмсӧ вуджисны. Эз сетчыны вылісянь пӧдтӧмлы. Медсьӧкыд кадас эз уськӧдчыны кисьтны-асэмбуравны овмӧссӧ. И ӧнӧдз 50 сайӧ мортлӧн эм удж, ӧкмӧ стаж, эм аски вылӧ лача-надея. Уна техника, 400 юр мӧс да кукань, пилорама. Уна-ӧ предприятиелӧн эм аслас котлопункт? Нёбдінын сійӧ кафе кодь. Шӧр керкасӧ кыв оз бергӧдчы шуны контораӧн, тайӧ офис. Став сиктӧн эскам, мый регыд кыптас выль модаа мӧс карта, Европа вежалас. Дерт, медся ыджыд пайыс таын овмӧсӧн веськӧдлысь Анастасия Семёновна Микушевалӧн. Кӧть эськӧ ошкӧм кылігӧн ань пыр ыстысьӧ «ас команда» вылӧ, специалистъяссӧ ошкӧ. Ӧтитор майшӧдлӧ, быри видз-му овмӧсын зонпоснилы видзвыв удж. Коді суліс ичӧтдырйиыс тайӧ нимкодьторсӧ, оз вунӧд нэмыс. Ӧнія челядьлы тайӧ абу. Сиктын вот-вот воссяс кӧкъямысӧд вузасянін. Гӧля пӧ олам! Вит километра кузя, 240 овмӧса сиктлы тайӧ абу этша. Тӧварыс быдлаын — сӧмын абуыс абу. Коран кӧ и абусӧ ваясны. Медъёна воланаыс сельпо да «Тройка» магазинъяс. И тӧварсӧ тшӧкыдджыка выльмӧдӧны, и ывлавывса сӧстӧмлун да мичлун бӧрся видзӧдӧны. Сиктын 100 сайӧ ас машина да трактор. Абу дивӧ? Быдлаын сідзи? А самолёт кӧні эм? Нёбдінын. Шусьӧ дельтаплан. Лӧсьӧдіс тайӧ дивуйтчансӧ ас вылӧ уджалысь Андрей Федосеев. Дзик реактивнӧй самолёт шыӧн визьйӧдлывлӧ матігӧгӧрса видзьяс весьтті. Ог тӧд, кыдзи мукӧдлаын, а Нёбдінын вель уна паськыда нималысь йӧзлӧн «двӧйни». Колхозын уджалӧ статя «Маша Шукшина». Кочегаркаын «Игорь Скляр». Клубын сьӧд синма «Кармелита». Вӧлі Ян Арлазоров. Но артистыс абу да и нёбдінсаыс асьсӧ нинӧмӧ воштіс. Но чиг нин ӧткодь кык морт. Колхоздорса вузасянінын уджалӧ «Марина Истиховская». Буретш татшӧмӧн вӧлӧма Коми парламентӧн веськӧдлысь во 20 сайын, гӧгрӧс чужӧма на. Весиг нимыс пӧшти ӧткодь — Ирина. А В. Кутькин кӧ гоз-мӧд вежон оз шырсьы-бритчы, скӧнь лоӧ Чечняса юралысь Кадыров. Том мужичӧй асьсӧ сӧстӧма видзӧ да оз сэтшӧма синмад шыбитчы. Но кор телевизорӧ мыччысьӧ главнӧй чеченеч, пыр и шуа: «Вась Витальевич бара нин Чечняӧ мунӧма». Помала сьӧлӧм шонтана серпасӧн. Тӧлыся тӧвся рыт, сиктыс кар кодь югыд, выльӧн лэптӧм керкаяса уличаяс кындзи. Еджыд лым вевттьӧма став сьӧдсӧ, дзирдалӧ. Выль детсадйысь петӧны миян медся главнӧйясыс. 33 господа, некод подӧн оз ветлы: коді кӧляскаа, коді даддя, унаӧс и машина виччысьӧ... Эм Нёбдінлӧн аскиа луныс! [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Кулысьлӧн лыдыс пыр на унджык чужӧм серти @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} КУЛЫСЬЛӦН ЛЫДЫС ПЫР НА УНДЖЫК ЧУЖӦМ СЕРТИ Кольӧм воӧ районын чужи 248 челядь, на лыдын 138 зонка да 110 нывка. Кыдзи висьталіс Кӧрткерӧс районса загс юкӧнӧн веськӧдлысь Лидия Жолобова, тайӧ 31 кага вылӧ этшаджык 2009 во серти. Мӧд да коймӧд челядьыс районын — 129. Кык двӧйни (Кӧрткерӧсын да Приозёрнӧйын). Челядьлӧн лыдыс, кодъяс чужины арлыд выв вотӧм мамъяслӧн — 2, ӧтка мамъяслӧн — 58. Выльӧн чужӧм нывкаяслы медтшӧкыда сетӧны Дарья, Анастасия, София, Виктория, Елизавета, Юлия, Валерия, Ксения нимъяс. Зонкаяслӧн нимъяс пӧвстын медтшӧкыда бергалӧны Даниил, Максим, Дмитрий, Роман, Артём. Челядьлы сідзжӧ сетӧны шоча паныдасьлысь нимъяс: Радослав, Платон, Лев, Лаврентий, Спиридон, Демьян, Кир, Елисей, Марк, Стефанида, Ева, Милена, Злата, Млада да мукӧд. Кольӧм воӧ кулысьлӧн лыдыс содыштӧма — мунӧмаӧсь олӧмысь 387 морт, мый 33 морт вылӧ унджык 2009 во серти. Сэк жӧ, кулысьлӧн лыдыс пыр на унджык чужысьяслӧн лыд серти. Кувсьӧмлӧн медшӧр помкаясӧн лоӧны вир ветлан органъяслӧн висьӧм, вӧвлытӧм помкаяс (доймалӧм, ас виӧм, вӧйӧм, отравитчӧм), онкология висьӧмъяс. 2010 воын котыртчис 130 семья, мый 3 семья вылӧ унджык воддза во серти. Сэк жӧ неуна содыштіс юксьысьяслӧн лыдыс. 2009 воын кӧ торйӧдчисны 72 гозъя, то кольӧм воын — 73. Загс юкӧнӧн лӧсьӧдӧма ним вежӧм йылысь 9 делӧ. Вежӧмлӧн медшӧр помкаясыс — шыӧдчысьлӧн ас кӧсйӧм, а сідзжӧ рӧдлысь ов выльысь босьтӧм. {Kodko @ Ок и ордйысисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ОК И ОРДЙЫСИСНЫ Выль вося шойччан лунъясӧ Одыб сиктса том войтырлӧн сӧвет нуӧдіс 4 мероприятие. Тӧв шӧр 3-ӧд лунӧ спортзалын паныдасьлісны мини-футболысь ворсысьяс: велӧдчысьяс, студентъяс да том йӧзлӧн кык команда. Вермысьясӧн лоины велӧдчысьяс. А тайӧ жӧ рытӧ культура керкаын муніс диджейяслӧн вермасьӧм. Медбур диджейнас лои DJ Pavel Manіa. Тӧв шӧр 4-ӧд лунӧ ворсісны волейболысь школаын да юркарса велӧдчанінъясысь нывъяс да зонъяс. Нывъяс костын вермисны школаын велӧдчысьяс, а зонъяс пӧвстын — том войтыр. Волейбол бӧрын ворсісны баскетболысь. Вермисны — студентъяс да том котыр. {Kodko @ Петкӧдлісны винёвлунсӧ-тэрыблунсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ПЕТКӦДЛІСНЫ ВИНЁВЛУНСӦ-ТЭРЫБЛУНСӦ Кольӧм вӧскресенньӧ Кӧрткерӧсын муніс лыжи вылын спортивнӧй ориентирование кузя республикаса кубоклӧн медводдза тшупӧд. Ордйысьӧмъяссӧ сиисны кык чойлы, спортса мастеръяслы Нина да Галина Забоеваяслы. Ордйысьны петалісны 100 сайӧ спортсмен: Сыктывкарысь, Эжваысь, Кӧрткерӧс, Емдін да Сыктывдін районъясысь. Миян команда шедӧдіс 3 места. Вермысьясӧн лоисны Андрей Горбунов да Александр Савин — кык дистанция вылын (1 местаяс), Татьяна Худяева да Александр Забоев (шедӧдісны «бронза»). Пасъям, республикаса кубок мунас тӧв шӧр 28–30 лунъясӧ Выльгортын. Райадминистрацияысь физкультура, спорт да туризм юкӧн аттьӧалӧ районса культура керкаын уджалысьясӧс, а сідзжӧ Лӧкчимдінысь «Реченька» котырӧс да «Сплеш» группаӧс ордйысьӧм дырйи отсасьӧмысь. {Ядвига Зелинская @ Пӧрысьлунлы оз сетчы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ПӦРЫСЬЛУНЛЫ ОЗ СЕТЧЫ — Дыр олігад уналаӧ волі, унатор аддзылі, уналаын уджавлі. — казьтылӧ Пезмӧг сиктысь медолӧма ань А. И. Зелинская. Чужліс Агния Ильинична Пезмӧгын Митрей Илья да Павел Паладь семьяын, вӧлі шӧркост нылӧн. Гажа челядьдыр, дерт, эз аддзыв, но уджтӧ тай сюри бертны. Школаын велӧдчис сӧмын нёльӧд классӧдз, а сэсся ковмис петны уджавны. Тӧвнас — вӧрын кер кыскаліс, а гожӧм-ар — му вылын. — Кер дорад уджавны эз вӧв кокни, — водзӧ казьтылӧ нывбаба. — Медся ыджыд механизацияыс киад — зор. Унаысь и доймавлі. Ӧтчыд киӧс чеги. Волысалі чышъянӧн да муні гортӧ. Но локтісны йӧз, пывсянысь кутісны вӧтлыны вӧрӧ. Но менӧ дзебис Ӧлексей вок. Недыр кад олышті Нёбдінын, тьӧтка ордын. А сэсся бӧр локті гортӧ. Буретш сэк воча вок, Федӧсей, мунӧ вӧлі велӧдчыны карӧ, леснӧй школаӧ. Вӧзйис и меным тшӧтш сэтчӧ пырны. Первойсӧ ёна майшаси, но смелмӧдчи да и муні. Но дырсӧ сэні эг и велӧдчы, сӧмын во. А сэсся пыри медицинскӧй школаӧ босьтны тӧдӧмлун. Рочӧн сёрнитны ог куж, унатор эг гӧгӧрво, но старайтчи, велӧдчи окотапырысь. И кык воыд кыдзкӧ тай коли жӧ. Велӧдчӧм помасьӧм бӧрын Агния Ильинична во уджаліс юркарса кага керкаын, а сэсся локтіс Пезмӧг посёлокӧ да недыр кад уджаліс лагерса амбулаторияын. Тайӧ кадӧ сійӧ удитіс лӧсьӧдны семья. — Ок и шань верӧс эськӧ веськаліс, но шудным тай зэв дженьыд и вӧлі, 16 во сӧмын и олім ӧтлаын, — висьталӧ Ильинична. — Сьӧкыд висьӧмысь Казимир Викторович (тадзи шуисны верӧссӧ) кувсис. Отнас сэсся и быдтысис Ильинична. Прамӧй дыр сійӧ зілис детсадйын. А 60 арӧс тырӧм бӧрын петіс пенсия вылӧ, но весь эз ов: видзис кӧзаясӧс, вӧдитіс градвыв пуктас, отсаліс челядьыслы быдтыны внук-внучкаясӧс. А найӧ сылӧн абу этша: 7 внук-внучка да 2 правнук-правнучка. А аски Агния Ильинична кутас пасйыны чужан лунсянь 95 арӧс тырӧм. Став рӧдвуж нимсянь чолӧмала муса мамукӧс тайӧ тшупӧда паснас да сиа дзоньвидзалун. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ.] {Kodko @ "Пыдди пуктана районса..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ПЫДДИ ПУКТАНА РАЙОНСА ОЛЫСЬЯС! Со и кутісны воны помлань Выль вося да Рӧштвоса гажъяс. Талун войнас Енлы став эскысьяс кутасны пасйыны Ва вежӧдӧм, а сэсся бара заводитчас уджалан лун. Бур, мый тайӧ гажъяс ми пасъям асланым медматысса йӧзкӧд, рӧдвужкӧд, зілям юкны налы унджык тӧжд да бӧръям медбур козинъяс. Окота, мед эськӧ во чӧж тадзи и вӧлі. Сӧмын сэк миян лоӧ кыпыд да бур РУ, сьӧлӧм вылын радлун, да и став сьӧкыдыс лоӧ венӧма. А тайӧ мед тӧдчана олӧмас быд мортлӧн. Сідзкӧ юксьӧй рӧдвужыдкӧд да ёртъясыдкӧд асланыд тӧжд-могӧн, котыртлӧй гажъяс, отсалӧй ӧта-мӧдыдлы сьӧкыд кадӧ. Бура, тіянлы, гажӧдчыны. {Kodko @ Сӧмын 1–2 минутӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} СӦМЫН 1–2 МИНУТӦН Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧсса шӧр больничаын йӧз вӧлі тӧдчымӧн уна. И эз сы вӧсна, мый ставныс воисны бурдӧдысьяс дорӧ нёрпалӧмысь. Унаӧн водзвыв кывлісны, мый тӧв шӧр 14 лунӧ больничаын кутас мунны «Дзоньвидзалунлӧн вежон» акция. — Талун быдӧнлӧн тіян эм позянлун дон босьттӧг да некымын минутӧн тӧдмавны асланыд дзоньвидзалун йылысь, — юӧртіс чукӧртчӧмаяслы районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. — «Джонсон и Джонсон» котыр да «Единая Россия» партиялӧн регионса юкӧн ӧтвылысь нуӧдӧны зэв колана да тӧдчана акция. Сы подулын быдӧн тіян пиысь вермас пыравны сдайтны вир. А сэсся некымын минутӧн специалистъяс висьталасны: нёрпаланныд-ӧ ті сахарнӧй диабетӧн да сетасны колана сӧвет. Бӧръя кадӧ республикаын кутіс паськавны тайӧ висьӧмыс. Та вӧсна акция отсӧгӧн ми кӧсъям, медым районса олысьяс вичмӧдісны тӧжд асланыс дзоньвидзалунлы. Ӧд «Единая Россия» партиялӧн уджтасын медтӧдчана пиысь ӧтиӧн лоӧ — йӧзлӧн дзоньвидзалун. Татшӧм туйдӧдана кывъяс бӧрти йӧз сувтісны черӧдӧ. Тӧдчис, быдӧн кӧсйис ӧдйӧджык веськавны специалистъяс дорӧ. Но медводз аслас дзоньвидзалун йылысь тӧдмаліс Доддзысь Нина Степановна Потапова (снимокын). Процедура нуӧдігӧн орччӧн вӧлі и миян корреспондент. Олӧма ань зэв радпырысь юксис сылы: «1–2 минутӧн да некутшӧм дойтӧг ме талун тӧдмалі, мый ог нёрпав сахарнӧй диабетӧн». {Kodko @ Школаясын медбур баскетболистъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-18.} ШКОЛАЯСЫН МЕДБУР БАСКЕТБОЛИСТЪЯС Шойччан лунӧ Нёбдінын да Шойнатыын мунісны баскетболӧн ворсӧмъяс. Ордйысисны основнӧй школаясын велӧдчысьяс. Сідз, Нёбдінын петкӧдчисны нывкаяс Нёбдінса, Визябӧжса да Намскса школаясысь. Медводдза места босьтісны «кӧзяева»-нёбдінсаяс (командаын ворсісны Вероника Латкина, Наталья Ларукова, Надежда Микушева, Мария Микушева, Татьяна Макарова, Ксения Попова, Юлия Панюкова). Мӧд да коймӧд местаяс шедӧдісны Визябӧжысь да Намскысь велӧдчысьяс. Шойнатыын ордйысисны зонъяс. Тані ворсісны 5 команда: Нёбдінысь, Визябӧжысь, Намскысь, Вомынысь, Адзорӧмса школа-интернатысь велӧдчысьяс. На пиысь вермысьӧн лоис вомынса команда (Илья Канев, Михаил Ветошкин, Александр Моторин, Сергей Ливсон, Егор Исаков, Владимир Канев). А Намскысь да Адзорӧмысь спортсменъяс лоисны мӧд да коймӧд тшупӧдынӧсь. {Kodko @ Адзорӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-25.} АДЗОРӦМ Сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Александр Торопов, посёлокса школаысь велӧдчысьяс да бать-мам ас вынъясӧн лӧсьӧдісны йиа исласянін. Ӧні татчӧс ныв-зонлы сэсся эм нин кӧні коллявны прӧст кад, исласьны конькиӧн, ворсны хоккейӧн. {Kodko @ Бурдӧдчанінӧ волысьяс корӧны пӧсь тшай @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-25.} БУРДӦДЧАНІНӦ ВОЛЫСЬЯС КОРӦНЫ ПӦСЬ ТШАЙ Неважӧн газет редакцияӧ воис письмӧ. Шойнатыса бурдӧдчанінӧ волысьяс (висервожсаяс, нёбдінсаяс, пӧдтыбоксаяс...) да ставӧн, кодъяслы ковмылӧ лунтыр пукавны тані, газет пыр шыӧдчӧны «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн юрнуӧдысь, райсӧветса депутат Анна Габова дорӧ. Найӧ гижӧны: «Анализъяс сдайттӧдз асывнас оз позь весиг пӧсь тшай юны. Овлӧ пукалам ӧчередьын некымын час. Тӧвнас кынӧм нюкыртӧ, из стенъяссьыс кӧдзыд ыргӧ, окота кӧть пӧсь ваӧн шонтысьыштны. Гожӧмнас горш косьмӧ, кынӧм сюмавлӧ. Эськӧ столовӧйсьыс кӧ пӧсь нянь да тшайник вайласны 10 чассянь 12 часӧдз! Збыльысь, кокыс оз инмав. А больничаӧ волысьяс, кодлы мойвиас шонтысьны пӧсь ваӧн, ёна и аттьӧаласны. Гӧгӧрвоана, нёрпавтӧм йӧз, верстьӧ том йӧз сэні оз бергавны, сӧмын ёна колӧ тані тӧждлун йӧз вӧсна». Тайӧ письмӧсӧ ми ыстім ПО-ӧн юрнуӧдысьлы да корим вочавидзны газет пыр. Корӧм серти висьталісны: — Тайӧ шыӧдчӧм серти ветлім бурдӧдчанінӧ, кӧні ӧтвылысь сэтчӧс веськӧдлысьяскӧд сёрнитім, а сэсся и видзӧдалім эм-ӧ позянлун восьтыны сэні нуръясянін. Вӧчим кывкӧртӧд: бурдӧдчанінын нуръясянін улӧ торъя жыр абу. Сідзкӧ, сійӧс лӧсьӧдны ог вермӧй. Но пасъям, мый неылын (5 минут и колӧ мунны) бурдӧдчанінсянь эм нуръясянін (шӧр вузасянінкӧд орччӧн). Быд окотитысь вермас пыравны сэтчӧ да сёйны-юны. {Kodko @ Гӧгрӧс пас Козинӧн! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-25.} ГӦГРӦС ПАС КОЗИНӦН! Кӧрткерӧс сиктса 1 номера детсад кольӧм пекничаӧ пасйис гӧгрӧс пас — 30 во. Тшупӧда пас кузя детсадын котыртлісны кыпыд гажлун. Челядьлӧн шоныд позйӧ чукӧртчылісны вӧвлӧм быдтасъяс, уджалысьяс-ветеранъяс, бать-мам, чина войтыр, детсадлы отсасьысьяс да бур ёртъяс. Гажа концертын гӧсьтъяс водзын петкӧдчисны ныв-зонпосни, кагульничаяс да детсадын уджалысьяс. А бӧрыннас ставныс чӧсмасисны коми шаньгаӧн. Тайӧ лунӧ нимӧдісны детсадын бура уджалысьясӧс, кодъяс пуктӧны ыджыд тӧждлун челядьӧс мывкыдсьӧдӧмӧ да сӧвмӧдӧмӧ-велӧдӧмӧ. Найӧс пасйисны районса администрациясянь да велӧдӧмӧн веськӧдланінсянь грамотаясӧн. Та кындзи, детсадлы козьналісны уна дона козин, чача, небӧг... Козинъяс сетісны: районса администрация (10 сюрс шайт вылӧ сертификат), «Кӧрткерӧс» сикт овмӧдчӧминса администрация (детсад мичмӧдан гирлянда), велӧдӧмӧн веськӧдланін (аканьяслӧн театрын ворсанторъяс), «Энергосбытӧвӧй компания» ГУ (холодильник), «КС-Альфаӧн» веськӧдлысь С. А. Кулаков (плазменнӧй телевизор), райсӧветса депутат А. В. Василевский (Выль вося коз да сійӧс мичмӧданторъяс, дозмукъяс), Кӧрткерӧсса вӧвлӧм юралысь А. С. Кулаков (небӧгъяс), ас вылӧ уджалысьяс Н. А. Панюков (чачаяс) да С. В. Елфимова (музыкальнӧй центр), мамъяс Т. И. Михайлова да А. М. Габова (чачаяс), ООО «КУК»-ӧн веськӧдлысь Г. В. Коровина (сервизъяс), «Солнышко» да «Коз пу» детсадъясын уджалысьяс (сервиз) да тайӧ детсадын вӧвлӧм уджалысьяс (керкаын вӧдитан дзоридзьяс). {Анна Сергеева @ «Эска, мый чужан кыв кутас сӧвмыны» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-25.} «ЭСКА, МЫЙ ЧУЖАН КЫВ КУТАС СӦВМЫНЫ» Тайӧ пекничаӧ Каналан Сӧветын мунас регионъяскостса конференция. Сійӧс лоӧ сиӧма «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн котыртчӧмсянь 20 во тырӧмлы. Кыдз лои тӧдса, конференцияӧ пырӧдчасны республикаысь уна чина войтыр. Дасьтысьӧ сы кежлӧ и миян талунъя гӧсьт, «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь Л. В. Кирушева. — Любовь Васильевна, нёльӧд во нин ті нуӧданныд ыджыд да колана удж, веськӧдланныд районса ӧтмунӧм котырӧн. Гашкӧ, некымын кывйӧн юксьыштанныд, кор медводдзаысь вӧлі районын коми войтырлӧн медводдза чукӧртчылӧм да коді сэк юрнуӧдыс котырнас? — «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция медводдзаысь муніс 20 во сайын райисполкомын, кӧні медшӧр делегатъяснас вӧліны школаясысь коми кыв да литература велӧдысьяс. А юрнуӧдіс наӧн сійӧ кадӧ райисполкомса председательӧс вежысь Ю. П. Панюков. Медшӧр сёрнинас чукӧртчысьяс водзын вӧлі коми кыв сӧвмӧдӧм, видлалісны и районса мукӧд тӧжд-мог. — Артмӧ, быд чукӧртчылӧм дырйи видлаланныд ӧти и сійӧ жӧ юалӧм? — Ме бы тадзи эг шу. Олӧмыс пыр мунӧ водзӧ, а сідзкӧ и вежсьӧны сёрнитӧмлӧн сюрӧсъяс. Быд во ми районса конференция вылын кыпӧдам тӧдчана тӧжд-мог. Босьтам кӧть со бӧръя куим восӧ. 2008 воын шӧр сёрнинас вӧлі вӧр-ва да миянӧс гӧгӧртас видзӧм, 2009 воын конференция муніс «Тайӧ кыв мен дона» ним улын, 2010 воын сёрнитім районын ичӧт бизнес йылысь. Сэк жӧ, чукӧртчылӧмъяс дырйи ми сёрнитам ог сӧмын сюрӧс серти, видлалам и мукӧд майшӧдлана юалӧмъяс, кодъяс кыптӧны конференция водзын. — Любовь Васильевна, гашкӧ, пасйыштанныд ӧткымынӧс? — Ог нин ӧти во сёрнитӧй коми кыв сӧвмӧдӧм йылысь. Торйӧн нин менӧ, кыдз «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмӧн веськӧдлысьӧс майшӧдлӧ, мый бӧръя кадӧ миян коми сиктъясын кутіс кусны йӧзкостын ас чужан кыв дорӧ муслуныс, а ӧд 70 прӧчент олысьыс районын — коми. Меным, да и мукӧд районса олысьлы оз во сьӧлӧм вылӧ, мый и тіян газет кутіс рочмыны. Та йылысь сёрни ме кыпӧда мӧдӧд во помся. Оз кӧ лоны вежсьӧмъяс бурланьӧ, ковмас и водзӧ уджавны та вылын. Сідзжӧ, бӧръя кадӧ коми войтырлысь ыджыд тӧжд кыпӧдӧ сиктын уджтӧмалӧм, йӧзкостын юсьӧм, лёк туйяс да уна мукӧдтор. — Тӧдчӧ, видлаланныд зэв колана юалӧмъяс. А эмӧсь-ӧ кутшӧм кӧ вежсьӧмъяс да кыдзи зілянныд разьны гӧрӧдъяссӧ? — Ӧти лунӧн став гӧрӧдтӧ он разь. И мед лоины вежсьӧмъяс бурланьӧ, зілям ӧтвылысь уджавны районса да республикаса власьт петкӧдлысьяскӧд, мукӧд котыркӧд. Пример вылӧ, кольӧм воӧ ми пырӧдчылім «Кӧреннӧй нывбабаяслӧн» чукӧртчылӧм вылӧ, уджалім — республикаса коймӧд гражданскӧй форум вылын, «Серебряная тайга» фонд да вужвойтыр нывбабаяс отсӧгӧн нуӧдӧм вӧр кузя семинарын, ог ӧтдортчӧй и районса администрацияын мунысь мероприятиеясысь. — Тӧдӧмысь, Любовь Васильевна, коми войтыр талун нуӧдӧ ыджыд удж и районын спорт да туризм сӧвмӧдӧм могысь? — Стӧча пасйинныд. Районын олӧ зэв уна водзмӧстчысь войтыр, кодъяс ас вынӧн босьтчисны ловзьӧдны спорт да туризм. Окота бур кывйӧн пасйыны миян ӧтмунӧмӧ пырысь Афанасий Габовӧс. Сы водзмӧстчӧмӧн таво витӧдысь Ыджыдвиддзын мунасны лызи да вӧралан лямпа вылын ордйысьӧмъяс. И колӧ пасйыны, воысь-воӧ тайӧ спортивнӧй гажлӧн коланлуныс лоӧ пыр тӧдчанаджыкӧн. Сідзжӧ, районса ӧтмунӧмын зільӧ Одыбысь Михаил Габов. Том морт босьтчис сӧвмӧдны районын туризм. А отсасьӧ сылы таын Кӧрткерӧсысь Людмила Королёва. — Ним-овъяс кӧ кутінныд пасйыны, гашкӧ, и мукӧдсӧ тшӧтш казьтыштанныд? — Быд во миян том нывъяс пырӧдчылӧны и «Райда» коми нывъяслӧн мичлун конкурсӧ. Кольӧм во Кӧрткерӧс районнымӧс сэні нимӧдіс Одыбысь Антонина Подорова. А ыджыд пай том нывлы сценасянь да йӧз водзын бура петкӧдчӧм могысь пуктісны Любовь Мишарина, РОМЦ-ысь режиссёр да Рада Михайлова, Одыбысь челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан Шӧринысь специалист. Пыдди пуктана уджыс ӧтмунӧмын и Одыбысь Геннадий Поповлӧн да Кӧрткерӧсысь Лидия Потаповалӧн. — А станас «Коми войтыр» районса котырӧ кымын морт пырӧ? — Ставнас, менӧ лыддьӧмӧн — 13. Кызвыныс, дерт, юрсиктсаяс. — А кодъяс пырӧдчасны тӧв шӧр 28 лунӧ регионъяскостса конференцияӧ? — Районӧн веськӧдлысь Николай Доломина, «Коми войтыр» исполкомӧ талунъя пырысьяс Михаил Габов да ме, а сідзжӧ, кодъяс водзын вӧліны исполкомын — Станислав Коюшев, Юрий Панюков, Ангелина Захаренко. Колӧ пасйыны, бӧръя кыкыс — коми йӧзлӧн медводдза съездса делегатъяс. — Любовь Васильевна, кутшӧм лача кутанныд водзӧ вылӧ? — Эска, мый миян чужан сӧстӧм кыв кутас сӧвмыны, а сідзкӧ и коми войтырлӧн эм аскиа лун. Ӧд кусӧ кӧ кыв, кусӧ и олӧмыс. — Аттьӧ сёрнитӧмсьыныд да вермӧмъяс колана уджын. [Анна СЕРГЕЕВА] {Kodko @ Одыб @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-25.} ОДЫБ Неважӧн сиктса библиотекаын котыртлісны «Кужӧмлун озырлунысь бурджык» ним улын выставка. Тані нуӧдісны и «Вӧчам сюмӧдысь зарни крест» ним улын мастер-класс. Тайӧ мероприятиесӧ котыртлісны сиктса ветеранъяслӧн сӧвет да библиотекаса уджалысьяс. Выставка вылын вӧлі петкӧдлӧма вышивайтчан уджъяс Лидия Ларуковалысь, Мария Михайловалысь, Нина Михайловалысь, Нина Ларуковалысь; сюмӧдысь вӧчӧмторъяс Геннадий Поповлысь да бумагаысь — Анна Подоровалысь. Мастер-класс вылӧ чукӧрмис 16 морт. Вӧчасьны велӧдісны Геннадий Попов (сюмӧдысь), Рада Михайлова (дзоридзьяс) да Анна Подорова (модульнӧй оригами). Выставка да мастер-класс ставныслы воис сьӧлӧмӧ. Татшӧм аддзысьлӧмъяссӧ шуисны нуӧдны и водзӧ. На кежлӧ кӧсйӧны корлыны бурдӧдысьясӧс, психологъясӧс да мукӧдӧс. Пасъям, Одыб озыр кужысь кияса йӧзӧн. Налӧн енбиыс петкӧдчӧ уна пӧлӧс нырвизьын: вышивайтчӧны-кысьӧны, пуысь да сюмӧдысь вӧчасьӧны да сідзи водзӧ. {Kodko @ Тэрыб студент @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-01-25.} ТЭРЫБ СТУДЕНТ Филипп Пинягин — юркарса гуманитарно-педагогическӧй колледжса студент. Коймӧд во нин велӧдчӧ физкультура юкӧнын. Талун, Студентъяслысь гажлун, Филипп пасъяс экзамен сдайтӧмӧн, а сэсся ветлас тренировка вылӧ да рытнас мунас уджавны. Ӧд том морт велӧдчӧ дон мынтӧмӧн, а сідзкӧ быть колӧ корсьны нажӧтка. Филипплӧн висьталӧм серти, регыд помасясны экзаменъяс, но шойччыны пӧ некор. Медводз зон ветлас котравны лыжиӧн Пӧдтыбокӧ, а сэсся Кӧрткерӧс районса войтыркӧд пырӧдчас Ухтаын мунысь республикаса ордйысьӧмъясӧ. {Kodko @ Козьналісны телевизор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-01.} КОЗЬНАЛІСНЫ ТЕЛЕВИЗОР Выль во водзвылын Лӧкчимдін приютса ныв-зон дорӧ волісны КР-са Юралысь бердын уджалысь челядьлысь правояс дорйысь уполномоченнӧй Анастасия Булавина да «Азербайджан» национально-культурнӧй котырӧ пырысьяс. Гӧсьтъяс вайисны быдмысь войтырлы гӧснечьяс да козин — уна рӧма ыджыд телевизор, а челядь петкӧдлісны налы кыпыд концерт. Анастасия Александровна оз нин медводдзаысь волы татчӧ. Ӧд водзын сійӧ зілис Коми республикаса Челядьлӧн фонд юкӧнын председательӧн. Приютса челядь да уджалысьяс висьталӧны ыджыд аттьӧ Анастасия Булавиналы да «Азербайджан» КРОО-са котырлы радлун козьналӧмысь да тӧждысь. {Kodko @ Миян уджъяс бурӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-01.} МИЯН УДЖЪЯС БУРӦСЬ Челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринлӧн юкӧнъясын велӧдчысь ныв-зон петкӧдчисны чужан му да сылысь история туялысьяслӧн «Коми му — Айму» республикаса конференцияын. Сійӧ муніс тӧв шӧр 26–29 лунъясӧ юркарын. Сэні уджалісны республикаса кар-районъясысь 100 сайӧ велӧдчысь. Кӧрткерӧсысь, Ыджыдвиддзысь, Мордінысь, Приозёрнӧйысь, Одыбысь челядь пырӧдчисны куим секцияӧ: история, культура да вӧр-ва наследие. Миян велӧдчысьяс пиысь Кӧрткерӧсысь Марина Пискуновалӧн уджыс лои вермысьӧн, шедӧдіс 3 места (велӧдысьыс Е. М. Карпова). Марина аслас уджын туялӧ районлӧн гӧгӧртас вежсьӧмсӧ пу лыс серти. Пасъям, район тшупӧдын сійӧ петіс медводдза местаӧ. Сідзжӧ ошкисны уджсӧ юрсиктса велӧдчысь Артём Шевелёвлысь(велӧдысьыс Т. А. Борискина). Сійӧс торъя Дипломӧн пасйис Сыктывкарса вӧр институт. А велӧдысь Людмила Королёвалысь туялан уджсӧ корисны нӧшта на лӧсьӧдны-паськӧдны, да сійӧс видлаласны нин Москваын. {Оксана Пинягина @ Олӧ Висерын зіль ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-01.} ОЛӦ ВИСЕРЫН ЗІЛЬ АНЬ Кольӧм четвергӧ ассьыныс нимлун пасйисны Нинаяс. Ӧні тайӧ нимнас кагаясӧс оз ёна нимтыны. Со и Висер сиктын сӧмын кызь гӧгӧр аньӧс шуӧны Нинаӧн, ставныс пӧрнӧй арлыдаӧсь. На пиысь ӧтиккӧд, Нина Зеленцовакӧд, кӧсъя тӧдмӧдны газет лыддьысьысьясӧс. Чужліс Нина Висерын. Школа помалӧм бӧрын велӧдчис Москваын дӧра кыысьӧ. Тайӧ жӧ карас и тӧдмасис аслас мусукыскӧд. А регыд мысти том гозъя воӧны Ниналӧн чужанінӧ. Висерӧ воӧм бӧрын, Нина Ивановна зілис мӧс лысьтысьӧн, ӧттшӧтш уджалӧма и садикын мыськасьысьӧн. Сэсся босьтчӧма дӧзьӧритны куканьясӧс, кӧні зільӧ и ӧнӧдз на. Ок и ёна радейтӧ тайӧ пемӧсъясӧс. А нӧшта Ивановналы сьӧлӧм вылӧ воӧ быдтыны ывлавывса дзоридзьяс, радейтӧ вӧр-ва, тшӧкыда петавлӧ сэтчӧ прӧст кадӧ. Ставыс быттьӧ бур Нина Зеленцовалӧн олӧмын, но сӧмын тай он вушты вежӧрсьыд меддона йӧзӧс: батьтӧ, верӧстӧ, питӧ... , кодъяс мунісны нин таладор олӧмысь. Ӧні Ивановналы радлун вайӧны кык внук, Глебушко да Родион. А нӧшта Нина зэв ёна эскӧ Енлы. Быд шойччан да Ен праздник лунъясӧ сійӧс позьӧ аддзыны вичкоысь. Со мый висьталӧны Нина йылысь вичкоӧ тшӧтш ветлысь аньяс: — Зіль нывбаба, некор оз лыддьысь аслас кадӧн, некутшӧм уджысь оз пов: и ватӧ пыртас, и лым зыртас, и пелькӧдчас. Тулыс-гожӧм отсалӧ нуӧдны дзоньтасян уджъяс вичкоын. Зэв пӧслукман да авъя. [Оксана ПИНЯГИНА. Снимокын: Н. И. Зеленцова Глеб внукыскӧд.] {Kodko @ Сиисны Вьюгинлӧн паметьлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-01.} СИИСНЫ ВЬЮГИНЛӦН ПАМЕТЬЛЫ Тайӧ шойччан лунӧ Пӧдтыбокын медводдзаысь на муніс Афганистанын пӧгибнитӧм Н. Вьюгинлӧн паметьлы сиӧм лызи вылын ордйысьӧм, мый вӧлі ӧтувтӧма «Пионерскӧй правда» приз вылӧ районса котралӧмъяскӧд. Ставнас пӧдтыбокса лызьнича вылӧ чукӧрмис 144 спортсмен, районса кӧкъямыс сикт овмӧдчӧминысь — Одыбысь, Висерысь, Ыджыдвиддзысь, Пӧдтыбокысь, Пӧддельнӧйысь, Шойнатыысь да Кӧрткерӧсысь. Арлыд серти — 2001 воын чужӧмаяс да водзӧ. Ордйысьӧмъяс петкӧдлісны, мый 1987–1988, 1999–2000 воясын чужӧм медтэрыб да удал ныв-зон олӧны Кӧрткерӧсын да Ыджыдвиддзын. Найӧ лоины вермысьясӧн, а сідзкӧ тавося урасьӧм 3–6 лунъясӧ кутасны петкӧдлыны миян район «Пионерская правда» приз вылӧ республикаса ордйысьӧмъясын. {Любовь Мирошниченко @ Чолӧм, ярманга! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-01.} ЧОЛӦМ, ЯРМАНГА! Гажа да озыр Афанасьевскӧй ярманга муніс вӧскресенньӧӧ Нёбдінын. Важся коми сиктӧ воисны ас вӧлӧга да кӧлуй вӧчысьяс, медым вӧзйыны нёбдінсалы да ярмангаса гӧсьтъяслы ассьыныс тӧвар. А вузӧсын вӧлі кролик да порсь яй, сола чери, банйӧм блин, чӧскыд кӧра пӧжасъяс, йӧв, кыӧм кӧрзинаяс да туисъяс, носки, серӧдӧм дӧскаяс. — Афанасьевскӧй ярманга — Нёбдінын олысьяслӧн ыджыд вермӧм, — пасйис сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Валерий Савин. — 2003-ӧд восянь сиктса клуб чукӧртӧ аслас вевт улӧ найӧс, кодъяс вӧчӧны ногтуя вӧлӧга, а медтӧдчанаыс, сӧстӧм сёян-юан. Пырӧдчыны кӧ историяӧ, то артмӧ — Афанасьевскӧй ярманга мунӧ кык нэмӧ нин. Официальнӧя — 1840-ӧд восянь, но вузасян туйяс Нёбдінын воссисны 19 нэм заводитчигӧн на. Татчӧ волывлісны Изьваысь да Великӧй Устюгысь, Емдінысь да Вяткаысь. Купечьяс вайлісны вузӧсӧ ку, чери да яй, а вӧчасьысьяс — сюмӧдысь да ньӧрйысь вӧчӧмторъяс, чышъян да вурӧм кӧлуй. 1917-ӧд воын ярманга кусі, а 2003-ӧд воын — сійӧ бӧр ловзис сиктсалӧн водзмӧстчӧмӧн. — Ярманга сетӧ позянлун петкӧдлыны тӧвар да сэк жӧ — нажӧвитны, — висьталӧ районӧн веськӧдлысь Николай Доломина. — Зэв бур, мый ми бергӧдчим историяӧ, мый ловзьӧдам коми мулысь традицияяс. Ӧні миян мог — Афанасьевскӧй ярманга кыпӧдны республикаса тшупӧдӧдз, мед татчӧ волісны вузась-ны Коми пасьталаысь ас вӧлӧга став вӧчысьяс. Нёбдінын ярмангалысь традицияяс ловзьӧдӧм отсалас нимӧдны и район, кыпӧдас сиктын кипод удж, ышӧдас ас дорас том йӧзӧс. А мый ярманга дырйи тані мунӧны кыпыд петкӧдчӧмъяс и татчӧ воӧны район пасьтаысь самодеятельнӧй котыръяс — тайӧ, ме думысь, медыджыд радлун да йӧзкостса мичлун. И збыль, ярмангалӧн уджтасын сиктса администрация да воысь йӧзкост котыръяс петкӧдлісны мича да гажа концерт. Восьтісны да пӧдлалісны петкӧдчӧмсӧ национальнӧй паськӧма нёбдінса мича аньяс. Мыла сьыланкывъясӧн гажӧдісны воӧмаясӧс Визябӧжысь том сьылысьяс. Гажа да серамбана петкӧдчӧмъяс петкӧдлісны Шойнатыса артистъяс, а кор сцена вылӧ петісны Пӧдтыбокысь нёль вокалист зал шызис. Медся ичӧт видзӧдысьяслы найӧ нуӧдісны козинъясӧ лымйӧн кыясян конкурс. Помасис гажа петкӧдчӧм «Аддзысьлытӧдз» сьыланкывйӧн. Ярманга дырйи уджаліс и жюри. Кывкӧртӧдъяс вӧчӧм бӧрын тыдовтчис, медводдза места босьтіс Зинаида Макарова (ас овмӧс кутысь). А видзӧдысьяслысь козин шедӧдіс Адзорӧмысь Валерий Тимушев. Сійӧ вӧлі вайӧма вузӧс вылӧ сюмӧдысь вӧчӧмторъяс. Нёбдінын гаж муніс нёль час чӧж, но разӧдчыны некод эз тэрмась. Челядь гажаа йӧктісны сцена дорын, а гырысьяс сьылісны ӧтвылысь артистъяскӧд да тӧдмалісны коми нӧдкывъяс. Окотитысьяс исласины дадь вылын да ветлӧдлісны буранӧн. Ярманга котыртысьяс висьталӧны ыджыд аттьӧ «Нёбдинскӧй» СПК-ӧн юрнуӧдысь Анастасия Микушевалы, сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Валерий Савинлы да районӧн веськӧдлысь Николай Доломиналы сиктын гаж нуӧдны сьӧмӧн отсалӧмысь. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО] {Kodko @ Юрсиктын йинёньяс оз ӧшавны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-01.} ЮРСИКТЫН ЙИНЁНЬЯС ОЗ ӦШАВНЫ КР-са прокурор Владимир Поневежскийлӧн тшӧктӧм серти, республикаса быд кар-районын мунӧны прӧверкаяс. Прокуратураын уджалысьяс стрӧга видзӧдӧны, кыдзи пӧртсьӧ олӧмӧ ас веськӧдлӧминъясӧн, коммунальнӧй овмӧсъясӧн йӧзлысь дзоньвидза олӧм дӧзьӧритӧм могысь оланпас. Стӧчджыка кӧ, туялӧны ас кадӧ-ӧ весавсьӧны крышаяс вылысь йинёньяс да лым. Та могысь ӧти лунӧ юрсиктса гоз-мӧд улича кытшовтіс и миян корреспондент. Сійӧ воліс стӧч сійӧ уна патераа оланінъяс дорӧдз, кӧні тшӧкыдджыка ӧшавлӧны йинёньяс. Окота тӧдчӧдны, мый Кӧрткерӧссалы да татчӧс гӧсьтъяслы позьӧ повтӧг ветлӧдлыны стрӧйбаяс дорті. Талун кежлӧ миян корреспондентлӧн «сьӧд пасйӧдӧ» эз веськав ни ӧти оланін-уджаланін. Но сэк жӧ, личӧдчыны коммунальщикъяслы оз ков. Водзын — тулыс, буретш йинёньяслӧн ӧшалан кад. {Вячеслав Попов @ «Миян кузя восьтісны ураганнӧй би» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-08.} «МИЯН КУЗЯ ВОСЬТІСНЫ УРАГАННӦЙ БИ» «Ме сполнӧя помнитала, навернӧ, ар квайтсянь. Джиянын вӧвлі нёль ов: Попов, Павлов, Иванов, Игушев. Поповъяс: миян Анна Иван Пиле (сідзсӧ гижсьӧ Порпирей). Пилеяслӧн вӧлӧма 4 пи да 2 ныв: Пиле Митрей, Пиле Епим, Пиле Васька и Пиле Поре, Сандра да Васса. Ме Пиле Васькалӧн. Чужлӧма 7 челядь, медыджыдыс тоже Вячеслав, кувсьылӧма 14 арӧсӧн, сэсся Агния, Типриан, Степан... Тая кыкыс водз кувлӧмаӧсь, сэки вед смертоностьыд ыджыд вӧлӧма... Сы бӧрын бара Степан... 1941 воӧ октябр тӧлысьӧ вошлі без вести, ачыс 1920 год. 1940 воӧ мунліс армияӧ, война первой лунсяньыс вӧвлі бойын. Медбӧръя письмӧсӧ гижліс июльын... Сэсся ме, ме бӧрся Василей. Арӧн-джынйӧна вӧлі, кувсьыліс. Сія вӧлі 1926 или 1927 вося. Бать кулі 1927 воӧ 41 арӧсӧн. Епим дядь 1954 воӧ 72 арӧсӧн. Епим дядь да батьӧ вӧлӧм кужӧны гын сапӧг вӧчны да вурны паськӧм. Ёна ветлӧмаӧсь бокӧ нажӧвитчыны. Висьтавлӧны вӧлі, пуксьӧмӧн пӧ ная оз эштывны сёйны, вомас няньӧн пӧ вӧлі уджалӧны... Уджалісны кӧ сідз, и кулачитісны, мый вӧлі, кӧлуйсӧ вузавлісны, Епим дядьӧс керкасьыс вӧтлісны. Миян батьӧ эз нин вӧв ловъя, и то ставсӧ вузалісны. Правда, Пиля Петыр Осип, сэкся кадӧ грамотнӧй морт, уджавліс избачын Ыджыдвиддзын, гижӧдчис, да миянлы деньгатӧ бӧр сетісны — лыддисны неправильнӧйӧн: кӧнешнӧ, кӧзяин абу нин ловъя, а кулӧмсӧ кулачитӧны. Ме вӧлі ар квайта, кӧлуйнымӧс вузалӧны колхоз правлениеын (правлениеыс миян керкакӧд орчча, керкаыс Епим Якӧлӧн вӧлі, гӧтырыс Сандра тьӧтка, батьӧлӧн чой, тоже найӧс кулачитісны, керкасьыс вӧтлісны, ӧні сэсся правленньӧ... вот и вузалӧны). Ми, челядь, сэн бергалам. Шувам, лэптас вузоллысь пальто ли чышъян да шуас донсӧ, 20 р. Горӧдас кодкӧ, а мӧдлы тая торйыс колӧ зэв, горӧдас 21... 21 раз, 21 два, 21 три... Овлӧ, мукӧд тӧварыс 20 рублейсяньыд каяс 30-ӧдз... Вот тадзи и вузавлісны миянлысь кӧлуй. Керка эз вӧрзьӧдны, кык жытник нувисны. Гӧбечысь став картупель. Вобщем, колисны морт ӧтик паняӧн да кык тасьті. Ӧтик сюртӧм чайник вӧлі да, и то вузалісны — та вылӧ пӧ 1 рубтӧ сетасны, и нувисны. А Поди вӧлі вольпася петӧ да кольччис медбӧрӧ, да петігас джоджӧ бӧр чӧвтіс, тайӧ пӧ Степан братӧлы — Степан сэки 9 арӧса вӧлі. Да ещӧ вурсян машина, ог тӧд, кыдз кольӧма, ӧні ме ордын. Вольпасьыс, гӧн вольпась, тоже ме ордын». (Водзӧ лоӧ на). {Ольга Мишарина @ Казьтылӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-08.} КАЗЬТЫЛӦМ «В. В. Поповлысь казьтылӧмъяс Ыджыдвидз школаса музейлы сетіс нылыс, Валентина Вячеславовна. Чужліс Вячеслав Васильевич 1924 вося январ 24 лунӧ Джиянын, Великӧй Отечественнӧй война вылысь воліс коктӧг, нэмсӧ уджавліс, быдтіс 6 челядьӧс... Кувсьыліс войнаса ветеран 1995 вося июль 3 лунӧ. Тайӧ казьтылӧмъясас тыдовтчӧ Вячеслав Васильевичлӧн шмонитны сяммӧмыс. Рукописьсӧ печатайтігӧн ме эг ёна вежлав висервожса сёрнитан-ногсӧ — тадзи весиг быттьӧ аслас гӧлӧсыс Вячеслав Васильевичлӧн кылӧ...» [Ольга МИШАРИНА] {Лидия Хайдукова (Лебедева) @ Ми — вӧр-валӧн ёртъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-08.} МИ — ВӦР-ВАЛӦН ЁРТЪЯС Таво «Белка» туристъяслӧн районса клублы тырӧ 50 во. Турклубӧ ветлысь мыйта ныв-зон лоисны войвыв вӧр-валӧн бур ёртъясӧн! Тайӧ клубӧ ме пыри 13 арӧсӧн. Пырся веськӧдлысь, мывкыдсьӧдысь да верстьӧ ёрт Анатолий Антонович Смилингис велӧдіс миянӧс унаторйӧ. Бура сувтӧдны палатка, ӧти истӧг тувйӧн пестыны бипур да сёян пуны, ёртасьны, а дженьыда кӧ — интереснӧя овны. Юр вежӧрӧ колис походӧ ветлӧм. Мышку сайын нопъясӧн мунім 100 сайӧ километра. Та бӧрын сетісны туристъяслысь разрядъяс. Вӧлі со кыдзи... Нёбдінӧдз мунім теплоходӧн. Лӧддза-номъя (июнь) тӧлысь, гожся «еджыд» войяс. Юсянь ӧвтӧ кӧдзыдӧн. Шонді, быттьӧ ыргӧн вор, петӧ вӧр сайысь. Сӧмын вылыс палубаын туристъяс водӧмаӧсь ыджыд нопъяс вылӧ да узьӧны. Со и миян пристань. Ӧдйӧ чукӧртчим да мӧдӧдчим. Анатолий Антонович нуӧдіс Гӧрд гӧра дорӧ. Тадзи шусьӧ сиктдорса ин, сійӧс кытшовтӧ ю. Местаӧдз воим лун шӧр кадӧ. Сувтӧдім палаткаяс, овмӧдчим, дежурнӧйяс пуисны тушёнка сора проса рок, брикетысь анькытша шыд да туруна тшай. Здукӧн ставсӧ сёйим. Сэсся шойччим: ӧтияс ворсісны волейболӧн, мукӧд тӧдмасисны овмӧдчӧм инӧн либӧ узисны палаткаясын. Рытладорыс номъяс пикӧ воштісны, но миянӧс тайӧ эз повзьӧд. Велалім тышкасьны накӧд: кансер банкаын ӧзтім кос кольяс, и сук тшын вӧтліс кортӧм гӧсьтъясӧс. Гӧрд гӧра вылын вӧлім недыр. Мӧд асывнас мӧдӧдчим Шойнатылань. Сэні шойччыштім, ветлім ёртъяс дорӧ. А ӧти лунӧ меным вӧлі медсьӧкыд. Веськӧдлысь нуӧдіс миянӧс лежнёвка туйӧд (нюрын керъясысь вольсалӧм туй) эновтӧм Шудӧг посёлокӧ. Сулаліс вывті жар поводдя, геб пӧгибӧ воштіс, сьӧкыд нопъяс мулань кыскисны. Смилингис жалитіс миянӧс да быд 45 минут мысти шойччӧдіс. Мунігӧн ме пыр видзӧді водзын мунысьлӧн мышкас. Тайӧ вӧлі Вова Минин. Сійӧ кык воӧн томджык и ме эг кӧсйы петкӧдлыны слаблунӧс. Став вынысь кутчыси. Но друг лоис виччысьтӧмтор! Кокӧй пысасис керйысь зурвидзысь увйӧ да кедыӧй косясис. Кыдзи водзӧ мунны, ӧд вӧрын лавкаыд абу? Нопйын луасьыштӧм бӧрын аддзи гортын новлан ной тяпи. Сійӧс пуктӧма тӧждысьысь Феня бабӧй. Ми, ӧдва ловъяӧсь, воим Шудӧгӧ. Аддзим мича ин. Водзӧ восьлалігӧн ставнымлы лои шуштӧм. Сулалӧны керкаяс, овмӧс стрӧйбаяс, керкаяс дорын быдмӧны пуяс да кустъяс. Ни ӧти ловъя лов абу. Шытӧг мунім татысь. Но томуловӧс он падмӧд! Шойччим ю дорын: купайтчим, сёйим. И вӧлім зэв шудаӧсь! Походӧ ветлісны и менам ӧттшӧтшъяяс: Юрий Коюшев, Иван Казаков, Александр Нестеров, Валентина Зубкова (Попова), Тамара Хвастунова (Минина), Юрий Тимушев, Александр Микушев (Шойнатыысь) да ... Усачёв (Визябӧжысь). Месянь да менам ёртъяссянь муӧдз копыр пыдди пуктана Анатолий Антоновичлы. Ті некор эн жалитӧй миянлы ни вынъястӧ, ни тӧдӧмлунъястӧ, ни кадтӧ. Тіян отсӧгӧн ми унатор тӧдмалім асланым радейтана войвыв му йылысь. Аттьӧ ставсьыс! [Лидия ХАЙДУКОВА (ЛЕБЕДЕВА). Кӧрткерӧс. Снимокъясыс авторлӧн архивысь.] {Kodko @ Уджсӧ пӧртӧны бура @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-08.} УДЖСӦ ПӦРТӦНЫ БУРА Мукӧдысь медводз пуӧдісны кывкӧртӧдъяс вӧчан собрание Визябӧж грездса пенсионеръяс. Чукӧртчылӧм вылӧ волісны ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков да «Додз» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Елена Арихина. Вӧчӧм уджӧн тӧдмӧдіс грездса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Анатолий Кулаков. Ставныс тӧдчӧдісны, мый сӧвет водзмӧстчӧ олӧма войтырлы отсасьӧмӧн. Найӧ тырвыйӧ пӧртӧны сувтӧдӧм могныссӧ — быд шыӧдчысьлы сетӧны вермана отсӧг, тӧжд улӧ босьтӧны вермытӧмъясӧс да ӧткӧн олысь пенсионеръясӧс. Олӧма йӧзлы унаыс оз и ков: аддзӧдчылӧм да меліа сёрнитӧм — донаджык уна сикас озырлунысь. И сӧветӧ пырысьяс тайӧс пыр кутӧны тӧд вылын. Чукӧртчылӧм дырйи ветеранъяслӧн сӧветлысь уджсӧ шуисны бурӧн. Сідзжӧ ӧтвылысь видлалісны да вынсьӧдісны тавося медшӧр мероприятиеяс. Ӧтсӧгласӧн кывкӧрталісны, став пенсионерыслы водзмӧстчыны локтан бӧрйысьӧмъяс дырйи (бӧрйысьны). Мероприятиеясын да грезд пелькӧдӧмын-сӧвмӧдӧмын медся зіль ветеранъясӧс пасйисны дона козинъясӧн. Пенсионеръяс Леонид Сёминлы, Василий Колиповлы, Николай Старцевлы да Иван Кулаковлы козьналісны кӧлуй. А стенмын ӧшалысь календаръяс сетісны Галина Старцевалы да Альбина Габовалы. Пасъям, мый пенсионеръяслӧн чукӧртчылӧм муніс тшай юӧм сайын. Медбӧрын Анатолий Кулаков тӧдмӧдіс аслас выль кывбуръясӧн да сьыланкывъясӧн. Сійӧ висьталіс, регыд «бенефисӧн», кодӧс сиӧма Коми Республикалы 90 во тырӧмлы, вола пӧ и мукӧд сикт-грездъясӧ. {Нина Коданёва @ Школа да велӧдысь дорӧ куслытӧм муслун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-08.} ШКОЛА ДА ВЕЛӦДЫСЬ ДОРӦ КУСЛЫТӦМ МУСЛУН Кольӧм во вӧлі Велӧдысьлӧн воӧн. Такӧд йитӧдын аслам гижӧдын казьтыла вӧвлӧм велӧдысьясӧс да 60-ӧд воясся школа йылысь. Стӧч тайӧ воясӧ велӧдчим ми, война кусӧм бӧрын чужӧм челядь. Миянлы вӧлі лӧсьыд да гажа школаын, асьнымӧс кылім гортын моз. Гижны-лыддьысьны велӧдіс Нина Дмитриевна, сэсся Зарема Алексеевна (абу нин ловъя). Сійӧ жӧ медводдза велӧдысьӧн вӧлі Валя чойлӧн да Ваня воклӧн. Зарема Алексеевна кыпӧдіс лыддьысьӧм дорӧ муслун. Медводдза книгаясӧн вӧліны «Четвёртая высота», Аркадий Гайдарлӧн «Школа», «Судьба барабанщика», «РВС» да уна мукӧд небӧг. Зарема Алексеевна нэм кежлӧ коли паметьӧ, кыдзи бур сьӧлӧма, шань да мелі морт. Велӧдысьяс вӧліны мам кодьӧн, челядьӧс радейтісны. Налӧн урокъяс — шензьӧданаӧсь, уна выльтор тӧдмалім. Миян 5-ӧд классӧн веськӧдлысьӧн лои Зарема Федосеевна Торлопова. Сійӧ вӧлі том, мича, лӧсьыд паськӧма. Синъясыс лӧзӧсь, сӧстӧмӧсь, веж юрсисьыс балябӧжас кӧса гартыштӧма. Ӧні на син водзын, кыдзи киас кутӧ мел, помсӧ бумагаӧн гартыштӧма. Почеркыс мичасьыс-мича. Гӧгӧрвоӧдӧ коми кывйысь сёрникузя видлаланног. Ми сюся кывзам, мыйсюрӧ гижалам. Зэв ёна радейтлім да пыдди пуктылім коми литература урокъяс. Кутшӧм мастера да сьӧлӧмӧ йиджана интонацияӧн лыддьыліс Зарема Федосеевна! Сідзсӧ некоді оз куж. Уна интереснӧйтор висьтавліс гижысьяс йылысь. Ловзьӧдліс миянын муслун став коми оласног да кыв дорӧ. Тайӧ абу менам ӧтнамлӧн видзӧдлас, тадзи донъялам Зарема Федосеевналысь уджалӧм-зільӧмсӧ став классӧн, став школаӧн. Унаысь котыртліс сійӧ гижысьяскӧд аддзысьлӧмъяс: Серафим Поповкӧд, Иван Вавилинкӧд, коді чужлӧма-быдмылӧма Баярын, Иван Изъюровкӧд, коді петлӧ-ма Позтыкерӧсысь да тайӧ жӧ школаас велӧдчылӧма. Сылысь лёк ӧлӧдана кыв ми эг кывлӧй. Олӧмыс сійӧ кадӧ вӧлі сьӧкыд на. Уна удж ковмыліс вӧчны велӧдчӧмысь кындзи. И ми эг кийывсӧн вӧчлӧй тайӧ уджсӧ, а сьӧлӧмсянь. Кролик видзӧм Школаӧ велӧдчыны пыригӧн директорнас вӧлі Шиханов. Регыд сійӧ муніс сиктысь. Сылӧн керкаыс тыртӧммис, сэтчӧ овмӧдчысь эз ло. Школа кутіс вӧдитны ӧшинювса градсӧ. Завхоз вӧлӧн гӧрас, ми — кураналам. Кӧдзам морков, свеклӧ, сюялам картупель. Гожӧмнас весалам ёгысь, а арнас чукӧртам урожай. Биология да география велӧдіс Анна Петровна Худяева. Тэрыб вӧраса, быдтор тӧдысь, унаторйӧн интересуйтчысь нывбаба. Быдторйӧ миянӧс велӧдіс. Кыськӧ Шиханов керкаӧ вайис кролик пиянӧс. А труд велӧдіс Василий Степанович Филиппов. Сылӧн юрнуӧдӧм улын ми вӧчалім кроликъяслы йӧртӧдъяс. Турун ытшким, косьтім, вайим пипу корӧсь. Вердлім пуӧм да кын картупельӧн, морковӧн, няньӧн. Кроликъяс ӧдйӧ быдмисны-йывмисны. Найӧ вӧліны зэв небыд гӧнаӧсь, мичаӧсь, рамӧсь. Ми найӧс ёна лелькуйтім-малалім. Лӧсьӧдім дежурство: ӧчередьӧн вердім, весалім йӧртӧдъяссӧ, быдмӧм пиянсӧ торйӧдавлім. Анна Петровна да Зарема Федосеевна пыр вӧліны миянкӧд. Град йӧр Школа ӧшинь увным бура ыджыд. Ӧти джынъяс — спортплощадка, а мӧд джынъяс — градъяс. Войвывладорас гырысь пуяс нин быдмисны, рытывладорас пуктім выльясӧс. Пуяссӧ киськавлім, мед ловзясны-быдмасны. И ӧд ӧти пу эз кув. Анна Петровна да велӧдчысьяс уна пӧлӧс кустарникъяс садитісны. Пошта пыр велӧдысьным став пӧлӧс быдмӧгсӧ судзӧдӧ. Весиг яблоняяс. Посньыдик яблӧгъяс быдмылісны жӧ. Гырысьджык класса детинкаяс школа бердын вӧчисны нёль ыджыд парник. Уна и ӧгурцы да помидор быдтылім. Уна пӧлӧс рӧма дзоридзьяс школа водзын пӧртмасьлісны. Быд сикас клумба вӧчавлім. Градъяссӧ весавлім да ёг турунсӧ эг шыблавлӧй, а ӧти чукӧрӧ тэчлім да костъясас пӧим кисьтавлім. Велӧдысь вӧлі шуӧ, компост пӧ вӧчам. Некымын воӧн пӧ туруныс сісьмас да зэв бур мувердас (удобрение) лоас, сэсся и градъяс вылӧ разӧдам. Анна Петровна — шань, но сэк жӧ стрӧг, требовательнӧй. Вӧчӧм му вылад ӧти вуж оз лэдз кольны. Ёна гудралӧмнад муыс лоӧ небыд-небыд. Анна Петровна велӧдіс мичмӧдны школа гӧгӧрнымӧс. Ветлысь-мунысь сувтӧмӧн нимкодясьлісны тайӧ мичлунӧн. Арнас ыджыд урожай босьтлім. Школаын велӧдчигӧн эз вӧв ни нуръясянін, ни буфет. Вердліс миянӧс асланым школабердса участок. Урожай идралӧм бӧрын Анна Петровна мукӧд велӧдысьяскӧд да челядькӧд котыртлывліс ыджыд гаж — «Урожайлысь лун». Паськыд тазъяс тыр вӧчавлім винегретъяс, салатъяс, окрошка, пражитлім кролик яй. Пызанъяс чегӧны чӧскыд сёянсьыс. Вӧчлім выставка. Торъя пызан вылын сярвидзлісны медбура да медгырыся быдмӧм град выв пуктасъяс: картупель, капуста, помидор, ӧгурцы, сёркни, свеклӧ, тыква да мукӧдтор. Праздник артмыліс кыпыдӧн. Медводз петкӧдлім концерт. Сэсся пасйылісны медбура уджалысьясӧс, сетлісны козинъяс. Миянлы, Баярса куим нывъёртлы, козьналісны ловъя кроликъясӧс. Меным вичмис зэв ыджыд кролик, Буржуйӧн нимтылі. Ми велалім лӧсьӧдны чӧскыд сёян, пызан выв мичмӧдны, вежавидзӧмӧн сёйны (горшасьтӧг). Ӧти кывйӧн, воспитайтісны челядьын сёян культура. Праздник помасис. Велӧдчам. Воис ыджыд перемена кад комын минут. Кынӧмъяс сюмалӧны. Школаса директор Нина Ильинична Пивень ставнымӧс корӧ пионеръяслӧн жырйӧ. Сэні пызан шӧрас сулалӧ ыджыд самӧвар. Вундалӧма еджыд нянь да мавтӧма выйӧн, доз тыр сакар кисьтӧма. Велӧдысь сулалӧ самӧвар дорын да кисьталӧ стӧканъясӧ ӧшмӧс ваысь пузьӧдӧм тшай. Классӧн веськӧдлысь Зарема Федосеевна вайӧма пӧжӧм морков, пуӧм картупель, сола ӧгурцы. Мый кӧсъян, сійӧ и сёян. Ми, гӧрдӧдӧмаӧсь, шоналӧмаӧсь, пӧтӧсь, эг тӧдлывлӧй, кыдзи луныс кольӧ. Урокъяс помасьӧм бӧрын абу окота гортӧ мунны. Корам Зарема Федосеевнаӧс мыйкӧ лыддьыны. Сійӧ лыддьыліс коми да роч небӧгъяс. Ми сюся кывзылім муса велӧдысьнымӧс. Ставыс гӧгӧрвоана. Миын велӧдчигӧн медшӧрыс вӧлі небӧг. Телевизор эз вӧв, да и электрическӧй би лои 6-ӧд классын велӧдчигӧн. Десятилинейнӧй карасина лампа улын гортса удж вӧчлім, лыддьысьлім. (Водзӧ лоӧ на). [Нина КОДАНЁВА] {Вячеслав Попов @ «Миян кузя восьтісны ураганнӧй би» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-15.} «МИЯН КУЗЯ ВОСЬТІСНЫ УРАГАННӦЙ БИ» (Заводитчӧмыс 13 номерын). Ыджыдвиддзысь пред сельсӧвета сэк вӧлӧма Ӧгре Васька Егор, шувӧ вӧлӧм, та мында кӧлуйсӧ пӧ эг на аддзыл некодлысь... А уна и вӧлі, чышъянъясыс кымын пӧлӧс, да кор ку паськӧм, да дӧрӧма кӧлуйыс... Сэки вӧлі нин колхоз, бура унаан нин пырӧмаӧсь колхозӧ. Вӧвнысӧ сдайтӧны колхозӧ, кык мӧс кӧ, ӧтиксӧ тшӧтш. Медся интереснӧ миянлы, челядьлы, вӧлі, кор кутшӧмкӧ семья пырӧ колхозӧ. Вӧвсӧ и телегасӧ ваяс правление дорӧ, чукӧрмасны мужикъяс да пуктӧны вӧвлы ним, ӧтка олігад вед вӧв нимыд вӧвлі сьӧд гӧна кӧ, Воронко, гӧрд кӧ, Рыжко, пегана кӧ, Пеган... А колхозад разнӧй ним. Пуктӧны вӧвлы ним: «Но, братӧяс, мый нӧ пуктам нимсӧ?» — шыасьӧ юралысь (пред колхоза). Кодкӧ горӧдас: «Няр!» Гузебтасны-серектасны. «Мегӧ!» — горӧдас мӧд. «Лезьӧ!»... Ми колхозӧ пырим, кор Епим дядь пырис, тшӧтш. Велӧдчыны пыри 6 арӧсӧн. Сія восӧ прӧста пукалі, кыдз вольнослушатель — сэк вӧлі босьтӧны школаас 8 арӧсӧн, но мӧд вонас 7 арӧсӧн примитісны, став буквасӧ нин тӧда вӧлі, лыддьыся бура. 3 классӧ мунім Ыджыдвиддзӧ куимӧн, кыкыс 1922 годся. Медбӧръя урокнас сумкаыд гӧтов, кокыд ӧтикыс ортсын, ме кыдз звӧнок тринебтас, содсӧ нин чеччыштӧмыд — ыджыдвидзса вотчасны нӧйтны. Ме арлыдӧн и тушаӧн ичӧт вӧлі да, менӧ оз вӧрӧдны, а найӧ кыксӧ... Мӧд вонас унан ловим, локтісны 2 класса менам годокъяс, миянӧс переведитісны 4 классӧ. Пуксим партаяс сайӧ. Пырис учитель тӧдмасьны миянкӧд. Ме вылӧ видзедіс-видзедіс да шувӧ, тэ нӧ пӧ татшӧм ичӧтыс кыдз веськалін 4 классас, ноко марш 3 классӧ, а мен нимкодь — сэн ставныс тшӧтшъя да Джиянса! 5 класс велӧдчыны мамӧ нуис Висерӧ. Богородскас сэні вӧлі велӧдӧны 7 класс. Велӧдчи тӧлысь джын, локті гортӧ вӧскресенньӧ кежлӧ да эг сэсся мун. Менӧ мамӧ иналіс овны ӧтик старик гозъя ордӧ, сэки вед интернатъясыд эз вӧвны. Зэв шаньӧсь вӧліны, но мед мамӧ бӧр оз мӧдӧд, старик гозъятӧ кулиті, да кодъяс миянын вӧліны, шензисны, чӧв пӧ, Катя (мамӧӧс Катяӧн вӧлі шуӧны), мед оз мун, эн лэдз, питӧ пӧ нинӧмӧн воштасны. Эг и мун, кайи маркируйтчыны Бия Изъяӧ, Висер йылӧ 100 км сайӧ. Сэн лэдзисны кер Джиян, Сюзяиб, Вылиб. Кер помӧ ӧжинӧн пасъяла рудострой либӧ пиловочник... Ставыслӧн торъя знак. Тая вӧлі 1937 воӧ. 1938 воӧ Ыджыдвиддзын воссис семилетка. Сы мында пырисны! Первой ӧчередь примитісны, коді колян велӧдчан вонас помаліс 4 класс, а ми вок кодис кык во нин эгӧ велӧдчӧ. Ме веськалі, унан мӧд вонас локтісны. 1941 во. 22 июнянас ми Ростагъяын видз весалам ойдлӧм бӧрся лӧпсьыс. Локтім рытнас удж вылысь, война пӧ заводитчӧма, став йӧзыс паникаын. Коді шуӧ, оз пӧ дыр кысси, и оз нуны тась, салдатыс тырмӧ. 1937 восянь пӧ массӧвӧя нин салдатад нуисны да... Но мӧд луннас и повесткаяс воавны кутісны, а август тӧлысьын 45 арӧсӧдз став шогманасӧ, миянӧс, 1923–1924 воын чужӧмаясӧс нуисны всеобуч вылӧ. Чубйын кер лучкӧвӧй пилан пӧрӧдам. Ок, кымыныськӧ сувтлан, коскыд мудзе, пу йылас мыйлакӧ чатӧртчан да видзӧдан, навернӧ, легӧ оз нин... Локтан мудзӧмыд, ва, сёян 500 г нянь сетӧны. Сёян да унмовсян сынисайд, и друг подъём! «Строиться на всеобуч!» Стройӧн, бегом, по-пластунски! Кӧть миянлы вӧлі нин 17 арӧс, омӧльтчим да, сы мында арлыдсӧ некод оз шу: сьӧдӧсь, няйтӧсь, тшыгӧсь... Он кӧ пет удж вылӧ, судитасны... Кӧть кутшӧм кӧдзыд... Судитӧмыд ещӧ на куже! Тулыснас лэччӧдісны Нам вомынӧ. Пуръясим и велӧдчим. Ставным Висер вожса да Одыбса, ӧти вӧскресенньӧӧ кайлім гортӧ пывсьыны. Нам вомынад лэччим да, уже Полевӧй суд корӧмаӧсь. Типӧсиктысь Степан Иван, зэв повтӧм детина, воча швачкӧ накӧд, кодъяс миянӧс видӧны. Сійӧс сэсся и судитісны 10 во кежлӧ. Абу вед этша — 10 во! Менӧ пӧ тюрмасянь нувисны фронт вылӧ, шувӧ Степан Иван, СЭССЯ веськалӧма пленӧ, олӧма пленын. Ӧні Типӧсиктын лесникӧн вӧвлі. Повестка вовис 17 августа 1942 года — мен и став 1924 годлы. 15 августа предколхоза Онопрей Гриша шувӧ: «Ветшӧ, ветлан кӧ Богородскӧ Микит Митрей Маръякӧд (сія вӧлі зав МТФ) ӧшпила, сета тэн 5 кг сю тусь. Ветлім сутки, 16 бӧр вовим. Сетіс вед 5 кг косьтӧм тусь. Зэв ӧдйӧ изім, и нянь лови армияа мунны. 16 рытнас Гришаыд шувӧ бара: «Ветшӧ, сводка кӧ нуван верзмене сельсӧветӧ, дыр-ӧ нӧ тэ котӧртлан, ме тэн Сторожевскад мунны сета кӧрӧб». Сетіс вед. Иван Иван лэччӧдӧ, сія 1925 год. Тарантасӧн лэччам Варук Модесткӧд, аслыным нимкодь, а мукӧд кутасны лэччыны ӧднӧкӧлкаӧн. Асывнас водз на, и Модест локтіс, кӧрӧбыд пӧ абу — райкомсалы ковмис сетны... Вот и колим мукӧд моз кӧрӧбтӧг. Джиян чой йылын предсельсӧвета Пома висьталіс речь. А лэччысьыс кымын вӧла сулалӧ — помыс абу. Чукӧрмим ставыс, пока речтӧ макайтіс. 9 час кежлӧ колӧ воӧдчыны, та вӧсна петім водз. 17-нас военкомат дорӧ чукӧрмис йӧзыс став Сторожевскӧй районсьыс: Одыбсянь Джиянӧдз, Аныбсянь Важкуръяӧдз — ставным 1924 год. (Водзӧ лоӧ на). {Любовь Юрьева @ Олимпийскӧй Керӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-15.} ОЛИМПИЙСКӦЙ КЕРӦС Полӧмпырысь Оля пырис аслас велӧдчанінӧ. «Да, важӧнкодь нин же тані эг вӧв, — шуис республикаса нималана лыжница. — Школа ёна вежсьӧма. Сӧмын велӧдысьяслӧн чужӧмыс висьталӧны, мый коркӧ жӧ тані велӧдчылі». И збыль, сӧмын удитіс Керӧсса лыжница аддзыны ассьыс велӧдысьясӧс, ставыс сувтіс ас местаӧ. Ольга Царёва быттьӧ гортас воис, Керӧсас, кӧні сійӧс ставныс тӧдӧны да радейтӧны. Сиктсаяс став сьӧлӧмсянь радлісны чемпионкалы. Порогсянь сійӧс вочааліс химияысь велӧдысь Агния Фёдоровна Ванеева. Сійӧ велӧдӧ тані 50 во нин. Вӧвлӧм велӧдчысь да велӧдысь юксисны ӧта-мӧдкӧд выльторъясӧн, казьтыштісны, кыдзи том велӧдчысь медводдзаысь веськаліс велӧдысьлӧн вӧр-ва урок вылӧ, кыдзи велӧдіс чужан кыв аслас мам, Елена Фёдоровна Нестерова дорын. А сэк костті школаса коридорӧ ӧта-мӧд бӧрся котӧртісны ӧнія велӧдчысьяс, медым видзӧдлыны нималана спортсменка вылӧ. А кыдз жӧ? Ӧд оз быд лун татчӧ воны чемпионъяс, кодлӧн эм абу ӧти дас медаль республикаса тшупӧдын, коді пырӧдчӧ россияса ордйысьӧмъясӧ. Такӧд йитӧдын и котыртісны школаын торжественнӧй линейка, чаепитие. Том, но нималана спортсменкаӧс, лыжи вылын котралӧм кузя спортса мастерӧс Керӧсӧ вайис районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Сійӧ, кыдзи тӧдмаліс, мый Оля лои мӧдӧд тшупӧда вермысьӧн И. Г. Пронинлӧн приз вылӧ, нывбабаяс костын республикаса чемпионатлӧн лыжи вылын котралӧм кузя, Мирса первенствоын Россияса ӧтувъя котырын (классикаӧн спринтерскӧя котралӧм) шедӧдіс сизимӧд места, пыр жӧ и нуис аньӧс чужанінас, медым петкӧдлыны, кыдзи бӧръя воясӧ вежсис сикт, школа, клуб, висьталіс, мый лоӧ вӧчӧма овмӧдчӧминын матысса кадӧ. Дивӧ босьтіс Оляӧс, кор аддзис, кутшӧм ёна вежсьӧма велӧдчанін. Кык тшупӧда киссьӧм стрӧйба, кодӧс вӧлі кыпӧдӧма пукалысьяс отсӧгӧн, лоӧма ӧнія кадсяӧн. Пытшкӧссӧ гӧгӧр краситӧмаӧсь-белитӧмаӧсь, ортсысяньыс эжӧмаӧсь югыд сайдингӧн. Сиктӧн веськӧдлысь Мария Ветошкина эз ӧтчыдысь шыӧдчыв районса администрацияӧ, медым отсалісны дзоньтавны велӧдчанін. Власьтъяс сійӧс кылісны. — Ӧні Керӧсса челядьлӧн эм став позянлуныс бура велӧдчыны, — шуис Николай Доломина. — И тайӧ зэв тӧдчана: ӧд кутшӧм жыръясын миян челядь да том йӧз босьтӧны тӧдӧмлун, сэтшӧмӧсь найӧ и лоӧны водзӧ. Ми помалім дзоньтавны школа, мичмӧдім сиктса клуб, а ӧні миян мог — бурмӧдны спортзал. Ӧд буретш сійӧ — олимпийскӧй чемпионъясӧс аслыссикас «чужтӧданін», кӧні мед пыр вӧлі мича да югыд. Синмӧ шыбитчис, мый Керӧсса спортзаллӧн джоджын серпасалӧма Сочиса олимпиадалысь символа пас. Сиктсаяс сиисны Оля Царёвалы сэтшӧм спортивнӧй вермӧмъяс, кодъяс сетасны позянлун сылы пырӧдчыны тайӧ Олимпиадаӧ. — 2014-ӧд воын венны тэныд Сочиса кыръяс, — миянсянь тэныд наказ. — Ми отсалам, — сиктсаяс нимсянь кӧсйысис Царёвалӧн медводдза тренер. — Оля молодеч, сійӧ зэв нырччысь. И школаын велӧдчис бура — помаліс зарни медальон, и спортын шедӧдіс ыджыд вермӧмъяс, и ӧні институтын бура велӧдчӧ. Ме эска, мый сылӧн ставыс артмас. А ми кутам быдтыны выль чемпионъясӧс, позянлун да вын та вылӧ эм. Окота пасйыны и миянлысь нималана Оля Климоваӧс, коді тшӧтш шедӧдіс лыжнӧй спортын ыджыд вермӧмъяс. Тренер сёрнитіс миянкӧд и сэк жӧ ӧтвылысь дасьтіс аслас велӧдчысьлы лызьяс... Олялы дум вылас уси, кыдзи медводдзаысь сійӧ сувтіс лыжи вылӧ. Ичӧт дырйи сійӧ тшӧкыда висис и бать-мам сетісны нывкаӧс секцияӧ. Лымъя трассаӧд котралӧм сьӧлӧмӧдз йиджтысис сылы и Оля пырӧдчис спортӧ. Тадзи и заводитчисны ордйысьӧмъяс. Медводз — республикаын, бӧрынджык — орчча обласьтъясын, а сэсся и суйӧр сайын. Ӧні том аньлӧн график пасйӧма уна вежон кежлӧ водзӧ. Ольга олӧ юркарын, тренируйтчӧ Раиса Сметанина нима стадионын. Медшӧр нырвизьыс олӧмас — велӧдчӧм да спорт. И кыкнанлаас сылӧн ставыс мунӧ бура. И дерт жӧ, кыдзи ме мӧвпала, ставнас таын сылы отсалӧ чужан сиктыс. А сійӧ ӧні сӧвмӧ, кыптӧ. Матысса кадӧ кутасны и дзоньтавны лыжнӧй база. Окота пасйыны, мый районса власьтъяс отсӧгӧн мунӧны дзоньтасян уджъяс Керӧсса да Уръёльса культура керкаясын. Неважӧн на посёлокса клубӧ оз шогмы вӧлі пырны, а ӧні — мичаа дзирдалӧ шонді водзын крыша, пытшкӧсса стенъяс мичмӧдӧма алӧй рӧма краскаӧн, сцена — сідз и корӧ йӧктыны. А гожӧмнас посёлок пыр визувтысь шор вомӧн вӧчасны пос. Эм Керӧслӧн аскиа луныс. Сизимдас ныв-зон быд лун локтӧны школаӧ. Ӧта-мӧдыслы найӧ висьталӧны «Бур асыв!». И ме эска, тайӧ асылыс налы, Оля Царёвалы, да и став районса олысьлы лоӧ бур! [Любовь ЮРЬЕВА] {Галина Панюкова @ Олӧм туйяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-15.} ОЛӦМ ТУЙЯС Урасьӧм (февраль) 4 лунӧ Шойнатыса история музейын кыпыда тӧдмӧдісны сиктсаӧс «Олӧм туйяс» выль небӧгӧн. Сэтчӧ лои пыртӧма Аэлита Августиновичлысь 40 висьт, кодъясӧс водзын вӧлі йӧзӧдлӧма «Звезда» газетын 1990-ӧд во помын да 2000 во заводитчигӧн. Унджыкас на пиысь висьтавсьӧ Шойнатыса олысьяс йылысь, кодъяслӧн томлуныс колис война да сы бӧрся кадӧ, кыдзи 12–15 арӧса том войтыр зільлісны колхозын, кылӧдчанінын, кер дорын. Та вӧсна коланлуныс небӧглӧн эм. Петіс висьт чукӧр 43 лыдӧн. Тӧдмасьны выль небӧгкӧд воліс уна йӧз. Быдӧн на пиысь тӧдчӧдіс, мый тайӧ уджсӧ колӧ нуӧдны водзӧ, ӧд сиктын эм уна бур гижысь. Сиктсаяс зэв ыджыд аттьӧ висьталӧны висьтъяс гижысьлы, Аэлита Меньшараевналы, да сылӧн ныв Наталья Быковалы, небӧг йӧзӧдны отсалӧмысь. [Галина ПанюковА] {Kodko @ Отсӧг лои матын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-15.} ОТСӦГ ЛОИ МАТЫН Бура дыр нин Одыбсаяс виччысисны, кор сиктын лоӧ ас кусӧдчанін. Ӧд медматысса пӧжарнӧй юкӧн тайӧ сиктсянь меститчӧма 63 км ылнаын. Сэк жӧ колӧ кутны тӧд вылын, мый пӧшти быд тувсов-арся рӧспута дырйи Висерсянь Одыбӧдз туйыс пӧдса. Пример вылӧ, гоз-мӧд во сайын ӧти арся войӧ ас вузасянінын ыпнитіс би, дорйыны нинӧм эз вермыны. Сиктсаяслӧн висьталӧм серти, кусӧдчанінӧ лоӧмтор юӧртӧмсянь мездысьяс воисны сӧмын час да джын мысти. Помкаыс — лёк туй, Бура помнитӧны Одыбсаяс и кыдзи 2008-ӧд вося рака тӧлысь помын дас кык час да джынйын ыпнитіс би нёль патераа оланінын. Лёк телепон йитӧд вӧсна сиктсаяс вель дыр абу вермӧмаӧсь йитчыны пӧжарнӧй часьткӧд. Нӧшта на и кусӧдчысьяс тувсовъя рӧспута вӧсна сёрмӧдчӧмаӧсь да воӧмаӧсь сотчӧминӧ сӧмын кык час гӧгӧр. И татшӧм примерсӧ кӧть помтӧг лыддьӧдлы. Но ӧні сиктсаяслы оз ков сэсся майшасьны суас кӧ ускӧттьӧ, дерт, мед сійӧ оз и ло. Буретш тӧрыт водз асывнас, урасьӧм 14 лунӧ, Одыбын воссис бикӧд тышкасьысьяслӧн торъя пост. Гӧрд лента вундыны волісны 41-ӧд кусӧдчанінысь начальник Сергей Ширяев, сійӧс вежысь Николай Попов да «Одыб» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Нина Подорова. — Кусӧдчанін восьтӧм — тайӧ зэв тӧдчанатор сиктлӧн историяын, — пасйис Н. Подорова. — И ыджыд пай таын — став Одыбсалӧн. Сиктсаяс пиысь быдӧн кыдз вермис отсаліс. Пасъям, бикӧд тышкасьысьяслӧн торъя пост воссис челядьлӧн вӧвлӧм стрӧйбаын. И тырвыйӧ уджалӧм могысь сійӧс дасьтісны сӧмын во джынйӧн. Кызвын уджсӧ, дерт жӧ, ковмис бергӧдны сиктса юралысьлы да уджалысьяслы, кодъяс кутасны нуны тані служба. А тайӧ — Александр Королёв (юрнуӧдысь), Николай Ларуков, Дмитрий Надуткин, Сергей Михайлов да Василий Подоров. Быдӧн на пиысь бура тӧдӧны ассьыс удж, зумыд тӧдӧмлунъяс босьтісны юркарса пӧжарысь видзчысян службалӧн велӧдчан Шӧринын. Дерт, ичӧт тырмытӧмторйыс эм на уна: колӧ и стрӧйбасӧ ывласянь эжны, вайӧдны помӧдз дзоньтасян уджъяс, абу и пу кӧлуй да с. в. Но медтӧдчанаыс — пост восьтігкежлӧ татчӧ воис выль «Урал» автоцистерна, а матысса кадӧ кӧсйысьӧны сетны нӧшта ӧтиӧс. Эскам, мый буретш тадзи и лоӧ. Ӧд со мый висьталӧ районӧн веськӧдлысь Николай Доломина: «Ӧзйылӧмъясысь видзӧм — медшӧр туйвизьяс пиысь ӧти. Районын кызвын стрӧйбасӧ вӧчӧма пуысь. Сэк жӧ, тавося гожӧм петкӧдліс, мый татшӧм постъяс колӧны районын. И со Одыб — медтӧдчана пример». Тӧд вылӧ Одыбсалы: ускӧттьӧ дырйи отсӧг корӧмӧн шыӧдчӧй 9–83–00 телепон номер пыр. {Нина Коданёва @ Школа да велӧдысь дорӧ куслытӧм муслун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-15.} ШКОЛА ДА ВЕЛӦДЫСЬ ДОРӦ КУСЛЫТӦМ МУСЛУН (Заводитчӧмыс 13 номерын). Миян школаын коммунизм Кор ми велӧдчим, став йӧзыс эскылісны, мый олам сӧвмӧм социализм дырйи и заводитам нин тэчны коммунизм. А челядь медъёна на виччысисны коммунизмтӧ. Вӧлі девиз: «От каждого по способностям, каждому по труду», а кутам пӧ овны «От каждого по способностям, каждому по потребностям» серти. Нина Ильинична шуис, вай пӧ, челядь, видлам овны коммунизм дырйи. Аскинас нин миян локтігкежлӧ ыджыд жырйын сувтӧдӧма паськыд пызан, вольсалӧма мича пызандӧра. Пызан вылӧ тэчӧма ставсӧ, мый колӧ велӧдчысьлы урок кежлӧ. Тетрадьыд кӧ гортад вунӧма либӧ тырӧма — босьт. Мыйта доныс — пукты пызан вылӧ. Вузасьысьыс, деньга босьтысь-видзысьыс абу. Татшӧм ньӧбасьӧмыс пӧ шусьӧ «самообслуживаниеӧн». Тӧдчӧда, миян школаын некоді эз гусясьлы. И Нина Ильиничналы вӧлі зэв нимкодь, мый ньӧбасьысьяс сьӧмсӧ пыр кольлісны. Растрата эз вӧв. Кытчӧдз сійӧ эз мун школаысь Кӧрткерӧсса роноӧ уджавны, лов выланым пыр вӧлі кыпыд да лӧсьыд. Этшаник сьӧм вылӧ позис босьтны быд коланаторсӧ, а не уджтӧг пукавны урок вылын. Школаын вӧлі пӧрадок, дисциплина, гӧгӧр сӧстӧм. Урокъяс бӧрын кад коллялӧм 1960 воын школаӧ локтісны томиник велӧдысьяс Ия Ивановна Вавилина да Нина Ивановна Канова. Найӧ нӧшта на кыпӧдісны-ловзьӧдісны олӧм-велӧдчӧмнымӧс. Ия Ивановна велӧдіс математика, физика, черчение. Сійӧ — том да мича, пыр мода серти паськӧма. Сы дорӧ кольччылім велӧдчыны кино петкӧдлыны «Украина» киноаппаратӧн. Уна и кино видзӧдім! Киномеханик уджтас вӧлі зэв колана да престижнӧй. Эз кольлы рыт, медым клубын эз петкӧдлыны кино. Челядьлы билет доныс — 5 ур, гырысьяслы — 20 ур. Воис кад комсомолӧ пырны. Ия Ивановна да Нина Ивановна, асьныс комсомолечьяс, дасьтісны миянӧс тайӧ кыпыд лун кежлӧ. Быдсяма юалӧм сеталісны. Ст кӧ вермӧй вочавидзны, асьныс висьталӧны-гӧгӧрвоӧдӧны. И со воис тайӧ луныс. Миянӧс корисны клубӧ. Сэтчӧ локтӧмаӧсь сиктса комсомолечьяс. Сеталісны юалӧмъяс комсомоллӧн Устав серти. Ми долыдӧсь, мый быдтор тӧдам да лоам медся водзын мунысь том йӧзӧн. Сетасны комсомолечлысь билет да значок, кутам мынтыны быд тӧлысь 2 ур (взнос). Но тайӧ вӧлӧма комсомолӧ пырӧмлӧн сӧмын джын туйыс. Испытательнӧй кад помасьӧм бӧрын корисны комсомоллӧн районса бюроӧ. Сійӧ меститчӧма Пезмӧгын. Пырим ӧтпырйӧ витӧн. Ставнымӧс сувтӧдісны ӧти радӧ. Юалісны комсомолечьяслысь могъяссӧ. Велӧдісны, чолӧмалісны, сиисны лоны бур да мукӧд вӧсна тӧждысьысь йӧзӧн. Та бӧрын сетісны комсомолечлысь билет. Морӧсӧ пысалісны значок. Комсомолса секретарӧн бӧрйисны менсьым медбур нывъёрт Нина Вавилинаӧс. Сылы сетісны штамп. Ми велӧдчим 7-ӧд классын нин. Асьнымӧс кылім гырысьясӧн. Уна бур кыв позьӧ висьтавны Нина Ивановна Канова йылысь. Сійӧ велӧдіс сьывны, тӧдмӧдіс шылада грамотаӧн, нотаясӧн. Рытъяснас чукӧртліс репетицияяс вылӧ. Петкӧдчылім школаын, клубын, петавлім и орчча сиктъясӧ. Медунаысь волім Веселовка посёлокӧ. Таысь вӧлі зэв нимкодь. Ӧні на син водзын петкӧдчылӧмъясным. Нина Ивановнакӧд пуктылім В. Савинлысь «Райын» пьеса. Велӧдысь ворсіс Анделӧс. Мичаник, мусаник, лӧсьыд гӧлӧса, сӧстӧм еджыд паськӧма. Сюзь Матьвейӧс ворсіс школаса физрук Василий Степанович Гилев. Йӧзыс клубын тыр. Быд гажлун кежлӧ лӧсьӧдлім концерт. Телевизор эз вӧв да ставныссӧ кыскис клубӧ, йӧз дорӧ. Томулов зэв гажаа олісны. Эз винаысь гажсӧ перйылӧй. Кукуруза быдтӧм Ӧні на сералӧны Хрущёв кадӧ кукуруза быдтӧм-вӧдитӧм. Ми кукурузанад ноксьылім жӧ, да сійӧ кадсӧ бурӧн казьтылам. Кукуруза кӧдзӧм улӧ сетісны ыджыд му. Мыччысисны зумыд петасъяс. Но найӧ оз радейтны кӧдзыд. Вӧліны сэзь войяс. Полім, мый петасъяс кынмасны. Найӧс видзӧм могысь градъяс гӧгӧр ӧзталім бипуръяс. Сэтчӧ тэчлім уль лысъяс, и тшыныс видзліс быдмӧгъясӧс кынмалӧмысь. Миянлы долыд, мый кужим дорйыны кынмалӧмысь лунвыв быдтассӧ. Кор воис мудъян кад, став школаӧн петім уджавны, ёг турунсӧ весавны. Лунъясыс жарӧсь да уна и пӧсь кисьтылім. Нина Ильинична миян пӧвстын, гашкӧ, медзіля на уджаліс. Кор кукуруза быдмис, сійӧс силосуйтісны. Тӧв кежлӧ чӧскыд кӧрым мӧсъяслы лӧсьӧдісны. Тайӧ уджсьыс менӧ да Нина нывъёртӧс ыстылісны Кӧрткерӧсӧ кукуруза том вӧдитысьяслӧн районса слёт вылӧ. Медбура, дерт, кӧрткерӧсса велӧдчысьяс уджалӧмаӧсь. Весиг Вера Старцеваӧс ыстылісны делегатӧн комсомоллӧн 14-ӧд съезд вылӧ. Сылы мойвиис снимайтчыны мукӧд челядькӧд да Юрий Гагаринкӧд. Снимоксӧ йӧзӧдлӧмаӧсь «Пионерская правда» газетын. А ми кӧрткерӧсса клубын кывзім кукуруза вӧдитысьяслысь висьталӧм. Та бӧрын окота лои нӧшта на бурджыка уджавны. Сцена вылын пасйисны медбура уджалысьясӧс. Меным козьналісны платтьӧ (зэв дыр новлі). Нина Вавилиналы сетісны кыӧм шапка. Кукуруза вӧдитӧм помасис. Но ми тӧдлім кутшӧм сійӧ мича да чӧскыд. Быдтан кӧ парникын, то кукуруза гӧрддзӧгъясыс (початокъясыс) весиг артмӧны. Зэв чӧскыд да бур сёян. Мӧвпала, Хрущёвтӧ таысь оз ков дивитны. Тайӧ вӧлі миянлы зэв бур наука, нэм кежлӧ казьтылантор. Труд урокъяс Уджӧ велӧдіс Ирина Тимофеевна Стахиева. Велӧдчим 7–8-ӧд классъясын. Медводз кизь да кизь петля вурны велӧдчим, сэсся доръяс вурлім. Коркӧ и намет (выкройка) серти кага платтьӧяс вурим. Сэки ситеч вӧлі донтӧм на. Вурӧмторъяснымӧс Ирина Тимофеевна сельпоӧ сетліс вузӧс вылӧ да ньӧбліс выль дӧра. Бӧрыннас аслыным платтьӧ-халатъяс вурим. Велӧдысь эз вунӧдлы ошкыны миянӧс, зэв бур вурсьысьясӧн пӧ лоанныд. Бӧркыв Велӧдчылім сьӧлӧмсянь, окотапырысь. Быд лун гортса удж дасьтылім, унатор наизусть велӧдлім. Нина Вавилинакӧд олім Баярын, Позтыкерӧссянь 4 километра ылнаын. Кӧть и ылын, а некор эг сёрмӧдчылӧй урокъяс кежлӧ, велӧдчыны эг дышӧдчӧй. Миянӧс машинаӧн эз новлӧдлыны, кӧдзыд вӧсна велӧдчӧмысь эз дугӧдлыны. Ытва дырйи олім интернатын. Зарема Федосеевна быд рыт воліс миянӧс видлыны. Нина Ильинична вайліс нянь-сакар, медым тшыгйӧн ог водӧй. Велӧдысьяссянь кылім зэв ыджыд тӧждлун. И ставыс тайӧ вӧлі Позтыкерӧсын. Некӧні тадзисӧ эз вӧв. Та вӧсна, гашкӧ, тайӧ олӧмыс пыр кежлӧ коли миян паметьын. Унаӧн абу нин ловъяӧсь. И кыдзи найӧс он казьтыв?! Галина Алексеевна Бякова велӧдіс математика. Сылӧн интереснӧй урокъяс дырйи кокниа гӧгӧрволім медсьӧкыд темаяс. Школа помалӧм бӧрын эз вунӧд миянӧс, пыр юасис, кыдзи олам. Диана Федотовна — роч кыв велӧдысь. Кытчӧдз ставсӧ он гӧгӧрво да велӧд — сы дорысь он мун. Урокъяс бӧрын котыртліс уна мероприятие. Велӧдіс дасьтыны гижысьяс йылысь юӧртӧмъяс да бура висьтавлыны кывзысьяс водзын. Ёна уджаліс миянлысь кыв сӧвмӧдӧм вылын. Пыр кӧсйис, медым ми водзӧ велӧдчим да мортӧ воим. Нина Ильинична отсавліс роч литератураысь сценкаяс пуктыны. Тшӧкыда гижлім серпасъяс серти сочинениеяс. Велӧдіс колананог сёрнитны рочӧн. Тшӧктыліс пыдди пуктыны ӧта-мӧднымӧс. Нина Ивановна Канова сӧвмӧдіс мичлун гӧгӧрвоны енби. Зарема Алексеевна кӧсйис аддзыны миянӧс бур мортъясӧн. Найӧ абуӧсь нин, но зэв колана кадӧ вӧліны миянкӧд. Найӧ пыр миян сьӧлӧмъясын, паметьын. Ставныслы, коді миянӧс велӧдліс, муӧдз копыр да зэв ыджыд аттьӧ! [Нина КОДАНЕВА, Позтыкерӧсса школаын вӧвлӧм велӧдчысь. Сыктывкар.] {Kodko @ Ыджыд наследие @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-15.} ЫДЖЫД НАСЛЕДИЕ Питирим Сорокинлысь удж кутасны туявны сы нима «Наследие шӧрин» ГУ-ын, мый воссис неважӧн юркарын. Тайӧ ыджыд мероприятие вылӧ волісны республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер, войтырсикас политикаса министр Галина Габушева, социологияса доктор, республикасянь сенатор, регионса вӧвлӧм юралысь Владимир Торлопов, КР-са Каналан Сӧветысь председательӧс медводдза вежысь Валерий Марков. Шӧринӧ пыранінысь гӧрд лента вундісны ӧтлаын Вячеслав Гайзер да сэтчӧс директор Элеонора Савельева. А бӧрыннас гӧсьтъяс мӧдӧдчисны пытшкас, кӧні юргисны «Зиль-зёль» йӧзкост ансамбльӧн сьылӧм улын коми сьыланкывъяс. — Тайӧ лунсӧ ми бӧрйим эг весьшӧрӧ, — юӧртіс КР-са войтырсикас политикаса министр Галина Габушева. — Буретш урасьӧм 4 лунӧ Княжпогост районса Туръя сиктын чужис нималана культуролог, филолог да социолог Питирим Сорокин. Шӧрин восьтӧм йылысь шуӧм вӧлі примитӧма республикаса правительствоӧн 2009 воын, а котыртысьнас лои КР-са войтырсикас политикаса министерство. Шӧринса директор Элеонора Савельевалӧн висьталӧм серти, мир пасьта ученӧйлысь наследие туявсьӧ сӧмын кыклаын — США-са Винчестер да Канадаса Саскачуане шӧринъясын. Питирим Сорокин вермис пасйыны сійӧ, мый талун вӧлі вошӧма — зыряналысь енлы эскӧм. Лои тӧдса, шӧринлӧн медводдза планын — юӧръяс да музейнӧй экспонатъяс чукӧртӧм, мый йитчӧма Сорокинлӧн олӧмкӧд да туялан уджкӧд. {Kodko @ Воліс гортӧдзыс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-22.} ВОЛІС ГОРТӦДЗЫС Визябӧж сиктса ветеранъяс сӧветӧн юрнуӧдысь да «Звезда» газетса общественнӧй корреспондент Анатолий Кулаков кольӧм вежоннас ветліс видлыны гортӧдзыс ассьыс гижӧм кузя ёрт, историк Александр Панюковӧс. Быттьӧ нинӧм тӧдчанаыс таын и абу, но Александр Александрович бӧръя кадӧ зэв ёна нёрпалӧ. Та вӧсна Анатолий Кулаков ассяньыс да редакцияса уджалысьяссянь вайис сылы неыджыд козин — сёян-юан да фрукты, сёрнитіс-варовитіс, юксис выльторъясӧн да сиис ӧдйӧджык бурдӧдчыны. Ми тшӧтш сиам Александр Александровичлы дзоньвидзалун. И кутам лача, мый «Звезда» газет лист бокын матысса кадӧ аддзам сылысь уджъяс, кодъяс ваясны радлун лыддьысьысьлы. {Любовь Мирошниченко @ Кыпыд гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-22.} КЫПЫД ГАЖ Югыд да гажа праздник муніс кольӧм шойччан лунӧ Уръёльын. Ыджыд дзоньтасян уджъяс помасьӧм бӧрын посёлокын воссис клуб, кытчӧ чукӧртчис зэв уна йӧз. «Керӧс» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Мария Ветошкина чолӧмаліс уръёльсаӧс тайӧ тӧдчана лоӧмторнас. Аттьӧаліс найӧс воысьясӧс бура вочаалӧмысь, клуб дзоньтавны отсалӧмысь да сетіс аттьӧалана пасйӧдъяс. Найӧ вичмисны Малышевъяслӧн да Шелепановъяслӧн семьяяслы, Андрей Поповлы, Михаил Королёвлы, Елена Моториналы да Валерия Пахомовалы. Ставныс найӧ пуктісны ассьыныс пай ыджыд удж нуӧдӧмын. Торъя аттьӧ Мария Валентиновна висьталіс районӧн веськӧдлысь Николай Доломиналы да стрӧитчӧм кузя сійӧс вежысь Евгений Лукинлы. Пасъям, районса администрация козьналіс Уръёльлы акустическӧй система. Социальнӧй юалӧмъяс кузя районса веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская юӧртіс, мый бӧръя воӧ районын лои дзоньталӧма уна дас социальнӧй стрӧйба — школаяс, садикъяс, клубъяс, больничаяс, ФАПъяс. — Но уна на колӧ вӧчны таво, ставсӧ тайӧс индӧма планын, — пасйис сійӧ. — Ми тӧдам, мый районсалы тайӧ зэв тӧдчана. И, дерт жӧ, зэв нимкодьмӧдӧ, мый унджык сиктас миянлы ёна отсасьӧны асьныс олысьяс: эжӧны джодж, стенъяс да вӧчӧны мукӧдтор. А тайӧ висьталӧ, мый ӧтув ми вермам вӧчны унджык индӧм серти. Уръёльса клуб дзоньталӧмын ыджыд отсӧг сетісны и «Кӧрткерӧсса клубнӧй объединение «Досуг» МУ (веськӧдлысьыс Л. В. Попова) да «Стройсервис» МАУ. «Досуг»-са артистъяс котыртісны и гажа концерт клуб восьтігӧн. Кык часысь дырджык мунісны кыпыд петкӧдчӧмъяс уръёльса сцена вылын. Тані вӧліны и серамбана сценкаяс, сьӧлӧмӧ йиджтысяна сьыланкывъяс, и кадриль, весиг украинскӧй сьылӧмъяс. Йӧктысьяс да сьылысьяс воисны Кӧрткерӧсысь, Шойнатыысь, Пӧддельнӧйысь, Керӧсысь. Но медся мича петкӧдчӧм петкӧдлісны Уръёльса олысьяс. Кутшӧм мастера татчӧс зонъяс йӧктісны брейк. Видзӧдысьяс ёна и шензисны, весиг сувтісны, медым бурджыка аддзыны, кыдзи йӧктысьяс бергалӧны панера лист вылын. Гаж вылӧ воысь гӧсьтъясӧс эз веськодьӧн коль и мича рӧма чышъянъясӧн да украинскӧй йӧктӧмъяс, «барыня», Шойнатыысь Игорь Панюковлӧн пилот йылысь сьыланкыв. Сійӧ жӧ ӧтвылысь Светлана Савельевакӧд сьылісны радейтчӧм йылысь сьыланкыв. Концерт колис тӧдлытӧг. Но помасьӧм бӧрын Уръёльсаяс эз тэрмасьны разӧдчыны, юксисны ӧта-мӧдкӧд асланыс мӧвпъясӧн. И налӧн синъяс серти вӧлі тӧдчӧ, мый татчӧс олысьяс зэв радӧсь выль клублы. А сідзкӧ посёлоксаяс кутасны и водзӧ аддзысьлыны, сёрнитны да гажӧдчыны. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО] {Kodko @ Петкӧдчас Москваын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-22.} ПЕТКӦДЧАС МОСКВАЫН Миян районса том енбияс асланыс вермӧмъясӧн нимӧдӧны чужан мунымӧс. Сідз, Кӧрткерӧс районса искусствояс школаын велӧдчысь Виктория Шевелёва рака (март) тӧлысьӧ кутас петкӧдчыны «Эзысь гӧлӧс» («Серебряный голос») ӧткӧн академическӧй сьылӧмлӧн Москваса восьса VII-ӧд фестивальын. Фестивальлӧн медводдза, заочнӧй, тшупӧдӧ Вика ыстылӧма видеоролик, кӧні сійӧ петкӧдчӧ кык сьыланкывйӧн. Жюрилӧн донъялӧм серти 160 вермысь-конкурсант вуджис мӧд тшупӧдӧ. На пиын и миян районса «колипкай». Пасъям, фестивальлӧн мӧд тшупӧдыс мунас рака 22–28 лунъясӧ Москваын. {Василий Попов @ Эг сетчы патрульлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-22.} ЭГ СЕТЧЫ ПАТРУЛЬЛЫ Миян том дырйи Сӧветскӧй Армияын колӧ вӧлі служитны куим во. Салдатлӧн да сержантлӧн могъясысь меным кык восӧ мойвиис ветлӧдлыны поштала эз сӧмын асланым полклы, но и вайны Шӧр почтамтысь документъяс-кабалаяс военнӧй трибуналӧ, военнӧй прокуратураӧ да комендатураӧ. Та могысь менам вӧліны колана эскӧданпасъяс. Вӧлі и эскӧданпас, мый серти верми петны военнӧй карысь быд, и весиг шойччан, лунӧ лун шӧрсянь 6 час рытӧдз. Карӧ петӧм могысь быть колӧ вежны пыр новлан х/б паськӧм параднӧй вылӧ. Пасъя, мый бӧръя кык восӧ служиті Украинаын, а сэні, кыдзи ставлы тӧдса, гожӧмъясыс миян дорысь тӧдчымӧн жарджыкӧсь. Кутшӧм вӧлі параднӧй формаыс? Фуражка, кыз нойысь вурӧм мундир (ен мед видзас вӧлі разьны кӧть ӧти кизь либӧ кручки! — В. П.) да гач, и дерт жӧ, югъявтӧдз весалӧм кирза сапӧг. Локтан казармаӧ увольнениеысь да формаыд пытшкӧссяньыс брӧд ва, пӧсь дука. Ёна жар кадӧ корсюрӧ лэдзлісны жӧ сӧстӧм, бура гладитӧм х/б паськӧм новлыны. Но юр вылын, медым вӧлі фуражка, а пельпомъясын — кыз сьӧд ной погонъяс. Вежсис кытшса (округса) войскаясӧн командуйтысь. Выль командующӧй, Сӧветскӧй Союзса Маршал Якубовский тшӧктіс салдатъясӧс да сержантъясӧс карӧ лэдзны сӧмын параднӧй паськӧмӧн. Ме мӧдӧдчи поштала: фуражкаа, «хэбэ» паськӧма да, дерт жӧ, сапӧга. Пыралі почтамтӧ, босьті пошта и вӧлі матыстча нин трамвайлӧн сувтланінӧ, медым мунны частьӧ, но... Кыськӧ ме водзын «быдмис» военнӧй патруль: кӧрт туйвывса эмблемаяса майор, сержант да радӧвӧй салдат. Майор корис менсьым документъяс, а сэсся стрӧга юаліс, мыйла торкала военнӧй форма новлӧм серти тшӧктӧм. Ме эськӧ нурбыльтышті жӧ, мися, жар да... Но майор эз кывзы да тшӧктіс меным, сержантлы да салдатлы пуксьыны ГАЗ–51 кузовӧ, ачыс пуксис кабинаӧ. «Кытчӧ нуанныд?», — менам юалӧм вылӧ вочавидзисны, комендатураӧ пӧ. Воим комендатураӧ. Воротаті пырӧм да машина сувтӧм бӧрын чеччыштім муӧ. Друг аддзи матыстчӧ военнӧй комендант, подполковник Иванов да юалӧ: «Но, Попов, мый талун вайин?». И нюжӧдӧ меным кисӧ. Козырнитӧм бӧрын ме киаси коменданткӧд да сеті сылы поштасӧ. Сэсся ачым бергӧдчи майорлань да гораа шуи: «Аттьӧ, майор ёрт, местаӧдз вайӧмысь!». Бергӧдчи «кругом» да мӧдӧдчи трибуналӧ. Но колӧ вӧлі аддзыны, кутшӧм «шома» чужӧмыс лои патрульса начальниклӧн. Колӧ жӧ, вайис мыжа сержантӧс, а сійӧ, кыдзи артмис, чуньяс косттіыс исковтіс-визувтіс. [Василий ПОПОВ. Кӧрткерӧс.] {Kodko @ Югыд казьтылӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-22.} ЮГЫД КАЗЬТЫЛӦМ «Сиам Россияса воинъяслы» — татшӧм ним улын кольӧм пекничаӧ юрсиктса «Союз» кинотеатрын муніс кыпыд рыт, кытчӧ волісны район пасьтаысь Афганистанын да Чечняын служитлысь салдатъяс асланыс семьяясӧн, усьӧм воинъяслӧн бать-мам, карысь да Выльгортысь гӧсьтъяс. Котыртісны кыпыд аддзысьлӧмсӧ районса администрация, «Боевое Братство» общественнӧй котыр, культураын зільысьяс да военкомат. Уна мыла сьыланкыв, мича йӧктӧм сьылісны-петкӧдлісны районса том да олӧма артистъяс, а торйӧн кӧ «Капель» да «Пятерка», «Реченька» да «Исерга» котыръяс. Сцена вывсянь воин-интернационалистъясӧс чолӧмаліс «Афганистанса ветеранъяслӧн Российскӧй котыр» КРО-са председатель Петр Байда да пасйис водзмӧстчысь войтырӧс грамотаясӧн. Уна бур нимӧдана кыв висьталісны и Чечня пыр мунысьяслы. Здук чӧв олӧмӧн казьтыштісны пӧгибнитӧмаясӧс. А районӧн веськӧдлысь Николай Доломина козьналіс дона козинъяс Нёбдінысь Эмилия Константиновна Савиналы да Ыджыдвиддзысь Геннадий Иванович Игушевлы. Тайӧ бать-мам, кодъяс воштісны пиянсӧ Чечняын интернациональнӧй долг нуигӧн. «Ті быдтінныд Айму повтӧм дорйысьясӧс. И таысь зэв ыджыд аттьӧ да муӧдз копыр. Ми пыр кутам казьтывны пияныдлысь подвиг и сетны тіянлы колана отсӧг», — тӧдчӧдіс Николай Доломина. {Kodko @ "Ме, Вячеслав Васильевич..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-02-25.} "МЕ, ВЯЧЕСЛАВ ВАСИЛЬЕВИЧ..." Ме, Вячеслав Васильевич Попов, чужлі Кӧрткерӧс районса Ыджыдвидз сиктын. Меным, коми мортлы, абу веськодь районса войтырлӧн олӧмыс. Быд сикт-грездын видзӧны скӧт, быдтӧны град выв пуктас, лэдзӧны вӧр. И унджык кывкутана уджсӧ вӧчӧны нывбабаяс, и зэв бура. Майшӧдлӧ и сійӧ, мый Кӧрткерӧс районса уна олысь ас сиктас уджсӧ оз аддзыны да мунӧны уджавны бокӧ. Колӧ ӧні жӧ корсьны петан туй, бӧрынджык лоас сёр. Тшӧкыда волывла районса сикт-грездъясӧ да аддза, мый сиктса олысьяс, торйӧн нин мужичӧйяс, ёна юӧны. Ме ачым кык во сайын дзикӧдз дугді видлавны курыдтортӧ. Но кызвыныс миян пиысь оз кӧсйыны мынтӧдчыны тайӧ грексьыс. Петан туй пыдди вӧзъя сӧвмӧдны спорт. Кутшӧм долыд видзӧдны телевизор пыр миянлысь нималана войтырӧс, кодъяс исласьӧны лызьӧн, купайтчӧны йӧрданын, ворсӧны футболӧн. Миян сикт-грездъясын оз тырмыны детсадъяс, пӧдласян выйын школаяс, этша сьӧм вичмӧ сиктса культуралы, омӧль туйяс, оз пыр ас кадӧ могмӧдны сиктса олысьясӧс вӧрӧн. Меным абу веськодь сиктын олӧмыс. Зіля вӧчны ставсӧ, медым унджык вӧлі бурланьӧ вежсьӧмыс. Унджык кӧ лоас ме коддьӧмыс, кодъяс висьӧны сьӧлӧмнаныс коми войтыр вӧсна, сэки и коми сиктыс, сэні олысьясыс кутасны сӧвмыны, кыпӧдчыны вывлань. {Вячеслав Попов @ «Миян кузя восьтісны ураганнӧй би» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} «МИЯН КУЗЯ ВОСЬТІСНЫ УРАГАННӦЙ БИ» (Заводитчӧмыс 13, 17 номерын). «Военком Трефилов ыджыд речь висьталіс, помнита помсӧ: «Дерт, тӧварищи, тіян пиысь оз ставыс бергӧдчы, но Рӧдина дорйигӧн татӧг он вермы». Сідз и лови: газетӧ гижлісны, мый 1924 годсяысь усисны 90%-ыс, значит, 100 морт пиысь ловйӧн воим толькӧ 10-ӧн. И абу дивӧ: 1924 годсӧ нувисны медся томӧн. 1923 годсӧ нувисны 1942 годын март-майын, а кык тӧлысь мысти миянӧс, кӧть арӧсӧн ичӧтӧсь. 17 августа 1942-ын сувтӧдісны пароход вылӧ. Сторожевскӧй район сюйисны трюмӧ: вылысыс тырӧма нин Усть-Куломсаясӧн. Нуисны тадз Котласӧдз, сёям асланым мешӧкысь сукар, ва эм — ю паськыд! Котласын торйӧдалісны — кодӧс Молотовӧ Пермскӧй область, Модестӧс Пермӧ, а ме да ещӧ Джиянысь кыкӧн Вологодскӧй областьӧ Грязовецӧ. Поездӧн нувисны, вовим Грязовецӧ 23 августа, сувтӧдалісны куим радӧн — вообще гӧгрӧс кытш лови морт 500 кымын. Локтісны начальство стада мында и бӧрйӧны кодӧс кутшӧм часьтӧ. Видзӧда да, коді 7 либӧ 10 класс — ӧти чукӧрӧ сувтӧдалӧны. Ме сулала мӧд радын. Миян весьтӧ вовисны да чуньнас ме вылӧ индӧмӧн ювалӧ, кымын класс помалі, а мекӧд сэтчӧ веськалісны Джиянса да Ыджыдвидзса, абу ставныслӧн весиг 4 класс — сэк вед вӧлі 4 класс обязательнӧйыс, а абу кӧ дыш, велӧдчы 7 класс либӧ лэччы Сторожевскӧ да помав 10 класс. Абу окота торйӧдчыны ас йӧзкӧд да, шуви, 6 класс, унджыксӧ эг лысьт чинтыны. Пет пӧ стройсьыс. Веськалім курсантъяс школаӧ — младших командиров пулемётного батальона (пульбат). Стройын ме бӧрын воздух — медся ичӧт. Первойсӧ даже пулемётсӧ оз вӧлі нуны сетны, оз вӧлі вермыны чайтны кӧнешнӧ. Пулемёт торйӧдсьӧ куим пельӧ: щит — 8 кг, телӧ — 28 кг, станок — 36 кг. Ставсӧ торъя морт нувӧ походын. Быд 30 м бӧрын вежӧны. видлісны жӧ верма ог. Миян кадӧ зонпосни ичӧтсянь уджавліс, мешӧкъястӧ 14 арӧсӧн вӧлі новлӧдлам нин, 16 арӧсын тусьястӧ (вӧлі колхозтӧ облагайтӧны нянь поставкаӧн) нувам Висерӧдз магазин кумӧ, вылыс судтаӧдзыс катлам, а тая 36 кг нинӧм кодь вӧлі. Чуймисны: 36 кг-тӧ босьті да ачым пельпом вылӧ лэпті, а мукӧдыслы даже вӧлі лэптасны. Пуктісны второй номерӧ, первой номерыс Вологодскӧй обл. Чубаров, зэв дельнӧй детина. Зэв лӧсялам вӧлі. Пулемёт быд лун косялам, чиститам, мед югъялӧ — требуйтӧны да быть. Квайтӧд луннас вайисны кык коми зонмӧс (Великӧй Устюгӧ средней комсоставӧ нулӧмаӧсь да, лыдыс тырӧма. Ӧтикыс Керчомъяысь Тарабукин Иван Алексеевич локтіс война вывсьыс кӧстыля, дыр уджаліс Керчомъя совхозын главнӧй бухгалтерӧн, сэсся висьмис. 1976 воын кайлі видлыны, зэв нин ёна висьӧ вӧлі. Мӧдыс Помӧсдінса Скӧрӧдум сиктысь Курочкин Модест Спиридонович, локтіс киас ранитчӧмӧн, учителяліс горт сиктас. Сыкӧд регыд вӧлім, Тарабукинкӧд дыр ӧтлан служитім. Тӧлысь кымын велӧдчӧм бӧрын менӧ да ещӧ кыкӧс корисны штабӧ. Пыри, меся тіян корӧм серти вови. Пызан саяс пукалӧны куимӧн, ӧтиыс лётнӧй паськӧма. Сія и шувӧ, ичӧт жӧ пӧ тушаыс. Мӧд, орччӧн пукалысьыс, и вочавидзис, миян пӧ таысь ыджыд оз и сюр. И збыль, миянкӧд орчча миномётнӧй батальонын ставыс на подбор ичӧт тушаӧсь. Врач дорӧ нуисны, зэв ёна видлалісны да бӧр частьӧ ыстісны. А сійӧ кыкыс шогмисны. Дивъя, керка вылӧ кайигӧн юрӧй бергалӧ, а кысь нин самолётӧн! Велӧдчӧм помасис числах 15 декабря 1942 года. Ёна и делӧ вӧлі ноябр-декабрнас: зэв кӧдзыд вӧлі, кучик кӧмкотнад ок кӧдзыд! Менам ещӧ ньылӧдӧ кокӧй, пока ывлад ноксян, кыскасян, кынмас нямӧдыд кӧмкот пытшкад. Рытнас пӧрччан да, кокыд шедӧ, а нямӧдыд кольӧ. Нетшыштан да, только кожмунӧ. Пасибӧ прӧстунялы — сэн вӧлі уліас косьтам, вольсалам нямӧдтӧ прӧстуня улас, шняп вылас водан — асывнас блин кодь. А прӧстуняыд нямӧд дука жӧ да нямӧд рӧма. Быдсямас, дерт, лолі. Пукавлі и губвахтаын. 15 декабря сдайтім сержант звание вылӧ. Петлицаӧ ӧшӧдісны треугольник — сэк погонъяс эз на вӧвны, толькӧ 1943-ын ловины. 6 мортӧс колисны сія карас жӧ велӧдны. Тӧлысь кымын виччысим пополнение 1925 год, а сэтчӧдз пыр лови пост вылын сулавны: асьным 6 морт, взводнӧй 4 морт да ротнӧй, сідзжӧ батальонӧй штабыс. 1943 январын вайисны 1925 годсяӧс, юклісны быд отделениеын командир отд., первой номер, второй номер и вит подносчик (пулемёт лента кӧрӧб новлӧдлыны). Тані, Грязовецын велӧді 1925 годсяӧс 15 июняӧдз, комияс эз вӧвны. Велӧдны, дерт, абу кокни: вывса начальство требуйтӧ уна, и пыр вӧзйысьлім фронт вылӧ. Другъяссянь вовлӧм письмӧ фронт вывсянь, а ми ать-два да чучелаӧ штыкӧн тойлам, зубритам да пулемёт разьны-тэчны велӧдам, а войся тревога медпрӧтив... 15 июня менӧ да Клыковӧс, нимыс Толя, ещӧ лейтенант, абу миян ротась, мӧдӧдісны Воронежлань. Сэні бара юклісны, кодйим окопъяс, землянка... Тан ыджыд бойяс эз на вӧвны, самолёт да дальнӧй артиллерия дӧзмӧдчыштӧ толькӧ. С начала июлясӧ чукӧртісны комсомолецъясӧс и бара туйӧ, но ог тӧдӧ вӧлі, кытчӧ. Кывсис, чукӧртӧны пӧ Донбасс освободитны. Вот и Донбассынӧсь. Висьталісны, коймӧд лун нин пӧ бой мунӧ, немец сюрнас и гыжнас кутчысьӧ и оз кӧсйы Донбасс сетны. Ми, ставным комсомолецъяс, веськалім гвардейскӧй батальонӧ, кӧні кольӧма нин вӧлі лыда морт. Бойӧ петтӧдз висьталісны, мый паныд сулалӧны эсэсовскӧй войска, а найӧ оз любитны бӧрыньтчыны да пленӧ босьтавны. Пӧшти лунтыр мунім, жар шонді сотӧ... А шуйыс! Миянлысь, правда уберитӧмась — миян абу, а налӧн дундӧмась да вежӧдӧмась... Багатыръяс кодьӧсь, дундӧмась да... Ме командир пулемётного расчета. Сы мында груз нувам: «Максим» пулемёт», противотанкӧвӧй гранатаяс кык штукаӧн (кг-ӧсь), ружье, зыр... А сэтшӧм жар... Ме ӧні думайта, бояс миянӧс сэк сюйисны неправильнӧ — войнас прамо немецкӧй оборонаас, пӧшти джынсӧ воштім, а немец эз и вӧрзьыл... Штабсаыд унаӧн немечтӧ синнас эз аддзывны, а ӧні толькӧ макайтӧны-висьталӧны (книга вылысь лыддьӧм бӧрын). Правда, штыкӧвӧй вылын эг вӧв, миянлы, пулемётчикъяслы, мед пулемёт стрӧчитіс, кыдз позьӧ этшаджык ловъя враг мед кольӧ. Ӧтласясны да, он понимайт, горзӧм, ойзӧм, ранитчӧмыс, код вермыштӧ, кыссьӧны миян дорӧ — век вед лоӧ асьтӧ спаситны, а пулемёт минутнас лэдзӧ 400 пуля, ваыс пуӧ, йӧзӧс пыр выльӧс вайӧны. Босьтім нин Макеевка кар, матысмам Сталино корӧ (ӧні Донецк). 7 сентября 1943 год пемдӧм бӧрас зэв гусьӧн матысмим км 5 ылнаӧ кымын. Карыс сотчӧ да зэв бура тыдалӧ. Час кык 8 сентября. Качис ракета сигнал. Километр кык вӧлі-ӧ, мытшасим: кодйӧмась 3 м судта да 5–6 м пасьта траншея. Танкъяс йылысь и сёрни абу, а ми кышасим да ӧта-мӧднымӧс йӧткалім да кыскалім. Карас пырим да, он понимайт, коді кодӧс лыйлӧ. Мӧдар боксяньыс вӧлӧм 28 армиялӧн кутшӧмкӧ полк локтӧма отсӧг вылӧ. Ми торъялім: кутшӧмкӧ керка дорын мыйкӧ сотчӧ: ӧтик шувӧ, порсь пӧ. Кутшӧмкӧ мужик, ар комына, ӧшыньӧдыс чеччыштіс: «Эн лые, другъяс, кывза да, рочӧн сёрнитӧны, ме пышйи нувӧмысь...». Сэсся тай ветліс кытчӧкӧ да сёян вайыштіс. Карысь сэсся ловъя мортӧс эг аддзылӧй, ставныс дзебсьӧмась. Пырим ӧтик керкаӧ, мудземась, шуй кодьӧсь, узьтӧмӧсь, унмовсьӧма да, пӧшти сутки чӧж шкоргиссьӧма, эз тай ков часӧвӧй сувтӧдны. Петім, мунам — кӧн пӧ миян батальоныс, енмыс тӧдӧ. Ӧтик уже миянлань котӧрӧн локтӧ — поссӧ пӧ энӧ вуджӧй, минируйтӧма, эсійӧ трубасьыс пӧ эн ювӧ — мыйкӧ пӧ кисьталӧмаӧсь... Постӧ кытшовтім, аддзим вед ассьыным батальонтӧ... Унаысь удайтчыліс ветлыны разведкаӧ, но ӧткӧннад абу гажа... Самолётӧн бомбитӧм медъёна эз кажитчы. Либӧ разведка нуӧдысь «рама» — самолёт: сія оз бомбит ни лыйсьы, но лэбӧ кӧ, вод да эн вӧрзьӧдчы... Либӧ ӧзъялысь ракетаяс кор югзьӧдӧны. Бӧрыньтчӧм помнита жӧ — вӧвъясысь огӧ кольччӧ вӧлі, пулемёт эськӧ колим нин да, джын йӧзыс коли сэтчӧ: упорӧдз сибӧдісны миянӧс. Войнас разведка висьталӧ, мунӧмаӧсь пӧ 20 км сайӧ, а мунім 40 саяс метра да, кыдз тай став пӧлӧс ружьенас гымгыны кутісны, лун югыд кодь лови... Ставсӧ он гиж, быдчемас вӧлі, уна друг уси, мукӧддырйисӧ боксид лыясны, ойӧстныс оз удит. Ӧтчыд унан пӧгибнитісны: ная кӧрт туй насып сайынӧсь, а ми воськов бӧрся воськов водӧмӧн, коді чеччас, сійӧ и тутӧ. Всё же вӧтлім, пышйисны. А неылын яблӧг пуяс быдмӧны. Кыдз тай сэсянь легкӧвӧй автомашина пызйыштіс, эгӧ и пӧртурайтлӧ, кыдз да мый, шензян колим, дерт, сэні ыджыд шышкаяс вӧліны. А тайӧ вӧлі, навернӧ, 1943 августын. Миянсянь зэв бура тыдалӧ немечьяслӧн оборона. Найӧ бойӧ оз пырны, ни ми. Видзӧдам, локтӧны самолётъяс, но немеч дорад вовисны да, кыдз тай кутісны асланыс вылӧ чӧӧтоны! А миян нимкодьным, мый сорасисны! Мукӧд дырйиыс везитӧ... Со ӧтчыд тӧдсаяс дорӧ ветлі, ная куйлісны 100 м миянсянь, найӧ морт нёль пукалӧны, коді нямӧд лӧсьӧдӧ, коді сідз пукалӧ. Минут 20 мысти бӧр мӧдӧдчи. Эг на мун джын туйсӧ, снаряд, кылӧ, на дінӧ уси. Уськӧдчи налань, мися мый бара ловины. Не толькӧ ловйӧн кольны налы, даже он тӧд, кодъяс сэн. Ӧтчыд мунам вӧлі самӧй, ӧтик пулемётсӧ пельпом вылас лэптӧ да, мыйкӧ оз лӧсяв пуктӧмыс. Кӧсъя нин вӧлі котӧртлыны отсавны, и снаряд прямо сылы. Ылӧ-ылӧ, асьсӧ ӧтарӧ, пулемётсӧ мӧдарӧ шыбитіс. Воны кутім Днепр дорӧ. Миянӧс ыстісны кыдз дозорнӧйясӧс, а батальон 3 км бӧрын локтӧ. Видзедам, шалаш кодь. Пывсян кодь керка вӧлӧма. Восьтім ӧдзӧссӧ, а сэні кыкӧн пукалӧны немецкӧй паськӧмась, кыкнанныс том морт, ар 19–20. Ми пӧ русскӧйяс, а паськӧмсӧ пӧ пасьталім, мед немечьяс чайтасны немечкӧй салдатӧн да оз нинӧм вӧчны. Миянлы ичет делӧ, кодъяс да кысь, мӧдӧдім штабӧ, мед ная ноксьӧны. Немецкӧй часть кольӧма таладор берегас. Миянлы, кык пулеметнӧй отделениелы, тшӧктісны потшны мунан туйсӧ. Мунім индӧминӧ, виччысям, лӧсьӧдчим стречайтны. И мыччисис немецкӧй войска. Видзӧдам и шензям — помыс оз тыдав: и машинаяс, и танкъяс, и пушкаяс вӧлӧн кыскӧны. Вот тайӧ да-а, 15 мортлы миянлы 100 мортӧн вовӧ! Миянӧс казялісны али мый, но 300 м эз воны миянӧдз и сувтісны, и мыйкӧ планируйтӧны. Лӧсида тыдалӧ, шенасьӧны мыйкӧ, вензены ли мый ли, и мӧд туй вӧлі мунӧ веськыдвывлань, сэтчӧ ная и кежисны. Миян кодсюрӧ шувисны, вот пӧ сволочьясыд, эз татчӧ кежны, эськӧ пӧ велӧдім. Ог тӧд, велӧдысьлӧн улыс гачыс кутшӧм вӧлі, а ная бы сы мынданад вывтіным мунісны, даже би эз восьтлыны. Пыр этшаджык и этшаджык миян батальонысь кольӧ, быд лун чинӧ и чинӧ. Менам отделениеын 21 сентября кежӧ коли кык морт, а 22 сентября ӧтнам коли, а 23 чукӧртісны ставсӧ, морт 30 чукӧрмим. Пулемётчикыс ми кыкӧн ловим, Разаньысь пӧ. Вӧлі приказ — не лэдзны немецкӧй часть мӧдар берегас, кутчысьны пополнение вотӧдз, а первой возможностьнас вуджны ю мӧдарас. Мунім полкилометра кымын спокойнӧя, сэсся тай миян кузя восьтісны сэтшӧм ураганнӧй би, даже юр кыпӧдны невозможнӧ, гашкӧ, миянлысь пулемётъястӧ аддзис. Кӧть вӧлі мича шондіа лун, лови вой кодь, шонді берді тшын пытшкӧ. Ранитчис менам рязаньса тӧваришыд, ӧтлаан воюйтім час куим. Ой, шувӧ, ранитчи пӧ». «Меся, кыссьы кутшӧмкӧ воронкаӧдз, кодӧс вӧчӧ усьӧм снарядыс. Ловъя коли эз, наперво кыссис, а сэсся вед 5 м сайысь нинӧм эз тыдав, муыс сыркакылӧ, и немецыслӧн горзӧмыс, команда сеталӧмыс коркӧ-коркӧ кывлас. Первойсӧ сылань пулемётысь корсюрӧ сярӧбтылі на, а сэсся воис юӧр, мый тадзи толькӧ ачымӧс явита и эг кут сьӧдас сяргыны. Сэсся бытьӧ зорйӧн вартісны, чувствуйті жӧ, мый кокӧ веськаліс осколокыс. Видзедлі — веськид кок пӧкйӧдыс пырӧма и петӧма мӧдарӧдыс. Мый вӧчны? Кыссьыны, думайта, ог вермы, да и кытчӧ кыссян, кодарлань, дай код дінӧ веськалан. Бинт абу — лун-мӧд сайын ӧтик салдатӧс аслам отделениеысь гартлі. Кадыс, навернӧ, час куим вӧлі, 23 сентября. Лыйлыны дугдісны, и шум быри. Навернӧ, Днепр ю дорас вуджны лэччисны. Некӧн некод ловъя лов. Кыкысь-куимысь «товарищи» горӧді — некӧн некод юр эз лэптыны. Метра 70–100 сайын бадь куст ли ичетик яблоня тыдыштӧ. Кысси, ӧдва вови. Немас сайӧд, да и водзӧ кыссины и сёрни абу: то пемдылас, то югдылас, вошласьны кутіс юрӧй. Сэсся бара сайдӧ вови, бытьӧ нормальнӧй морт куйлігад. Пемдіс, а сэні ок пемыд войис, миян арся вой кодь же. Кыла кок шы, ещё на ляскыси му бердас, думайта, кутшӧм чӧртыс бара, кывзыся сёрни, локтӧны сёрниттӧг, мелань матыстчӧны. Или бадь куст пондаыс, или сідз веськаліны. Уже 5 м лови, вот-вот меӧ крукасясны... Эз... Вой коли, вовис асыв, бара рытлань катотны кутіс, ни ӧти морт оз вуджӧрт. И друг казялі телега вӧла 100–150 м сайын. Телегаас пукалӧны кык мужик, юр лэпті, тӧдмала, думысь, кодъяс, бур йӧз али абу — ставыс тырмаліс Украинаад. И ная казялісны менӧ, локтісны, ӧтикыс ар 40 рыжей дяде, а мӧдыс ме кодь арлыда, ар 18–19. Уска дядьыд чеччис телегасьыд, матыстчис. Зэв топыда матькыштіс (но став сертис кодъяскӧ вылӧ, эз ме вылӧ), перйис пурт, шарскӧбтіс гачӧс кӧмкотыскӧд тшӧтш, и мен бытьӧ кокньыдджык лови, вӧлӧм, кокӧй пыктӧма сы выйӧдз, мый пушмуні... Лэптіс телега вылӧ, мыйӧн вӧрзьӧдісны лэптыны, садьӧс вошті, вови садьӧ да, мунам нин. Вайисны хуторӧ, пыртісны кутшӧмкӧ керкаӧ, пустӧй, некод абу, ӧшиньяс абуӧсь, став серти, ыджыд бой вӧлӧма тая хуторас. Водтӧдісны джоджӧ и асьныс мунісны. Полчаса мысти локтісны кык нывка, пӧшти мекӧд арлыдаӧсь. Зэв гажа лои сьӧлӧм вылын, аскоддьӧмыдкӧд тай гажаджык. Пызан вайисны, лэптісны пызан вылӧ да кокӧс жӧ видлалӧны. А кок чуньясыс мый кызась — абу менам кодь. Кыськӧ бинт вайисны, гартісны и мунісны. Бара ӧтнам коли. Войнас кодъяскӧ, кылӧ, локтісны. Пемыд, но гӧлӧс сертиыд уже тӧді сія нывъястӧ, а накӧд тшӧтш локтіс ён туша морт, лампа улас видзӧдліс сія мужикыд и нывъястӧ тэрмӧдлӧмӧн кытчӧкӧ ыстіс. Вайисны кутшӧмкӧ нӧсила, водтӧдісны и нуӧны морыс тӧдӧ кытчӧ. Нувисны час кык-куим, югдыны кутіс, лэччӧдӧны кутшӧмкӧ овраглань, и воис куим кымын брезент палатка. Водтӧдісны, чужӧм вылӧ пуктісны кутшӧмкӧ дӧра и всё — нинӧм ог помнит. Бӧрын тӧдны понді. Кор палялі, палаткаад кык раненӧй салдат сёрнитӧны, талысь пӧ коксӧ вундӧмась. Ме куті лэдзны кок кузя — регыд и помасис — вундӧмась. Кок вундан мӧд луннас телеган миянӧс нувисны верст 20 кымын муяс вывті да чуть верми выдержитны, а сэсся машина кузовӧ — ловим 4-ӧн. Но и нувыштісны: самолёт казялас да бомба и чӧвтыштӧ, некутшӧм туй абу, ставыс му. Сэсся бара вӧв телега, но сэки уже туй вывті войнас, и миян войска нин паныдасис, кавалерия. Вайисны кӧрт туй вылӧ, эжа вылӧ водтӧдалісны. Лун мича. Воис поезд тӧварнӧй вагонъяса. Пыртісны вагонӧ, а сэн морт 5 куйлӧ, идзасӧн вольсалӧмась вагонсӧ, навернӧ, скӧт нувӧмась. Мунны пӧ ковзяс лун 4 Сталино карӧдз, бомбитӧ пӧ да, дырджык ковмас мунны. Кыдз вӧрзис поезд, эгӧ на мунӧй, гашкӧ, 30 м, казялісны и давай чӧвтавны бомба. Ми куйлам и вагон пӧтӧлӧкӧ видзӧдам, усьӧ кӧ бомбад, он эськӧ и казёллы, беспӧлезнӧ сэтчӧ видзӧдны, но видзӧдан... Мунны тырмис 9 лун. Ми Сталиносӧ босьтім 9 сентября 1943 год, ранитчи 23 — сэн лоӧ 15 лун, бойӧн мунім, а поездӧн 9 лун: то туйсӧ жугӧдас, то мый... Тая 10 вагонас быдлан раненӧй, а единственӧй ӧти пельшӧр или санинструктор ар 25-а парень. Перевязка йылысь и сёрни абу. Сія жӧ и литрӧвӧй консерв банкан вердчӧ. Ме ог помнит, тайӧ 9 луннас сёйлі эг. Сэсся паськаліс ранаясын номыр. Менам кок улын куйліс ӧтик салдат, мышкуас ранитчӧма, навернӧ вӧлі, кымынь куйліс. Первой сія кутіс огсыны, и мӧд луннас кулі, эз вермы выдержитны. Коймӧд луннас и менам кутіс сотны, и терпитны ог вермы, кыски гартӧм культяысь бинтсӧ, а культяясын номырыс бытьӧ рис рок пувӧ, разницас толькӧ, мый вӧрӧ... Ме матын вӧлі ӧдзӧс дорас да йӧткышті ывлаас, коли перевязкатӧм. Матын вӧлі куйлӧ капитан ли майор, сетіс газет, тайӧн пӧ кӧть гартышт. Сійӧн и гартышті. Вовим Сталино карӧ. Первой менсим ранаысь кыскалісны номыръястӧ, сы мында на вӧлӧм сэн, а врачьясыд шуӧны, дерт пӧ, дыр терпитны эн вермы, но тайяс и смертьысь тэнӧ дорйисны: эз кӧ тайӧяс вӧвны, тэнад бы пежасис, лови зараженньӧ. Сы бӧрын пыртісны комнатаӧ, кытчӧ менӧ колӧ вӧлі водтӧдны. Сэні вӧлі кулӧма ӧти раненӧй. Шуйсӧ нувисны да сы места шняпкисны менӧ. Кӧть нин, ӧні дыр мысти думайта да. Вольпасьсӧ бергӧдісны, а сэк веськодь вӧлі, ачыд пӧшти кулӧмыд да. Война вылад тай он разбирайт, ловъя али шуй, шуйыс толькӧ оз сёрнит да абу на дуксьӧма. Сталино карын куйлі лун 15, навернӧ. Лёк условиенад поезднад ваемнад, да мый веськалӧ вомад сюйӧмнад, да код тӧдас кутшӧм ванад юкталӧмнад, понос босьтіс, паньӧдлыштасні мыйӧнкӧ (ачыд китӧ он вермы вӧрзьӧдны), и сразу шыӧн лэччис, няня ӧтик зэв ропкысь вӧлі, да ме сійӧс мыйӧн толькӧ ог вид вӧлі, дерт, комиӧн. Сэсся Ростов-на-Донуӧ нуисны, сія войнатӧ тӧдліс. Лун 10 тан видзисны, даже эз паськӧм пӧрччӧдлыны — кӧдзыд, всё жӧ октябрь тӧлысь. Ӧшиньяс восьсаӧсь, правда, быд сёйӧм водзвылын 40 г спирт сетісны, мед он изэймит. Ме вӧлі санитаръяслы сета спиртӧ, а ная вӧлі менӧ шонтысьны калидорас петкӧдасны крӧватьӧн и ставнас — сэні бӧчкаысь пач вӧлі. Октябрь помас миянӧс нувӧ Ташкентӧ, а ме век на поносӧн дура, сэтшӧма нин омӧльтчи да ачым чувствуйта, мый пом воӧ. И нувигас главнӧй врачыс менӧ чорыда вниманиеӧ босьтіс, нуигӧн кӧ пӧ ог вермы тэнсьыд понос дугӧдны, вообще хана. Лекарство да рис бульон, кизер рис рок и нинӧм сэсся оз вӧлі сет. Навернӧ, эз чайт Ташкентад воӧдны да Саратовӧ чеччӧдіс. Сэн станция остановка вӧлі. Локтіс ме дінӧ да шувӧ, пырасны пӧ нӧсилкан да юваласны, коді пӧ 16–82-ыс, тэ пӧ горӧд: «Ме!» Сідз и лови. Тайӧ вӧлі 16 ноября 1943 год. Вот ме Саратовын, госпиталь номер 16–82, и мӧд луннас уже менам понос быри. Тан, дерт, стараннеыс поездвывса главнӧй врачлӧн. Госпиталь 4 судта, водтӧдісны 3-ӧд судтаас ичетик комнатаӧ — 4 морт. Мыйӧн чуть ёнмышті да пукавны даже куті вермыны, а куйлӧмсьыс мышкуӧй вӧлі лӧмалӧма, лэччӧдісны 1-й судтаас. Коркӧ и кӧстыльӧн велӧдчи ветлыны. Ачимӧс видзедлі зеркалаӧ да повзи: юрсиӧй абу, кӧнкӧ-кӧнкӧ троньвидзӧ, синмӧй сэтшӧм пыдын да и абу дивӧ: локмысьт веситчи да, 33 кг, вир 35% кольӧма. Первой сюйӧм бӧрас лои 44%, а мӧдысь бӧрас — 54%. Сэсся пӧ ачыд чӧж. Калидорӧдыс ӧтчыд муна, и керкаыс кутіс пӧрны, 4 судта керка вед пӧрӧ. Первой стенас кутчыси, сэсся пӧтӧлӧкас вови, палялі да, койка вылын. Саратовын куйлі 2 февраля 1944 год, лун да вой он тӧд, кор узян, кор олан, сідзи не толькӧ ме, ставыс вӧлі время ставторсӧ думайтны — кӧнӧсь менам отделениеысь, и кодъясӧс велӧді — Баев Павел, Быков Вась, Розанов Миша... Быковӧс мӧдӧдлім хуторӧ мыйкӧ сёянторла, эз во бӧрсӧ, засадаӧ веськалӧма. Розанов ранитчис лядьвеяс пулян, ачым гартлі. Баевкӧд дыр на ӧтлан вӧлім, ӧти хуторын зэв топыд тыш вӧлі. Ми пулемёт ӧшинь вылас сувтӧдім да сэсянь лыйлам. Буракӧ, казялісны, снаряд вылӧ снаряд миян керка гӧгӧр усьӧ. Пулемёт бӧр лэдзим джоджӧ, и дзик ӧшинь дорас зрывитчис снаряд. Ӧдзесланьыс уськӧдчим, ме ӧдзес дорас сувті, а Баев кильчӧ вывсис чеччыштіс, керка бокас, буракӧ, сувтны кӧсйис, и бара снаряд. Баев уси, ме сы дінӧ — кокас осколокъяс веськалӧмаӧсь. Ме орчча керкаӧ уськӧдчи: тӧда, сэні ротнӧй, но сія тшӧтш ранитчӧма... Всё-таки хутор лови миян. Сэсся Баевӧс эг нин аддзыл. Узбек (нимсӧ вунӧді нин) рушкуас ранитчис, зэв вӧлі лӧсялам, лейтенант, 1920 год рождения... 2 февраля 1944 годӧ гортӧ лэдзисны. Сетісны шынель, телогрейка, ватнӧй гач да гын сапӧг — менӧ шоныда пасьтӧдісны сы вӧсна, мый ӧтик врачлӧн, буракӧ эм тӧдса Комиын, сэн пӧ вед кӧдзыд. Кӧръясӧн ветлӧны. Ме толькӧ даага, меся быд ногыс ловӧ вовӧдчыны, протез нопкӧд орччӧн. Ноп бура сьӧкыд, унатор пукталісны, кӧрнад мунігад пӧ козяс. Сетісны мунны Пенза пыр да Горький пыр, а мекӧд тшӧтш куйлысь Иванов шуӧ: «Он жӧ пӧ Москва видзӧдлытӧг мун. Меся менам туйыс абу сэті. Локті Москваӧ, метроас Киевскӧй вокзалсянь Ярославскӧйӧ мунігӧн зэв ёна мудзи да пукси. И кутшӧмкӧ военнӧй юалӧ: Мый пӧ пукалан?» — Мудзи. — Мый, тэнад абу сопровождающӧйыд? Буракӧ, ыджыд шышка, регыд ыстӧма ӧти танкистӧс, мен пӧ тшӧктісны тэнӧ колльӧдны аслад карӧдз. Сія мен Ярославскӧй вокзалад ставсӧ оформитіс поездӧн мунӧм кузя, сэсся муніс, менам пӧ аслам частьӧ колӧ ветлыны. Эз удит али эз лэдзны, поездад сытӧг муні. Быдлаын пересадка. Вои Котласӧ. Котлассянь ӧти машина карӧдз эськӧ мунӧ, но коктӧмтӧ оз кӧсйыны босьтны, жугалам кӧ пӧ, мунны он вермы. Сэсся сэтчӧ локтіс ӧтик китӧм морт да шуис, мыйкӧ пӧ лоӧ, сьылі вылын нувам. Карсянь сиктысь сиктӧ локті, быд деревняын сельсӧветӧ пыртӧны. Локны тырмис вежонысь дыр...» [Вячеслав ПОПОВ] {Kodko @ Аддзысьлісны пайщикъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} АДДЗЫСЬЛІСНЫ ПАЙЩИКЪЯС Сюзяыбын, Типӧсиктын да Висерын урасьӧм 16–17 лунъясӧ котыртлісны «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн пайщикъяслысь чукӧртчӧм. Аддзысьлӧм дырйи сёрнитісны вося уджлӧн кывкӧртӧдъяс йылысь. Пасйисны, мый Висерса вузасянін вуджӧдісны коланлунъясӧн ас вынӧн могмӧдӧм вылӧ. Та могысь сэні вӧчӧмаӧсь ыджыд дзоньтасян уджъяс, вузасянінын лӧсьӧдӧмаӧсь электричествосянь шонтӧд. Йӧз пасйисны, вузасьысьяс пӧ шаньӧсь, ставсӧ висьталӧны-петкӧдлӧны, ӧдйӧ могмӧдӧны колана тӧварӧн. Вузасянінӧ вайӧны уна сикас тӧвар: новлан кӧлуй, стрӧитчан материал, мебель. Зільӧны ньӧбасьысьяслысь корӧмсӧ пӧртны. {Kodko @ Афанасий Удоратин — шашкиӧн медбур ворсысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} АФАНАСИЙ УДОРАТИН — ШАШКИӦН МЕДБУР ВОРСЫСЬ Урасьӧм 26–27 лунъясӧ юркарса стадионын мунісны инвалидъяс костын шашкиӧн ордйысьӧмъяс. Кык лунся пӧсь ворсӧмын медводдза места шедӧдіс Кӧрткерӧсысь Афанасий Удоратин, мӧд да коймӧд места юкисны Ухтаысь да Сыктывкарысь ворсысьяс. Чолӧмалам Афанасий Степановичӧс ыджыд вермӧмӧн. {Kodko @ Волісны ас гудӧкӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} ВОЛІСНЫ АС ГУДӦКӦН Неважӧн Висерса нуръясянінын муніс районса потребобществоын уджалысьяскӧд аддзысьлӧм. Найӧс чукӧртліс Висерса столӧвӧйӧн веськӧдлысь Ольга Попова. Уджъёртъяс волісны Одыбысь, Висерысь, Сюзяыбысь, Ыджыдвиддзысь, Пӧддельнӧйысь да Вомынысь. Ольга Попова аслас отсасьысь котыркӧд гажӧдісны воӧмаӧс кыпыд концертӧн. Найӧ петкӧдлісны сценка да серамбана мода, йӧктіс «Ягодки» котыр. Нуӧдісны аукцион, кӧні быдӧн вермис могмӧдны асьсӧ радейтчӧмын колана кӧлуйӧн. Мукӧд сиктса котыръяслы водзвыв сетлӧмаӧсь гортса удж — дасьтыны аслыспӧлӧс бутерброд да лӧсьӧдны художествоа петкӧдчӧм. Бутерброд вӧчӧмысь медуна балл ӧкмис вомынсалӧн. А одыбсаяс аскӧдыс вайӧдлісны гудӧкасьысь Иван Ларуковӧс. Гудӧк улӧ найӧ ливкйӧдлісны роч да коми сьыланкывъяс. Ставныс кыпыда ворсісны, сьылісны, гажӧдчисны. Медбӧрын пасйисны, татшӧм аддзысьлӧмъяссӧ пӧ колӧ нуӧдны тшӧкыдджыка. {Kodko @ Коми Республика миянӧс ӧтувтіс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} КОМИ РЕСПУБЛИКА МИЯНӦС ӦТУВТІС Татшӧм ним улын Шойнатыын рака (март) 15–17 лунъясӧ мунас конкурс-фестиваль. Сійӧ ӧтувтас районса школаясысь 300 сайӧ велӧдчысьӧс. Кыдз лои тӧдса, фестивальӧ пырӧдчысьяс медводз петкӧдласны уна сикас войтырлысь, кодъяс олӧны миян республикаын визитнӧй карточка. Сідзжӧ, видзаасясны йӧзкост кыв вылын, петкӧдласны национальнӧй костюмъяс, сьыласны-йӧктасны йӧзкост сьыланкывъяс, йӧктӧмъяс да сідз водзӧ. Сэк жӧ, концертын петкӧдчасны сыктывкарса национально-культурнӧй автономияяс. Фестиваль-конкурслы кывкӧртӧд вӧчӧм бӧрын, вермысь классӧс пасъясны козинӧн, а гырысь классын велӧдчысьяслӧн лоӧ позянлун шойччыны юркарса ӧти дзоньвидзалун сӧвмӧдан шӧринын. Фестиваль-конкурс котыртӧмын водзмӧстчис КР-са Финн-йӧгра культурнӧй шӧрин войтырсикас политикаса министерство отсӧгӧн. [Комиинформ.] {Оксана Васильева @ Луньын нэмӧвӧйся олысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} ЛУНЬЫН НЭМӦВӦЙСЯ ОЛЫСЬ Урасьӧм 17 лунӧ Лунь грездысь войнаса ветеран Георгий Никандрович Микушев пасйис ыджыд тшупӧда пас — 100 арӧс. Висер сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлысь Анна Попова, нывбабаяслӧн котырӧн веськӧдлысь Оксана Пинягина да йӧзӧс социальнӧя могмӧдан юкӧнын уджалысь Валентина Габова ветлісны чолӧмавны юбилярӧс. Ыджыд арлыд вылӧ видзӧдтӧг, Георгий Никандрович аскылӧ бура на: пукалӧ пызан сайын, керка пытшкын ноксьӧ на, сёрнитӧ, аддзӧ, сӧмын пельыс сьӧкталӧма. Тыр-бур вежӧра на и Гӧсьтъясӧс паныдаліс радпырысь, окотапырысь варовитіс. Аслас олӧм йылысь казьтыштіс уна шензьӧданатор. Чужӧма-быдмӧма Лунь грездын уна челядя да зіль семьяын, вӧлӧма 6 челядь: Виталей, Усьтинь, Наста, Микулай, Семе да медічӧтыс Георгий. Сёрнитігас унаысь тӧдчӧдіс, мый йӧзыс пыр шуӧмаӧсь Егорӧн, батьыс жӧ веськӧдлӧма, абу пӧ Егор, а Георгий — победитель. Семья олӧма бура, видзлӧмаӧсь уна скӧт. Репрессия кадӧ кулачитлӧмаӧсь, став семьясӧ ыстылӧмаӧсь Владивостокӧ. Ставныс пукавлӧмаӧсь, кӧть район абу эскӧдӧма кулакъясӧн. Ыджыд да кыпыд олан керкасӧ нулӧмаӧсь Сюзяыб грездӧ правление улӧ. Лагерысь локтӧм бӧрын семья выльысь стрӧитчӧма. Война пансян воӧ Георгийлы вӧлӧма 30 арӧс. Сылы мойвиис тышкасьны вӧрӧгкӧд война заводитчӧмсянь Ыджыд Вермӧмӧдз. Синва сорӧн казьтыштіс, мый служитӧма автоматчикӧн, вуджӧма уна вира тыш пыр и абу весиг ранитчылӧма. Нёль воӧн Никандрович воліс уна кар-сиктӧ, государствоӧ, вӧтліс немечьясӧс Германияӧдз. «Кор вӧлі ичӧт на, мунім мамкӧд Сюзяыбӧ. Паныдасис тӧдысь пӧль Ӧврам, видзӧдліс менсьым ки пыдӧсӧс да шуис: «Ок, детинка, мый дыра тэ олан! Да кымын туй тэ аддзылан! Тадзи и лоис: тырті 100 арӧс, кытшовті став мушарсӧ», — висьталіс Никандрович. Александра Хрисонфовна гӧтырыскӧд чужтылісны 7 челядьӧс, ёна радейтіс гӧтырсӧ, вӧлі шань батьӧн. Ӧні челядьыс, Агния, Лидия да Ӧльӧксан, тшӧкыда волывлӧны бать ордӧ. А Валентин пиыс олӧ сыкӧд. Нӧшта ыджыд арлыда морт юксис аслас оласногӧн: некор абу куритчылӧма, этшаник юлӧма, пыр уджалӧма. Зільлӧма МТС-ын, медводз трактористӧн, сэсся сэні жӧ — бригадирӧн, сельпоын — пекарӧн. Пенсия вылӧ петӧма дизельнӧй станцияын уджалӧм бӧрын. Эм уна аттьӧалана гижӧд. Сиам Георгий Никандровичлы дзоньвидзалун, мед Енмыс сетас сылы уна шондіа лун на аддзывны, кыпыд руӧн овны! [Оксана ВАСИЛЬЕВА. Снимокыс авторлӧн.] {Оксана Гудырева @ Парламентӧ туй @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} ПАРЛАМЕНТӦ ТУЙ Кольӧм вежонӧ районса велӧдчанінъясын помасис школьнӧй парламентӧ кандидатъясӧс индӧм. Сідзжӧ школаясын водзӧ нуӧдсьӧ бӧрйысьӧм водзвывса агитация. Ставлы тӧдса, мый рака (март) 13 лунӧ верстьӧяслӧн бӧрйысьӧмъяскӧд тшӧтш мунасны и челядьлӧн бӧрйысьӧмъяс. Ми аддзысьлім да сёрнитім районса школьнӧй бӧрйысян комиссияӧ пырысьяс Марина Ребровакӧд да Яна Закаблуккӧд. — Ті — школаса бӧрйысян комиссияын медшӧр мортъяс, кутшӧм удж пӧртанныд? — Ышӧдам велӧдчысьясӧс пырӧдчыны бӧрйысьӧмъяс Та кындзи, юӧртам бӧрйысян кампаниялӧн удж йылысь. Ми медводзын мунысьяс и могным — отсась-ны тайӧ тӧдчана бӧрйысьӧмъясын. — Таво медводдзаысь мунас районса Школьнӧй Сӧветӧ бӧрйысьӧм. А лоас-ӧ нӧшта? — Гӧгӧрвоӧдӧм (Положение) серти — кык вонас ӧтчыд. — Висьталӧй, мый нуӧдӧма нин бӧрйысьӧм водзвывса мероприятиеяс пиысь? — Помасис кандидатъяс йылысь юӧръяс чукӧртӧм. Сідзжӧ пасъялім депутатпуясӧс. Тӧрыт районса администрацияын кандидатъяслы кыпыда сетісны мандатъяс. — Кутшӧм классын велӧдчысьясӧс индісны депутатпуясӧ? — 1–11 классын велӧдчысьясӧс. — Став-ӧ велӧдчысьыс вермасны бӧрйысьны? — Бӧрйысям ставӧн, 1 классын велӧдчысьяссянь школа помалысьясӧдз. — Уна-ӧ депутатпуыс? — 44 кандидат: быд школаысь кыкӧн. — Кор да кыдзи кутанныд бӧрйысьны? — Вӧскресенньӧӧ, рака 13 лунӧ, 9 чассянь 11 часӧдз районса школаясын. Аскӧд колӧ босьтны чужӧм йылысь эскӧдана гижӧд либӧ паспорт. Бӧрйысьӧм дырйи бюллетеньын кандидатлӧн ним весьтын квадратӧ колӧ пуктыны пас. — Кытчӧдз мунас агитация? Ӧд тӧдса, верстьӧлӧн бӧрйысьӧмъяс дырйи весиг йӧзӧдлӧны «чӧв лун», кор агитациясӧ оз позь нуӧдны — Миян бӧрйысьӧмъясын татшӧмыс оз ло. Агитация позьӧ нуӧдны и бӧрйысян лунӧ. [Сёрнитіс Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Пасйисны «Хрусталь БаНКаӧн» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} ПАСЙИСНЫ «ХРУСТАЛЬ БАНКАӦН» Кольӧм пекничаӧ КР-са опера да балет государственнӧй театрын «Хрусталь БаНКаӧн» пасйисны республика «нимӧдысь» политикъясӧс да общественникъясӧс. Найӧс, кодъяслӧн нимъяс тшӧкыда петавлісны федеральнӧй СМИ-ясын шензьӧдана гижӧдъясын. Быд татшӧм политикӧс, Каналан Сӧветса депутатӧс, бизнесменӧс да общественникӧс вӧлі пыртӧма торъя номинацияӧ. Бӧръяас, «Вося морт» нимпасын, вермысьӧн лои миян районысь Алексей Королёв. {Василий Попов @ Пышйис мыждӧмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} ПЫШЙИС МЫЖДӦМЫСЬ Сӧветскӧй Армияын, стӧча кӧ учебкаясын, быдса во служитӧм бӧрын веськалім ӧти полкӧ, ӧти батареяӧ да весиг ӧти взводӧ, но торъя отделениеясӧ, куим зон. Украинеч младшӧй сержант Иван Тихолаз, украинеч жӧ ефрейтор Василий Марусич да же, радӧвӧй Василий Попов (ог тӧд мыйла, но сійӧ вонас сержантскӧй званиесӧ бӧръя кыкыслы эз сетны, кӧть и вӧліны найӧ боевӧй да политическӧй дасьтысьӧм кузя отличникъясӧн). Салдатыд кӧть и узьӧ, но, кыдзи тай шуласны, служба пыр мунӧ водзӧ. Тадзи исковтісны кык во. Кык Василий лоим сержантъясӧн. Кыдзи бура служитысь салдатъясӧс, миянӧс ставнымӧс лэдзлісны отпускӧ. Миян взвод сідзжӧ лои «отличнӧй» нима. Дерт, дыр кадӧн унатор вӧвлі, но... Ог помнит, медым кӧть ӧти вой, караулъясӧ ветлӧмысь ӧтдор, Иван Тихолаз эз петав «самоволкаӧ». Татчӧ содта, мый миян часть сулаліс карын, Гагарин проспект бокын. Проспект саяс вӧліны видз-му овмӧс да химико-технологическӧй институтъяслӧн общежитиеяс. Матын жӧ и колхозлӧн рынок да уна мукӧд учреждение да организация, олан керка. Но... Ми служитім да олім джуджыд каменнӧй потшӧс сайын. Карӧ петӧм могысь сетлісны документ, сійӧс петкӧдлім контрольно-пропускнӧй пунктын (КПП-ын). Но кыдзи коркӧ шулӧмаӧсь еврейяс, быд положениеысь пӧ эм кык петан туй. Иван Тихолаз, зэв мича статя да чужӧма, спортивнӧй тэчаса, ыджыд тушаа зон. Вӧлӧм сійӧ петавлӧ карӧ джуджыд потшӧс вомӧн вуджӧмӧн. Содта, татшӧм зонтӧ уна ныв радейтлісны, уналӧн «косьмыліс» сьӧлӧм. Ӧтчыд сійӧ мунас Лоцманка нима кӧрт туйвывса грузӧвӧй вокзалӧ. Друг аддзас матыстчысь военнӧй патрульӧс. Иван зэв ӧдйӧ пырас троллейбусӧ. «Мыні тай», — сӧмын и удитіс думыштны, а троллейбуслӧн воддза ӧдзӧсӧд пырис патрульысь старшӧй — капитан, бӧръя ӧдзӧсӧдыс — сержант да салдат. Ковмис Иван Тихолазлы петны патрулькӧд троллейбусысь. «Ваши документы!», — корас капитан. Мый вӧчны? Сетан документтӧ — пуксьӧдасны гауптвахтаӧ, сэсся частьын сержант чинтӧ киритасны да нӧшта «декабристӧн» лоан (демобилизуйтчан декабрын, дзик Выль во водзын. — В. П.). «Э-э, а менам документӧй абу», — вочавидзас Иван капитанлы. «Документ абу?! — шуас капитан да содтас — Сідзкӧ мунам комендатураӧ». «А кӧні нӧ комендатураыс?», — юалӧ мыжмӧм «самовольщик», кӧть эськӧ ачыс зэв бура тӧдӧ, кӧні сійӧ меститчӧ — миян частькӧд орччӧн. Капитан индас кинас комендатуралань. А Иван и шуас: «А меным колӧ мунны татчӧ». И петкӧдлас мӧдарӧ, звирк бергӧдчас и зэв ӧдйӧ котӧртас-пышъяс патрульысь. Видлас эськӧ патрульыд суӧдны пышйысьтӧ да... Найӧ ӧд эз тӧдны, мый миян Ваня спортивнӧй ордйысьӧмъяс дырйи дженьыд дистанцияяс вылын (100 метра да с. в.) дивизия пасьта пыр шедӧдліс медводдза местаяс. [Василий ПОПОВ] {Kodko @ Чуксалӧ ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-01.} ЧУКСАЛӦ ЯРМАНГА Тайӧ пекничаӧ, рака (март) 4 лунӧ, юрсиктын мунас видз-му овмӧс ярманга. Паськӧдчас сійӧ, кыдзи и пыр «Союз» кинотеатр дорын. Вузӧс вылын лоӧны республикаса да районса видз-му овмӧс кутысьяслӧн вӧлӧга: йӧв-яй, рысь-нӧк, пӧжас да уна мукӧдтор. {Kodko @ Вося Велӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-09.} ВОСЯ ВЕЛӦДЫСЬ Кӧрткерӧсса шӧр школаын коми кыв да литература велӧдысь Лидия Игнатова (снимокын) — «Вося велӧдысь — 2011» районса конкурсын вермысь. Сійӧ велӧдӧ 21 во. Лидия Николаевна — вылыс квалификацияа велӧдысь — пыртӧ уджас чужан му туялан материалъяс, коми йӧзкостса фольклор. Рольясӧн ворсӧм, балаяслӧн (проектъяслӧн) метод, котырӧн да кыкӧн уджалӧм да сідзи водзӧ — ставсӧ тайӧс велӧдысь пыртӧ ыджыд вермӧмъяс шедӧдан нырвизя велӧдӧмӧ. «Вося велӧдысь» радейтӧ лыддьысьны, медсясӧ философия сюрӧса небӧгъяс. Субӧтаӧ Кӧрткерӧсса шӧр школаын вӧчисны кывкӧртӧдъяс Агния Суханова нима козин вылӧ «Вося велӧдысь — 2011» районса конкурслы. Ордйысьӧмӧ пырӧдчысь енбиа дас велӧдысь пиысь сизимӧс пасйисны конкурслӧн лауреат нимӧн. Медводдза да мӧдӧд места шедӧдісны юрсиктса шӧр школаысь велӧдысьяс, коймӧдын лоис Шойнаты сиктысь велӧдысь. Конкурс восьтісны рака (март) 3 лунӧ Лӧкчимдінса шӧр школаын. Куим лун чӧж районса велӧдысьяс петкӧдлісны уджсикас серти кужӧмлун-тӧдӧмлунъяссӧ. Нуӧдісны восьса урокъяс, мастер-классъяс, уджъёртъяскӧд юксисны опытӧн. Найӧ уджалісны-ордйысисны Лӧкчимдінса, Адзорӧмса да Кӧрткерӧсса шӧр школаясын. Кыдзи тӧдчӧдіс конкурслӧн жюриӧн юрнуӧдысь Анна Шрамм, ордйысьысьяс пӧвстын вӧліны пӧ и ыджыд опыта, и том, велӧдан уджӧ неважӧн на босьтчысь, велӧдысьяс. Та вылӧ видзӧдтӧг, ставныс пӧ петкӧдлісны ассьыныс велӧдан уджсямсӧ. «Конкурс петкӧдліс, мый тайӧ велӧдысьясыс — Енсянь велӧдысьяс», — кывкӧрталіс донъялысь А. Шрамм. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн медводз пасйисны лауреатъясӧс. Найӧс чолӧмаліс велӧдӧмӧн районса веськӧдланінӧн юрнуӧдысь Юлия Савина. Грамота да ловъя дзоридзьяс сетісны ордйысьӧмлӧн лауреатъяслы: Ольга Федосеевалы (Нёбдін), Валерьян Ивановлы (Ыджыдвидз), Татьяна Елохиналы (Пӧддельнӧй), Зоя Черкасовалы (Лӧкчимдін), Валентина Бармичевалы (Керӧс), Валентина Забоевалы (Адзорӧм) да Надежда Королёвалы (Пӧддельнӧй). А медводдза местаяс босьтысьясӧс нимӧдіс да чолӧмаліс районса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Коймӧд местаысь Грамотаӧн да дзоридзьясӧн сійӧ пасйис Шойнатыса шӧр школаын посни классъясӧс велӧдысь Наталья Макароваӧс. Мӧд местаӧн чолӧмаліс Кӧрткерӧсса шӧр школаын посни классъясӧс велӧдысь Зоя Вольфӧс. А медводдза местаӧн — «Вося велӧдысь — 2011» нимӧн — Кӧрткерӧсса школаын коми кыв да литература велӧдысь Лидия Игнатоваӧс. Сідзжӧ Николай Иванович бурсиис став велӧдысьыслы: налӧн тӧдчана уджын выль вермӧмъяс да тыр-бур олӧм. Медбӧрын конкурсантъясӧс чолӧмалісны велӧданінъясӧн веськӧдлысьяс, уджъёртъяс, велӧдчысьяс да рӧдвуж. Аслыспӧлӧс, кыпыд, козин вӧчисны и кӧрткерӧсса велӧдчысьяс. Мероприятие дырйи найӧ петкӧдчисны сьӧлӧм вӧрзьӧдана сьылӧмӧн. Таӧн мичмӧдісны да радлун вайисны видзӧдысьяслы. {Kodko @ Ордйысисны вермытӧм челядь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-09.} ОРДЙЫСИСНЫ ВЕРМЫТӦМ ЧЕЛЯДЬ Рака (март) 2 лунӧ челядьлӧн Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаын йӧзлы отсӧг сетан Шӧринса специалистъяс нуӧдісны вермытӧма челядь пӧвстын «Ноко, зонкаяс да нывкаяс» ордйысьӧм. Винёвлун, пельклун, кужӧмлун волісны петкӧдлыны Кӧрткерӧсысь, Лӧкчимдінысь да Адзорӧмысь вермытӧм челядь асланыс бать-мамкӧд. Нывкаяс котыръяс вылӧ юксьӧмӧн петкӧдлісны кужӧмлун борщ пуӧмын, кӧлуй бура тэчӧмын, лентаяс кӧрталӧмын. А зонкаяс тӧдмалісны военнӧй сюрӧс вылӧ кывъяс, бӧрйисны походӧ мунӧм могысь кӧлуй, а сідзжӧ лыйсисны. Ордйысьӧм дырйи котыртсьылісны и мукӧд конкурсъяс. А помас нывкаяс да зонкаяс чолӧмалісны ӧта-мӧднысӧ гажъясӧн да козьналісны открыткаяс, кодъясӧс асьныс жӧ и вӧчалісны. {Kodko @ Шедӧдісны зарни @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-09.} ШЕДӦДІСНЫ ЗАРНИ Рака тӧлысьлӧн медводдза лунъясӧ юркарса Раиса Сметаниналӧн стадион вылын мунісны вермытӧмаяс пӧвстын лыжи вылын ордйысьӧмъяс. Петкӧдлыны тэрыблун ёртъяс пӧвстын ветлісны и миян районысь спортсменъяс: юрсиктысь Афанасий Удоратин да Шойнатыысь Павел Мишарин. Асланыс арлыдаяс пӧвстын найӧ кыкнанныс шедӧдісны медводдза места. Тайӧ ордйысьӧмъяс вылын петкӧдчис и нималана спортсменка, олимпийскӧй чемпионка Мария Иевлева. — Ме аслам синъясӧн аддзи, кутшӧм бура да винёва котралӧ торъя лыжи-дадь вылын Мария, — висьталӧ миян корреспондентлы Афанасий Удоратин. — Сійӧс некодкӧд он ӧткодяв. Молодеч, Маша! {Kodko @ Юркарын нималас Типӧсикт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-09.} ЮРКАРЫН НИМАЛАС ТИПӦСИКТ Районын тырвыйӧ дасьтӧны культураса Лунъяс кежлӧ уджтас, мый мунас тавося лӧддза-номъя (июнь) тӧлысьын Сыктывкарын. Сідз, юркарын миян район петкӧдлас Типӧсикт грездлысь («Висер» сикт овмӧдчӧминӧ пырӧ) культура да оласног. Тӧдчӧдам, Типӧсикт меститчӧма бокӧ ыджыд туйысь. Талун сэні олӧ кыксё морт. Грездсаяс ӧні-ӧдз вермӧны кутны петровскӧй кадся традицияяс да обрядъяс. Ӧніӧдз сэні абу ни потшӧс, ни спутникӧвӧй антенна, а сёян-юан да гортса кӧлуй видзӧны кумъясын (амбаръясын). Медводдзаысь Типӧсикт грезд йылысь пасйӧмаӧсь 250 во сайын. Ас му туялысьяс нуӧдісны ыджыд удж грезд тӧдмалӧмын, выльмӧдісны татчӧс олысьяслысь сизим кӧленаа ордлысь история. Сідзжӧ, лои чукӧртӧма сё джын сайӧ печкан да рӧд петкӧдлысь пас. Ӧнія олысьяс пиысь унаӧн на тӧдӧны ассьыныс орд. Районлӧн культура Лунъясӧ юркарын петкӧдчасны типӧсиктса сьылысь котыр, асланыс ичӧт Айму йылысь висьтасясны и грездса олысьяс. Ӧнія да вӧвлӧм Типӧсикт лоӧ петкӧдлӧма снимокъяса, серпасъяса, паськӧмъяса выставкаясын. Колӧ тӧдчӧдны, кыӧм кепысь-носки вылын серпасъяс ёна ӧткодьӧсь мансияслӧн пу енкӧд да удмуртъяслӧн важся серкӧд. Типӧсиктса быд серлӧн эм аслас ним, быд пас кутӧ торъя син пӧртӧм. Типӧсикт гӧгӧр нӧдъяна абу сӧмын туясьысьяслы, но и учёнӧйяслы. Ӧд тайӧ грездын, кыдзи и мукӧд районын, оз овны крысаяс. Мыйла? Тайӧ гӧгӧрвотӧмторсӧ ӧніӧдз на некод эз вермы тӧдмавны. Но грездсалӧн висьталӧм серти, татчӧс му кӧ нуны мӧд сиктӧ да резны кутшӧм кӧ стрӧйба дорӧ, то крысаяс пышъясны пыр кежлӧ. {Оксана Пинягина @ Аймукӧд ӧти арлыдаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-15.} АЙМУКӦД ӦТИ АРЛЫДАӦСЬ Висерын медыджыд арлыда олысьлы — войнавывса ветеран Алексей Александрович Игушевлы — урасьӧм (февраль) 26 лунӧ тыри 90 арӧс. Чолӧмавны тшупӧда пасӧн юбилярӧс волісны МВД-са ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Иван Ефимович Габов да МВД-са ветеран, войнавывса ветеран Алексей Иванович Туркин, сикт овмӧдчӧминӧн да нывбабаяслӧн котырӧн веськӧдлысьяс, география вӧвлӧм велӧдысь Валерия Алексеевна Габова. Гӧсьтъясӧс меліа вочаалісны кӧзяин пияныскӧд. Валерия Алексеевнаӧс, ачыс Печораысь, институт помалӧм бӧрын ыстӧмаӧсь Висерӧ. Овмӧдчылӧма Игушевъяслӧн керкаӧ. Нывбаба казьтылӧ на йылысь сӧмын бурӧн. Волывлӧ видлыны Александровичӧс. Тшай юигӧн сёрнитісны важ да ӧнія олӧм йылысь. Алексей Александрович висьталіс, мый война дырйи воліс Чехословакияӧдз, эм уна награда. Видзӧ найӧс ас вӧчӧм рамкаын, стен вылын. Война бӧрын зільӧма комсомоллӧн райкомитетын, пӧшти 20 во — участкӧвӧйӧн. Нӧшта 20 во — вӧралысьӧн. Ёна радейтӧ вӧр-ва: вӧраліс кытчӧдз вермис. Лия Александровна гӧтырыскӧд олӧмаӧсь нелямын воысь унджык, быдтісны куим пиӧс. Ветеран олӧ ӧтнас, гажӧдӧ да видзӧ сійӧс нёль кока ёрт — пон. Владимир, Иван да Александр пияныс батьсӧ пыдди пуктӧны. Кӧть и олӧны бокын, но тшӧкыда волӧны, тӧждысьӧны, отсасьӧны. Олӧма мортӧс оз вунӧдны и сиктса рӧдвуж. (Вылыс снимокын: А. А. Игушев Владимир да Иван пияныскӧд). А рака (март) 6 лунӧ 90 арӧс тыртіс Висерысь мӧд медыджыд арлыда морт — Евдокия Фёдоровна Панюкова, висерса ног — Педьӧ Ӧдя. Фёдор Тихонович да Федора Андреевна Михайловъяслӧн вӧлӧма 6 челядь: Усьтинь, Семӧ, Еле, Наста, Василей да Ӧдя. Одюк чужлӧма гидын идрасигӧн. Евдокия 13 арӧссянь уджавлӧма кер дорын. Уджыд, майбыр, тырмылӧма: и пӧрӧдчылӧма, и чӧвтасьлӧма, и бригадиравлӧма, и конюкавлӧма, и стӧрӧжавлӧма. Война кадӧ, 1946 воӧдз, Пугдымын вӧр пӧрӧдлӧмаӧсь, сэсся 1957 воӧдз — Мартестанын. Вӧвлӧма сиктса депутатӧн. 1947 воӧ ыстылӧмаӧсь Архангельскӧ депутатъяслӧн слёт вылӧ. — Муніс ордйысьӧм: колі пӧрӧдны «Дружба» пилаӧн пу. А ме сэтшӧм пиланад ог куж да заводиті дзижгыны ручнӧйӧн. Пӧрӧді ставсьыс медводз да пыр жӧ морӧсӧ пысалісны медаль, — висьталіс Фёдоровна. Кӧть и ань быдтіс ӧти нылӧс, но внук-правнукӧн озыр — кӧкъямысӧнӧсь. Луныс вӧлі гажа, шондіа. Керка тырыс пукалісны нывъёртъясыс: варовитісны, шмонитісны, сералісны. Веськыда кӧ шуны, Евдокия Фёдоровналы некыдзи на он сет та мында арлыдсӧ. Збой, ён (ен сыкӧд), уна удж на бергӧдӧ: пескӧн ноксьӧ, турун нӧбйӧн новлӧдлӧ, отсасьӧ рӧдвужыслы. Олӧма аньлӧн керка пыр восьса локтысьлы. Сиам Алексей Александровичлы да Евдокия Фёдоровналы дзоньвидзалун, верманалун, кыпыдлун! (Улыс снимокын: Е. Ф. Панюковаӧс чолӧмалӧ сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова). [Оксана ПИНЯГИНА. Снимокъясыс авторлӧн.] {Оксана Гудырева @ Багатыр Степанлӧн гираӧн колльӧдісны тӧв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-15.} БАГАТЫР СТЕПАНЛӦН ГИРАӦН КОЛЛЬӦДІСНЫ ТӦВ Воддза вӧскресенньӧӧ Одыбын колльӧдісны тӧв, сигӧртісны йӧввыв вежон, ордйысисны «Россияса Лыжня» вылын. Мероприятие котыртӧм-нуӧдӧмын водзмӧстчисны школаын да челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринын уджалысьяс и велӧдчысьяс. Спорт сора гажӧдчӧм муніс школадорса эрд вылын. Медводз нуӧдісны лызьӧн ордйысьӧмъяс. Том и верстьӧ, 100 сайӧ морт, сувтлісны лызьяс вылӧ да петкӧдлісны винёвлун-тэрыблунсӧ. Медводдза места шедӧдысьясӧс пасйисны спортивнӧй шапкаясӧн. Верстьӧ и томулов окотапырысь пырӧдчисны ворсӧмъясӧ, ордйысьӧмъясӧ: канатӧн кыскасьӧм, чехарда, даддьӧн исласьӧм, гӧликӧн лыйсьӧм, кер вылын мешӧкъясӧн вермасьӧм да сідзи водзӧ. Зонъяс, айловъяс да весиг нывбабаяс чӧредын сулалісны, медым шыбитны йӧзкостса легендаысь багатыр Паком Степанлысь 32 кг гира. Но та сьӧкта «кӧртыд» некодлы эз сетчы — шыблалісны 16 кг сьӧкта гира. Ордйысьӧмъяс бӧрын 7-ӧд классын велӧдчысьяс гажаа ливкйӧдлісны частушкаяс. Пасъям, тайӧ пӧрйӧ аслыспӧлӧса муніс чучела сотӧм. Гырысьджык зонъяс видзисны полокалӧӧс сотӧмысь. А зонпосни штурмӧн босьтісны йӧввывдырся пассӧ: налӧн могӧн вӧлі ӧзтыны чучела. И тайӧ артмис! Медбӧрын школалӧн нуръясянінын ставӧн юисны тшай блинӧн да уна пӧлӧс пӧжасӧн. Быдӧн шуисны, зэв пӧ бура коли гажӧдчӧм-шойччӧм. Ставлы нимкодь. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Kodko @ Бӧрйысим! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-15.} БӦРЙЫСИМ! Кольӧм шойччан лунӧ районса олысьяс бӧрйисны депутатъясӧс Каналан, «Кӧрткерӧс»МР-са Сӧветъясӧ. Водз асывсянь юрсиктса ӧти бӧрйысян участокӧ воліс и миян газетӧ гижысь. Медводз сійӧ сёрнитіс участокса председатель Валентина Шестаковакӧд. «Миян индӧм участокын бӧрйысьӧм мунӧ бура, йӧз локтӧны ӧта-мӧд бӧрся, ставныс кыпыд руаӧсь. Да и ачыс бӧрйысьӧм мунӧ лӧня. Кута лача, мый лоӧны бур кывкӧртӧдъяс и бӧрйысьысьяс лоӧны дӧвӧленӧсь наысь», — юксис В. Шестакова. А со мый висьталӧны асьныс бӧрйысьысьяс: Марина Елфимова, юрсиктса школаын 11 классын велӧдчысь: — Бӧрйыся медводдзаысь на. А талун ме абу сӧмын бӧрйысьысь, но, нӧшта на, и уджала, разӧдала календарикъяс. Лыддя, мый бӧрйысьӧмъяс колӧны. И виччыся наысь сӧмын бурланьӧ вежсьӧмъяс. Раиса КОЮШЕВА, пенсионер: — Аслам олӧмын некор на эг ӧтдортчыв бӧрйысьӧмъясысь, пыр ветла. Со и талун водз асывсянь кыла кыпыдлун, окота ӧдйӧджык котӧртны да сетны ассьым гӧлӧс. Эска, мый и Каналан, и райсӧветӧ веськаласны бур тӧдӧмлуна да йӧз вӧсна тӧждысьысь депутатъяс. Анатолий УСАЧЁВ, велӧдысь: — Удж вылӧ мунігӧн со пыралі и бӧрйысьны. Видзӧдлам, кутшӧм лоӧны результатъяс? Окота, мед сӧветъясӧ веськаласны бур йӧз. {Kodko @ Дженьыда Висерын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-15.} ДЖЕНЬЫДА ВИСЕРЫН Нывбабаяс лун кежлӧ татчӧс школаын котыртсьыліс «Тувсовъя дзоридзьяс» конкурс. Вермысьӧн лоины Лиза Мишарина (1 класс), Марта Игушева (2 класс), Кристина Макарова (3 класс), Маша Лавицкая (4 класс). Конкурс дырйи жӧ муніс кыпыд концерт. Ичӧт классын велӧдчысьяс сьылісны частушкаяс, гырысьджыкъяс — висьталісны кывбуръяс, петкӧдлісны сценка, сьылісны сьыланкывъяс. А 5–11 классъясысь нывъяс, Алёна Калистратова, Настя Габова, Вероника Габова, Даша Игушева, Мария Габова, вермасисны «Мисс-Весна» ордйысьӧмын. Нывъяс петкӧдлісны визитнӧй карточка, сьылісны-йӧктісны, висьталісны кывбур, тӧдмалісны пӧсуда, вӧчалісны чышъянысь юр кышӧдъяс. «Мисс-Весна» ним шедӧдіс Даша Игушева. Алёналы вичмис «Енбиа ныв» ним, Настялы — «Сьӧлӧм босьтчӧдана» ним, а «Мича вӧраса ныв» да «Аслыспӧлӧс ныв» нимпасъясын вермисны Вероника да Мария. Нывбабаяслӧн лунӧ школаса ыджыд залын муніс кыпыд аддзысьлӧм. Медводз сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова чолӧмаліс Антонина Каневаӧс, Наталья Габоваӧс, Мария Елизароваӧс, Оксана Михайловаӧс, Зоя Габоваӧс, козьналіс налы козин да сетіс грамотаяс. Тайӧ мамъяс, кодъяслӧн челядь зэв ёна водзмӧстчӧны лызьӧн котралӧмын. Нывбабаяслӧн сӧвет вӧчис кывкӧртӧд «Мамуклы козин» ордйысьӧмын. Сыӧ пырӧдчыліс вит ныв-зон. Вермысьӧн лои Ида Игушева, мӧд местаӧ петіс Игнат Пинягин, коймӧдын лои Кристина Макарова. А Аня Попова да Кирилл Михайлов юксины ӧта-мӧд костас нёльӧд да витӧд местаяс. Конкурс котыртысьяс да нуӧдысьяс пасйисны ордйысьысьясӧс грамотаясӧн да козинъясӧн. {Анна Сурнина, Татьяна Холопова @ Корасисны «Гажа валяйын» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-15.} Корасисны «Гажа валяйын» Пӧдтыбокса «Зорюшка» народнӧй хор петкӧдчис «Гажа валяй» республикаса народно-обрядӧвӧй гажын. Пӧдтыбоксаяс петкӧдлісны Кӧрткерӧс районса йӧзлӧн традицияяс серти «Югыд шондіӧй, ыджыд вӧляӧй» ним улын корасьӧм обряд. Гажӧдчӧмыс муніс ывла вылын. Медводз нуӧдісны ворсӧм сора театрализованнӧй петкӧдчӧм. Сьылісны-йӧктісны гаж вылӧ воӧм гӧсьтъяс. Сцена вылӧ котыр бӧрся котырӧс корис Валяйка. Видзӧдысьяс ордйысисны-венласисны йӧввывдырся ворсӧмъясын: гез кыскалісны, кер вылын вермасисны, сюръя вылӧ кайлісны, петкӧдлісны медся бур ислалантор. Сэсся ывлавывса гаж вуджис Визинса РДК-лӧн сцена вылӧ. Тані муніс «Гажа валяй» фольклорнӧй фестиваль. Петкӧдчисны котыръяс Сыктыв, Сыктывдін, Кӧрткерӧс, Емдін районъясысь, Сыктывкарысь, Эжваысь, Вологда обласьтысь, «Балалайка» профессиональнӧй ансамбль да Коми Республикаса народнӧй артистка Лидия Логинова. Гаж помасис котыръяслӧн серамбана частушкаяс сьылӧмӧн. Медбӧрын муніс «Этнодискотека». «Зорюшка» гажӧдіс видзӧдысьясӧс да и асьныс бура гажӧдчисны-шойччисны. [Анна СУРНИНА, Татьяна ХОЛОПОВА. Пӧдтыбок.] {Любовь Ахрименко @ 95 арӧс — абу на пӧрысь кад @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-22.} 95 Арӧс — Абу На Пӧрысь Кад Мыйта сьӧкыдсӧ пыкин да венін! Но эн измы — век мелі да шань. Вай жӧ Енлы моз копыртчам тэныд, Коми ань. (Г. Юшков) Татьяна Николаевна Безносикова йылысь оз позь шуны сьыланкывйысь кывъясӧн, мый сійӧ «ичӧтик да косіник». Кор ме медводдзаысь аддзи тайӧ нывбабасӧ, то эг мӧвпышт сылӧн та ыджда арлыд йылысь. А сылы таво тыри 95 арӧс! Ань олӧ Кӧрткерӧс сиктлӧн катыдын. Сійӧ томӧн уджавлӧма тракторнӧй бригадаын бригадирӧн — Коми республикалӧн помтӧм-дортӧм муяс вылын. Мунім Ия Васильевнакӧд, нималана Л. П. Дьяконов трактористлӧн быдтас нывкӧд, видлыны миян сиктын медпӧрысь олысьӧс. Ывла ӧдзӧссӧ восьтіс ичӧт тушаа нывбаба. Пырим. Миян водзын сулаліс статя, пельк, ас кыӧм мича свитера, сӧстӧм синъяса, нюмъялысь ань. Ме шӧйӧвошӧмӧн видзӧді ыджыд арлыда нывбаба вылӧ да мӧвпалі: «И сійӧ чужтіс да быдтіс ӧкмыс челядьӧс?! И уджаліс трактористкаӧн? Нӧшта и бригадирӧн...». Пансис сёрни. Вӧлӧмкӧ, Татьяна Николаевна 30 сайӧ во бригадиралӧма. Ыджыд войнаӧдз, 1936 воын, райкомса уджалысь чукӧртас республика пасьтаысь мужичӧйясӧс да том нывъясӧс и ыстас Визинса МТС-ӧ. Чина морт шуӧма, гашкӧ пӧ, лоас война, и колӧ котыртны нывбаба-трактористъяслысь бригадаяс. Найӧс шулӧмаӧсь «краткосрочники девушки-трактористки». Зіль нывка ӧттшӧтш полякъяскӧд уджавлӧма Расъюын. Выль муяс весавлӧмаӧсь: пу-мыръяс бертлӧмаӧсь-перъялӧмаӧсь. Сэні уджавлӧмаӧсь донса казакъяслӧн ыстӧм семьяяс. «Но и зільӧсь да веськыдӧсь найӧ! Мыйла сӧмын найӧс миян кӧдзыд инъясӧ ыстылісны?», — шогсьӧмӧн висьталӧ вомъёртӧй. Сэки трудодень вылӧ сетлӧмаӧсь 3 кг шабді да ӧти шайт сьӧм. 1938 воын Татьяна петӧ верӧс сайӧ. Ӧтлаасисны шань да зіль МТС-са главнӧй механик Иван Безносиковкӧд. Кор Татьяна уджаліс Озёлын, вӧлӧма кӧлесаа 10 трактор, 5 ХТЗ да содтӧд вайӧмаӧсь «Универсал» трактор. Тайӧ тракторыс, ӧні шуӧны «Унькаӧн», регыд кутас сулавны Кӧрткерӧс шӧрын, паркын. «Унькалысь» двигательсӧ заведитлӧмаӧсь «спускӧвӧй» рычаг отсӧгӧн. И тайӧс вермылӧма вӧчны сӧмын Озёлысь Миша Лыткин. Вӧлӧм, Мишаӧс нуасны армияӧ, да сэсся некоді абу кужлӧма заведитны Белоруссияысь вайӧм ичӧт машинасӧ. «Медводз буксуйтас, шляпкысяс бӧр кӧлесаяс вылас... и пом», — сералігтырйи казьтыліс вӧвлӧм трактористка. Безносиковъяслӧн семья овлӧма и Пажгаын, и Маджаын, и Курьядорын. Татьяна Николаевна кужӧмӧн бригадиравлӧма, бура пӧртлӧма уджсӧ. Сійӧ нуӧдлӧма учёт, медым карасинсӧ эз ёна видзны. Ачыс кывзылӧма двигательлысь уджалан шысӧ. Жугалӧма кӧ — разяс да нуас МТС-ӧ, а дзоньталӧмсӧ — бӧр тэчас. Газогенераторнӧй тракторъяссӧ заправляйтлӧмаӧсь кыдз пес чуркаясӧн. Мешӧк тыр пес лои кыскавны нывъяслы. Кӧть вӧлі сьӧкыд, но планъяс тыртлісны. Ӧд страналы колі нянь. Вомъёртӧй висьталіс, мый нывъяс уджавлӧмаӧсь юбкааӧсь. Гачьяссӧ вурлӧмаӧсь мешӧкъясысь. «Сьӧкыд уджыс, лун и вой уджалім; план тыртлім 150 прӧчентӧн. А гортын на и челядь...», — ышловзьӧмӧн шуис 95 арӧса ань. Вӧвлӧм трактористка медальяснас эз ошйысь. Казьтыліс, мый Озёлын уджалігас бригадаыслы вайлӧмаӧсь ӧти майтӧг да 1 кг сакар. Бур уджысь премируйтлӧмаӧсь 1 сюрс шайтӧн да сетлӧмаӧсь на «Премия Юга и Центра» нима премия. «Война кадӧ тшыгъялім. Уна нывбаба куліс. Менам суседкалӧн мамыс вольпасяс кулӧма: вӧлӧм, ичӧт нывсӧ ас вылас шонтӧ. Йӧзыс гусьӧн сёйлісны кулӧм вӧв яй... Вӧлі сьӧкыд..., — нора висьталӧ шань нывбаба. — Победа лунӧ дзоньталім гӧръяс. Кӧдзан кад воӧ. Тракторыс эм, а гӧръяс абуӧсь. Локтіс миян дорӧ райкомса секретарь да шуис, мунамӧй пӧ правлениеӧ, ӧд победа, праздник. А миянлы жаль кадыс, колӧ дзоньтасьны. Но век жӧ гажӧдчим. Куканьӧс начкӧмаӧсь, шыд пуӧмаӧсь. Коді бӧрдӧ, коді сьылӧ-йӧктӧ. Валентина Кирилловналӧн война вылын ранитчӧм батьыс гудӧкасьӧ». Татьяна Николаевна уджавлӧма и вузасьысьӧн. Весиг 1946 воын велӧдӧма МТС-ын. Сэні велӧдчылӧмаӧсь трактористӧ М. И. Коюшева, Валентина Коюшева (Даньӧ Валя). Ӧд мужичӧйяс либӧ пеж война вылын усьӧмаӧсь, либӧ ки-коктӧм воӧмаӧсь. Ме юалі: сійӧ кадӧ трактористъяс юлісны-ӧ? Нывбаба вочавидзис: «Некор вӧлі. План тыртлім, войнас дзоньтасьлім. А нӧшта гортса удж вӧчим. Шойччылім тӧвнас». Сідзжӧ юалі, ветлывлӧ-ӧ больничаӧ? Та вылӧ сійӧ шуис, мый бурдӧдчанінӧ сӧмын кыкысь веськавлӧма. Кынӧм висьӧм топӧдлӧма, но тэрыб отсӧгысь зэв шань фельдшер волӧма да ӧдйӧ нуӧмаӧсь больничаӧ. Вундӧмаӧсь кила (грыжа). Мӧдысьсӧ татшӧм жӧ висьӧмӧн нёрпалӧма. Олӧма ань олӧ аслас важ пу керкалӧн ӧти жырйын. Оланіныс зэв пельк. Жырйын диван да крӧвать. Кыдзи и мукӧд пӧчьяс моз джуджыда вольсалӧма да мичмӧдӧма кыӧм-вышивайтӧм прӧшвиӧн, салфеткаясӧн. Эм роч пач. Кӧрт пач дінас куйлӧ пес — поткӧдлӧм гӧрбыль. Кӧть ӧні ломзьӧд. Керкаыс абу зэв шоныд. Стен бокас ӧшалӧны батарея-трубаяс. Но найӧ кӧдзыдӧсь. Пиыс вӧчлӧма автономнӧй электрическӧй ломтӧг. Но ыджыд донъяс вӧсна сыысь дугӧдчӧмаӧсь. Ань узьлӧ паччӧрын. Бӧръя кадӧ киясыс висьӧны и кокъясыс юкалӧны. Татьяна Николаевна пыр кыӧма челядьыслы паськӧм, вышивайтчылӧма. Скӧт видзӧма, турун кыскавлӧма, град-йӧрын ноксьылӧма, гӧрлӧма. Трактористка ӧнӧдз на абу вунӧдӧма агрономлысь уджсӧ. Миянӧс на велӧдіс. Висьталіс, мый картупель пӧ колӧ водз пуктыны да гежӧда. Мудйыны гӧгӧрыс да джуджыда. Небыд муас пӧ пуктасыс ӧдйӧ да уна петас. Катыдсаяс видзӧдӧны, кор Безносикова петас град-йӧрас, сідзкӧ — пуктысян кад воис. Мыйла ань оз ов совхозлӧн благоустроитӧм керкаын? Сы вӧсна мый асьныс абу корӧмаӧсь. Мый та вылӧ шуан... Ёна отсасьӧны челядьыс. Юалі аньлысь, коді ӧнӧдз мича мыгӧра-статя, мый сёйӧ? «Сьӧмга, шыдӧстӧм да картупельтӧм яя шыд, йӧв да карамельӧн тшай...», — вочавидзис Николаевна. Та дорӧ сійӧ содтіс, мый сылы нинӧм оз ков, ставыс пӧ эм. Ыджыд арлыда нывбаба радейтӧ лыддьысьны. Казялі уна газет чукӧр. «Аргументы и факты» лыддьӧ, телевизор оз видзӧд. Синъясыс висьӧны да ӧчкиӧн лыддьысьӧ. А радиосӧ орӧдӧмаӧсь. Быдса куим час пукалім-сёрнитім тайӧ варов аньыскӧд. Унатор казьтыліс тракторъясӧн вӧвлӧм юрнуӧдысь, но ставсӧ ӧд он гиж... [Любовь АХРИМЕНКО. Кӧрткерӧс.] {Kodko @ Ӧтлаын нэм джын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-22.} ӦТЛАЫН НЭМ ДЖЫН Эмма Васильевна да Гений Ионикиевич Спартакъясӧс Висерын да матысса сиктъясын унаӧн тӧдӧны, кыдзи шань, тӧлка, пыдди пуктана йӧзӧс. Рака 11 лунӧ найӧ пасйисны зарни кӧлысь. Бӧрӧ кольӧма 50 вося ӧтувъя олӧм: лэптӧма зумыд керка, быдтӧма кык пиӧс, уна вын пуктӧма Висерса школаын челядьлы тӧдӧмлун сетӧмӧ да Висер сикт сӧвмӧдӧмӧ. Кӧрткерӧсысь петӧм томиник ныв пединститут помалӧм бӧрын воис Висер школаӧ биология да химия велӧдысьӧн, и 32 во сетіс сьӧлӧмсӧ челядьлы. Эмма Васильевналӧн биология кабинет вӧлі пыр пельк, кыпыд, а школабердса участок — идӧр. Ӧніӧдз на унаӧн казьтылӧны кутшӧм пӧрадокын вӧліны градъяс, быдмис быдсяма сикас дзоридз да пуктас, теплицаын — ӧгуреч и помидор. Гений Ионикиевич — Висерса айлов, помаліс пединститут: дас во велӧдіс школаын роч кыв да литература. Сэсся зілис совхозса парткомын, сиктсӧветса юрнуӧдысьӧн. Пенсия вылӧ петтӧдз недыр кад нуӧдіс физкультура. Ионикиевич гижӧ кывбуръяс, бура вуджӧдӧ найӧс роч кыв вылысь комиӧ. Сьылӧ и балалайкаӧн ворсӧ. Тшӧкыда петкӧдчывліс концертъяс вылын. Ӧні Спартак гозъя пенсия вылынӧсь, но весь оз пукавны. Пыр ноксьӧны горт гӧгӧрын, нуӧдӧны дзоньвидза олӧм (здоровый образ жизни), суседъяскӧд кутӧны ёрта йитӧдъяс. {Геннадий Попов @ Одыбын гӧсьтитіс Каньоли @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-22.} ОДЫБЫН ГӦСЬТИТІС КАНЬОЛИ Рака (март) 11 лунӧ Одыбӧ воліс Францияысь гӧсьт Себастьян Каньоли. Туйын сійӧс колльӧдісны нималана коми драматург, «Би кинь» журналысь медшӧр редактор Алексей Попов, кывбуралысь Анжелика Елфимова да «Коми му» газетса корреспондент Екатерина Макарова. Гӧсьтъясӧс бура вочаалісны да примитісны КРЦДОД-лӧн «Нюмсер» нима шӧринса челядь, а тшӧтш и сэтчӧс уджалысьяс. Видзаасьӧм-тӧдмасьӧм бӧрын «мусюр» вуджысьясӧс вердісны пӧсь сёянӧн школаса столӧвӧйын. Сы бӧрын вӧлі челядькӧд аддзысьлӧм. Гӧсьтъяс висьталісны ас йывсьыныс, асланыс удж йылысь. Себастьян Каньолилысь челядь юасисны сылӧн удж йылысь, кутшӧм кывъяс тӧдӧ да сьӧкыд-ӧ велӧдны коми кыв. Гӧсьт висьталіс, мый туясян удж кындзи нӧшта и вуджӧдчӧ. Франция кыв кындзи тӧдӧ англия да коми кыв. Тӧдчӧдіс, мый коми кыв велӧдны эз вӧв сьӧкыд, ӧд тӧдӧ нин вӧлі финн кыв. А вот роч кыв пӧ сьӧкыда сетчӧ. Челядькӧд сійӧ пыр варовитіс комиӧн. И ныв-зонкалы зэв ёна воис сьӧлӧм вылас францияса гӧсьтыд. И найӧ петкӧдлісны сылы зэв гажа концерт: сьылісны коми сьыланкывъяс, ворсісны гудӧкӧн да баянӧн. А сэсся Себастьян Каньолиӧс да мукӧд гӧсьтӧс ми нулім Одыбса ӧти гажа инӧ — Емель ключ дорӧ. Быдӧнлы зэв ёна воис сьӧлӧм вылас тайӧ шемӧсмӧдана иныс. Пӧттӧдзныс чибльӧгысь юисны синва кодь югыд васӧ. Босьтісны туисӧ тшай пузьӧдӧм вылӧ да аскӧдныс нуӧм вылӧ лӧсьӧдӧм дозъясӧ. Сэсся ставӧн мыськисны чужӧмъяс да быдсӧн мичаммисны-томмисны, синныс весиг югзис. Паметь вылӧ тані ӧтлаын фотографируйтчим. Но таӧн аддзысьлӧм эз помась. Водзӧ «Нюмсерын» котыртсьыліс мастер-класс. Медводз петкӧдлісны, кыдзи правильнӧя, ӧдйӧ позьӧ пузьӧдны самӧварын ва, да, нӧшта на, мед тшайыс чӧскыд артмис. Водзӧ, мастер-класс дырйи жӧ, ме велӧді вӧчны сюмӧдысь юркытш. Велӧдігӧн висьталі зэв уна интереснӧйтор сюмӧд да кыдз пу йылысь. Гӧсьтъяслы юркытш отсалісны вӧчны челядь. Но медбура артмис сійӧ Себастьянлӧн. Тӧдчӧ, мый мортыс киподтуя. А сэк кості, кор вӧчалісны юркытш, пузис и самӧвар. И ставӧн пуксим чӧсмасьны коми шаньгаӧн да юны тшай. Пукалігмоз варовитім олӧм-вылӧм йылысь. Ме висьтышті гӧсьтъяслы Одыбса багатыр Пахом Степан йылысь. Петкӧдлі налы сылысь гирасӧ. Емель ключ ваыд, буракӧ, выннысӧ содтіс гӧсьтъяслысь да мужичӧйяс видлісны лэптыштны кык пуда гира. Но..., эз ёна вылӧ кыпты. Бӧрынджык ме тӧдмӧді ставнысӧ аслам творчествоӧн. Петкӧдлі да висьталі коми йӧзкост-са шылада ворсанъяс, велӧді наӧн ворсны. А сэсся ставӧн ворсім кыпыд коми шылад «Шондібан». Помасис аддзысьлӧм уджалан жыръясын экскурсияӧн. Гӧсьтъяс ёна и ошкисны велӧдысьясӧс ыджыд сямлунысь да бур киподтуйысь. Мунігас Себастьян Каньоли юксис аслас мӧвпъясӧн Одыбӧ волӧм йылысь. Зэв пӧ рад, мый веськавлі дзик коми сиктӧ, сёрниті коми челядькӧд, кывзі мича сьыланкывъяс. [Геннадий ПОПОВ. Одыб сикт.] {Kodko @ Стӧча веськаліс... машинаӧ! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-22.} СТӦЧА ВЕСЬКАЛІС... МАШИНАӦ! Пезмӧгын олысь Иван Ветошкин лои шуда вермысьӧн «Попади в «Десяточку!» конкурслӧн мӧд тшупӧдын. Тӧрыт Иванӧс чолӧмаліс да дона козинысь — УАЗ Наnter машинаысь — ключьяс кыпыда сетіс райадминистрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина. Сідзжӧ Ветошкинӧс ыджыд вермӧмӧн чолӧмаліс «Пезмӧг» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Александр Торопов. — Медводз эг эскы вермӧмӧ, — долыдпырысь висьталӧ И. Ветошкин. — Ӧд та йылысь эг куж и мӧвпыштны... Тайӧ зэв колана козин. Кӧть аслам эм нин машина, но выльыд — бурджык. И талы ме зэв рад. Пасъям, рака 13 лунӧ Иванлы, кыдзи и мукӧд бӧрйысьысьлы, бӧрйысян участокысь петӧм бӧрын сетісны номера календарик. А некымын лун мысти лоины нин тӧдса вермысьяс. Шуда номеръяс бӧрйисны «Опора России» республикаса юкӧнын компьютерлӧн торъя уджтас отсӧгӧн. Миян районын вермис 932901 номер (пудъялісны 10471 календарик). {Оксана Пинягина @ Тӧдмасисны кывбуралысьлӧн творчествоӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-22.} ТӦДМАСИСНЫ КЫВБУРАЛЫСЬЛӦН ТВОРЧЕСТВОӦН Рака 10 лунӧ Висерса олӧма войтыркӧд аддзысьлісны Анатолий Кулаков, Визябӧж грездса ветеранъяс сӧветӧн юрнуӧдысь, аслыспӧлӧс коми гижысь да Луиза Юранёва, райсӧветса ветеранъяслӧн котырысь водзмӧстчысь ань. Аддзысьлӧм муніс «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн сёянінын. Тшай юигмоз висерсаяс тӧдмасисны Кулаковлӧн творчествоӧн. Анатолий Семёнович висьтыштіс некымын кывбурлысь артманногсӧ, кыдзи на дорӧ тэчсьӧ шылад. Сьӧлӧмсяньыс лыддис кывбуръяс чукӧртчӧмаяс водзын, сьыліс сьыланкывъяс. Висерсаяслы Кулаковкӧд сёрнитӧм воис сьӧлӧм вылас. Сӧмын тай эз унаӧн волыны. Аддзысьлӧм помын Семёнович гоз-мӧд кывйӧн пасйис ветеранъяслӧн сӧвет удж йылысь. Тӧдчӧдіс, мый тайӧ зэв колана удж. [Оксана ПИНЯГИНА] {Kodko @ Веськаліс республикаса котырӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} ВЕСЬКАЛІС РЕСПУБЛИКАСА КОТЫРӦ Кык лун чӧж, рака 21–22 лунъясӧ, юркарса «Динамо» базаын мунісны пытшкӧсса делӧяс юкӧнын уджалысьяс костын лыжи вылын ордйысьӧмъяс. Тэрыблун да винёвлун лызьнича вылын петкӧдлісны республикаса кар-районъясысь 74 сотрудник, на лыдын и Сергей Волков, Константин Сачков, Иван Мишарин да Николай Симпелев, Кӧрткерӧсса ОВД-ын зільысьяс. Медводдза луннас милицияса уджалысьяс котӧртісны 10 километра, мӧд луннас вӧлі эстафета. Колӧ тӧдчӧдны, Кӧрткерӧсса сотрудникъяс петкӧдлісны бур результатъяс, ӧтувъя котралӧмын шедӧдісны нёльӧд места. А Сергей Волков (снимокын шуйга вылас медводзын), районса ГИБДД-ын уджалысь, лои коймӧдӧн торъя котралӧмъясын. Бура петкӧдчӧмысь Сергей Васильевичӧс пыртісны республиканскӧй котырӧ и кос му (апрель) тӧлысь помын нин сійӧ петкӧдчас служебнӧй двоеборье кузя мунысь россияса ордйысьӧмын. {Kodko @ Доймаліс да кувсис @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} ДОЙМАЛІС ДА КУВСИС Кӧрткерӧс районса ОВД-лӧн ГИБДД юӧртӧ, мый кольӧм четвергӧ, рака 24 лунӧ, 8 час асылын Сыктывкар — Троицко-Печорск туйкостлӧн 34 километраын лои неминуча, зурасисны ВАЗ–21144 да МАЗ машинаяс. Лоӧмторлӧн медшӧр помкаыс — ВАЗ машинаӧн веськӧдлысьӧн туй вывті ветлан инӧд торкалӧм: панйӧм могысь петіс паныд локтысь машинаяслӧн туй бокӧ. Неминуча дырйи кыкнан машинаыс ёнакодь жугалісны, доймалісны и руль сайын веськӧдлысьяс да ВАЗ-ын пукалысь нывбаба. Ичӧт машинаӧн веськӧдлысь кувсис больничаын. {Ольга Печеницына @ Енсянь велӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} ЕНСЯНЬ ВЕЛӦДЫСЬ Медым быдмысь войтырлы сетны бур содтӧд тӧдӧмлун, колӧ лоны енбиа велӧдысьӧн. Буретш татшӧм велӧдысь лыдӧ веськалӧ Одыбысь Рада Павловна Михайлова. Татчӧс сиктса челядьлы содтӧд тӧдӧмлун шӧринса «Домовёнок» кружокӧ ветлысьяс сьӧлӧмсяньыс вышивайтчӧны, мичаа кысьӧны, вӧчалӧны аканьяс да уна мукӧдтор. А юрнуӧдӧ став тайӧ киподтуй уджнас зэв сяммысь морт — Рада Павловна. Мый кужӧ ачыс, сыӧ и велӧдӧ ныв-зонкаясӧс. Да ставыс сылӧн артмӧ кыдзкӧ зэв пелька, мичаа, синтӧ он вермы вештыны. Челядь тшӧкыда петкӧдчӧны районса да республикаса уна сикас конкурс-выставкаын, и тшӧкыда босьтӧны «Медбур удж вӧчысьлысь» ним. Таво Рада Павловналы уси шуд петкӧдчыны «Сьӧлӧмӧс сета челядьлы» республикаса конкурсын. Татчӧ волісны Коми мулӧн уна пельӧсысь содтӧд тӧдӧмлун сетысь велӧдысьяс, медым юксьыны ӧта-мӧдкӧд асланыс кужӧмлун-сямнас, петкӧдчыны мастерлуннас. Тӧдчӧдам, татшӧм конкурсыс котыртсьылӧ кык вонас ӧтчыдысь. Нёль да кык во сайын видлісны ассьыныс вынъяссӧ Татьяна Николаевна Попова да Ольга Николаевна Каракчиева. Кыкнанныслысь уджсӧ жюри донъяліс вылӧ. Таво Рада Павловна тшӧтш кутіс нимсӧ вылыс тшупӧдын. Конкурслӧн медводдза лунӧ сыӧ пырӧдчысьяс, ставнас 19 велӧдысь, нуӧдісны сёрни асланыс уджлӧн медшӧр нырвизь йылысь «Мое педагогическое кредо» ним улын. Любӧ вӧлі кывзыны Рада Павловналысь висьталӧмсӧ. Ассьыс уджсӧ оз аддзы пыдди пуктана рӧдвуж да семьятӧгыс, радейтана дзолюкъястӧгыс, кодъяс ышӧдӧны велӧдысьӧс кружокъяс дырйи вӧчны быдсикастор. А лӧсьыдик туисысь Емель ключысь босьтӧм ваӧн юктӧдчӧмыс лои аслыспӧлӧс шензьӧданторйӧн. Мӧдӧд лунӧ велӧдысьяс дорйисны образовательнӧй уджъяс. Быдӧн юксис аслас мӧвпӧн, уджлӧн могъясӧн да кыдзи найӧ пӧртсьӧны олӧмас. Коймӧд да нёльӧд лунъясӧ муніс восьса урок. Тайӧ вежоныс стӧч вӧлі йитчӧма Йӧввыв гажкӧд. Та вӧсна Рада Павловна уджсӧ сиис тайӧ гажыслы. Унатор челядь тӧдмалісны йӧввывса гажӧдчӧмъяс йылысь, а нӧшта велӧдчисны вӧчны аканьяс. Велӧдысь бура кужис котыртны ныв-зонкаӧс ӧти котырӧ да уджавны ӧтвылысь. Медбӧръя, витӧд лун, вӧлі медтӧдчанаӧн тайӧ конкурсын. Быд велӧдысь петкӧдліс ассьыс кужӧмлун сьылӧмын, ворсӧмын, йӧктӧмын. Ставныс петкӧдлісны бур енби челядькӧд уджын. Конкурс помасис. Кывкӧртӧдъяс вӧчӧм бӧрын медся-медсяяснас лоины Княжпогост районса да Сыктывкарса велӧдысьяс. Со мый пасйисны жюриӧ пырысьяс: «Тавося конкурс муніс вылыс тшупӧдын, петкӧдчисны зумыд тӧдӧмлуна да зэв тӧлка велӧдысьяс, сьӧкыд вӧлі бӧрйыны медшӧр вермысьӧс». Колӧ пасйыны, мый татшӧм велӧдысьяс пӧвстын ӧтинас вӧлі и миян районысь конкурсантка — Рада Павловна. Сійӧ петкӧдліс ыджыд кужӧмлун да сям, мастерлун да киподтуй. Сійӧ и збыльысь — Енсянь велӧдысь! [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА, Шойнатыса КРЦДОД-ысь велӧдысь.] {Анатолий Кулаков @ Кытчӧ лэбам? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} КЫТЧӦ ЛЭБАМ? Уна во сайын, Брежнев дырйи, самолёт вылад билет вӧлі зэв донтӧм. Студентъяслы — кык пӧв донтӧм. Майбыр олӧм! Кӧсъян, пуксян самолётӧ, кӧсъян, мунан «Икарус» автобусӧн. Ме коркӧ сідзжӧ ньӧби самолёт вылӧ билет. Воӧдча Ленинградсянь Сыктывкарӧ. Сӧлім самолётӧ, лэбам. Самолёт салонын зэв лӧнь. Сэсся кыла коми кыв вылын сёрнитӧны. Ленинградыд роч кар. Кор дыр олан роч йӧз пӧвстын да кылан ас му вывса йӧзлысь сёрни-баитӧм, сьӧлӧмыд небзьӧ. Кыла, сёрнитӧны нывбаба да мужичӧй. Сёрни сертиыс найӧ — гозъя. На костын мыйкӧ лоӧма. Зык-сёрни: ӧтиыс мӧдсӧ янӧдӧ, мӧдыс мӧдсӧ мыждӧ. Зэв сюся кывза. Вӧлӧмкӧ Ленинградын гӧтырыслы усьӧма зэв ыджыд шуд. Карсӧ оз тӧдны. Шӧйтӧны-ветлӧдлӧны уличаяс кузя, мунӧны кытчӧ кокыс вайӧдас да веськалӧны кутшӧмкӧ лавкаӧ. Сувтасны ӧчередьӧ да гӧтырыс аслыс ньӧбас кык гоз нывбабаяслы импортнӧй (ылі муысь вайӧм) сапӧг (кӧмкот). Мичаысь-мича. Сійӧ кадӧ нывбабалы мича кӧмкот вӧлі некытысь он вермы судзӧдны. Гӧтырыс прилавок дорын мынтысьӧ. Верӧсыс ӧти кӧрӧбкасӧ босьтас да кежас бокӧ. Гӧтырыс мынтысьӧма да ньӧбӧмторсӧ прилавок дорас и кольӧма. Лоӧмторсӧ казялӧмаӧсь сёрӧн. Бӧрсӧ лавкаад абу вермӧмаӧсь веськавны. Кӧні сійӧ лавкаыс, кутшӧм улича вылын — оз тӧдны. Та вӧсна ӧні и вензьӧны. — Мыйла тэ босьтӧмыд ӧти кӧрӧбкасӧ, мыйла кыкнансӧ эн босьт? — юалӧ гӧтырыс верӧсыслысь. — Менам сӧмын кык ки, абу дас ки. Со — киын куим сумка-мешӧк, сьӧкыдсьыс сьӧкыд. Лунтыр кыскала, ки-сой вот-вот орас. Да содтӧд тэнад кӧрӧбкаыд. Ӧти сумка-мешӧк вомӧ босьті, пиньӧн кута, кыскала. Тэнад сідзжӧ кык ки. Ӧтиас — зэв ичӧтик редикуль сумка, мӧдыс — куш. Ветлӧдлан-бовъялан сӧмын. — Тэ меным мыйла эн шу... — Да тэныд шу кӧть эн. Тайӧ зык-сёрниыс помтӧм да пыр гораммӧ и гораммӧ. На дінӧ матыстчис стюардесса да кӧсйӧ кыдзкӧ зыксӧ разьны, корӧ мужичӧйӧс вуджны-пуксьыны мӧд креслӧ вылӧ, креслӧыс вӧля, некод сэні оз пукав. Мужичӧй некыдз оз кӧсйы вуджны мӧд пуклӧсӧ. Вывті ёна лӧгасьӧма-скӧрмӧма гӧтыр вылас да шуӧ стюардессалы: — Мун ветлы лётчик дінас да висьтав, медым сувтӧдас самолётсӧ, ме чечча. Тайӧ корӧм вылӧ стюардесса джӧмдӧ да недыр мысти налысь юалӧ: «Ті кытчӧ лэбанныд?» Ӧтвылысь гозъя висьталӧны кутшӧмкӧ сиктлысь ним. Стюардесса шуӧ: «Ми сэтчӧ огӧ лэбӧй», да мунӧ на дорысь, эновтӧ найӧс. Водзӧ кыла гозъя костын сёрниыс нӧшта на гажа. Гӧтырыс шуӧ верӧсыслы: «Тэ менӧ кытчӧ пуксьӧдін, кытчӧ лэбам?...» [Анатолий КУЛАКОВ. Визябӧж грезд.] {Галина Савинова @ Нёбдінса войтырлӧн овъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} НЁБДІНСА ВОЙТЫРЛӦН ОВЪЯС Мый жӧ сійӧ ов-фамилия? Кытысь да кыдзи артмӧма? Нималана учёнӧй В. А. Никонов серти «Ов — сійӧ сэтшӧм ним, коді ӧтувтӧ семъяын олысьясӧс кык кӧленаысь дырджык». Паськыдджыка кӧ, ов — рӧдлӧн ним, кодӧн заводитӧны пасйыны котырса быд мортӧс да коді вуджӧ батьсянь пиянлы, мужиксянь гӧтырлы (либӧ мӧдарӧ). Комиын медводдза овъяс чужӧны XVI-ӧд нэмӧ. Налы подулӧн лоины ас нимъяс, бать нимъяс, прӧзвищеяс, кодъяс вӧліны важысянь нин, да на серти йӧз костын тӧдісны быд мортӧс. Нёбдін сиктса войтырлысь овъяссӧ медводдзаысь пасйӧмаӧсь 1678 воӧ Яренскӧй уездса йӧзӧс гижалан небӧгӧ. Тайӧ вонас Нобдин (тадзи войдӧр пасйылӧмаӧсь Нёбдін) грездын вӧлӧма 7 овмӧс, кӧні олӧмаӧсь Макаров, Панюков да Тарасов овъяса войтыр. А грездсянь неылын сулалысь Евсиевскӧй пӧчинӧкын олӧмаӧсь Савинъяс. 1719 воын Нёбдін сиктын олӧмаӧсь Макаров, Панюков, Савин, Спирин, Плешев да Федосеев овъяса йӧз. Тарасовъясӧс абу нин казьтылӧмаӧсь. Кольӧны вояс, Нёбдінын йӧзыс вочасӧн содӧны. Сідз XVIIІ-ӧд нэм помын сиктын олӧны нин матӧ 500 морт. Уна вежсьӧмъяс лоины коми сиктын XIX-ӧд нэмӧ, содӧ и олысьяслӧн лыдыс. 1897 вося став Россияса медводдза гижалӧм дырйи сиктын олӧма 1333 морт. Тайӧ Макаров, Савин, Савельев, Панюков, Латкин, Федосеев, Нечаев, Спасский, Есев, Ширяев, Турьев, Панкратов да мукӧд овъяса войтыр. Торйӧн уна пӧлӧс овъяса йӧз овмӧдчӧны Нёбдінӧ XX-ӧд нэмӧ. Тайӧ нэмлӧн медводдза комын воӧн сиктӧ локтӧмаӧсь Пшеницын, Афанасьев, Никитин, Титов, Бондаренко да мукӧд овъяса олысьяс. 1934 воӧ сиктын олысьлӧн лыдыс вӧлі 1500-ысь унджык. Медуна вӧлі Макаров ова олысь, водзӧ Латкинъяс, Панюковъяс, Савинъяс, Вавиловъяс, Федосеевъяс, Нечаевъяс, Артемьевъяс, Савельевъяс, Спиринъяс, Поповъяс, Ширяевъяс, Панкратовъяс, Турьевъяс да мукӧд. Ставыс 28 пӧлӧс ова войтыр. 40–50-ӧд воясӧ сиктӧ овмӧдчӧны Цывунин, Величко, Иевлев да Пименов ова йӧз. 1955-ӧд воын Нёбдінын 292 овмӧс. Ёна чиніс олысьлӧн лыдыс (мӧрччис война). Кызвын овмӧсын олӧны Макаровъяс, Панюковъяс, Латкинъяс, Савинъяс, Вавиловъяс, Федосеевъяс, Артемьевъяс, Нечаевъяс, Поповъяс, Габовъяс да мукӧд. Ставыс сиктын оліс 35 пӧлӧс ова войтыр. 60–70-ӧд воясӧ Нёбдінӧ овмӧдчӧны Тимушевъяс, Ветошкинъяс да Касевъяс. 80–90-ӧд воясӧ — Курлович, Михайлов, Зубец, Пичугин, Ламекин, Яйцев, Ануфриев, Винокуров да мукӧд ова олысьяс. Талун, XXІ-ӧд нэмӧ, важся коми сиктын 291 овмӧс, олӧны 611 морт. На пиысь медунаыс Макаров ова войтыр — 119 морт, Латкинъяс — 70 морт, Савинъяс да Панюковъяс — 37-ӧн, Федосеевъяс — 35, Ветошкинъяс — 18, Микушевъяс, Поповъяс да Тимушевъяс — 16-ӧн, Артемьевъяс, Гашинъяс да Цывунинъяс — 12-ӧн, Касевъяс да Мишаринъяс — 11-ӧн. Ставыс Нёбдінын олӧ 84 пӧлӧс ова йӧз. Уна воясся гижасян кабалаяс туялӧм-видлалӧм петкӧдлӧ, мый медся ёна сиктын паськалӧмаӧсь да дзик нёбдінса овъясӧн позьӧ шуны Латкин, Макаров, Панюков, Савин да Федосеев овъяс. И медбӧрын пасйышта медся паськалӧм овъяслӧн артмӧм йылысь. Латкин — артмӧма «латка» кывйысь, кодӧс вермисны сетны мирскӧй ним или прӧзвище озыра олысь мортлы, сы вӧсна мый латкаыс — сёйысь вӧчӧм ляпкыд доз, кӧні сывдӧны вый... Макаров, Панюков, Савин да Федосеев овъяс артмӧмаӧсь Макар, Паня, Сава да Федосей нимъясысь (-ов, — ук, — ин, да — ев суффиксъяс отсӧгӧн). [Галина САВИНОВА] {Геннадий Попов @ Овлӧма Одыбын багатыр Степан @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} ОВЛӦМА ОДЫБЫН БАГАТЫР СТЕПАН Пахом Степан йылысь висьталӧмыс абу легенда. Тайӧ багатырыс збыльысь вӧлӧма. Овлӧма сійӧ Кӧрткерӧс районса Одыб сикт улӧ пырысь Рочсикт грездын. «Коми йӧзкостса важ висьтъяс. Коми легенды и предания» небӧгын (лӧсьӧдысьыс Ю. Г. Рочев) гижӧма тадзи: Пахом Степан Вӧвлӧма Одыбын сэтшӧм вына морт. Война вылӧ усьлі. Тупӧсьӧн лун вӧлі сёйӧ. Мамыс ӧтпыр вӧлі пӧжасьӧма праздник кежлӧ да сійӧ ставсӧ ӧтчыдӧн сёйӧма. Кык пудъя гира керка вомӧн шыблавлӧма. Ӧтчыд чой воча вӧлыс оз кат да ачыс катӧдӧма додьсӧ, вӧвсӧ лэдзас да. Коркӧ ыджыд якӧр тыӧ шыбитлӧма витсё метра ылнаӧдз. Гырысь изъяс мудӧг вылӧ лэпталӧма». Гижӧдыс мойд нога да ичӧтик. Багатыр йылысь паськыдджыка гижліс 1991 вося апрель 23 лунся «Звезда» газетын Висерысь И. М. Панюков. Тайӧ гижӧдсӧ сета дженьдӧдыштӧмӧн, но вежлавтӧг. Одыбса багатыр ... Медуна челядьыс вӧлӧма Габӧ Пиля Ӧлексейлӧн: Ярӧ, Ёгор, Вась, Ӧгрӧ, Парась, Матрен, Сандра, Ӧдя да Пахом. Шулӧмаӧсь ставнысӧ Кань рӧдӧн. Кор Габӧ Пилялӧн бабыс вӧлӧм пирӧг-шаньга корка вӧсньӧдӧ, Ӧлексей пиыс пыр нюлӧ пызь коляссӧ. Мамыс и шулӧма, кань моз пӧ пыр нювсян. Со и кань рӧд вӧлӧма. Пахомлӧн 1920 вося июнь 26 лунӧ чужлӧма Степан пи. Батьыслы вӧлӧма 30 арӧс (1890 вося), мамыслы Савӧ Миш Насталы — 23 (1897 вося). Бать-мам ёнлунӧн абу торъявлӧмаӧсь, кӧть мамыс и ыджыд тушаа вӧлӧма. А пиыс ичӧтсянь вӧлӧма зэв сёйысь да ёнпырысь быдмӧма. Торъявлӧма и винёвлуннас. Батьыс Степанӧс сьӧрсьыс ичӧтсянь новлӧдлӧма. Велӧдӧма лоны кывзысьысьӧн. Некод водзын эз ышнясь. Ар дассянь нин казялӧмаӧсь Степанлысь ёнлунсӧ. Ас кежас пыр вӧлӧм лэпталӧ сьӧкыдторъяс: новлӧдлӧ киас, пиньнас курччӧмӧн, кокъяс вылас. Пессьӧмсьыс абу и эновтчылӧма. Тшӧкыда вӧлӧм волӧны Степанӧс ышмӧдны. Но сійӧ некор абу дӧзмылӧма. Висьталӧ Иван Степанович Габов, Степанкӧд ӧти воӧ чужлӧм морт: — 1934 воӧ челядьӧс катӧдісны Сильман керӧсӧ (Сывъюдорсянь Пӧтъюлань). Важкуръяысь Степан Фёдорович Першин веськӧдлӧм улын стрӧитім военкоматлы учпункт. Челядь пӧвстын вӧлі и 14 арӧса Степан. Челядьлы ковмис новлӧдлыны мешӧкъясын учпунктса уджалысьяслы Сывъюдор пекарняын пӧжалӧм нянь. Места вылӧ вотӧдз вӧлі колӧ вуджны нюр. Коставлытӧг ковмыліс кевны нёль километра. Ва понда пуксьыны оз позь. Слабджыкъяс оз вӧлі воны. И Степан нюр заводитчигас чукӧртліс слабджыкъяслысь мешӧкъяс, быд ног ӧшлывліс ас вылас. Весиг пиньяснас вӧлі кутӧ мешӧк помсӧ. Нюрсӧ вуджліс сувтлытӧг. — Войнаӧдз на ӧтчыд том йӧзӧс ыстылӧмаӧсь Одъюӧ турун пуктыны, — казьтылӧ Кире Анна Михайлова. — Гырысьяс пиысь вӧлӧма Степан Парась да колхозса пред Ногӧ Яков. Мӧд луннас ставныс пуксьӧмаӧсь сёйны, а Степан вешйӧма бокӧ. Мам-батьыс гӧлиника олӧмаӧсь да сёяныс абу вӧлӧма. Ногӧ Яков казялӧма тайӧс да корӧма ас дорас. Степан и шуӧма, он ӧд пӧ вермӧй менӧ пӧттӧдз вердны. Ыззясны да заклад кодь артмӧма. Тэнӧ пӧ ӧд ӧтнадтӧ вермам вердны, сетам да сёйны ставсӧ он вермы. Зэв ыджыд тасьті тыр гудраласны сорӧм, ыджыд туис тыр чукӧртасны рысь: видлы пӧ сёйны ставсӧ багатыр. Джынсьыс унджык сёйӧма сувтлытӧг. Сэсся корӧма лэдзлыны котралыштны. Нӧшта кыкысь на чеччылӧма котралыштны, медым кынӧмсӧ личӧдыштны. И тасьтіын и туисын нинӧм абу кольӧма. Та бӧрын и шуӧма: «Ӧні куим лун верма уджавны сёйтӧг». Войнаӧдз, 1939 воын, Лымваын кыпӧдӧмаӧсь пӧжарнӧй вышка. Куимӧн волӧмаӧсь Висерысь: Семӧ Ёгор, Ӧнись Ӧлексей да Ӧне Ӧлексан. Одыбысь вӧлӧма Пахом Степан. Ставныс олӧмаӧсь Педьӧ Ёгорын. Вышкасӧ вӧчӧмаӧсь 25 метра судта, ӧти йитӧдӧн: 15 да 10 метр кузьта керъясысь. Ӧтчыд Пахом Степан воштӧма черсӧ да сійӧ сюрӧма Семӧ Ёгорлы. Сійӧ вӧлӧм тӧдӧ нин Степанлысь ёнлунсӧ, но абу эскӧма, мый вермас кыпӧдны 10 метр кузьта кер. Со и вӧзъяс чер сетӧм вылӧ кыпӧдны кертӧ. Степан кыв шутӧг корсьӧма кер шӧрсӧ, кыпӧдӧма сійӧс да бергӧдӧма гӧгӧрпӧв. Та йылысь висьталіс Сыктывкарса олысь Александр Андреевич Мишарин, коді уджавлӧма вышка кыпӧдігас. Емель горулын, Потшӧса ёльын, вӧлӧма мельнича. Рочсиктсаяс изӧдчылӧмаӧсь сэні. Степан мельничасьыд казялӧма кык пудъя гира да виччысигмоз босьтӧма лэптавны. Йӧз казяласны тайӧс да шуасны, мый ки вежлытӧг кӧ пӧ верман гортӧдзыд нуны, сідзи сетам. Изысьяскӧд ӧтлаын петасны да Степан ки пӧвнас, муӧ пуктытӧг, нуӧма кык пудъя гирасӧ кӧкъямыс километра. Сэсся ёна и ворслӧма сійӧн. Качӧдлас пӧ зэв вылӧдз да ки пӧвнас и кутӧ, мачӧс моз. Ӧні на сійӧ гираыс эм деревняын. 1938 воӧ одыбсаяс кер лэдзӧмаӧсь Емель горулын. Вӧлӧма сэні и Пахом Степан. Та йылысь казьтылӧ И. С. Габов. Ӧти шойччан асылӧ йӧз ветлӧмаӧсь да вайӧмаӧсь 5,8 метра кузьта шпальник, йылыс 30 сантиметр. Квайт мужик ӧдва пыртӧмаӧсь баракаӧ. Гартӧмаӧсь шӧрӧдыс эшкынӧн. И эшкын помсӧ пиньнас курччӧмӧн Степан шпальниксӧ бура вылӧ кыпӧдӧма. Тані жӧ сійӧ водас да вӧлӧм тшӧктӧ морӧс вылас ӧдзӧс пуктыны. А ӧдзӧс вылас вӧлӧм сӧлӧны морт дасӧдз. Шойнатыса военкомат дорын столӧвӧйыс вӧлі важ пу вичкоын. 1939 воӧ, приписка дырйи, том йӧз вӧлӧм ворсӧны кык пудъя гираӧн. Степан вывті кокньыда вӧлӧм лэпталӧ да сійӧс ышӧдасны вичко вомӧн гира шыбитны. И шыбитӧма. Тайӧс казьтыштіс Вомынысь Иван Егорович Исаков. 1940 вося тулысӧ Степан Иван, Пахом Степан да мукӧд Ньывсер ю кузя кылӧдӧмаӧсь Намвомынӧдз «авиасосна» пур. Буксирнӧй парокод вылысь капитан шыӧдчӧма на дорӧ: «Мырйӧсь местаын, кӧні джудждаыс нёль метра, вӧйи 500 килограмм сьӧкта носӧвӧй якӧрным». И кӧсйысьӧма якӧр лэптысьлы сетны 300 шайт. Некод абу и тӧдлӧма, кыдзи водз асывнас Степан кыпӧдӧма якӧртӧ берегӧ. И капитан абу ылӧдлӧма, бӧр кывтігас некутшӧм кырымтӧг сетӧма 300 шайт. Пахом Степан вина абу юлывлӧма, абу куритчылӧма. Уджалан паськӧмсӧ абу вежлывлӧма, пыр вӧлӧм нюмъялӧ, дугдывтӧг ноксьӧ. Зэв радейтлӧма мойдчывны да мукӧдтор висьтавны. Олӧмаӧсь гӧлиника, бур паськӧм лӧсьӧдны абу вермылӧмаӧсь. Гашкӧ, та вӧсна нывъяс дорӧ абу сибыд вӧлӧма. 1940 вося октябрь тӧлысьын Степанӧс призывайтӧмаӧсь армияӧ. Шойнатысянь октябрь 16 лунӧ нуӧмаӧсь парокодӧн Котласӧдз. Сэсянь кӧрт туй кузя Пахом Степан да Сюзяыбысь Гриш Миш Габов мунӧмаӧсь Ульяновскӧдз. Вагон ӧдзӧсыс кык-куим мортлы ӧдва воссьӧ. Степан жӧ вӧлӧм ки пӧвнас вешталӧ. Ульяновскын лун дас омӧля вердӧмаӧсь. Ставныс вӧлӧм ветлӧны тшыг кынӧмӧн, и Степан ёна омӧльтчӧма. Сэсся локтӧма военфельдшер, юасьӧма висьысьясӧс. Степан вылӧ индасны. Тайӧ пӧ миян багатыр, сылы сёяныс ёна унджык колӧ. И Степанӧс бурджыка кутасны вердны. 1941 вося апрельын найӧс нуӧмаӧсь Ульяновскысь. Степан веськалӧма Молдавияӧ. Сэсянь дзик ӧти письмӧ и волӧма. А тайӧ жӧ вося октябрьын воас Пахом Степанлӧн вошӧм йылысь юӧр. Призыв вылӧ лэччигӧн Степан вунӧдӧма документсӧ да косалігас шуӧма: «Ме гортӧ локтысь, дум серти, ог ло...». Ӧні Пахом Степанлӧн чой-вок пиысь Одыбын олӧ ӧти вок — Пахом Вась, 1929 воын чужліс. Кольӧм во куліс Марья чойыс. Таӧдз ме аддзысьлі сыкӧд да кори висьтыштны багатыр вок йылысь. Со мый сійӧ висьталіс: «Степан вӧлі ыджыд меысь ӧкмыс арӧсӧн, чой-вок пиысь медыджыдӧн. Зэв бура помнита, кыдзи кык пудъя гиранад мачӧн моз мачасьліс. Ачыс жӧ и вайліс гирасӧ Потшӧса ёль мельничаысь. Ёна вӧлі мужикъяс Степанлысь вынсӧ прӧверяйтӧны». — Войнаӧдз том йӧз сиктын зэв гажаа овлісны, — казьтылӧ Семӧ Марья. — Чукӧртчасны Кире пос дорӧ да ворсӧны. Джыдж уличаса важ керка стенӧ зонъяс вӧлі сьӧкыд гира шыблалӧны, кодлӧн вылӧджык воас. Павел Степан ён жӧ вӧлі, вылӧдз качӧдліс гиратӧ. Но Пахом Степан кодь вынаӧн некод эз вӧв. Сійӧ керка вылӧдзыс вермыліс мачыштлыны. Пахом Степан ачыс абу нин ловъя. Но сылӧн кык пудъя гира ӧніӧдз видзсис. Неважӧн сійӧс челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринӧ вайис Модь Вань. Со мый сійӧ висьталӧ: «Багатырлысь гира меным сетіс Степанлӧн вокыс — Коля. Сійӧ волӧм потшсьӧ. И кор кутас кодйыны сюръя улӧ гу зырыс гольсмунӧ. Мужичӧйыд чайтӧма, мый из веськалӧма зыр улад. А, тайӧ вӧлӧма гира. Коля и сетас меным сійӧс». [Геннадий ПОПОВ. Одыб сикт.] {Татьяна Тюрнина @ Розъялӧй-дзордзалӧй! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-03-29.} РОЗЪЯЛӦЙ-ДЗОРДЗАЛӦЙ! А кутшӧм чӧскыдӧсь вӧрса ӧмидз да лудвывса оз тусъяс! Сьӧлӧм бурмытӧдз апалан ки тырнад, а помтӧм чӧскыдсьыс он и пӧт. Аттьӧалан юмов дзусӧ да регыдджык окота бара на волыны татчӧ. Со татшӧм жӧ сьӧлӧм бурмӧдана гаж вылӧ чукӧртлывлӧны Типӧсиктса «Оз тусьяс» нима котыр. Кутшӧм мича, гора да аслыссикаса сьылысь-йӧктысь нывбабаяс сэтчӧ чукӧртчӧмаӧсь. Быдӧнлӧн эм енби дзирд. Эз весьшӧрӧ козьнавны выль важ клублы гудӧк! А талунъя да аскиа гаж кежлӧ — ак, нӧшта эськӧ видеокамера! Гажӧдчан лунъяс петкӧдлӧны, мый «Оз тусьяс» котырын оз тшӧкӧлдывайтны рытъя репетиция кадӧ. Уна во нин найӧ пыдісянь пырӧдчӧны видзӧдысьлӧн сьӧлӧмӧ, вӧрзьӧдӧны сэтшӧм гуся пельӧс — шензьӧм босьтӧ. А сьыланкывъяс ливкйӧдлігӧн либӧ сценка видзӧдіг — «Оз тусьяслы» — сӧмын нин муӧдз копыр. Позьӧ шуны, велӧдчӧм карса артист шойччӧ. Кольӧм петкӧдчӧмъяс сигӧртігӧн тыдовтчис, мый тайӧ залас налы дзескыд. Ӧд налӧн артмӧны зэв нин чуймӧдана-шензьӧдана номеръяс да кӧсйыссьӧ, медым и мукӧд сиктса клубын аддзыласны татшӧм лов кыпӧдана концертъяссӧ. А мед «кодзувъяслӧн» дзирдыс эз чусмы, налӧн борд улын эмӧсь и ичӧт войтыр. Ичӧтдырся пырӧдчӧм-ныртчӧмыд оз вун, сӧмын на вужъясяс-паськалас. Со и артмӧ, гажӧдӧ ас сиктсаӧс «Оз тусьясысь» и мамыс, и нылыс, и весиг бабыс. Кӧні эськӧ айуловыс-а?... Волывлӧны Висерса «Ягодки» котыр, Шойнатыысь «Карамельки» — сӧмын кылӧ «ик» да «ок», майбыр печласьӧ тай кок! Аттьӧ налы! Залын кодкӧ «браво-бис» горӧдлас, кодкӧ синвасӧ чышкӧ, кокыд эськӧ видзӧдігас легӧ нин да. Зэв уна да мича номер кольӧ бӧрӧ, сӧмын паметьӧ, а кутшӧм окота, медым нӧштаысь на петкӧдлісны. Ӧд вушйӧ-мунӧ, позьӧ шуны, сьылысь-йӧктысьлӧн историяыс. Ёна на позьӧ ошкыны, но... татшӧм гажъяссӧ колӧ аддзыны да кывны! «Оз тусьяс», «Маргариткаяс», «Лучикъяс»! Кузь нэм тіянлы да водзӧ дзордзавны, дзирдавны, писькӧдчыны республика пасьта сӧстӧм горӧн! [Татьяна ТЮРНИНА. Типӧсикт грезд.] {Kodko @ «Гӧрд петук» чепсасис @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} «ГӦРД ПЕТУК» ЧЕПСАСИС Кольӧм вежонӧ» районын вӧлі кык ӧзйылӧм. Выльлунӧ, рака 28 лунӧ, кусӧдчысьяс тышкасисны бикӧд Одыбса ӧти олан керкаын. Дерт, оланіныс кытсюрӧ тшыки, но пыр жӧ стрӧйбасӧ да орчча оланінъяс лои дорйӧма. Колӧ пасйыны, тӧдчанаыс тані, мый Одыбын неважӧн воссис торъя кусӧдчан пост. И ӧзйылӧм дырйи бикӧд водзсасьысьяс воисны ас кадӧ да тэрыба. А суббӧтаӧ «гӧрд петук» чепсасис Нӧвик грездын. Би ыпнитіс татчӧс ас вылӧ уджалысьлӧн пилорамаын. {Ольга Печеницына @ Ӧти муын олысьяс — бур ёртъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} ӦТИ МУЫН ОЛЫСЬЯС — БУР ЁРТЪЯС «Коми му миянӧс ӧтувтіс» татшӧм ним улын рака (март) тӧлысьын Шойнатыса школаын кык лун чӧж муніс фестиваль-конкурс, коді ӧтувтіс республика пасьтаысь уна войтырсикаса олысьӧс. Котыртіс да нуӧдіс ыджыд гажсӧ Коми Республикаса войтырсикас политикаса министерство, финн-йӧгра культура Шӧрин да Шойнатыса шӧр школа. Фестиваль кежлӧ дасьтысьӧм заводитчис ёна водз. Медводз быд класс костын нуӧдісны пудъясьӧм. Сы бӧрын лои тӧдса: кутшӧм национальностя йӧзӧс найӧ кутасны петкӧдлыны. Ӧд Коми муын талун кежлӧ олӧ 130 гӧгӧр войтырсикас. Тайӧ и украинечьяс, белорусъяс, еврейяс, армяна, грузинъяс, узбекъяс да уна-уна мукӧд. И ставнысӧ найӧс ӧтувтӧ Коми му. Весиг и фестиваль дырйи стӧча пасйисны: «Ми разнӧйӧсь — и таын миян озырлунным, ми ӧтлаынӧсь — и таын миян вынным!» Конкурс муніс водзвыв дасьтӧм уджтас серти. Медводз сыӧ пырӧдчысьяс петкӧдлісны визитнӧй карточка: челядь висьталісны бӧрйӧм войтырсикаслысь кыв, тӧдмӧдісны паськӧмӧн, историяӧн да этнокультурнӧй торъялӧмъясӧн. Сэсся быдӧн петкӧдліс культурнӧй уджтас: сьылісны, йӧктісны, висьталісны кывбур. Видзӧдысьяслы зэв ёна воис сьӧлӧм вылас еврейскӧй кыв вылын сьыланкыв-йӧктӧмъяс, грузинскӧй мойдкыв. А медбӧрын Шойнатыса школаысь 9 да 11 класса велӧдчысьяс петкӧдлісны войтырсикаслысь сёян. Став тайӧ петкӧдчӧмсӧ донъяліс жюри. Кывкӧртӧдъяс вӧчӧм бӧрын лои тӧдса конкурсын вермысьяслӧн ним. Сідз, Шойнатыса школаысь 11 «б» класс, коді петкӧдліс азербайджаналысь традицияяс, шедӧдіс медводдза места. Налы и уси шуд тувсовъя каникулъяс дырйи ветлыны шойччыны «Скала» спортивнӧй Шӧринӧ. А азербайджана гӧсьтъяс козьналісны ныв-зонъяслы DVD-плеер да корисны волыны челядьӧс гӧсьтитны налӧн гаж вылӧ. Колӧ пасйыны, мый быд класс вӧлі бура дасьтысьӧма тайӧ конкурс кежлӧ, весиг лӧсьӧдӧмаӧсь национальнӧй паськӧмъяс. Ставыс тайӧ зэв ёна мичмӧдіс концертсӧ да колис вежӧрӧ видзӧдысьяслы. А гӧсьт вӧлі уна, пӧшти быд войтырсикас котырысь. И кӧть гажыс муніс куим часысь дырджык, некод эз мудз. Быттьӧ быдӧн нин виччысьӧмаӧсь татшӧм аддзысьлӧмсӧ. Окота тӧдчӧдны, мый фестиваль эз сӧмын ӧтувт Коми муын уна сикас сёрниа войтырӧс. Олӧма йӧзлы сійӧ сетіс позянлун казьтыштны сӧветскӧй кадся олӧм, кор дас квайт союзнӧй республика олісны ӧтув, зык-шумтӧг, нинӧм юктӧг, кор ставным ӧта-мӧдкӧд олім чоя-вока моз. Помасис кыпыд аддзысьлӧм челядьӧн дасьтӧм сёян-юанӧн чӧсмасьӧмӧн. Дерт, татшӧм мероприятие колӧ нуӧдны. Ӧд челядь тӧдмалісны унатор войтырсикас олӧмысь. А медшӧрыс, дерт жӧ, мый ӧти муын олысьяс — тайӧ бур ёртъяс. И тайӧ колӧ кутны тӧд вылын быдӧнлы. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА] {Kodko @ Бурпӧт и гажӧдчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} БУРПӦТ И ГАЖӦДЧИСНЫ Ок и кыпыд вӧлі кольӧм шойччан лунӧ Нёбдінса челядьлӧн сад дорын. Тайӧ лунӧ ныв-зон колльӧдісны Тӧв, вочаалісны Тулыс. Гызисны-шыалісны посни войтыр, нимкодясисны налӧн бать-мам. Ворсӧм-вермасьӧмъяс бӧрын Максим Латкин ислӧдліс-новлӧдліс челядьӧс вӧла доддьын. Сэсся сӧстӧм сынӧд вылын ставӧн азыма юисны пӧсь тшай. {Елизавета Макарова @ Быдӧнлы пыр шань да восьса @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} БЫДӦНЛЫ ПЫР ШАНЬ ДА ВОСЬСА Кос му (апрель) 8 лунӧ тырӧ 79 арӧс Анатолий Егорович Поповлы. Чӧв, шуас сыкӧд паныдасьлысь морт, оз вермы лоны! Пыр томдырся мозыс стокъялӧ-ветлӧдлӧ, ярскӧба сёрнитӧ мыйкӧ кӧ сьӧлӧмсӧ вӧрзьӧдіс. Паметьыс вежалана, гылыд серамыс вом дорас. Позьӧ сӧмын дивуйтчыны, та ыджда олӧм, сы мында вен да ӧбида пыр мунӧм бӧрын, пыр на, Ен сыкӧдӧн, йӧз дорас шань да восьса. «Эг кӧ мырсьы татшӧма, менӧ важӧн нин эськӧ сёйисны», — шуӧ Анатолий Егорович. Ӧнӧдз на син водзын вӧвлӧмтор — юркарса опера театрын видз-му овмӧсын уджалысьяслӧн вогӧгӧрся удж кузя конференция. Президиумын республикаса профсоюз да министерствоса чина йӧз. Рытсӧ нуӧдысь корӧ сцена вылӧ уджын водзмӧстчысьясӧс да сеталӧ налы козинъяс. Залын пукалысьяс, республика пасьтаысь воӧм йӧз, кекӧначасьӧны. Со корисны Анатолий Егорович Поповӧс. И залыс быттьӧ поті кекӧначасьӧмысь. Йӧз эз ланьтлыны, оз лэдзны сцена вылысь лэччыны. А республикаӧн сэкся Юралысь петіс президиумысь да кутліс кисӧ Анатолий Егоровичлысь. Татшӧм здукъясас и бурасьӧ сьӧлӧмыд. Нимкодь, мый йӧз тӧдӧны да тадзи пыдди пуктӧны. Анатолий Егорович аттьӧалӧ вунӧдлытӧм туйдысь-велӧдысь Изосим Александрович Коюшевӧс, коді веськӧдӧма сійӧс видз-му овмӧсӧн веськӧдлысьӧн. Эськӧ босьтны да гижны сылысь казьтылӧмъяссӧ, йӧзӧдны небӧгын. Бур вӧзйӧмъяс лоасны ӧнія веськӧдлысьяслы, да и ставлы, коді кӧсйӧ тӧдны важ олӧм йылысь. Мӧвпала да унаысь и нюм петалас. Тайӧс эськӧ вӧчны мӧд во кежлӧ, гӧгрӧс тшупӧда пас кежлӧ... [Елизавета Макарова] {Kodko @ Вермисны юрсиктсаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} ВЕРМИСНЫ ЮРСИКТСАЯС Рака тӧлысь помын Кӧрткерӧсын муніс баскетбол кузя районса первенство. Ордйысьӧмын петкӧдчисны сикт овмӧдчӧминъясысь айловъяслӧн командаяс: Доддзысь, Пезмӧгысь, Шойнатыысь, Лӧкчимдінысь, Одыбысь да Кӧрткерӧсысь. Бура ворсісны да медводдза места босьтіс юрсиктса команда. Мӧд да коймӧд тшупӧдынӧсь Одыбысь да Адзорӧмысь командаяс. {Kodko @ Кольӧдісны тӧв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} КОЛЬӦДІСНЫ ТӦВ Рака 27-ӧд лунӧ Навӧлӧкын вӧлі уна йӧза. Шойччан лунӧ тані муніс «Тӧв кольӧдӧм» гаж. Грездсакӧд тшӧтш тані гажӧдчисны и Пӧддельнӧйысь, Нёбдінысь, Керӧсысь гӧсьтъяс. Гаж вылӧ воысьясӧс нуисны-вайисны вӧлӧн. Унаӧн локтісны подӧн да лызьӧн. Гаж нуӧдысьяс да котыртысьяс вӧлі дасьтӧмаӧсь зэв кыпыд уджтас. Сідз, на пиысь ӧти, «Кодлӧн медся баскӧ вӧв» конкурс. Медся мича вӧв шуисны Андрей Юркинлысь. Сылы и козьналісны бинокль. Лӧз енэж улын гаж юргис лунтыр. Воӧмаяслысь сьӧлӧмъяс мыла сьыланкывйӧн шонтісны сиктса художествоа котырын сьылысьяс, чӧсмӧдлісны шомӧн пузьӧдчан самӧварысь пӧсь тшайӧн, блинъясӧн да пӧжасӧн. Навӧлӧк грездса гудӧкасьысь Владимир Зюзев ёна гажӧдіс аслас ворсӧмӧн: сьылӧдіс да йӧктӧдіс. Вӧліны и быдсяма тӧвся ворсӧмъяс: ворйӧн кыскасьӧм, гезйӧн ордйысьӧм, идзас юрлӧсӧн вермасьӧм, гын кӧмӧн шыбласьӧм, лямпаясӧн панласьӧм. А медбӧрын — полӧкала сотӧм. Быд водзмӧстчысь ворсысь-вермасьысьӧс гаж нуӧдысьяс пасйисны козинӧн. Сідзжӧ, козинтор вичмис и медыджыд да медтом арлыда войтырлы. [Асл. корр.] {Kodko @ Лызьясӧн — вермӧмлань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} ЛЫЗЬЯСӦН — ВЕРМӦМЛАНЬ Тӧвся спортивнӧй каддыр пӧдлалӧмкӧд йитӧдын Керӧсын нуӧдісны «Вен асьтӧ» («Переодолей себя») ним улын лызьӧн котралан районса чемпионат. Арлыд серти ордйысьӧмъясын вермисны: 2001 воӧ чужлӧмаяс да томджык пӧвстын — Ирина Мишарина (Пӧдтыбок) да Виктор Кутькин (Кӧрткерӧс); 1999–2000 воясся пӧвстын — Алина Лодыгина (Пӧддельнӧй) да Артём Касьянов (Кӧрткерӧс); 1997–1998 воясся пӧвстын — Ирина Габова (Ыджыдвидз) котӧртіс 5 км да Николай Моторин (Пӧддельнӧй) — 10 км; 1995–1996 воясся пӧвстын — Татьяна Никулина (Ыджыдвидз), 10 км да Иван Худяев (Кӧрткерӧс), 20 км; 1993–1994 воясся пӧвстын — Олег Солонский (Пӧддельнӧй), 30 км; 1992 воӧ чужлӧм да гырысьджык арлыда пӧвстын — Виктория Киселёва (Керӧс) да Виталий Мишарин (Ыджыдвидз); 35 да ыджыдджык арлыда пӧвстын — Татьяна Худяева (Кӧрткерӧс) да Владимир Нестеров (Мордін). {Kodko @ Петкӧдласны Пахом Степанлысь гира @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} ПЕТКӦДЛАСНЫ ПАХОМ СТЕПАНЛЫСЬ ГИРА Тайӧ вежонся «Вести-Коми» уджтасын кутасны петкӧдлыны Одыбса багатыр Пахом Степан йылысь петкӧдчӧм. Та йылысь миян газетлы юӧртіс Геннадий Попов. Сы висьталӧм серти, телевидениеса журналистъяс волӧмаӧсь Одыбса челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринӧ да дасьтӧмаӧсь передача. {Оксана Гудырева @ Югыд рӧмъяса «кодзувъяс» ӧзтысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-05.} ЮГЫД РӦМЪЯСА «КОДЗУВЪЯС» ӦЗТЫСЬ Районса том енбияс бара на ӧзтасисны «Ӧшкамӧшка» фестивальын, мый муніс 15-ысь нин. Тайӧ пӧрйӧ сійӧс сиисны Кагалӧн волы да Коми республикалы 90 во тырӧмлы. Кыдзи и быд во, мероприятиесӧ нуӧдісны челядьлӧн велӧдчӧмысь шойччан кадӧ — тувсовъя каникулъяс дырйи, рака (март) 25–29 лунъясӧ. Воддза мозыс жӧ фестиваль муніс кустӧвӧй смотръясӧн. Найӧс котыртлісны Нёбдінын, Мордінын, Пӧдтыбокын, Висерын да Ыджыдвиддзын. Фестивальӧ пырӧдчысьяслысь петкӧдчӧм донъялісны районса оргметодшӧринысь специалистъяс. Налӧн висьталӧм серти, воысь воӧ «Ӧшкамӧшка» эрдӧдӧ выль енбиясӧс и сьылӧмын, и йӧктӧмын. Найӧ аттьӧалӧны челядьӧс велӧдысь-дасьтысьясӧс, кужӧмлунсӧ налысь пестысьясӧс, ӧтувъя уджын ыджыд да тӧдчана пай пуктӧмысь. Таво бура пӧ вӧлі котыртӧма велӧдчысьясӧс нуӧм-вайӧм. Таын кывкутіс велӧдӧмӧн веськӧдланін. Автобус вичмӧдлӧма и ООО «Лӧкчимдор» (веськӧдлысьыс А. В. Изъюров). Абу вӧлӧмаӧсь тырмытӧмторъяс и челядьӧс вердӧмын. Сідзжӧ РОМЦ-ын уджалысьяс пасйисны, мый тайӧ фестивальлы колӧ водзӧ на сӧвмыны, ӧд сыын коланлуныс эм. Сійӧ восьтӧ том енбияслы туй босьтны выль тшупӧдъяс, шедӧдны вермӧмъяс, сетӧ водзӧ кежлӧ позянлун петны ыджыд сцена вылӧ. Одыбын «Нюмсер» нима шӧринса велӧдысь Геннадий Попов юксис миянкӧд Висерын «Ӧшкамӧшка» мунӧм йылысь. Сійӧ висьталіс, мый Висерса шӧр школалӧн актӧвӧй залын петкӧдлісны сьылан-йӧктан сямсӧ Висерса, Типӧсиктса, Сюзяыбса да Одыбса том войтыр. Ветлісны и КРЦДОД-лӧн Одыбса «Нюмсер» шӧринысь том гудӧкасьысьяс. Нимкодьпырысь да лӧсьыда гудӧкасисны зонкаяс дзик на выль «Тульская — З01М» гудӧкъясӧн. Лёня Попов ворсіс «Москва майская» гажа шылад, Денис Михайлов — «Яблонька», Денис Габов — «Светит месяц». А меддзоля гудӧкасьысь Денис Габов ворсіс да сьыліс ас йывсьыс частушкаяс. Тӧдчана, мый найӧс ачыс жӧ лӧсьӧдӧма-гижӧма. Туйдӧма таӧ сылӧн велӧдысьыс. «Юкмӧс дорын» коми шылад кыкӧн ворсісны — Лёня Попов да Денис Михайлов. Ёна и кекӧначасисны видзӧдысьяс, ошкисны гудӧкасьысьясӧс. Выль гудӧкъясӧн вор сӧмын нимкодясисны и челядь, и найӧс велӧдысь Г. И. Попов. «Нюмсер» шӧринӧ ветлысь томулов да сэні велӧдысьяс аттьӧалӧны райадминистрацияӧн веськӧдлысь Н. И. Доломинаӧс выль гудӧкъяс козьналӧмысь. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Kodko @ Висерсаяс колльӧдісны тӧв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ВИСЕРСАЯС КОЛЛЬӦДІСНЫ ТӦВ Гаж восьтісны посни челядьлӧн йӧктан котыр. Сэсся глашатайяс сеталісны чукӧртчӧмаяслы нӧдкывъяс, шусьӧгъяс. Бӧрынджык войтыр панъясисны ворйӧн, вермасисны кер вылын идзас тыра мешӧкъясӧн, кыскасисны канатӧн, ордйысисны мешӧк пиын чеччалӧмӧн, мачалісны бутафорскӧй гиря, панъясисны лызьӧн. Гаж вылӧ волісны Емаяс, кодъяс гусялӧмаӧсь Тулысӧс — кӧсйисны ставсӧ дзугны. Но налӧн нинӧм эз артмы: войтыр мездісны Тулысӧс медгора шутёвтӧмӧн, Ема йылысь частушкаяс ливкйӧдлӧмӧн. Тулысӧс чолӧмалігӧн сотісны полӧкалӧ. Гаж дырйи уджаліс буфет, кӧні позис нуръясьны пӧсь тшайӧн да чӧскыд пӧжасӧн. Пӧжасӧн чӧсмӧдлісны Висерса нуръясянінын зільысьяс. Сідз жӧ, татысь позис ньӧбны Зулӧбысь воӧм гӧсьт Нина Макарова киӧн вӧчӧмторъяс. {Kodko @ Гижам коми кывбуръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ГИЖАМ КОМИ КЫВБУРЪЯС Неважӧн ми, Ыджыдвидзса челядь да коми кыв велӧдысь Эльвира Александровна, туйӧ петім зэв водз, 7 час асылын. Чайтанныд, мыйла? Тэрмасим юрсиктса библиотекаӧ, «Школа творчества» велӧдан семинар вылӧ. Миян кындзи сэтчӧ локтӧмаӧсь Висерса челядь, Керӧсысь кыкӧн да Шойнатыысь бура унаӧн... Местаӧдз воӧм бӧрын медводз юктӧдісны ставнымӧс пӧсь пирӧга тшайӧн, козьналісны блокнот-ручка да сетісны семинарлысь уджтас гижӧда кабала. Сэтысь и тӧдмалім, мый миянкӧд кутас уджавны Анжелика Елфимова. Чайтам да, пӧшти ставӧн сыкӧд тӧдсаӧсь, кыдзи и ми. Ставным пукалім лӧня да сюся кывзім сійӧс, республикаын нималысь кывбуралысьӧс, сылысь сёрни-висьтасьӧмсӧ да велӧдӧмсӧ. Анжелика Елфимова висьталіс ас йывсьыс, лыддис кыв-буръяс, кывзіс-велӧдіс миянӧс, сиктса ичӧт коми войтырӧс. Зэв нимкодь аддзысьлім Зоя Васильевна Шиликовакӧд да. Шойнаты сиктса заслуженнӧй велӧдысь уна во чӧж гижӧ ачыс и таӧ велӧдӧ школаса быдтасъяссӧ. Сыкӧд ми тӧдсаӧсь: мӧймуса семинар вылын ӧтлаын вӧлім, сэки миянлысь уна кывбур кывзіс. Кутшӧмъясӧскӧ ошкис, мукӧд вылас уджыштны на тшӧктіс. И таво тадзи жӧ уджалім. Кывбуръяс кывзӧм бӧрын миянлы, челядь котырлы, тшӧктісны выль кывбуръяснымӧс лыддьыны. Кодкӧ ӧтиӧс, а кодкӧ и куим-нёльӧс лыддис. Ми, кык Полина, Вика, Юля, да Сергей, радпырысь жӧ лыддим. Зэв нимкодь миянӧс, ыджыдвидзсаясӧс, ошкыштісны велӧдыськӧд, Эльвира Александровнакӧд, ӧтув уджалӧмысь. Сэсся «Кӧрт Айкаын» нуръясьыштім (вердісны чӧскыда да пӧтӧса) да бара удж... Уджтасын вӧлі гижӧма «Виртуальное путешествие «По земле Корткеросской». Дыр мӧвпалім, мый тайӧ. Вӧлӧмкӧ, места вылын жӧ, некытчӧ ветлытӧг, Кӧрткерӧс сиктӧн, сэтчӧс нималана йӧзӧн да лоӧмторъясӧн тӧдмасьӧм (мӧд ногӧн кӧ, компьютер пыр). Видзӧдігкості Валентина Владимировна нӧшта на уджӧдыштіс миянӧс: сеталіс Кӧрткерӧс да район йылысь юалӧмъяс. Ӧтувнад став юалӧм вылӧ вочакыв сетім. Разӧдчӧм водзвылын бара юим тшай. Сэсся Одыбса автобусӧн бӧр гортлань мӧдӧдчим. Торйӧдчытӧдз миянлы сетісны наказ — гижны кывбуръяс. А ми воча корим мӧд во нуӧдны кык луна семинар. Медым сьӧлӧм бурмытӧдз аддзысьлыны-ёртасьны, ворсны-велӧдчыны. Чайтам да, быдӧнлы кажитчис тайӧ аддзысьлӧмыс. Быдӧн мыйкӧ аслыс коланаӧс босьтіс-катӧдіс гортас. Аттьӧ гырысь йӧзлы, «Школа творчество» нуӧдысьяслы-котыртысьяслы. Аддзысьлытӧдз, мӧд воӧдз! [Вика Макарова, Юля Макарова, Сергей Панюков, Полина МИШАРИНА, Полина СТАРЦЕВА, 6-ӧд классын велӧдчысьяс, «Шондібан» этноклубӧ пырысьяс. Ыджыдвидз сикт.] {Kodko @ Депутатлӧн тӧжд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ДЕПУТАТЛӦН ТӦЖД Неважӧн райсӧветса депутат Сергей Кулаков воліс Визябӧжса ФАП-ӧ: тӧдмасис бурдӧдчан учреждениелӧн уджӧн. Сэк жӧ юасис тырмытӧмторъяс да сьӧкыдлунъяс йылысь. Волігас С. Кулаков козьналіс ФАП-лы креслӧ да улӧсъяс. Медицина учреждениелы тайӧ бур вӧчӧмыс-отсӧгыс вӧлі колана. {Оля Зеленцова @ Зумыда кутчысьӧ олӧмас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ЗУМЫДА КУТЧЫСЬӦ ОЛӦМАС Кос му 15 лунӧ менам ыджыд мамлы, Людмила Ивановна Михайловалы, тырӧ 80 арӧс. Чужліс-быдмыліс сійӧ Сюзяыб грездын, уна челядя семъяын. Ичӧтсянь пӧчӧлы сюри и удж: вӧрын пӧрӧдчӧм, увйысьӧм, вӧлӧн кер новлӧдлӧм. Кыдзи и уна мукӧд том йӧзлӧн ыджыд мамлӧн тшӧтш вӧлі радейтчӧм. Верӧс сайӧ сійӧ петіс Висерса Як Оньӧ Иван сайӧ. Гозъя лэптісны ыджыд да зумыд керка, пыр видзисны карта тыр скӧт, олісны ас овмӧсӧн, чужтісны-быдтісны ныла-пиаӧс. Ыджыд мам пенсияӧдз зілис колхозын, мӧсъясӧс дӧзьӧритіс. Аслас нэмӧн сійӧ некытчӧ сиктысь эз и ветлы. Ӧні сійӧ некымын во нин ӧтнас олӧ, Ен сыкӧдӧн ачыс на ставсӧ бергӧдӧ-вӧчӧ, корсюрӧ аддзысьлывлӧ нывъёртъяскӧд. Нина нылыс да ме отсалам ыджыд мамлы мыйӧн вермам. И кӧсъям, мед дыр на миян ыджыд мамук олас дзоньвидзаӧн, мед Енмыс видзас сійӧс став лёксьыс! [Оля ЗЕЛЕНЦОВА. Висер сикт.] {Kodko @ Ордйысисны чери кыйысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ОРДЙЫСИСНЫ ЧЕРИ КЫЙЫСЬЯС Пӧшти быд шойччан лунӧ районса ю-тыяс вылын мунӧны чери кыйны радейтысьяс костын мормышка вылӧ тӧвся ордйысьӧмъяс. Сідз, кос му (апрель) 3 лунӧ татшӧм конкурс муніс Ыджыдвиддзын. Водз асывсянь Тимагорулын чукӧртчисны том и пӧрысь чери кыйысь. Ставнас кӧнкӧ 28 морт. Ордйысьӧм муніс кык тшупӧдӧн. Медводдзаас медуна чери, 480 грамм, шедіс Евгений Панюковлы. Сійӧ да нӧшта кӧкъямыс ордйысьысь вуджисны мӧд тшупӧдӧ. Муніс сійӧ час гӧгӧр. А сы бӧрын лои тӧдса медбур чери кыйысьлӧн ним. Шедӧдіс сійӧс Евгений Панюков. Мӧд местаӧ петіс Александр Орлов, коймӧдын лои Василий Симпелев. Ставнысӧ найӧс ордйысьӧм котыртысь-нуӧдысьяс пасйисны дона козинӧн, чери кыян кӧлуй-эмбурӧн. Евгений Панюковлы вичмис кык местаа чери кыйысьлӧн палатка, Александр Орловлы да Василий Симпелевлы — чери кыян пуклӧс да мешӧк. А помасис йи вылын ордйысьӧм пӧсь юкваӧн чӧсмасьӧмӧн да тшай юӧмӧн. Сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Валерьян Панюков ыджыд аттьӧ висьталӧ ас вылӧ уджалысь М. Ивашевлы, В. Пинягинлы, В. Лапшинлы, В. Макаровлы ордйысьӧм нуӧдны отсалӧмысь. А кольӧм шойччан лунӧ уна йӧза вӧлі Приозёрнӧй посёлокса Курья инын. Водз асывсянь татчӧ воисны ордйысьны чери кыйысьяс, медым петкӧдлыны ассьыныс кужӧмлун, тэрыблун, тӧдӧмлун йивывса кыйсьӧм-вуграсьӧмын. Ордйысьӧм муніс нёль нимпас серти. Сідз, медуна да медыджыд чери шедіс тайӧ лунӧ ая-пиа Владислав да Вячеслав Хиневичьяслы. Ии вылын медӧдйӧ писькӧдчысьӧн лои Василий Рассыхаев. Найӧ и лоины вермысьясӧн тайӧ ордйысьӧмъясын. Быд вермысьӧс лои пасйӧма козинӧн, кодӧс вичмӧдісны ас вылӧ уджалысь Андрей да Наталия Александровъяс. Колӧ пасйыны, мый Ыджыдвиддзын татшӧм ордйысьӧм котыртсьыліс нёльӧдысь, Приозёрнӧйын — медводдзаысь. Но ӧні нин тӧдса, мый мӧд во сійӧ мунас паськыдджыка. {Оксана Пинягина @ Сьыліс Вера Булышева @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} СЬЫЛІС ВЕРА БУЛЫШЕВА Кос му 6 лунӧ Висер вожӧ воліс Коми Республикаса пыдди пуктана артистка Вера Булышева. Висерса да Ыджыдвидзса школа-садикын сійӧ петкӧдчис «Коми сьылан челядьлы» концертнӧй уджтасӧн. Аккомпанируйтіс В. Булышевалы нималана артист, концертмейстер Анатолий Егоров. Булышева тӧдмӧдіс ныв-зонкаӧс шылада ворсанторъясӧн: сигудӧкӧн, шур-шарӧн, зиль-зёльӧн, ворсӧдіс, сьыліс «Шыр кывтӧ-катӧ», «Руй-руй», «Тури помечӧ корӧ», «Маръямоль», «Козйӧ-козйӧ» да уна мукӧд челядьлы сьыланкыв. Татшӧм волысьӧм-аддзысьлӧмыс зэв бур. Ӧд сиктса челядь зэв гежӧда вермӧны ветлыны карӧдз концертъяс вылӧ. [Оксана ПИНЯГИНА] {Валентина Шестакова @ Том гижысьяслӧн медводдза воськовъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ТОМ ГИЖЫСЬЯСЛӦН МЕДВОДДЗА ВОСЬКОВЪЯС Дас воысь унджык нин Кӧрткерӧсса челядьлӧн шӧр библиотекаын быд тулыс, каникулъяс дырйи, чукӧртчылӧны районса том гижысьяс. Найӧ, коді гижан уджын вӧчӧ медводдза воськовъяс. Со и тавося рака (март) 30 лунӧ восьтліс ассьыс ӧдзӧсъяссӧ «Творчество школа» семинар. Семинар кежлӧ волісны Одыбысь, Шойнатыысь, Керӧсысь, Висерысь да Ыджыдвиддзысь велӧдчысьяс — коми кыв вылын кывбур тэчысьяс. Ныв-зон водзын сёрнитіс Коми Республикаса гижысьяслӧн Котырысь литературнӧй консультант, коми гижысь Анжелика Елфимова. Сійӧ юксис тӧдӧмлунъяснас, висьталіс, кыдзи колӧ матыстчыны кывбур тэчӧм дорӧ. Кывбуралысь ышӧдіс томуловӧс водзӧ корсьны туйвизь кывбур тэчӧмын, повтӧг найӧс лыддьыны да йӧзӧдны. Анжелика Елфимова тӧдчӧдіс, мый оз ков яндысьны чужан кывйысь, ӧд ас кывтӧгыд мортыд некоді. Ныв-зонмӧс велӧдӧмӧ пай пуктіс и Зоя Шиликова. Нималана велӧдысьӧс да кывбуралысьӧс унаӧн тӧдӧны район да республика пасьта. Сійӧ тӧдмӧдіс чукӧртчысьясӧс шойнатыса велӧдчысьяслӧн кывбуръясӧн. Сідзжӧ ассьыныс кывбуръяс лыддисны и мукӧд сиктысь воӧм челядь. Том гижысьяс локтісны семинар вылӧ ыджыд лачаӧн велӧдчыны да тӧдмавны выльтор. Со мый найӧ гижисны семинар пансьытӧдз: «Кӧсъя тӧдмавны, кыдзи нӧшта мичаджыка гижны...», «Локті, медым тӧдмавны уна выльтор, кывзыны мукӧд челядьлысь кывбуръяссӧ...», «Кӧсъя лыддьыны кывбуръясӧс да кывзыны найӧс донъялӧм...», «Окота лика Елфимовакӧд да кывзыны сылысь кывбуръяс...». Чайтам, том гижысьяслӧн став мӧвпъясыс збыльмисны да семинар бӧрын найӧ и водзӧ кутасны сӧвмӧдны кужанлунсӧ, нимкодьмӧдны лыддьысьысьясӧс выль кывбуръясӧн. {Елизавета Макарова @ Ыджыд олӧмысь лист бокъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-12.} ЫДЖЫД ОЛӦМЫСЬ ЛИСТ БОКЪЯС Регыд бара на ставӧн ӧтувтчылам пасйыны Победа лун. Лыддя ыджыд шудӧн, мый мойвиис аддзысьлыны да сёрнитны войнавывса да уджвывса ветеран Изосим Александрович Коюшевкӧд. Коми багатыр, тадзи ас кежаныс шуӧны сійӧс тӧдысь йӧз, таво ар тыртас 90 арӧс. Дерт, арлыд босьтӧ ассьыс, поводдя лёкалігӧн кылӧны ранаяс. Но ыджыд олӧм вуджӧм морт бур паметя на, мича сёрниа, абу лэччысьӧма олӧмсьыс. Унатор сёрнитім, унатор и казьтылім. Ӧд ӧти сиктын чужлӧмаяс. Бура помнита, кыдзи Изосим Александрович волывліс Пезмӧгӧ. Матӧ кык метра судта, ён, статя, пашкыр юра, некор абу зумыш, быд паныдасьыськӧд чолӧмасьӧ. Весиг миянлы, посниуловлы, вашнитас. Изосим Александрович казьтылӧ ассьыс олӧмсӧ, кыдзи дивӧысь дивӧ воськовъяс. Медводдза удача — семьяныс мынліс кулачитӧмысь. А ӧд збыльысь ырыштчылісны. Воӧма Пезмӧгӧ тшӧктӧм — мырддьыны эмбур да мӧдӧдны Войвылӧ квайт семья. Витыс сюрӧма, кӧть эськӧ сиктас торъя озырыс и абу вӧлӧма. Квайтӧдас сконъясясны. Абу некод и пом. А план бытьӧн тырт. Сэсся кодкӧ и вӧзъяс Ӧльӧксан Коюшевӧс. Сылӧн пӧ керкаыс балкона. Локтӧмаӧсь вит морт, корӧны петкӧдлыны озырлунсӧ. Шогмӧма босьтны ыргӧн таз, важиник рӧмпӧштан да нэмӧвӧйся самӧвар. Батьыс помавлӧма церковно-приходскӧй школа, грамотнӧй. Каяс Шойнатыса райкомӧ. Гижас кузя став олӧмсӧ. Кыдзи дас витысь ветлӧма ылі муӧ нажӧткала да кынӧмпӧтла, кыдзи Австрияын пленын муртса абу кулӧма. Гижӧма кулачитӧм йылысь да мый босьтӧмаӧсь. Сэні сералӧмаӧсь да черкнитӧмаӧсь кулачитӧмысь. Но ыджыдджык Нина чойсӧ Шойнатыса школаысь век жӧ удитӧмаӧсь вӧтлыны. Сійӧс 14 арӧсӧн мӧдӧдісны вӧр пӧрӧдны. Тайкӧ став семьясӧ мӧдӧдасны войвывлань. Вермисны мукӧд ыстӧмаяс моз кувны сьӧкыд уджысь да тшыгъялӧмысь. Ас синнас аддзыліс Эжва кузя катысь йӧз тыра баржаяс. Тайӧ пӧ мироедъяс да озыр йӧзӧс нуӧны. Ӧти баржа сувтіс сикт весьтӧ, петісны йӧз — омӧльӧсь, лёк киссьӧм паськӧмаӧсь, тшыгӧсь. Вӧліны чукӧрас и челядь. Сиктсаяс сетӧмаӧсь налы нуръясянтор да кӧлуй-паськӧм. Ас костаныс сёрнитӧны, кутшӧм нӧ тайӧ озыр йӧз, коньӧръяс да? Коюшев Ӧльӧксаныд дыр кутӧма ӧбида ас сиктсаяс вылӧ. Ӧд муртса налькйӧ эз сюйны. Гортас ен пельӧссьыс став Ен ӧбразсӧ тшӧктӧма лэдзны. Тадзи кӧ пӧ лэдзны овны, сідзкӧ сійӧ абу. Мӧд ыджыд удача — 13 арӧсӧн Зосимӧс примитісны Ульяновоса видз-му овмӧс техникумӧ. Дерт, отсаліс вӧр пу кузя тушаыс, школаын бура велӧдчӧмыс. Зонка ёна старайтчис, интереснӧ вӧлі да и велӧдысьясыс бурӧсь. Сэсся 15 арӧса зонкаӧс ӧти гожӧмын пуктісны веськӧдлыны пионер лагерьӧн (Ульяновоын). 60 челядь, завхоз, ӧти воспитатель да физрук. Директор бара на ыштіс ыджыд туша вылас, да и кывкутысь, зіль комсомолеч. Эжваыс сэті джумъя, плавкӧс берегыс мӧдар бокас. Лун-лун челядь том директоркӧд эз петавлыны ваысь. Ӧні дум вылас усьлӧ да вӧлисти повзьӧ — а вӧйис кӧ кодкӧ? Но ставыс бурӧн помасис. Велӧдчӧм помасис, заводитіс уджавны. Водзын призыв вӧлі 21 арӧссянь, а Зосимлы 18 арӧс тыран воӧ вежисны служитан кадсӧ. Веськаліс артиллерийскӧй школаӧ, лои сержантӧн. Со снимок вылын 18 арӧса «рекрут». Навернӧ, сьӧкыд вӧлі корсьны лӧсялана кӧм-паськӧм та ыджда зонлы! 1941 вося лӧддза-номъя (июнь) тӧлысь шӧрын воӧма тшӧктӧм: став техникаӧн мунны Рытыввыв граница дорӧ, лоасны пӧ учениеяс. Поездӧн гурликтӧмаӧсь, сувтовкерӧмаӧсь Украинаын Белая Церковь карын. Водз асылын друг ставныс шызьӧмаӧсь, котралӧны, ува-ава. Вӧлӧмкӧ, немеч уськӧдчӧма. Поездысь ректысисны, лӧсьӧдчӧны, а рытыввывсянь локтӧ помтӧм йӧз чукӧр, тшӧтш и ружьеа красноармеечьяс. Вӧрӧглӧн самолётъяс кымӧр мында лэбӧны миян страна пытшкӧ, помся бомбитӧны. Ас костаныс сёрнитчӧмаӧсь, мый бӧрыньтчасны кӧ бомбитасны, сідзкӧ колӧ заводитны тшӧтясьны вӧрӧглы. Татшӧм вӧлі медводдза кось, войнакӧд аддзысьӧм. Со и артмис границасянь первой бӧрвыв, а сэсся Берлинӧдз туй. Код тӧдас, мамыслӧн Енлы кевмысьӧмыс воӧма, али судьбаыс сэтшӧм... Нёль воӧн ранитчылӧма сизимысь: кор сьӧкыдджыка, кор кокньыдджыка. Но ниӧтчыдысь пуля эз веськав лыас, эз жуглы сустав. Сы вӧсна ӧдйӧ и бурдліс. Бурдӧдысьяс эштылісны и дивуйтчыны. Война бӧрас нин тӧдмалӧма, мый сылӧн гежӧда овлысь 4 группаа вир — медбурыс. Нёль вонад лыдтӧм-тшӧттӧмысь коми зон веськавліс сэтшӧм лоӧмторъясӧ, кор эз нин чайтлы кольны ловъяӧн. Кымынысь мӧвпъяснас прӧщайтчыліс мамыскӧд, жалитіс шогсьӧмсьыс. Кось помасяс, лӧньыштлас, лолыд шедны кутас — пыр на ловъя! Кор видзӧдӧ война йылысь передачаяс, кино, сьӧлӧмыс топавлӧ. Нинӧм оз вун, оз-оз да друг мыйкӧ дум вылас усьӧ. Война помасьӧм бӧрын кык во на вӧтасьліс тышъяс дырся страсьтъяссӧ. Изосим Коюшев веськавліс Курск дорын тышӧ. Кык вежон чӧж муніс танкъяслӧн кось. Орччӧнӧсь ёртъясыс, синсьыс би петӧ. Асьныссӧ жалиттӧг тышкасисны вӧрӧгкӧд. На дорӧ сьӧлӧмъяс тырӧмаӧсь лӧглунӧн! Гӧгӧр техника сотчӧ, таысь войнас югыд. Тшын, грыма-йирка, шондіыс саялӧма, кок улын пӧгибнитӧмаяс. Первой пехота отсалас шойяссӧ вештавны, туй восьтыны. Пельыд чуналӧма. Коркӧ ӧд и чегис фашистъяслӧн кыпӧдчӧмыс. Муртса лӧньыштіс. Виччысьтӧг тшын пиысь мыччысис «Тигр». Сылӧн водз бронясӧ противотанкӧвӧй пушкаыд оз босьт. Коді кок вылын на уськӧдчисны орудие дорӧ. Ранитчӧм капитан горзӧ: «Коюшев, стреляй!». Веськаліс гусеничаас. Танк боксӧ неуна пешкыльтыштіс, сэсся и сэтчӧ веськаліс. Тайкӧ нырыштас налысь расчётсӧ. Пыр казьтылӧ ветеран, менам пӧ тшӧт вылын «Тигр» эм. Оз вун и Днепр вӧсна кось. Берегыс плавкӧс, мӧдарыс — крут. Сэтчӧ и поздысьӧма фашист. Миян салдатъяс вуджӧны пыжъясӧн, пуръясӧн. Враглы быттьӧ ки пыдӧсаныс, сідзи и шырӧны. Но миян босьтісны лыдӧн. Асъя рӧмыднас мыссьӧма Днепр дорын, а ю кузяыс, быттьӧ моль бӧж лэдзӧма, шойяс. Берлин босьтӧм водзын сувтӧдісны полксӧ лолыштны. Кыськӧ мыччысьлісны немечьяслӧн нёль самолёт. Бомбитӧны. Но абу нин ӧд 1941-ӧд воыд, ӧдйӧ найӧс венісны. Бӧрыннас Зосимлӧн ёртъясыс петкӧдлісны кык метра сайысь мач тӧрмӧн розь. Сэтысь тшын петӧ, авиабомба абу взорвитчӧма. Наысь эськӧ нинӧм эз коль. Тайӧ абу-ӧ дивӧ? Матыстчисны Берлинлань. Сэні куим визьӧн окопъяс. Медводз некымын час чӧж артобстрел косяліс. Сэсся уськӧдчисны. Окопас немечьяс, кисӧ лэптӧмаӧсь да «Гитлер капут!» горзӧны. А миян на вывті водзӧ, водзӧ! Син уланыс усьлісны либӧ зэв нин пӧрысь чужӧмаяс, либӧ томиникӧсь. Водзӧ, водзӧ! Кар шӧрӧдзыс эз удит-ны воны — тшӧктӧны бергӧдчыны Прагалань. Ода кора (май) 11 лунӧ Чехословакиялӧн юркарын помасис Изосим Коюшевлӧн война. Ветеранлӧн сёрни оз помась, кӧть эськӧ сьӧкыд казьтывныс. Унаысь ланьтлӧ, синваыс доршасьлӧ. Доныс абу ветеранъяслӧн сёрнилы. Гижны эськӧ став казьтылӧмъяссӧ. Ӧд некутшӧм художественнӧй небӧг, кино оз веж ловъя сёрни. Некымынысь Изосим Александрович шуліс, «идиотствоыс» пӧ уна жӧ вӧлі. Войналӧн медводдза тӧлысьясӧ шемӧслун. Связь оръясьӧм понда штабистъяс эз вермыны йитны танкистъясӧс пехотакӧд, авиацияӧс артиллериякӧд да сідзи водзӧ. Снаряд-пуля ӧтилаын, салдатъяс — мӧдлаын. Та вӧсна вӧрӧг воліс пӧшти Москваӧдз. Да кытчӧкӧ ӧд 20 миллион мортыс уси. Ветеран шуӧмӧн, ыджыд мыжыс вӧлі Сталинлӧн. Оз дорйы и Жуковӧс, кодӧс ӧти кадӧ ёна ошкыліс. Сійӧ пӧ нем жалиттӧг йӧзсӧ би улӧ сюйис. Курскын тыш помасигӧн 23 арӧса Изосим Коюшев пырӧ партияӧ. Сэксянь 66 во нин лыддьӧ асьсӧ коммунистӧн. Мынтӧ взносъяс, и некор эз мӧвпыштлы петны партияысь. Чорыда эскӧ, мый сӧмын коммунистъяс вермасны бурмӧдны олӧм. Война бӧрын Изосим Александрович уджаліс видз-му овмӧсын. Кыдзи воюйтігас шулісны: «Коммунисты, вперёд!», сідзи и бӧрыннас, кытчӧ мӧдӧдлісны — сэтчӧ и мунліс уджавны. Кыпӧдліс киссьӧм колхозъяс Пальын, Удораын, Кӧрткерӧсын. Сьӧлӧмыс вӧлі висьӧ киссьӧм овмӧсъяс, сиктса йӧзлӧн удж, гӧльлун, тшыгъялӧм, том йӧзлӧн сиктысь мунӧм вӧсна. Медъёна пикӧ воштылісны поставкаяс. Эм кӧть абу — сет государстволы йӧв, вый, яй, нянь, вурун, турун. Дас воысь дырджык колхозникъяслы абу сетавлӧмаӧсь ни сьӧм, ни нянь ки тыр. Нӧшта на мырдӧн мӧдӧдлісны ас вӧлӧн вӧр пӧрӧдны-кыскавны. Верстьӧ йӧз оз тырмыны да 13–14 арӧса ныв-зонмӧс ыстылісны. Уна-уна во да вын лои сетӧма, медым олӧмыс сувтас кок вылӧ. Фашистъясысь на пежӧн шуӧ ветеран яндзим воштӧм ӧнія чина йӧзӧс. Найӧс, коді вунӧдісны мам-батьныслысь олӧмсӧ, нёнялӧны чужан му, вузавлӧны Рӧдинанымӧс, сьӧлӧмныс госсялӧма. Татшӧм гажтӧм кывкӧртӧд артмис Россияса заслуженнӧй зоотехник, Коми АССР-са заслуженнӧй уджалысь, видз-му овмӧс наукаясса кандидат, Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеран, уна орден-медаля морт Изосим Александрович Коюшевкӧд сёрниысь. 1998 вося лӧддза-номъя (июнь) тӧлысся «Войвыв кодзув» журналын нималана журналист А. Петрунев йӧзӧдіс И. Коюшевкӧд ёрта сёрни. Лыддьыны зэв кокни, интереснӧ. Гӧгӧрвоан, мый война бӧрся кадӧ сиктса олӧм-мырсьӧмыс абу вӧлӧма кокньыдджык воюйтӧм дорысь. Пыдди пуктана ветеранлы став сьӧлӧмсянь сиам ён дзоньвидзалун да кыпыд лов ру, сӧмын бур казьтылӧмъяс да вӧтъяс, уджъёртъяссянь бурсиӧм да Победа лунӧ уна чолӧмалӧм, пыдди пуктӧм! [Елизавета Макарова] {Kodko @ Вылӧ донъялісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} ВЫЛӦ ДОНЪЯЛІСНЫ Районын уналы тӧдса историк Александр Панюков. Тшӧкыда сылысь гижӧдъяс позьӧ лыддьыны и «Звезда» газет лист бокысь. Но кыдзи лои тӧдса, Александр Александрович кутӧ ёрта йитӧдъяс оз сӧмын миян «районкакӧд». Ассьыс гижӧдъяс сійӧ йӧзӧдӧ и республикаса петасъясын, а нӧшта и мукӧд районса газетъясын. Сылысь удж бура донъялӧны оз сӧмын лыддьысьысьяс, но и журналистъяс. Сідз, неважӧн Александр Александровичӧс Изьва районса «Новый Север» газет редакция пасйис Аттьӧалана гижӧдӧн. Олӧма мортлы татшӧм юӧрыд лои зэв ыджыд козинӧн. {Kodko @ Выль эскӧданпас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} ВЫЛЬ ЭСКӦДАНПАС Кӧрткерӧс районса пытшкӧс делӧяс юкӧнса ГИБДД-ын кольӧм вежонсянь заводитісны сетавны машина вӧдитысьяслы выль пӧлӧс эскӧданпасъяс. Медводзӧн алӧйгӧрд рӧма пластикысь выль карточка мойвиис босьтны Уръёльысь 18 арӧса Александр Малышевлы. Тайӧ лоӧмторйыс том зонлы тӧдчана нӧшта сыӧн, мый машина вӧдитысьлысь эскӧданпас сылы сетісны медводдзаысь. Ӧні правоа шоперлы нимкодь, мый вермас смела пуксьыны руль сайӧ да журъявны «кӧрт вӧлӧн». ГИБДД-са инспекторъяслӧн висьталӧм серти, выль эскӧданпас сетӧмысь госпошлиналӧн ыдждаыс 800 шайт, «важысь» эз вежсьы — 400 шайт. Машинаӧн вӧдитысьяслӧн выль пӧлӧс эскӧданпас йылысь паськыдджыка гижам газетлӧн локтан петасын. {Kodko @ Гожся университет @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} ГОЖСЯ УНИВЕРСИТЕТ Россияса финн-йӧгра культура шӧрин нуӧдӧ «Филологъяслӧн гожся университет» балалысь бӧрйысян тур. Гожся университетӧ вермасны пырӧдчыны 15–20 арӧса коми студентъяс да велӧдчысьяс — ассьыныс уджсикассӧ национальнӧй филологиякӧд да журналистикакӧд йитны кӧсйысьяс. Университетлӧн сессия мунас Сыктывкарын лӧддза-номъя (июнь) 27 лунсянь сора (июль) 3 лунӧдз. Медым лоны том филологъяслӧн университетса студентӧн, колӧ вуджны бӧрйысян тур — творческӧй уджъяслысь конкурс. Тайӧ вермас лоны проза, поэзия, очеркъяс, пьесаяс, критика гижӧдъяс, роч кыв вылысь комиӧ литература вуджӧдӧмъяс. Сідзжӧ позьӧ вайны и ӧктӧдын либӧ СМИ-ын йӧзӧдлӧм гижӧдъяс. Медшӧр корӧмыс — уджъяс колӧ гижны коми кыв вылын. Уджъяс (ӧтисянь витӧдз) колӧ ыстыны татшӧм оланінпас серти: Сыктывкар, Ленин улича, 73, РФ-са финн-йӧгра культура шӧрин; либӧ электроннӧй поштаӧн лӧддза-номъя 1 лунӧдз: fucultН@fіnnougorіa.ru Конкурсын бӧрйӧмаӧс корасны велӧдчыны. Велӧдчӧм, сёйӧм, олӧм — бала (проект) тшӧт весьтӧ. Туйысь мынтысьӧ ыстысь. {Kodko @ Донъяс курччасьӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} ДОНЪЯС КУРЧЧАСЬӦНЫ Быд пекничаӧ юрсиктса «Союз» кинотеатрдорса изэрд вылын котыртсьылӧ ярманга. Вузӧсын пырджык овлӧны яйысь да йӧлысь вӧлӧга, градвыв пуктас, пӧжас. Став прӧдукциясӧ вӧчӧма ас да районса видз-му овмӧс кутысьясӧн. Но бӧръя кадӧ ньӧбасьысьяслы эз кут воны сьӧлӧм вылӧ татшӧм вузасьӧмъясыс. Йӧз элясьӧны ыджыд донъяс вылӧ. Ярманга вылӧ мунігӧн найӧ кутӧны лача, мый татысь позьӧ ньӧбны донтӧмджык вӧлӧга. Но налӧн висьталӧм серти, донъясыс пӧ ньӧти оз торъявны магазинъясын дорысь, торйӧн нин яя вӧлӧга вылӧ. {Елизавета Макарова @ Надёжнӧй да зіль уджалысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} НАДЁЖНӦЙ ДА ЗІЛЬ УДЖАЛЫСЬ Тӧдмасьӧй — Николай Васильевич Латкин — талун «Нёбдінса» СПК-ын меддыр уджалысь. Зільӧ 33 во, на пиысь бӧръя 16 восӧ дӧзьӧритӧ-старайтӧ 88 ялавичӧс. Татшӧм кывкутана уджӧ босьтӧны медся кывкутысь да уджысь повтӧм мортӧс. И збыль, тайӧ воясӧ эз вӧв тані весиг неыджыд нелючки. Скӧт видзан бригадир ошкӧ Николай Васильевичӧс, оз пӧ ков велӧдны, чутӧдны, казьтывны кор-кыдзи-мый сёӧдны, сетны мел либӧ сов. Коставлас кӧ шойччан лун сетӧм, оз ыждав, оз кратайтчы веськӧдлысьяс водзын. Чӧла уджалас водзӧ, кӧть кык тӧлысьӧдз. — Татшӧм уджалысьясыс — котырлӧн сьӧмӧсыс, медся ыджыд озырлуныс, — шуӧ овмӧсӧн юрнуӧдысь Анастасия Микушева. Специалистъяс ставныс жӧ ошкӧны Латкинӧс. Сылӧн уна почёт грамота, эм «Мастер высоких привесов» пыдди пуктана ним, Коми республикаса администрациясянь да Минсельхозпродсянь почёт грамотаяс. Став олан визьыс — сӧмын некымын тшупӧд. Помаліс школа, ветліс армияӧ, пырис уджавны совхозӧ. Медся сьӧкыд кадас эз мӧвпыштлы корсьны кокниджык, сьӧмаджык удж, мунны бокӧ. И став наградаяссьыс, веськӧдлысьяслӧн ошкӧмысь вылӧ позьӧ пуктыны уджъёртъясыслысь пыдди пуктӧмсӧ. Орччӧн олысьясыс тшӧтш тӧдчӧдӧны Николай Васильевичлысь вежавидзӧмсӧ, лӧньлунсӧ, зільлунсӧ. Сиктъяслӧн олӧмыс сулалӧ татшӧм уджач да надёжнӧй йӧз вылын. [Елизавета Макарова] {Kodko @ Россия вылӧ уськӧдчывлӧмаӧсь постъяс дырйи @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} РОССИЯ ВЫЛӦ УСЬКӦДЧЫВЛӦМАӦСЬ ПОСТЪЯС ДЫРЙИ Тӧдам, мый кос лунъясӧ (постъяс) яя-йӧла сёян сёйтӧм вӧсна морт вӧсняммӧ, мынтӧдчӧ кутшӧмсюрӧ висьӧмъясысь. 1608 вося и мукӧд вося вичко Уставъяс серти кос луныс (постыс) вӧлӧма бытьӧн быдӧнлы. XIX нэмся мӧд джынйын роч врачьяслӧн общество туялӧма, кыдзи постъясыс инмӧны кага нёньӧдысь мамъяс, тюрмаын пукалысьяс, салдатъяс и уна мукӧд вылӧ. 1878–79 воясӧ докторъяс Студитский да Столяров конференция вылын висьталӧмаӧсь, мый кагаясӧс нёньӧдысь мамъяслӧн ёна кизьӧрмӧ йӧлыс, висьмӧ син, петӧны чирейяс. Кагаясыс висьмӧны и кулӧны. Доктор Васильев 1879 вося «Военно-медицинскӧй» журналын гижис, мый пост коймӧд лунас йӧзлӧн, торйӧн нин челядьлӧн, висьмӧ кынӧм, а вежон мысти мытитысьыс кык пӧв унджык нин. Унаӧн кулӧны. Тюрмаын слепӧкурӧн, цингаӧн висьмӧны сӧмын постъяс дырйи. Румынияса врач Феликс, гижӧ, мый пост кадӧ салдатъяс пельпомъяс вылӧдзыс винтовкасӧ лэптыны оз вермыны. Тадзи жӧ и роч армияын. Враг артавліс и таӧс, и уськӧдчывліс буретш постъяс дырйи. Сідз, Ледӧвӧй побоище, 1242 вося апрель 5 лунӧ вӧлӧма Ыджыдвидз шӧрас. Полтава дорын шведъяс тышсӧ панісны 1709 вося июнь 27 лунӧ Петыр видз помӧ, Наполеон Бонапарт уськӧдчис Россия вылӧ 1812 вося июнь шӧрас — Петыр видз шӧрас. 1853 воӧ Турция паніс войнасӧ Арся видзӧ пыригӧн. Тайӧс артыштӧмӧн Россияса военнӧй министр генерал-адъютант П. С. Ванновский Александр третийкӧд сёрнитчӧм бӧрын быд уездӧ ыстіс циркуляр. Медым призыв кадӧ, сійӧ муніс ноябрь 1–25 лунъясӧ, Арся видзӧ буретш, вердны рекрутъясӧс яя шыдӧн, а то пӧ воинскӧй частьясӧ воӧны омӧльтчӧм рекрутъяс, кодъясӧс бӧр колӧ ыстыны гортаныс. Врачьяс индӧны, мый медуна кулысьыс Ыджыдвиддзӧ, Петыр видзӧ, Ӧспӧжа видзӧ, Арся видзӧ. Тайӧ подулалӧны и метрическӧй книгаяс. Сідз, Ластаса приходын 1908 воӧ кулӧма 26 морт, сы лыдысь Ыджыдвиддзӧ да Петыр видзӧ — 14-ӧн, Ӧспӧжа видзӧ — куимӧн. Кӧрткерӧсса приходын 1910 воын кулӧма 60 морт, сы лыдын постъяс дырйи 42-ӧн. И сэки жӧ вичкосалӧн семьяясын, а ме тӧдмалі уна сё вичко, кӧні челядьыс уна жӧ вӧлі, кувсьысьыс абу, либӧ ӧти-кык лов. Дарвин серти кӧ, постъяс дырйи мунӧ естественнӧй отбор — кулӧны слабджыкъяс, кодъяс яя-йӧла сёянӧн эськӧ эз кувны. [Александр Панюков, историк.] ==Туйяс == {Kodko @ Кыдзи мунны? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} КЫДЗИ МУННЫ? Редакцияӧ шыӧдчисны Одыбын олысьяс. Найӧ юӧртісны, мый Висерсянь Одыбӧ туй лоис шогмытӧмӧн, машинаӧн мунны он вермы. Кольӧм вежонӧ некымын машина сибдылісны сёй гуранӧ, а кыскисны найӧс ён техника отсӧгӧн. Одыбсаяслӧн висьталӧм серти, шогмытӧм туйыс кыклаын — Одыбсянь неылын да Висерӧ вотӧдз. — Кытчӧ миянлы шыӧдчыны да мый вӧчны? — юасьӧны сиктын олысьяс. Ми шыӧдчылім «Лӧкчимдор» ООО-ӧ. Миянлы вочавидзис предприятиеысь главнӧй инженер Артём Попов: — Збыльысь эм татшӧм сьӧкыдлуныс, и сійӧ кыссьӧ воысь воӧ. Одыб-Алексеевка туйкост кос му (апрель) 14 лунсянь пӧдса ыджыд сьӧкта машинаяслы. А Коми республикаса Туй Агентство тшӧктӧм серти кос му 25 лунӧ пӧдлалім Висер-Одыб туйкост. Но кыдзи овлӧ, вӧр тыра машинаяслы веськодь туйвывса ӧлӧдан пасъяс. Найӧ водзӧ нуӧны вӧр, жуглӧны туй. Сикт овмӧдчӧминын ГИБДД-са уджалысь абу, та понда ӧлӧдӧмъяс оз мӧрччыны. Век жӧ, миян шыӧдчӧм бӧрын, «Лӧкчимдор» мӧдӧдіс Одыбӧ грейдер. Сэні сійӧ уджалас некымын лун: туйсӧ лӧсьӧдалас. Но Коми Дорагенствоын юкӧнӧн веськӧдлысь Андрей Ярошутин пасйис, мый тайӧ туйлы этша. — Тувсовъя зэръяс вӧчисны ассьыс «уджсӧ», — шуӧ сійӧ. — Туйыс збыльысь лёк, татшӧмыс эм и мукӧд районын. Но миян оланпасъяс да подрядчикъяскӧд кырымалӧм контрактъяс тӧд вылӧ босьтӧмӧн, таво ми ог вермӧй дзоньтавны тайӧ туйкостсӧ. Ӧтитор вермам вӧчны — тайӧ ӧтув ГИБДД-кӧд решитны сьӧкыд груза машинаяслӧн ветлӧм кузя юалӧм. Тайӧ либӧ «весӧвӧй» пост, кор пыртӧны ӧлӧдӧмъяс, либӧ машиналысь сьӧкта чинтӧм, мый артавсьӧ ПТС да грузӧвӧй накладнӧй серти. А водзӧ кежлӧ, да, туйсӧ колӧ «косьтыны», кыпӧдны да кужӧмӧн (грамотнӧя) уджӧдны. Редакциясянь: Сы вӧсна, мый Одыб-Висер туй вылӧ абу урчитӧма сувтӧдны ГИБДД-са уджалысьӧс, а туйвывса пасъяс вылӧ вӧр заптысьяслӧн сӧвестьыс абу, кыдзи петантуй вӧзъям: сиктса скод дырйи котыртны дружина. Найӧ эськӧ ӧні видзӧдісны, медым туй вывті эз ветлы сьӧкыд груза машина. Видзӧдан да, и туйыс лоас бурджык. {Kodko @ Ярманга вӧлі бур @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-19.} ЯРМАНГА ВӦЛІ БУР Неважӧн редакцияӧ воис письмӧ-вочакыв Е. Макаровалӧн «Нехорошее послевкусие» ним улын петӧм гижӧд вылӧ (йӧзӧдӧма «Звезда» газетлӧн тавося 35-ӧд номерын). Письмӧ улӧ кырымасьӧмаӧсь Нёбдін сиктын олысь 11 морт. Вочакыв сетысьяс гижӧны, мый найӧ абу сӧгласӧсь Е. Т. Макаровалӧн Опонасей ярманга мунӧм йылысь гижӧдӧн. Медводз тӧдчӧдӧмаӧсь, ярмангаыс пӧ сиктын нуӧдсьӧ 2005-ӧд восянь, таво гажсӧ котыртлісны сизимӧдысь (абу квайтӧдысь, кыдзи пасйӧма Макарова). Водзӧ письмӧын гижӧма: «Тавося Опонасей ярманга медводдзаысь вӧлі дасьтӧма, кыдзи сикткостса районса гаж. Ярмангаӧ пырӧдчисны и мукӧд сиктса войтыр. Сы вӧсна воддза вояс дорысь лӧсьӧдісны унджык вузасян места. Вузасьны волісны 14 вузасьысь. Кодкӧ на пиысь вӧзйис ас овмӧсса яй да гос, йӧв да рысь. Вузасисны и Эжва юысь кыйӧм чериӧн. А кужысь кияса аньяс — уна пӧлӧс кепысь-носкиӧн, шарп-шапкаӧн, жилеткаясӧн. Вузӧсын вӧлі и кӧлуй, и небӧгъяс. Пуысь да сюмӧдысь вӧчӧмторъясӧн вузасисны Одыбса, Кӧрткерӧсса, Пӧддельнӧйса да Нёбдінса мастеръяс. Артмӧ унатор Тимофеевна абу аддзылӧма... Быд во ярманга-вузасьӧм бӧрын ми вӧчам кыв-кӧртӧд. Таво тӧварсӧ вӧлі иналӧма унджык кольӧм во серти. Гаж — гаж и эм. Сы вӧсна вӧлі мича баситӧма-дасьтӧма Культура керка. Клублысь посйӧд да вузасян жыр мичмӧдісны сюрс шар-серъяс. Пасъям, гажсӧ сиисны Коми Республикалӧн 90 во тырӧмлы. Сы вӧсна и шаръяслӧн рӧмъясыс вӧліны лӧз, турунвиж да еджыд — чужан мулӧн дӧрапас сераӧсь. Гаж дырйи, быдсяма конкурсъяс, ворсӧм-юасьӧмъяс нуӧдігӧн, Тимофеевна пукаліс заллӧн медылі пельӧсас. Вот эськӧ «вековечные» частушкияс пыддиыс сійӧ сявкнитіс-сьыліс «на злобу дня» ас гижӧм гоз-мӧд частушка... Сысянь некутшӧм водзмӧстчӧм эз жӧ тыдав-а. ... Тайӧ лунӧ челядьлы котыртлісны ывлавывса ворсӧмъяс, позис весиг журъялыштны «Буран» вылын. Сизимӧд ярманга-гаж уналы воис сьӧлӧм вылас. Гӧсьтъяс, а найӧ волісны и юрсиктысь и районса мукӧд сикт-грездысь, ёна ошкисны гажсӧ, да вӧзйисны и водзӧ сійӧс нуӧдны нӧшта на паськыдджыка». Гижӧд помын письмӧ дасьтысьяс сетӧны вӧзйӧмъяс Е. Макаровалы: «Корам Елизавета Тимофеевнаӧс петкӧдчыны мӧд вося ярманга-гаж дырйи водзвыв бура дасьтысьӧм-лӧсьӧдчӧмӧн. Радейтанныд кӧ перӧ-ручкаӧн вӧдитчыны, гашкӧ, гижыштанныд мыйкӧ Нёбдін сиктса йӧз да уджвывса ветеранъяс йылысь. А сиктса юралысьяслӧн Сӧвет чукӧртчӧм дырйи (кӧні вӧчисны ярманга-гаж йылысь кывкӧртӧд) Е. Макарова эз петкӧдчыв. Артмӧ сӧмын элясьӧм». {Kodko @ Ӧтув пасъясны Вермӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} ӦТУВ ПАСЪЯСНЫ ВЕРМӦМ Районса сикт-грездъясын заводитісны дасьтысьны матысмысь гажлунъяс кежлӧ. Пелькӧдӧны-лӧсьӧдалӧны ВОВ-са салдатъяслы памятникъяс, казьтӧда пасъяс. Сідз, регыд Визябӧж грездын босьтчасны выльмӧдны памятниксӧ. Унатор лоӧ содтӧма казьтӧда пасӧ да сійӧ кутас торъявны мичлуннас. Вермӧм лун грездын пасъясны ода кора (май) 8 лунӧ. Великӧй Отечественнӧй война дырйи тышъяс пыр вуджӧм салдатъяслы — грездысь петлӧм дорйысьяслы выльмӧдӧм памятник дорын мунас кыпыд митинг да казьтылӧм (молебен). Ода кора 9 лунӧ ветеранъяс воласны юрсиктӧ, пырӧдчасны гажлунлы сиӧм мероприятиеӧ. {Kodko @ Ӧтувъя субӧтник @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} ӦТУВЪЯ СУБӦТНИК Тӧрыт райадминистрацияӧн веськӧдлысьлысь могъяс пӧртысь Николай Доломина юрнуӧдӧм улын муніс сикт-грездъяс бурмӧдӧм кузя совещание. Медшӧр сёрниӧн вӧлі сикт овмӧдчӧминъясын субӧтник нуӧдӧм йылысь. Совещание дырйи лоины урчитӧмаӧсь лунъяс, кор пасьтала кутасны нуӧдсьыны сиктъяс пелькӧдан уджъяс. Сідз, юрсиктса олысьясӧс корӧны петавны субӧтник вылӧ кос му (апрель) 28 лунӧ 18 час рытын. Мешӧкъясӧ чукӧртӧм лӧп-ёг колӧ нуны шыбласъяслӧн контейнеръяс дорӧ либӧ кольны подъездъяс дорын. Найӧс сэсся нуасны машинаясӧн. Кос му 29 лунӧ 14 чассянь петасны пелькӧдчыны районса, сикт овмӧдчӧминъясса администрацияясын, предприятие-организацияясын уджалысьяс. Ставӧн вӧчамӧй сӧстӧмӧн районнымӧс! {Kodko @ Армия бӧрын — трактор вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} АРМИЯ БӦРЫН — ТРАКТОР ВЫЛӦ Максим Панюков, Нёбдінса колхозын медтом уджалысь. Школа бӧрын бура помаліс Шойнатыын 20 номера профучилищелысь юкӧн. Босьтіс трактористлысь право. Торъяліс ӧттшӧтшъяяслӧн старайтчӧмӧн. Эз петитчы армияӧ ветлӧмысь. Ыджыд айыс на шуліс — армияӧ ветлытӧм зон абу мужичӧй. Локтіс чужан сиктӧ, вӧзйысис колхозӧ. Уджъёртъясыс ставыс тӧдса, ас йӧз. Кокниа пырис уджкотырӧ. Кывліс нин аслас удж йылысь ышӧдана ошкана кывъяс. Колхозса инженер шуӧ: колӧ пӧ тайӧ зонмыслы водзӧ велӧдчыны, кӧть механикӧ. Юрыс уджалӧ. Унджык трактористыс СПК-ын тадзи жӧ коркӧ армия бӧрын заводитлісны ассьыныс туй, лоисны бур йӧзӧн. Максимлы став бурсӧ, паськыд туй олӧмын. {Kodko @ Бӧрыньтчыны оз позь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} БӦРЫНЬТЧЫНЫ ОЗ ПОЗЬ «Нёбдінса» СПК-ын 60 сайӧ уджалысь. На пиысь 15–18-ысыс кадысь кадӧ пышйылӧны, юӧмысь да прӧгулысь вӧтлывлӧны. Артмӧ сьӧмӧсыс котырас, бура уджалысьыс — 45. Найӧ и чукӧртчылісны во гӧгӧрся уджлы кывкӧртӧд вӧчны. Сёрнитісны водзӧ уджалӧм йылысь. Ёрта сёрниын шуисны ассьыныс кыв райсельхозуправлениеӧн веськӧдлысь Светлана Савчук да райадминистрацияӧн веськӧдлысьлысь могъяс пӧртысь Николай Доломина. Ставнысӧ майшӧдліс юалӧм: та мында кадӧн ноксьӧм бӧрын век жӧ кыпӧдасны-ӧ Нёбдінын выль скӧт карта? Чина йӧз сетісны надея, да и СПК-ӧн 18 во нин юрнуӧдысь Анастасия Микушева эскӧдіс. Сёрнитігӧныс петкӧдліс ыджыд кабала чукӧр: мыйта нин гижасьӧма та кузя, да некымын миллион бизнес-планъясысь мынтӧма. Сідзкӧ, оз нин позь пӧ бӧрыньтчыны. Во гӧгӧрся удж йылысь кӧ, то Нёбдін 3-ӧд местаын йӧв лысьтӧм кузя. Ас доныс йӧлыслӧн 10 шайт 80 ур. Медводзынӧсь яй привес серти. Тайӧ медводдза могыс колхозлӧн. Куим во нин эз вӧв ас кадӧ удждон мынтӧм. Кыдзи пыр, Анастасия Семёновна эз дзеб и сьӧкыдлунъяс, мытшӧдъяс уджын. Куим во чӧж колхоз эз лэптыв удждон. Таво вӧрзис, шӧркодя сійӧ воис 7190 шайтӧдз. Медуна босьтӧны лысьтысьяс, медэтша — стройбригада. Оз удитны уджавны колана мында, сы вӧсна мый сьӧкыд корсьны лада кыв вӧр овмӧскӧд. Нюжмасьтӧг колӧ выль ва скважина. Но Геология институт куш кабалаяс вылӧ корӧ 500 сюрс шайт! Тайӧ места корсьӧмысь, разрешение да план лӧсьӧдӧмысь. Сёрнитіс и главнӧй бухгалтер О. Панюкова. Оз прӧста колхозӧн веськӧдлысь ошкы ассьыс специалистъясӧс. Колӧ ӧд лыддьыны быдторйысь уръясӧдз (кӧпейкаясӧдз), кутны быд цифра перӧ йылын. Медся нимкодь лои кывзысьысьяслы, кор тӧдмалісны, мый лои босьтӧма 1 миллион 990 сюрс шайт прибыль. Шуисны сэтысь юкӧн пуктыны колхоз кудйӧ, юкӧн сетны уджалысьяслы премия вылӧ, юкны и акционеръяслы. Колхоз оз кольччы бокӧ и йӧзлы бур вӧчӧмӧн. Отсалӧ культуралы, ветеранъясӧс оз вунӧд. Мӧдӧдлӧ сьӧм весиг висьысь челядьлы бурдӧдчӧм вылӧ. Медӧдйӧ муніс правлениеса юрнуӧдысьӧс бӧрйӧм. Ставныс шуисны, нинӧм пӧ кадсӧ воштыны гуся гӧлӧсуйтӧм вылӧ да вӧзйыны кодӧскӧ лыд вылас Анастасия Семёновна кындзи. Куим во кежлӧ бара босьтіс ас вылас сьӧкыд нопсӧ. Бур кыв ассяньыс шуисны локтӧм чина йӧз. Гижи эг став сьӧкыдлунъяссӧ. Но мый бокӧвӧй йӧзлы тайӧ? Быд овмӧсын найӧ ӧткодьӧсь. Важ стрӧйбаяс, ичӧт удждон, техникалӧн ыджыд дон да сідзи водзӧ. А ассьыс гӧрӧдъяссӧ разявны аслыныс нёбдінсалы. Коли сӧмын бур сины налы да ыджыд терпенньӧ. {Kodko @ Водзмӧстчысь донор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} ВОДЗМӦСТЧЫСЬ ДОНОР Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧсса больнича дорын уджаліс вир босьтан мобильнӧй пункт. Кӧкъямыс час асылын ыджыд лэбъя доддя (фургона) машина дорын сулалісны чӧредын вит морт. Вочасӧн локтісны нӧшта некымын морт. Некымын минут и вир босьтан бригадаын уджалысь корис йӧзӧс пырны фургон пытшкӧ. Сэні медводз босьтісны чуньысь вир, а сэсся торъя жырйын йӧзӧс вочаалісны мобильнӧй бригадаын уджалысьяс. Доноръясӧс корисны пуксьыны кузь, небыд креслӧясӧ. Некымын минутӧн и вир сетӧма. Медбӧрын вир сетысьяслы сетісны справка, мый серти уджалысьлы сетчӧ 2 шойччан лун. Та кындзи, налы жӧ сетісны сьӧм: медводдзаысь да шоча вир сетысьяслы — 82 шайт 37 ур, водзмӧстчысь доноръяслы — 335 шайт. Тайӧ лунӧ медводдзаяс лыдын вир сетіс райадминистрацияысь юкӧнӧн веськӧдлысь Вячеслав Попов. Сылӧн висьталӧм серти, вирсӧ сетӧ оз нин медводдзаысь. Тайӧ вир-яйлы пӧ сӧмын бур и повны таысь оз ков. Кыдзи висьталіс мобильнӧй бригадаӧн веськӧдлысь Сергей Шендриков, медшӧрыс — вир сетӧмысь дзоньвидзалунлы лёк оз ло, сӧмын пӧльза вир-яйлы. Сідзжӧ, тіян сетӧм вир пӧ вермас отсавны уна висьысьлы. {Kodko @ Донсяліс бензин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} ДОНСЯЛІС БЕНЗИН Комиын бара на донсяліс бензин. Бензин вылӧ донъяс вежсисны кольӧм пекничаӧ. Ӧткодявны кӧ кольӧм во помкӧд, то литра бензин донсяліс медунасӧ 3,2 шайт вылӧ, дизель ломтас — 40 урӧн. Сыктывкарын «Лукойл-Северо-Западнефтепродуктлӧн» заправитчанінъясын АИ–80 маркаа бензин донсяліс 2,9 шайтӧн да лои 23,8 шайта, дизломтас — 40 урӧн да лои 26,6 шайта. АИ–95 да АИ–92 — 20 урӧн — 25,7 шайта да 23,9 шайта. Вежсисны донъяс и «Компания 2000» АЗСъясын. Тані кос му 25 лунсянь АИ–80 бензин донсяліс 3,1 шайтӧн да лои 23,2 шайта. АИ–92 ӧні сулалӧ 23,4 шайт, АИ–95 — 25,2 шайт. Дизломтас донтӧммис 90 ур вылӧ да лои 25,1 шайта. {Kodko @ Канпас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} КАНПАС Намск посёлокысь витӧд классын велӧдчысь Таня Рудаковаӧс пасйисны козинӧн «Лӧсьӧд Канпас» («Создай Герб») районса конкурсӧ пырӧдчӧмысь. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн сідзжӧ козинъяс сетісны и посёлокса библиотекалы. {Kodko @ Медводдза пресс-конференция @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} МЕДВОДДЗА ПРЕСС-КОНФЕРЕНЦИЯ Шойнатыса школаын муніс пресс-конференция. Сійӧс котыртісны районса ТИК-ын уджалысьяс. Конференцияын петкӧдчисны сиктын участокса бӧрйысян комиссияӧ медтом пырӧдчысьяс. Тавося рака 13 лунӧ бӧрйысьӧмъяс дырйи Шойнаты сиктын участокса бӧрйысян комиссияын уджалісны и школаын 11 «а» классын велӧдчысьяс Николай Мальцев да Елена Ветошкина. Велӧдчысьяс висьталісны бӧрйысян комиссияын медводдзаысь уджалӧм йылысь, вочавидзисны велӧдысьяслӧн да велӧдчысьяслӧн юалӧмъяс вылӧ. Николай да Елена петкӧдлісны водзмӧстчӧмсӧ да кывкутӧмсӧ, велӧдісны бӧрйысьӧмъяс кузя оланпасъяс, новлісны бӧрйысьӧмъяс вылӧ корӧмъяс. Бӧрйысян лунӧ найӧ уджалісны участокса комиссиялӧн котырын, кодъяс кывкутісны участокысь бокын гӧлӧсуйтӧм кузя. Школаын велӧдчысьяс сюся кывзісны Николайӧс да Еленаӧс. Найӧ на моз жӧ кӧсйӧны уджавны бӧрйысьӧмъяс дырйи. Бӧрйысьӧмъяслы кывкӧртӧдъяс вӧчӧм бӧрын Николай Мальцевӧс да Елена Ветошкинаӧс пасйисны Кӧрткерӧс районса ТИК-сянь Аттьӧалӧмӧн. Тӧд вылӧ: 18 арӧса велӧдчысьясӧс участокса бӧрйысян комиссиялӧн уджӧ босьтчӧдны Терризбирком заводитіс 2007 восянь. Таын водзмӧстчӧны Шойнатыса школаын. Школаса директор, Россияса народнӧй велӧдысь, Ангелина Захаренко пасйӧ — татшӧм мероприятиеяс да велӧдӧмъяс дырйи босьтӧм тӧдӧмлунъяс ковмасны верстьӧ олӧманыс. {Елизавета Макарова @ Нёбдінса барышня-крестьянкаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} НЁБДІНСА БАРЫШНЯ-КРЕСТЬЯНКАЯС Тайӧ мича нывъясыс — кык чой, двӧйни. Олӧны-вылӧны шань мам-бать дорас Нёбдінын. Вашкуныс Светлана, авъяыс — Татьяна. Ичӧтсяньыс отсасисны мамыслы, коді уна во уджаліс СПК-ын кукань видзысьӧн. Да и водз-водз сюйсисны ас овмӧсын быд уджӧ. Светлана школа бӧрын пырис колхозӧ, регыд и дӧверитісны кукань видзны. Да нӧшта пузчужӧмаясӧс, коді гӧгӧрвоӧ-тӧдӧ, найӧ ичӧтик кагаяс кодьӧсь. Ёна лоӧ старайтны, сюськыны быд бӧрся, мед эськӧ кутшӧмкӧ висьӧм оз кватит. Дас нёль вонад сэтшӧм «специалистӧ» воис, мый таво сылы сетісны Минсельхозпродсянь Почёт грамота. Ышӧдісны водзӧ вылӧ выль вермӧмъяс вылӧ. Татьяна помаліс сельхозтехникум, лои диплома агрономӧн. Практика муніс чужан сиктса колхозын. А сэсся ыджыд сьӧлӧмӧн босьтчис котыртны ас овмӧс. Ӧні сійӧ — фермер. Сы киын 5 мӧс, 8 кукань, 2 порсь. Дерт, та ыджда овмӧс видзӧмын отсасьӧны и чой-вокыс, и мам-батьыс, и моньыс, ставныслы сюрӧ пӧттӧдзыс. Но уджыс тӧдса, зільлунсӧ да уджачлунсӧ оз ков удждыны, ас костаныс ёртаӧсь. Кыкнан чойыс окотапырысь котралӧны клубӧ. Сьылӧны хорын, кикимеритчӧны сценкаясын, бергалӧны кадрильын. Мамыс дивитӧ, торйӧн нин Светланаӧс, помся репетиция вылӧ котралӧмысь, мукӧд дырйиыс и кыкысь луннас. А ӧд насянь клубӧдз 3 километра! Кык чой зумыда сулалӧны кок вылас, ас нянь выланыс. Оз ӧтдортчыны сиктса олӧмысь, мичмӧдӧны Нёбдінса Трӧш сикт ас оланногнас. Татьяна лӧсьӧдчӧ кыпӧдны ас оланін. Татшӧм нывъяслы эськӧ на кодь жӧ уджач зонъясӧс, мед на моз жӧ оз ышмыны курыдторйӧн. Медым артмӧдасны сӧстӧм, сӧмын бурӧн тыр олӧм. [Елизавета Макарова] {Kodko @ Нимӧдасны «Еджыд войяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} НИМӦДАСНЫ «ЕДЖЫД ВОЙЯС» Финн-йӧгра культура шӧринын кос му 28 лунӧ кыпыда тӧдмӧдасны «Еджыд войяс» («Белые ночи») ним улын финн-йӧгра гижысьяслӧн вуджӧдӧмъяса небӧгӧн. Октӧдыс лоис кывкӧртӧдӧн 2009 воын республикаын А. Е. Ванеевлӧн паметьлы сиӧм финн-йӧгра том вуджӧдчысьяслӧн Мӧдӧд литература университетлы. Октӧдӧ пырисны 20 кывбуралысьлӧн да гижысьлӧн вуджӧдӧмъяс вепс, коми, марий, мордва (мокшанскӧй, эрзянскӧй), ненеч, удмурт, хант кывъяс вылӧ. Небӧгын эм пасйӧдъяс гижысьяс да вуджӧдчысьяс йылысь. Октӧдсӧ дасьтӧма велӧдчысьяслы, студентъяслы, велӧдысьяслы, ставныслы, коді кӧсйӧ тӧдны войтырсикас литература. Небӧгӧн кыпыда тӧдмӧдігӧн коми кывбуралысьяс лыддясны кывбуръясныссӧ. «Кырымпаслӧн минут» дырйи позяс сёрнитны «Еджыд войяс» небӧгӧ пырӧм гижӧдъяслӧн авторъяскӧд. «Еджыд войяс» — мӧдӧд петас. Медводдзаыс — медводдза университетлӧн кывкӧртӧд — «Льӧм ю: кывбуръяс, вуджӧдӧмъяс» финн-йӧгра кывъяс вылӧ вуджӧдӧмъяслӧн альманах — Финн-йӧгра культура шӧрин лэдзис 2008 воӧ. Мӧдӧд литература университетӧ пырӧдчылісны Россияса 8 регионысь литераторъяс: Марий Элысь, Удмуртияысь, Карелияысь, Мордовияысь, Комиысь, Коми-Перым кытшысь, Ямал-Ненеч да Ненеч автономнӧй кытшъясысь. Пырӧдчысьяс пиын вӧліны и том литераторъяс (Ольга Баженова, Александр Егоров, Вера Гордеева да мукӧд), и регионъясын нималана гижысьяс (Николай Абрамов, Нина Обрезкова, Владимир Енов да мукӧд). [«Финноугория» юӧр шӧрин.] {Kodko @ Ставӧн пелькӧдчыны! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} СТАВӦН ПЕЛЬКӦДЧЫНЫ! Районын дасьтысьӧны тувсовъя субӧтник кежлӧ. Ӧткымын сикт овмӧдчӧминын заводитісны нин пелькӧдчыны. Со «Кӧрткерӧс» сикт овмӧдчӧминса администрация ысталӧма предприятие-учреждениеясӧ гижӧд-шыӧдчӧмъяс, медым пелькӧдісны стрӧйбадорса инъяссӧ. {Kodko @ Тӧдысьяслӧн турнир @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-04-26.} ТӦДЫСЬЯСЛӦН ТУРНИР Шойнатыса школаын 9–11 классъясын велӧдчысьяс «ворсісны» бӧрйысян право серти «Тӧдысьяслӧн турнирын». Районса ТИК отсаліс котыртны тайӧ мероприятиесӧ. Ворсӧм муніс куим турӧн: медводдзаыс — «Тӧданныд-ӧ ті?» — тавося рака 13 лунӧ бӧрйысьӧмъяс йылысь юалӧмъяс; мӧдыс — «Капитанъяслӧн турнир» — бӧрйысян право история серти юалӧмъяс; коймӧдыс — «Блиц-турнир» — бӧрйысян право серти юалӧмъяс. Сідзжӧ вӧлі лӧсьӧдӧмаӧсь нимпасъяс: «Медаслыссикас вочакыв», «Паськыд тӧдӧмлуна ворсысь», «Медбур капитан», «Медбур команда», «Водзмӧстчысь участник». Челядьлысь ворсӧмсӧ донъялісны Шойнаты сиктса УИК-ысь секретарь Татьяна Королёва, комиссияӧ пырӧдчысьяс Николай Мальцев да Елена Ветошкина, «Твой выбор — твоё будущее» республикаса конкурсын петкӧдчысь Ия Ладанова. Ворсӧмлӧн кывкӧртӧдъяс серти медводдза места босьтіс Савелий Шведӧн юрнуӧдан команда. «Медаслыссикас вочакыв» нимпасын пасйисны Татьяна Панюковаӧс, «Паськыд тӧдӧмлуна ворсысь» ним шедӧдіс Ксения Панюкова. «Медбур капитанӧн» да «Водзмӧстчысь участникӧн» лоис Савелий Швед. И «Медбур команда» ним сетісны «XXІ нэмся томулов» командалы. Став ворсысьсӧ пасйисны Терризбиркомсянь сувениръясӧн. {Kodko @ Ӧреп Микиталысь нимлун сёйигӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} ӦРЕП МИКИТАЛЫСЬ НИМЛУН СЁЙИГӦН Висьт Воздвижение мӧд лунӧ Маджаса Сретенскӧй вичкоысь старӧста Нестеров Ӧреп Микита асывсяньыс вӧччӧмӧн пукаліс пызан сайын. Видзӧдіс, кыдзи гӧтырыс Семе Паладь кыскалӧ пачысь рыся шаньгаяс, няня пирӧгъяс, рача няньяс. Оз-оз да мый йылысь кӧ казьтыштас, юалас, индас. — Сола тшактӧ да сола черитӧ, Паладь, гашкӧ, ковмас на пыртны да? Али тырмас нин мый дасьтӧма? — Оз кӧ ӧд тырмы Илляыд кумад петалас, майбыр кӧзӧдыд дзик орчча, — пӧвъяс вылӧ нянь тэчигмозыс шуалӧ Паладь, — сэсся ӧд черинянь эм, тшака пирӧг на пӧжала и. А пызан вылад медшӧрыс — нянь. — Паладь, праздникъяс, нимлунъяс дырйиыд медшӧрыс — вина да сур! Коддзӧдчанторйыд кӧ тырмас — уна сёян оз и ковмы, — тошсӧ малалігтыр шуалӧ гӧтырыслы Ӧреп Микита. Шондіыс пӧлыньтчис рытывлань, кор Ӧреп Микитаясӧ кутісны локтавны нимлун сёйысьяс. Ӧти чукӧрӧн локтісны винаӧн вузасьысьяс: Коюшеваяс — Анна, Ӧдӧття да Надя, Нестероваяс — Сандра да Степанида. На бӧрся пырисны Ӧреп Микиталӧн да Семе Паладьлӧн рӧдвужыс — Павел Матрен Елфимова, Тарас Микайлӧ Нестеров, Кузьма Василей Коюшев, письти вӧчалысь Семе Микулай Попов, няньӧн-шыдӧсӧн, кучикӧн вузасьысь Матвей Микайлӧ Нестеров. Ӧреп Микиталӧн гӧтырыс кокъяс улӧдзыс шушуна, коскас кӧрталӧм водздӧраа, чипан сера ситеч чышъяна — ваяліс пызан вылӧ вӧлӧга, тасьті-пань, нянь тыра кудъяс. Илля пиыс сувтӧдіс пызан помас самӧвар, а моньыс, Лар Анна, лагунысь кисьталіс сур. — Видлӧй, видлӧй тагъя сурсӧ. Зэв чӧскыд юантор, горштӧ веськӧдӧ и надзӧник коддзӧдӧ, — шуалӧ Лар Анна айкаыслы сур тыра яндӧвасӧ мыччигас. — Микита Орепович, нимлуныд тэнад, тэсянь и пондам юктасьнысӧ... — Аттьӧ, аттьӧ, моньӧй! Кад эськӧ и пызан сайӧ пуксьыны да кыдзкӧ абу лӧсьыд дякӧн Иоан Васильевичтӧг, — сурсӧ юыштӧм бӧрын шуаліс Ӧреп Микита. Сэсся перйис водка штоп, кисьталіс ичӧтик кока румкаӧ да сеталіс ӧти бӧрся мӧдлы. Воссис ӧдзӧс и порог вомӧн воськовтіс дякӧн Лапшин Вась Иван. — Локтӧй, локтӧй, Иоан Васильевич! Буретш тэнӧ и вӧлі казьтылам. Тэтӧг, пызан вылысь сёян вежӧдтӧг, мися, огӧ пуксьӧй, — корис дякӧнӧс Ӧреп Микита. Дякӧн Лапшин чӧвтіс пернапас, вомгорулас лыддис молитва, пӧрччис кышансӧ, матыстчис пызан дорӧ да пернапасаліс сёян-юансӧ, пуксис пызан сайӧ. Ӧреп Микита пыр жӧ и мыччис вина румка: — Видлӧй батюшка, Иоан Васильевич, менам нимлун кузя! — Видлам инӧ енлысь синвасӧ, — брунган гӧлӧсӧн шуис дякӧн да пӧрӧдіс румкасӧ вомас. — Ичӧтджык дозйыд, ичӧтджык, раб божӧй Микита. — Гулькнитан да кӧрыс вом кӧтшасад весиг оз коль, — янӧдігмоз шуаліс Лапшин. — Гортын ме водкатӧ шыд дарйӧ кисьтӧмӧн юлывла! Кок чунь йылӧдз сэки мӧрччывлӧ... — Батюшка Иоан Васильевич, сідзкӧ тшай юан чашкаӧн сета, — чепӧсйис Ӧреп Микита. Перйис шкапсьыс мича чашка да пыр жӧ и кисьтіс курыд васӧ чукйӧн. — Раб божӧй Микита, Ӧреплӧн пи, Ен ним вӧсна нӧшта ӧти чашкаӧн пӧрӧдам ставным тшӧтш! Дякӧнлысь кывъяссӧ кылӧм бӧрын нимлун сёйны локтысьяс здукӧн пуксялісны пызан сайӧ. Ӧреп Микита кисьталіс чашкаясӧ вина и ставныс юисны. — Вайӧ нӧшта юамӧй раб божӧй Микиталӧн нимлун вӧсна, — коддзӧм гӧлӧсӧн нин вӧзйис Лапшин. Нёльӧд чашка юӧм бӧрын сёрниыс нӧшта на гораммис. Гормисны гӧлӧсъясныс и мукӧдыслӧн. Сёрнитісны кольӧм гожӧмӧ турун пуктӧм вундӧм-вартӧм, вӧралӧм йылысь. — Гожӧмыс, Кузьма Василей, чорыд гыма-чарда зэръяса вӧлі да мукӧд воясын дорысь ёна унджык турунтӧ пуктім! Скӧтыд бура тӧвъяс... — Турунтӧ пуктім, а няньыд этша воис, — шуалӧ Тарас Микайлӧ, — бара ковмас магазеяысь уджӧн босьтны. — Раб божӧйяс, ставыс Ен сайын. Омӧля, сідзкӧ, кевмысинныд, омӧля вичколы отсалінныд, Енмыс и мыждіс тіянӧс, — дульсӧ резігтыр чиршӧдлан гӧлӧсӧн шуалӧ дякӧн Лапшин. — Енмыд ставсӧ аддзӧ, ставсӧ тӧдӧ, и коді сійӧс пыдди пуктӧ да вичкоӧ ветлӧ оз дзерӧд. — Батюшко, и ме тай нӧ пыр волывла, Енлы и став вежаыслы кевмыся, и сьӧмтор, кӧть и этшаникӧн, вичкоыдлы быд волігӧн коля, а Енмыд эз видз: 145 шайт таво зептысь перйисны, — шогпырысь шуалӧ Коюшева. — Ӧдӧття, эз ӧд сӧмын тэнсьыд зептӧ ректыны. Менсьым, Степанида да Сандра Нестероваяслысь, Надьӧ Коюшевалысь та мындаӧн жӧ перйисны, — шуалӧ Коюшева Анна. — Меным штрапсӧ мынтыны ковмис мӧскӧс и куим ыжӧс нӧшта на вузавны... — А меным, Павел Анна, и став скӧтӧс, и самӧварӧс, и ыж ку пасьӧс ковмис нуны, — содтӧ Прокӧ Сандра. — Тэнад, Сандра, ӧти шог, а менам мӧд на эм. Максим вокӧй вӧсна зэв ёна майшаси. Думайті катарга вылӧ Сибырӧ дорӧмӧн нуасны, — водзӧ висьталӧ Павел Анна, — нинӧм абусьыс чижовкаысь чижовкаӧ кыскалісны. Урадник Ржаницын Ӧлексан неважӧн на ас дорас Кӧрткерӧсӧ корліс, но Енмыс видзис, чижовкаӧ эз пуксьӧдны. Уездса врач Тур Иван Миш дорйӧма... Нестеров Павел Максим йылысь кылӧм бӧрын сёрниӧ пырисны айкаяс, а дякӧн пыр жӧ кывкӧрталіс: — Мыжа, зэв мыжа, раба божья Анна, тэнад вокыд! Ӧд кыдзи ме тӧда Максим вокыд Из сайысь локтігас мырдӧналӧма Кулӧмдін вӧлӧсьтса Носим сиктын кабакас буретш Кочанова Иван Аннаӧс. Сюрӧмаӧсь Аннаыслӧн дӧрӧм мыгйыс, юбкаыс и Павел Максимлӧн улыс дӧрӧм-гачыс. И ставыс вирӧсь вӧлӧмаӧсь... — А ӧні, батюшка, Максимлысь мырддьылӧм дӧрӧм-гачсӧ бӧр сетісны. Урадник Ржаницыныс и сетӧма, — дорйысис Анна. — Дзик сідзи и вӧлӧма, батюшка Иван Васильевич, — сувтіс Павел Анна дор письти вӧчалысь Попов Семӧ Микулай. — Следствие дырйиыс тыдовтчӧма, мый Кочановасӧ Нестеров Максимыс абу мырдӧналӧма. А гачыс вирӧссьӧма Из дорас керасигас на. Уездса врачыд видлалӧма да тадзи шуӧма. А сэсся Кулӧмдінса станӧвӧйыс делӧсӧ тупкӧма. — Микулай Семёнович, менсьым кӧ эськӧ, миянлысь эськӧ тадзи жӧ делӧнымӧс тупкисны да сьӧмнымӧс бӧр сетісны, — коддзӧм гӧлӧсӧн, ӧта-мӧднысӧ венӧмӧн, горзісны Анна, Ӧдӧття да Надя Коюшеваяс... — Энӧй лӧвтӧй нинӧм абусӧ. Мый ӧд кӧсъянныд! Грекӧводникъяс! — суитчис дякӧн Лапшин. — Некор и некӧн тіянлысь делӧнытӧ оз тупкыны — резоныс абу! Коді нӧ сьӧмсьыс ӧвтчыштчас? Ӧд тіянлысь вузасян ног да дзугӧмтӧ урадник Ржаницын казялӧма. Сійӧ жӧ и юӧртӧма Вӧлӧгдаӧдз... А сэсянь шуӧмаӧсь перйыны штрап. Перйӧм сьӧмыслысь джынсӧ сетӧмаӧсь Александр Васильевичлы аслыс, кыдзи закон торкӧмсӧ аддзысь-явитысьыслы! Ывлаын мӧдіс рӧмдыны. Ӧткымынъяс чепӧсйисны пызан сайысь: петалісны пос водзӧ да кильчӧ вылӧ. Айкаяс шпуткӧны-куритчӧны. Энюлов лэччӧмаӧсь пос помӧдзыс да ливкйӧдлӧны-сьылӧны: «Йӧктігтырйи тувччӧмӧй, Тувччигтырйи йӧктӧмӧй... Векни борті ветлӧмӧй, Паськыд борйын гожйӧмӧй...» Керка жырйын нязӧбтіс таллянка, а сы бӧрын кыліс нюжйӧдлан сьылӧм: «Рытъя войӧ пӧ, матушка, Менӧ рӧдитін. Вой шӧр кадӧ, матушка, Караб эштӧдін». Шызисны и кильчӧ вылын пукалысь айкаяс. Матвей Микайлӧ Кузьма Васькӧд шенасьӧны кияснас, коклябӧр вылас, вежнясигмоз, кытшалӧны Тарас Микулай гӧгӧр. Микит Илля заводитліс жӧ зымӧдчыны кокъяснас, но увкнитіс вомнас да уськӧдчис кильчӧ перилӧ дорас. Ойзӧмӧн восӧ. А йӧктӧмсьыс ӧшинь стеклӧясыс труна-транакылӧны нин. — Гымалӧмӧн зэрӧ али мый? — юрсӧ пызан вывсьыс лэптігмозыс чирӧм гӧлӧсӧн юасьӧ дякӧн Лапшин. — Батюшка, Иоан Васильевич, оз гымав и оз зэр! Айкаяс кильчӧ вылас йӧктӧны. Илля пиӧй сэні увкйӧ-восӧ, — лӧньӧдӧ Лапшинӧс Ӧреп Микита да кисьтӧ сылы чашка тыр вина. — Вайӧй, бурджык, юрнытӧ веськӧдӧй! Дякӧн Лапшин дыр эз думайт — пыр жӧ и пӧрӧдіс горшас вина тыра чашкасӧ. Чепӧльтіс черинянь да няклялігтыр петіс пызан сайсьыс, а сэсся «за упокой» нюжӧдіг мӧдӧдчис посводзӧ. Дякӧнлысь сьылӧмсӧ кылӧм бӧрын кильчӧ вылын, поспомын, керкаын йӧктысьяс-сьылысьяс лӧнисны. — Рабу божьему Никите Арепову Нестерову царствие небесное и память вечная! — водзӧ, кылӧ, нюжйӧдліс дякӧн Лапшин. — Кылан, Микита Илля, айыдлы «Многая лета» пыдди Лапшиныд «За упокой, вечная память» сьылӧ? — тувкнитіс восысь Иллялы Тарас Микайлӧ. — Кыла, кыла и гӧгӧрвоа, — ныр-вомсӧ дӧрӧм сосъяснас чышкалігтыр ымӧстіс Илля да воськовтіс посводзын сулалысь Лапшинлань. — Батюшка, Иоан Васильевич, вошинныд тыдалӧ! Ӧд дзик мӧдтор сьыланныд. Айӧлӧн ӧд нимлун, 67 арӧс талун тыри, а ті дзик мӧдтор сьыланныд! — ӧлӧдігтыр шуаліс Лапшинлы Ӧреп Микита Илля. — Ланьт, мутивӧй! Тэӧн дьявол-кикимера веськӧдлӧ... Кыдзи тэ лысьтан менӧ, дякӧнӧс, велӧдчӧм мортӧс велӧдны! Тэ сьӧд мужик! Ме тӧда, кор да мый сьывны! — лёкысь горӧдіс дякӧн да кыкнан кинас шашаритчис Иллялы морӧсас. И мый вынсьыс нетшыштіс дӧрӧмсӧ да жилетсӧ. — Ме кӧть и дякӧн, вынӧй тэ вылӧ, дьявӧл, тырмас на! — гӧрдӧдӧм синъясӧн, вомсьыс дульсӧ резігтыр шуис Лапшин да мый вынсьыс ӧвтыштіс Ӧреп Микита Иллялы бандзибас. И эз удит Илля воны ас садяс нетшыштіс керка ӧдзӧссӧ да уськӧдчис пызанланьыс. И сэки жӧ пызан вывсьыс джоджӧ лэбисны тасьті-паньяс, нянь тыра кудъяс, шыд да рок тыра тасьтіяс... — Тэ, Ӧреп Микита, чашка-блюдсӧ вичколы чукӧртӧм сьӧм вылӧ лӧсьӧдін! Гусясьӧмӧн, сідзкӧ! Ставсӧ жулля! Вичко старӧстаысь отеч Александркӧд чӧвтам! — горзіс Лапшин. Кватитіс чашка-блюд да швачнитіс стен бердас. Нюжӧдіс кияссӧ самӧварлань. Но эз удит — Лар Анна шашаритчис дякӧн киясас да лёкысь горӧдіс: — Жугӧдан кӧ самӧварсӧ, пес плакаӧн юрад сӧтышта! Лар Анналы отсӧг вылӧ уськӧдчисны айкаяс. Но дякӧнӧс кутны эз вермыны. Лапшин мый вынсьыс кабырнас сӧтыштіс Ӧреп Микиталы юрас и сійӧ турбыльтчис джоджас. — Караул! Виисны! Дорйӧй! — горзіс Семӧ Паладь. Ӧреп Микита Нестеровъясын шум-зык кылӧм бӧрын отсӧг вылӧ уськӧдчисны орчча керкаын олысьяс. Локтысьяс отсӧгӧн дякӧн Лапшинӧс петкӧдісны керкасьыс. Но кильчӧ пос вылас эз вермыны кутны. Лапшин мый вынсьыс косьыштіс ӧшинь рамаас. Зиль-зёль кылӧ жугласисны да лэччисны арся му вылӧ стеклӧ торъясыс. Дякӧнӧс петкӧдӧм мысти мӧдӧдчисны гортаныс и нимлун сёйысьяс. Чеччис джоджсьыс Ӧреп Микита Нестеров... — Илля, тэ гижны-лыддьысьны кужан! Аски жӧ пуксьы да гиж норасьӧм Кулӧмдінса станӧвӧйлы! — тшӧктіс пиыслы Ӧреп Микита. — Гижа, айӧ, гижа. Юрӧс веськӧда и пукся, и гижа. Татшӧм кампужитчӧмсӧ оз позь сідзи кольны! (Гижӧма Национальнӧй архивын Усть-Сысольскса полицейскӧй управлениелӧн 6-ӧд номера фондын Нестеров Иллялӧн норасьӧм серти). [Александр Панюков] {Kodko @ Аттьӧ ёртасьӧмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} АТТЬӦ ЁРТАСЬӦМЫСЬ Кольӧм во чӧж «Звезда» газет редакция нуӧдіс аслас лыддьысьысьяс костын некымын конкурс: «Победам воинов не знать забвенья», «Лучший селькор», «Учитель, именем твоим...». Наӧ вӧлі позянлун пырӧдчыны районса быд олысьлы, кыдз олӧма мортлы, сідз и быдмысь войтырлы. Дерт жӧ, ми, газетын зільысьяс лоим зэв нимкодьӧсь. Ӧд «Победам воинов не знать забвенья» да «Учитель, именем твоим...» конкурсъясӧ шыӧдчисны районса эз ӧти дас олысь. Районлӧн кутшӧм пельӧсысь сӧмын эз воны гижӧдъяс: и Одыбысь, и Нёбдінысь, и Кӧрткерӧсысь, и Керӧсысь... Аттьӧ, зэв ыджыд аттьӧ ставныдлы, кодъяс ыштінныд, эн дышӧдчӧ да ыстінныд газетӧ ветеранъяс, война дырйи тылын зільысьяс, велӧдысьяс йылысь гижӧдъяс. Гырысьяс пиысь торйӧн окота пасйыштны Одыбысь Зоя Жижеваӧс, Анна Подороваӧс, Геннадий Поповӧс, Галина Ногтеваӧс, Висерысь Тамара Калистратоваӧс, Татьяна Габоваӧс да Оксана Пинягинаӧс, Адзорӧмысь Вера Бронниковаӧс, Ыджыдвиддзысь Нина Симпелеваӧс, Керӧсысь Наталья Ветошкинаӧс, юркарысь Анатолий Подоровӧс, Кӧрткерӧсысь Василий Поповӧс, Любовь Ахрименкоӧс, Нёбдінысь Галина Микушеваӧс, Типӧсиктысь Татьяна Тюрнинаӧс, Лӧкчимдінысь Ядвига Зелинскаяӧс. Торйӧн нин окота пасйыштны Сюзяыбысь Василий Ивашевӧс. Газет лист бокын петіс «Фронтовое счастье» ним улын дневник, кодӧс гижӧма вӧвлӧм фронтовик Иван Васильевич Ивашев. Бур гижӧдъяс ыстісны редакцияӧ и челядь: Кӧрткерӧсса школаысь велӧдчысьяс — Саша Макаров, Настя Казакова, Артём Изъюров, Саша Коюшев, Коля Панюков, Даниил Попов, Юля Андреева, Настя Колибаба, Юля Веселова, Одыбса школаысь Даша Подорова, Олег Михайлов, Степан Михайлов, Вася Плетцер, Витя Михай-лов, Анна Габова, Ирина Габова, Андрей Габов, Денис Михайлов, Саша Гевейлер, Игорь Подоров, Диана Михайлова, Света Жижева, Кристина Королёва, Михаил Шишкин, Мария Корецкая, Анастасия Михайлова, Нёбдінысь Полина Попова, Шойнатыысь Никита Королёв, Алексей Попов, Дарина Мишарина, Яна Ширяева, Висерысь Яна Габова, Эллина Пинягина, Типӧсиктысь Маша Лавицкая, Пӧддельнӧйысь Костя Жижев, Паша Моторин, Коля Моторин, Саша Попов. Аттьӧ, ставныдлы зэв ыджыд аттьӧ. Эскам, мый ёрта татшӧм йитӧд миян костын оз ор. Ӧд «Звезда» газет бара на йӧзӧдіс выль конкурс «Я — коми. Я — горжусь!», кодӧс сиӧма Коми Республикалы 90 во тыригкежлӧ. Пырӧдчыны сыӧ позьӧ и челядьлы, и гырысьлы. А, сідзкӧ, ыштӧй, ми виччысям тіянлысь уджъяс. [Редакция.] {Kodko @ Вӧр-валӧн том ёртъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} ВӦР-ВАЛӦН ТОМ ЁРТЪЯС Кос му тӧлысьӧ Кӧрткерӧсса 1 номера да Шойнатыса детсадъясын нуӧдісны «Вӧр-валӧн том ёртъяс» ним улын районса слёт. Конкурсын вермысьӧн лоис Шойнатыса детсадлӧн команда. Мӧд местаын — Кӧрткерӧсса да Пӧдтыбокса командаяс, а коймӧдын — Лӧкчимдінса. Экология да чужан мулӧн вӧр-ва кузя тӧдӧмлунъяс петкӧдлісны районса детсадъясысь 9 команда: Кӧрткерӧсысь, Лӧкчимдінысь, Шойнатыысь, Нёбдінысь, Висерысь, Выльыбысь, Пӧдтыбокысь да Визябӧжысь. Челядь вуджисны 3 тшупӧд серти 10 ордйысьӧм — тайӧ «Вӧр экосистема», «Ю-ты экосистема» да «Видз экосистема». Конкурсӧ пырӧдчысьяс петкӧдлісны бур тӧдӧмлунъяс вӧр-ва тема серти. Жюри да конкурс котыртысьяс вылӧ донъялӧны челядьлысь слёт кежлӧ дасьтысьӧмсӧ. Сідз, «Вӧр экосистема», «Ю-ты экосистема», «Видз экосистема» конкурсъясын Шойнатыса, Пӧдтыбокса да Кӧрткерӧсса командаяс ӧкмӧдісны медуна, 10 баллӧн. Челядьӧс мывкыдсьӧдысьяс-велӧдысьяс вӧчисны ыджыд удж ныв-зонпосниӧс слёт кежлӧ дасьтӧм могысь. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн найӧс ставныссӧ аттьӧалісны Велӧдӧмӧн районса веськӧдланін нимсянь. «Вӧр-валӧн том ёртъяс» районса быд вося конкурс нуӧдсьӧ детсадъясын экология да вӧр-ва видзӧм кузя велӧдӧм сӧвмӧдӧм могысь. {Kodko @ Восьтісны обелиск @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} ВОСЬТІСНЫ ОБЕЛИСК Вермӧм лун пасйигӧн Сюзяыб грездын кыпыда восьтісны война вылын пӧгибнитӧмаяслы обелиск. Форма сертиыс — кодзув сяма. Шӧрас ӧшӧдӧма мемориальнӧй пас, кытчӧ пасйӧма ним, вич да ов усьӧм салдатъяслысь. Обелиск формалысь сюрӧс мӧвпыштіс Висерса том морт Александр Ивашев, а вӧчны сьӧмӧн отсаліс райсӧветса депутат Сергей Мишарин. Мероприятие дырйи чолӧмалана кывъясӧн сёрнитіс «Висер» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Анна Попова, а грездса садикысь посни войтыр висьталісны кывбуръяс да сьылісны. {Валентина Павленко @ Ёрта аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} ЁРТА АДДЗЫСЬЛӦМ Висерса «Кудесница» котыр кос му 27 лунӧ аддзысьліс Пезмӧг сиктса «Барышни-крестьянки» клубӧ пырысьяскӧд. Пезмӧгсаяс вочаалісны воӧм гӧсьтъясӧс нянь-солӧн, сэсся нуӧдісны «Подӧн важас» музейын экскурсия. Ичӧтик жырйӧ тӧрӧма джодждӧра кыан станок, некымын пестер, ас вӧчӧм дӧраысь вурӧм паськӧм. Пезмӧг сиктса олысьяс козьналӧмаӧсь музейлы уна важся дозмук да керкаын вӧдитчан эмбур, ас киӧн кыӧм шальяс. Бӧрынджык нывбабаяс петкӧдлісны И. Крыловлысь «Рака да руч» теш да гажӧдісны мыла сьыланкывъясӧн. Висерсаяс эз жӧ куш киӧн локны. Бур ёртъяслы найӧ сьылісны «Наш Родной Богородск», «Твори добро» да «Благодарность» сьыланкывъяс, а Александра Михайловна Михайлова кыпӧдіс ловнымӧс серамбана кывбур лыддьӧмӧн. Ӧта-мӧдкӧд тӧдмасьӧм бӧрын пуксим пызан сайӧ. Бур кӧзяйкаяс вольсалӧмаӧсь еджыд пызан дӧра, абу вунӧдӧмаӧсь пуктыны роза дзоридзьяса салфеткаяс. Сёрни серти вӧлі тӧдчӧ, мый «Барышни-крестьянки» радейтӧны ассьыныс чужанін, вылӧ донъялӧны ӧта-мӧднысӧ. Пӧсь тшай да пӧжас ышӧдісны ворсӧм-сьылӧмӧ. Помасис аддзысьлӧм рытгорув нин. Водзӧ шуим ӧтувтчывны арнас Висерын. [Валентина ПАВЛЕНКО. Висер сикт.] {Kodko @ Козьналісны путёвка @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} КОЗЬНАЛІСНЫ ПУТЁВКА Районса велӧдӧмӧн Веськӧдланін, культура да том войтырлӧн юкӧн нуӧдісны «Космос челядь синъясӧн» ним улын творческӧй конкурс. Сійӧс сиисны Юрий Гагаринлӧн космосӧ лэбзьылӧмсянь 50 во тырӧмлы. Конкурслӧн комиссия видлаліс Висерысь, Кӧрткерӧсысь да Пӧддельнӧйысь воӧм уджъяс. Конкурслӧн комиссия бӧрйис медбур вит удж, вит вермысьӧс. Наӧн лоисны Софья Попова (Кӧрткерӧсысь), Елена Габова (Висерысь), Людмила Цервадзе (Кӧрткерӧсысь), Ольга Панюкова (Пӧддельнӧйысь) да Елена Кынева (Кӧрткерӧсысь). Та кындзи, нёль конкурсантӧс пасйисны дипломъясӧн: Анна Казаковаӧс, Михаил Дёминӧс, Елизавета Изъюроваӧс (Кӧрткерӧс) да Анжелика Наумоваӧс (Висер). Вит медшӧр вермысьлы козьналісны Москваӧ экскурсия путёвкаяс. «Коми землячество» РОО-лӧн корӧм серти челядь ветлісны ода кора медводдза лунъясӧ Россиялӧн юркарӧ. {Елизавета Макарова @ Мичлун кыысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} МИЧЛУН КЫЫСЬ Тимасикт лӧнь грездын олӧ-вылӧ Тамара Григорьевна Латкина. Олӧмыс визув ва моз визувтіс, 70 ар нин со тырӧ. Нывъяс петісны верӧс сайӧ, шань верӧсыс муніс некымын во сайын таладор олӧмсьыс, колис шогсьӧм да бур казьтылӧмъяс. 34 во мырсьӧм бӧрын воис кад да вӧля кутчысьны сьӧлӧм шонтана уджӧ, джодждӧра кыны. Энькасянь кольӧм стан пыр на зумыд, некыті абу легзьӧма. Тамара Григорьевна важысянь нин кысьӧ. Кыдз ачыс пасйӧ, сы мында берд нин пӧ лои кыӧма, нюжӧдан кӧ юрсиктӧдз воас. Ӧні юркарлань мӧдӧдчӧма. Дӧра кыан суса ветлӧдлӧ шалс-шалс ӧтарӧ-мӧдарӧ, каньыс воча пукалӧ кокъяссӧ улас сюркнялӧмӧн, видзӧдӧ кӧзяйка вылӧ. А кысигӧн мыйыс сӧмын оз волы нывбабалы юрас? И важ олӧмыс дум вылас усьлас. И верӧсыскӧд тӧдмасьӧм-радейтчӧмыс. Олӧмсьыс кутшӧмкӧ лоӧмторъяс. Кватитчас да вӧлӧмкӧ сьывсьӧ вомгорулас небыдика... Ёна важӧн Тамараӧс пыртіс-велӧдіс тайӧ уджас энькушыс. А ӧні ачыс нин наставничаалӧ томджыкъяслы. Оз на ӧд и быдӧнлы сетчы киас тайӧ нокыс. Кодкӧ кокниа «кӧлеяас» пырӧ, а кодлыкӧ терпенньӧыс оз тырмы, эновтчӧ. Петӧ нюжалӧ дӧра пласт, нинӧм ковтӧмтор оз чурвидз, ӧти бызӧд абу. Дӧраыс топыд, дыр оз нёйкмун. Тамара Григорьевна джодждӧра вузӧс вылӧ оз вӧч, сӧмын ас йӧзлы. Кор кыӧ, бур мӧвпъяс да сиӧмъяс кевмӧ челядьыслы. Эз ӧд весьшӧрӧ важӧн мамӧн-пӧчӧн кыӧмторъяс, быттьӧ вомидзысь видзӧг вӧвны водзын олысьяслы. Жаль снимокыс сьӧда-еджыда. А ӧд уна рӧма дӧра вылас видзӧдан да окота воча вашнитны аньлы, кипом уджсӧ нимтыны «мичлунӧн». — Мый ярманга дырйи он ошйысь? — юала нывбабалысь. Оз корлыны пӧ. Да и донтӧма вузавны абу окота, а вензьыны дон вӧсна сьӧлӧм оз кыпав. Кӧть эськӧ дась, орӧдлытӧм тупыль пыр эм. Химия дука палас пыдди керкаад ас кыӧм джодждӧраыд ловтӧ шонтӧ. И любӧ ветлӧдлыны сы вывті кӧмтӧм кокӧн, кывны шоныдсӧ сійӧс кыысьлысь. [Елизавета Макарова] {Kodko @ Мортыд оз сӧмын няньӧн пӧт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} МОРТЫД ОЗ СӦМЫН НЯНЬӦН ПӦТ Кольӧм тӧлысьӧ Висерса школаын котыртсьыліс уна мероприятие. Сідз, кос му 20-ӧд лунӧ велӧдчысьяс аддзысьлісны паспортнӧй службаын зільысь А. Ф. Елфимовакӧд. Анастасия Фёдоровна тӧдмӧдіс ныв-зонмӧс паспорт историяӧн, висьталіс документлӧн коланлун йылысь, а сэсся кыпыда сетіс Кирилл Игушевлы да Миша Ивашевлы (7-ӧд классын велӧдчысьяс), Настя да Наташа Габоваяслы (8 классын велӧдчысьяс) кианыс паспортъяс. Тайӧ жӧ лунӧ районса ГИБДД-ысь инспектор Сергей Волков тӧдмӧдіс челядьӧс туй вывті ветлан инӧдъясӧн. Сідз, 1–5 классын велӧдчысьяс видзӧдісны Смешарикъяс йылысь мультфильм, а 6–11 классаяс — кино. Мӧд лунӧ ӧткымын велӧдчысь волісны Россияса МЧС-лӧн шӧр веськӧдланінӧ. Буретш тані нимӧдісны «Безопасность глазами детей» конкурсын вермысьясӧс. Уна пӧсь чолӧмалана кыв висьталісны кон-курс котыртысьяс Богдан Игушевлы, «Вышивка» нимпасын вермысьлы да Настя Габовалы, конкурсӧ медводзмӧстчысьлы. А ода-кора 2 лунӧ Висерса школаын 10 классысь велӧдчысь Лена Габова ветліс экскурсияӧн Москваӧ. Сійӧ лои вермысьӧн районса «Космос глазами детей» серпасъяс конкурсын. Кос му 21-ӧд лунӧ школаӧ волісны районса удж сетан Шӧринысь специалистъяс да тыр арлыдӧ вотӧмаяс комиссияын зільысьяс. 9–11 классын велӧдчысьясӧс найӧ тӧдмӧдісны уна пӧлӧс уджсикасӧн да оланпасӧн. Эз весьшӧрӧ коллявны кад и посни классын велӧдчысьяс. Кос му 23-ӧд лунӧ ныв-зон ветлісны юркарса филармонияӧ. Луганск карысь артистъяс петкӧдлісны майтӧг быг гадьяс да аканьяс йылысь ыджыд теш. А тӧлысь помын школаса сцена вылын петкӧдчисны Коми государственнӧй пединститутса «Семь плюс» театрбердса котыр. Ыджыд лунлы сиӧм гажын юргисны сьыланкывъяс, вӧліны йӧктӧмъяс, чипан колькӧн ворсӧмъяс. Сьыліс и отеч Александр. Аттьӧ котырлы — кымынысь нин гажӧдісны висерсаясӧс асланыс петкӧдчӧмъясӧн! {Kodko @ Петан туйыс ӧти: уджавны ӧтув @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-17.} ПЕТАН ТУЙЫС ӦТИ: УДЖАВНЫ ӦТУВ Кольӧм пекничаӧ райадминистрацияын чукӧртчылісны «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ районса пырысьяс. Тайӧ аддзысьлӧмас ас водзмӧстчӧм серти пырӧдчыліс и «Звезда» газет редакция. Бура дыр нин районса олысьяс костын мунӧ ёсь вен «Звезда» газет йылысь. Сідз, ӧтияс кӧсйӧны, мед районка петіс сӧмын коми кыв вылын, мӧдъяс корӧны йӧзӧдны комиӧн да рочӧн. Торйӧн кӧ, «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева вӧзйӧ сӧвмӧдны чужан кыв. Такӧд йитӧдын сійӧ корӧ, мед лэдзны «Звезда» газет сӧмын коми кыв вылын. Татшӧм жӧ мӧвп висьталісны и ӧтмунӧмӧ пырысь некымын морт. Чукӧртчылӧм дырйи войтыр водзын сёрнитіс газетса медшӧр редактор Любовь Мирошниченко. «Ме тырвыйӧ гӧгӧрвоа тіянлысь майшасьӧмтӧ, коми кыв колӧ сӧвмӧдны. Та могысь вӧзъя лӧсьӧдны районын коми кыв сӧвмӧдӧм кузя уна вося уджтас, кытчӧ колӧ пыртны школаясын, садъясын да сикт-грездъясын коми кыв вылын унджык мероприятие. А ми кутам йӧзӧдны газет лист бокын на йылысь. Сідзжӧ, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ пырысьяс да общественнӧй корреспондентъяс отсӧгӧн газетын позьӧ лэдзны торъя петасъяс сикт-грездъяс да районса йӧз йылысь», — висьталіс Л. Мирошниченко. Сы дор сувтіс Ангелина Захаренко. Чукӧртчылӧмлӧн уджтасын вӧлі пасйӧма и мукӧд юалӧм. Но колана кывкӧртӧд эз ло вӧчӧма на пиысь ни ӧти вылӧ. {Kodko @ Воисны пакетъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} ВОИСНЫ ПАКЕТЪЯС Кӧрткерӧс районса став детсадӧ да школаӧ воисны «турунвиж пакетъяс». Тайӧ — экология кузя дидактическӧй материалъяс. Сэтчӧ пыртӧмаӧсь вӧр-ва йылысь юӧръяс, киноясӧн dvd-диск чукӧръяс, тестъяс, экология сюрӧса мультфильмъяс. Петасыс — отсӧг сетан (благотворительнӧй). Сійӧс лэдзӧма войтырсикас велӧдан бала выйтын республикаса Правительстволӧн, КР-са вӧр-ва видзан министерстволӧн, Финляндияса, Швецияса да Норвегияса Правительствояслӧн отсӧгӧн. {Kodko @ Вынсьӧдісны бизнес-план @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} ВЫНСЬӦДІСНЫ БИЗНЕС-ПЛАН Кольӧм вежонӧ республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан Министерствоын муніс государствосянь отсӧг кузя комиссия. Конкурсын бӧрйӧм мунісны да государствосянь отсӧг босьтны вермасны республикаса нёль овмӧс — начкысянінъяс лӧсьӧдӧм кузя балаяс (проектъяс) дасьтысьяс. Тайӧ балаяссӧ пӧртасны таво. «Вишерскӧй» СПК сетіс кабалаяс Висер сиктын начкысян цех лӧсьӧдӧм вылӧ. Ӧти сменаӧн цехын кӧсйӧны лэдзны 1 тоннаӧдз яйысь вӧлӧга. Лоасны и выль уджалан местаяс. «Койгородок» ООО начкысянінсӧ кӧсйӧ восьтыны Грива грездын; лоас содтӧд куим уджалан места. «Севернӧй» ООО (Усинск район) выльмӧдас начкысянінъяс Денисовка, Захарвань, Мутнӧй материк грездъясын да лӧсьӧдас сизим уджалан места. Сідзжӧ и «Южное» ОАО выльмӧдас Луздор районса Абъячойын начкысянін. Казьтыштам, Висерын начкысянін кыпӧдӧм йылысь сёрни кыптыліс кольӧм воӧ Комиӧн Юралысь Вячеслав Гайзерлӧн волігӧн. Сы отсӧгӧн тайӧ балаыс пӧртсьӧ олӧмӧ. {Kodko @ Дзолюклӧн вермӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} ДЗОЛЮКЛӦН ВЕРМӦМ Юрсиктса 5-ӧд номера детсадйын кольӧм пекничаӧ муніс шашкиысь турнир. Тані ордйысисны 7 детсадйысь 14 ныв-зонпосни, кодлӧн арлыдыс 5–7 арӧс. Школаӧдзса арлыда челядь пӧвстын шашкиысь турнир районын нуӧдсис медводдзаысь на. Сійӧс котыртіс велӧдӧмӧн районса Веськӧдланін. Медуна ордйысьысь вӧлі Кӧрткерӧсысь — 5-ӧн, 2 ворсысьӧн — Приозёрнӧйысь, Нёбдінысь, Шойнатыысь, Важкуръяысь, ӧти — Пӧдтыбокысь. Турнирыс муніс чинӧм вылӧ: ворссьысьяс водзӧ эз ордйысьны. Медшӧр судьяяс, ФК, спорт да туризм юкӧнын зільысьяс Ольга Казакова да Наталья Рябко, да налы отсасьысьяс сюся видзӧдісны, медым ворсысьяс эз торкавны правилӧяс. Найӧ вылӧ донъялӧны челядьлысь ордйысьӧмсӧ. Эг пӧ чайтӧй, мый нывкаяс да зонкаяс кужасны татшӧм бура ворсны. Турнирлы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн медводз грамотаяс да козинъяс сетісны ордйысьӧмӧ пырӧдчысьяслы. Медбӧрын пӧся чолӧмалісны вермысьясӧс. Наӧн лоисны Андрей Потапов (Кӧрткерӧсса 1 номера детсад) — 1 места, Павел Любименко (Кӧрткерӧсса 5 номера, «Ёлочка», детсад) — 2 места да Илья Реутов (Важкуръяса детсад) — 3 места. Найӧс пасйисны дипломъясӧн да козинъясӧн. Медшӧр вермысьлы козин — самокат — сетісны ас вылӧ уджалысь Александр Козырев нимсянь. {Kodko @ Кутам кыпӧдны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} КУТАМ КЫПӦДНЫ Кольӧм вежонӧ районӧ воліс РФ-са Госдумаысь депутат Евгений Самойлов. Райадминистрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломиналӧн висьталӧм серти, аддзысьлігӧн видлалӧмаӧсь районлӧн олӧмын медшӧр мытшӧдъяс-сьӧкыдлунъяс. Сідз, Доломиналӧн корӧм серти, депутат отсалас вӧчны юрсиктын москияс, дзоньтавны туйяс. Та кындзи, кутасны вӧчны кытшовтана трасса да дзоньтавны Одыбӧ туй. Сёрнитісны сідзжӧ и Мордінын да Вомынын школаяс кыпӧдӧм йылысь. {Оксана Гудырева @ Медбур шашкист @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} МЕДБУР ШАШКИСТ Квайт арӧса Андрюша Потапов (снимокын шӧрас) шедӧдіс медводдза места шашкиӧн ворсӧмын. Тшӧтшъяяс пиын сійӧ лои медбур ворсысьӧн. Сылӧн висьталӧм серти, шашкиӧн ворсны велӧдӧма дедыс. Ӧні бура нин пӧ артмӧ. Авъя детинка зэв ёна кӧсйис вермыны, и — вермис. Нырччӧмнас да кужӧмлуннас сійӧ вермас лоны нималана шашкистӧн. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Kodko @ Миян боксёр шедӧдіс мӧд места @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} МИЯН БОКСЁР ШЕДӦДІС МӦД МЕСТА Ода кора (май) 11–15 лунъясӧ Псковын мунісны бокс кузя ордйысьӧмъяс, кодӧс вӧлі сиӧма Ыджыд Вермӧмлы лун кежлӧ. Ордйысьӧмӧ пырӧдчылісны Россияса Рытыв-Войвыв кытшысь медбур боксёръяс. Комиысь ветлісны Эжваса, Ухтаса, Воркутаса, юркарса спортсменъяс, Кӧрткерӧс петкӧдліс Андрей Кондратович. Аслас сьӧктаын сійӧ шедӧдіс мӧд места. {Оксана Гудырева @ Уджын — медбурӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-24.} УДЖЫН — МЕДБУРӦСЬ Воддза вежонӧ Кӧрткерӧсын муніс «Уджсикас серти медбур» ним улын конкурс. Ордйысисны «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн вузасянінъясын да нуръясянінъясын вузасьысьяс и пусьысьяс. Бӧръяысьсӧ татшӧм конкурссӧ котыртлӧмаӧсь-нуӧдӧмаӧсь вит во сайын. Тавосясӧ сиисны Россияса кооперациялы 180 во да Коми кооперациялы 90 во тырӧмлы. Конкурсын кужӧмлунсӧ петкӧдлісны да ыджыд, пыдди пуктана ним вӧсна ордйысисны Шойнатыысь, Одыбысь, Висерысь, Вомынысь, Сюзяыбысь да Кӧрткерӧсысь 8 вузасьысь. Найӧ пӧртісны ордйысьӧмлысь квайт мог: вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ, дасьтісны вузӧс кежлӧ коддзӧдчанторъяс, син тупкӧмӧн тӧдмавлісны тӧвар да сылысь сикассӧ, стӧча вундалісны сёян да вески серти прӧверитісны вундӧмторлысь сьӧктасӧ, вӧчисны сёян-юанлы реклама. Медбӧрын петкӧдчисны художественнӧй номеръясӧн. Тані жӧ жюри донъяліс пусьысьясӧн пуӧм-пӧжалӧм сёян. Пызан вылын мыйыс сӧмын эз вӧв! Татшӧм мичсӧ эськӧ не сёйны, а сӧмын нимкодясьны... Жюриӧн юрнуӧдысь, «Кӧрткерӧсса» ПО-ӧн веськӧдлысь Анна Габова тӧдмӧдіс конкурслӧн кывкӧртӧдъясӧн. Сідз вузасьысьяс пӧвстын медводдза места шедӧдіс юрсиктса 2 номера вузасянінӧн веськӧдлысь Виктория Елфимова. Вермӧмысь сылы козьналісны телевизор. Мӧд места босьтіс да микроволнӧвӧй пач сетісны Вомынысь Светлана Мишариналы. Коймӧд местаӧн чолӧмалісны да электротшайник козьналісны Шойнатыысь Зоя Вавиловалы. Татшӧм жӧ дона козинъяс сетісны и нуръясянінъясӧн веськӧдлысьяслы. Медводдза местаысь — Кӧрткерӧсысь Елена Жикиналы, мӧд да коймӧдысь — Висерысь Ольга Поповалы да Одыбысь Алёна Михайловалы. Торъя козинӧн пасйисны и видзӧдысьяслы сьӧлӧм вылӧ воӧм вузасьысь Яна Ивашеваӧс (Сюзяыбысь). Конкурсӧ мукӧд пырӧдчысьяс эз жӧ кольны козинъястӧг: ставныссӧ пасйисны торъя нимпасъясын. Ордйысигӧн конкурсантъяс петкӧдлісны, мый найӧ кывкутӧмӧн матыстчӧны удж дорас, сюсьӧсь да йӧз дорӧ сибыдӧсь. Татшӧм вузасьысь-пусьысьяс дорӧ кыскӧ. Налӧн медшӧрыс, медым ньӧбасьысь-нуръясьысьӧс бура могмӧдны, пӧтӧса вердны, пыдди пуктыны. Найӧ шудаӧсь, ӧд уджныс мунӧ тыр-бура. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Kodko @ Акция Небӧг «петаліс» туйвежӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} АКЦИЯ НЕБӦГ «ПЕТАЛІС» ТУЙВЕЖӦ Россияса став библиотекаяслӧн лункӧд йитӧдын М. Н. Лебедев нима шӧр библиотека ода кора 26 лунӧ нуӧдіс «Небӧглӧн туйвеж» («Книжный перекресток») ним улын акция. Гажлунлы сиӧм мероприятие муніс юрсиктса «Союз» кинотеатрдорса из эрд вылын. Небӧг радейтысь том и верстьӧ тӧдмасисны КИБО-ӧн — тайӧ машина вылын юӧр сетан-библиотечнӧй комплекс. Сэні позис босьтны небӧг, тӧдмавны колана юӧр интернетӧ петалӧмӧн да сідзи водзӧ. Восьса енэж улын уджаліс лыддьысьысьяслӧн «жыр». Тані и чужан мулӧн историялы сиӧм выль небӧгъяс, «Кӧрткерӧсса муӧд» электроннӧй петас — районлӧн история, легендаяс, казьтылана инъяс, нималана да енбиа йӧз йылысь лӧсьӧдӧм чукӧра гижӧд. «Ыджыд небӧгбергач» («Большой книговорот») — татшӧм нима пунктын бӧрйисны небӧгъяс да дон мынтытӧг босьтісны гортса библиотекаясӧ. Ас небӧг позис вежны мӧд вылӧ. Нӧшта акция шусис «Библиотекалы козьналӧм небӧг». Сылӧн нимыс висьталіс нин ас местаас, мый быд окотитысь вермас козьнавны библиотекалы небӧг. Челядьлӧн площадкаын ныв-зонпосни тӧдмавлісны мойдъяс да мойдса геройясӧс, серпасасисны, пырӧдчисны литератураысь геройяслӧн парадын. Ворсісны библиоворсӧмын: вочавидзисны небӧг, лыддьысьӧм, библиотека йылысь юалӧмъяс вылӧ. Вочавидзӧмъясысь позис артмӧдны кывъясысь пирамида, мый лоӧ подулӧн быд вермӧмлы. Библиотекалы том отсасьысьяс нуӧдісны «Кыдзи мунны библиотекаӧ?» юасьӧм. Тайӧ лунӧ ӧти кадӧ, 12 часын, Россияса каръясын да сиктъясын библиотекаръяс да налы отсасьысьяс нуӧдісны татшӧм юасьӧм. Сідз шусяна ЛИБМОБ-ӧ пырӧдчис и юрсиктса шӧр библиотека. Небӧг видзанінлӧн паса футболкаяса томулов юасисны йӧзлысь ӧти и сійӧ жӧ юалӧм: «Кыдзи мунны библиотекаӧ?». Сӧмын тайӧ лунӧ быд окотитысь вермис гижны аслыс, рӧдвужыслы, мирын став йӧзыслы сиӧм. «Волшебнӧй пошта» шаръяс отсӧгӧн ыстіс тайӧ гижӧдъяссӧ. Код дорӧ воас шарыс да коді аддзас сиӧмсӧ — библиотекаын сетасны торъя козин. Быд мортлӧн эм радейтана небӧг. Кодлыкӧ сьӧлӧм сертиыс мойдъяс, кодлыкӧ — кывбуръяс... Кутшӧм небӧгъяс дорӧ медъёна кыскӧ йӧзӧс позис казявны Небӧглӧн пу серти. Лыддьысьысьяс кӧртавлісны пулӧн увъяс вылӧ уна рӧма ленточкаяс. Регыдӧн пу кутіс «дзоридзавны». Лӧз ленточка кӧ — радейтӧ поэзия, виж — мойдъяс, фэнтези, гӧрд — детектив-приключениеяс, турунвиж — романтическӧй историяяс. Пасъям, небӧг лыддьысьысьяслы воис сьӧлӧм вылӧ тайӧ акцияыс. Корисны и водзӧ котыртлыны татшӧм колана, бур водзмӧстчӧмныссӧ. {Kodko @ Бура ордйысисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} БУРА ОРДЙЫСИСНЫ Быд вося районса «Старты надежд» да кокни атлетика кузя ордйысьӧмъяс таво мунісны ода кора 15 лунӧ. Медбура «Старты надежд» ордйысьӧмын петкӧдчисны Пӧддельнӧйса школаысь велӧдчысьяс. Найӧ шедӧдісны медводдза места. Мӧдӧн лои Лӧкчимдін школаса котыр, коймӧдын — Кӧрткерӧсса велӧдчысьяс. Медводдза места ордйысьӧмын шӧр школаын велӧдчысь зонъяс пӧвстын шедӧдіс Адзорӧмса котыр, мӧд места — Лӧкчимдінса велӧдчысьяс, коймӧд — Кӧрткерӧсса. Бура петкӧдчисны основнӧй школаысь нывъяслӧн котыръяс. Сідз, Нёбдінса велӧдчысьяс лоины медводдза местаын, Визябӧжса — мӧдӧдын, Намскса — коймӧдын. Зонъяс пиысь торъялісны Нёбдінсаяс, Визябӧжса петісны мӧд местаӧ, Вомынса лоины коймӧдӧн. Торйӧн пасйыштам Лӧкчимдінысь Владимир Панюковӧс да Анастасия Кутькинаӧс, Визябӧжысь Карина Голубцоваӧс, Адзорӧмысь Роман Камалендиновӧс, Кӧрткерӧсысь Анна Рябкоӧс да Артём Изъюровӧс. Быдӧн найӧ бура петкӧдчисны ордйысьӧмлӧн торъя юкӧнъясын, кыдз силӧвӧй подтягиваниеын, мач лыйлӧмын, 1000 м ылнаӧ котралӧмын. Шӧр школаса нывъяслӧн котыръяс пиысь ордйысьӧмын торъялісны Ыджыдвидзсаяс, зонъяслӧн котырысь — Кӧрткерӧссаяс. Мӧд места нывъяс котырысь шедӧдіс Кӧрткерӧсса школа, зонъяс котырысь — Мордінса, Одыбса ныв-зон шедӧдісны коймӧд места. Основнӧй школаяс пиысь медводдза места юкисны Визябӧжса нывъяс да Адзорӧмса школа-интернатысь зонъяс, мӧд места — Нёбдінса нывъяс да Вомынса зонъяс, коймӧд места — Намскса нывъяс да Визябӧжса зонъяс. Ордйысьӧмын торйӧн нин бура петкӧдчисны Одыбысь Александр Плетцер, Юлия Абдулганиева, Кӧрткерӧсысь Евгения Изъюрова, Виктория Олиховская, Сергей Болотов, Дмитрий Кутькин, Иван Худяев, Намскысь Дмитрий Гриценко, Александр Турубанов, Юлия Моцная, Владимир Бутиков, Нёбдінысь Вероника Латкина, Наталья Ларукова, Шойнатыысь Анатолий Макаров, Екатерина Бурнашева, Адзорӧмса школа-интернатысь Павел Шаманов, Иван Мальцев, Ыджыдвиддзысь Татьяна Никулина, Визябӧж посёлокса школаысь Полина Минько да Полина Коюшева. {Kodko @ Кусӧдчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} КУСӦДЧИСНЫ Субӧтаӧ Пӧдтыбок посёлокса зонпосни ёна отсасисны ӧзйылӧм кусӧдчигӧн. Дас арӧса да гырысьджык зонкаяс сувтісны паныд паськалысь билы. Ӧзйис ты сайын видз. Верстьӧкӧд да кусӧдчысьяскӧд ӧтув челядь пӧдтісны ӧдйӧ паськалысь би. Видзисны матігӧгӧрса вӧр сотчӧмысь. Челядь шыблалісны лыа, мыйӧн помисны туй горш билы. {Оксана Пинягина @ Куслытӧм муслун да радейтчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} КУСЛЫТӦМ МУСЛУН ДА РАДЕЙТЧӦМ Ода-кора 15 лунӧ, Семья лунӧ, Висер сиктын нывбабаяс котыр нуӧдіс «Лебединая верность» гаж. Гажсӧ сиисны юбилей пасйысь семьяяслы. Вит во олӧны Наталья да Андрей Королёвъяс, а таво ар 55 во пасъясны Нина Михайловна да Михаил Васильевич Поповъяс. Хрусталь кӧлысь Наталья да Михаил Габовъяслӧн, фарфор — Наталья да Владимир Туруновъяслӧн и Наталья да Александр Габовъяслӧн. Рака тӧлысьын эзысь кӧлысь ворсісны Ирина да Михаил Игушевъяс и Светлана да Сергей Габовъяс. Татшӧм жӧ кӧлысь гожӧмын пасъясны Валентина да Сергей Михайловъяс, а арын — Нина да Юрий Кетовъяс. 30 во ӧтлаын олӧм пасйисны рака тӧлысьын Ольга да Алексей Габовъяс (снимокын), Оксана да Александр Михайловъяс. Гожӧмнас Александра да Анатолий Михайловъяс, Нина да Анатолий Утямышевъяс пасъясны 40 во, 45 во — Альбина да Шмидт Ивашевъяс. И зарни кӧлысь пасйисны Эмма Васильевна да Гений Ионикиевич Спартакъяс. Гаж дасьтісны и нуӧдісны Светлана Игушева да Оксана Пинягина. Клубӧ пырысь «Зарни ёль», «Ассорти» да «Одуванчики» котыръясысь нывкаяс сьылісны да йӧктісны, козьналісны видзӧдысьяслы концерт. Костъясас гаж нуӧдысьяс чолӧмалісны юбиляръясӧс кывбуръясӧн да неыджыд козинъясӧн. Семьяяс вӧчисны заданиеяс: тӧдмавлісны шусьӧгъяс да звёзднӧй параяс, пасьтӧдісны кагаясӧс, чукӧртісны сьӧлӧмъяс да сідзи водзӧ. Та вылын гаж эз на помась. Сиктса библиотекаын пӧсь тшай юигмоз вӧліны быдсикас ворсӧмъяс, сьылӧмъяс. Нӧшта юбиляръяс дасьтӧмаӧсь чӧскыд вӧлӧга. Ставӧн шойччисны пӧттӧдз да долыд сьӧлӧмӧн разӧдчисны гортаныс. {Оксана Пинягина @ Нина Худяева — медбур лысьтысьысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} НИНА ХУДЯЕВА — МЕДБУР ЛЫСЬТЫСЬЫСЬ Машинаӧн лысьтысьысь мастеръяслӧн 24-ӧд районса ордйысьӧм котыртсьыліс таво «Вишерскӧй» СПК-лӧн скӧт видзан картаын ода-кора 26 лунӧ. Пырӧдчылісны сыӧ районса 9 видз-му овмӧсысь 10 лысьтысьысь: Н. В. Худяева («Кӧрткерӧс–1»), Е. Н. Панюкова («Северная Нива»), А. М. Панюкова («Маджа»), Т. Д. Габова («Нёбдинскӧй»), ВА. Макарова («Исток»), А. А. Никифорова да А. М. Кетова («Вишерскӧй»), А. Е. Чернова («Нившера»), М. Н. Мишарина («Важ Куръя»), В. В. Попова ( «Сторожевск–1»). Заводитчис ордйысьӧм «Ягодки» йӧктан котырлӧн кыпыд петкӧдчӧмсянь. А сэсся чолӧмалана кывъясӧн конкурсанткаяс дорӧ шыӧдчисны «Кӧрткерӧс» муниципальнӧй районӧн веськӧдлысь Николай Доломина, райсӧветса председательӧс вежысь Александр Василевский, районса видз-му овмӧс да сёян-юан веськӧдланінӧн веськӧдлысь Светлана Савчук, сэтчӧс специалист Виктория Макарова. Быдӧн на пиысь висьталісны ордйысьысьяслы сьӧлӧм сетана кывъяс, сиисны бур вермӧмъяс. И со медкыпыд здук — дӧрапас лэптӧм. А сэсся заводитчис ордйысьӧмлӧн медводдза юкӧн — лысьтысян аппарат разьӧм да чукӧртӧм. Колӧ пасйыны, кӧть и нывбабаяс быд лун вӧчӧны тайӧ уджсӧ, но конкурс дырйи майшасьӧмыс вӧлышті. Ӧд тані ставсӧ колӧ вӧлі вӧчны урчитӧм кадӧн да сорсьытӧг. Быд сорсьӧмысь верман воштыны балл. Эз кокниджык вӧв конкурслӧн и мӧд юкӧн — мӧс лысьтӧм. Тані ковмис петкӧдлыны эз сӧмын бур тӧдӧмлун, но и кужӧмӧн матыстчыны тӧдтӧм пемӧс дорӧ. Но тыдовтчис, мый мӧс дорын зільысьяс дасьтысьӧмаӧсь, быдӧн петкӧдліс асьсӧ бур боксянь. А кывкӧрталіс ордйысьӧмсӧ теоретическӧй тӧдӧмлунӧн юксьӧм. Тані колӧ вӧлі вочавидзны лысьтысьӧмлысь правилӧяс, мӧскӧс вердӧм, лысьтысян аппарат тӧдӧм да мукӧд юалӧм вылӧ. Ордйысьӧм помасис. Водзын медвиччысяна здук — кывкӧртӧд вӧчӧм. Быдӧнлы — и ордйысьысьяслы, и на вӧсна «висьысьяслы» — окота вӧлі ӧдйӧджык тӧдмавны, коді лои вермысьӧн? И сӧмын гоз-мӧд час мысти, кор жюри лыддис став ӧкмӧм баллсӧ, йӧзӧдісны вермысьлысь ним. Удж серти медбурӧн лои Нина Худяева, «Кӧрткерӧс–1» СПК-ысь лысьтысьысь. Мӧд да коймӧд местаяс юкисны Евгения Панюкова «Северная Нива» ООО-ысь да Валентина Макарова «Исток» СПК-ысь лысьтысьысьяс. Ордйысьӧмын вермысьлы, а сідзжӧ и став конкурсантлы вичмисны дона козинъяс да Почёт грамотаяс. Помасис районса нӧшта ӧти ордйысьӧм. Вермысьӧс водзын виччысьӧ республикаса конкурс. Сійӧ лоӧ лӧддза-номъя (июнь) 16 лунӧ Палевицаын. Сиам Ниналы бур вермӧмъяс. [Оксана ПИНЯГИНА] {Kodko @ Пелькӧдісны лӧп-ёгысь сикт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} ПЕЛЬКӦДІСНЫ ЛӦП-ЁГЫСЬ СИКТ Вӧскресенньӧӧ Пӧддельнӧйса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс, администрацияын уджалысьяс да сиктын олысьяс ӧтув петалісны субӧтник вылӧ. Пелькӧдісны лӧп-ёгысь сикт да сикт гӧгӧр, шойна да шыбласа инъяс. Тӧлысь мысти идрасьысьяслӧн десант бара на котыртлас субӧтник. {Kodko @ Сёрнитчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} СЁРНИТЧИСНЫ «Кӧрткерӧс» МР-са администрация да «Монди СЛПК» ОАО котыр кольӧм вежонӧ кырымалісны социально-экономическӧй ёртасьӧм йылысь сёрнитчӧм. Кыдзи висьталіс районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысь Андрей Люосев, сёрнитчӧм серти таво Монди вичмӧдас районлы 5 миллион шайт сьӧма отсӧг. На пиысь 50 прӧчентсӧ лоӧ видзӧма ичӧт бизнес да туризм сӧвмӧдӧмӧ, мӧд джынсӧ — социальнӧй синсьӧда тэчас (инфраструктура) кутӧмӧ. Та кындзи, Монди кутас отсавны могмӧдны сиктсаӧс пескӧн, ветеранъясӧс — аслас санаторий-профилакторийын шойччӧм могысь путёвкаӧн да сідз водзӧ. {Ядвига Зелинская @ Тышкасис вӧрӧгкӧд, пӧжаліс нянь... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-05-31.} ТЫШКАСИС ВӦРӦГКӦД, ПӦЖАЛІС НЯНЬ... Пезмӧгысь кык вок Степан да Ӧлексей Турьевъяс мунісны дорйыны вӧрӧгысь чужан му. Степан чужліс 1901 воын. Водз муніс гортсьыс: медводз заводъясӧ пес заптіс. Велӧдчис да лои кадрӧвӧй военнӧйӧн. Тавося кос му (апрель) тӧлысьын сылы тырис 110 во, чужан луныс Вермӧм лунӧ (ода кора 9 лунӧ). Война вылӧ муніс первой лунсяньыс, майор чина, командуйтіс 1942 вося кос му тӧлысьсянь Ярославльса Коммунистическӧй 234-ӧд дивизияӧн. Сэтчӧ вӧлі чукӧртӧма доброволечьясӧс, коммунистъясӧс да комсомолечьясӧс. Тані жӧ разведчицаӧн вӧлі Софья Петровна Аверичева — Волков нима театрысь артистка. 2010 воын сылӧн петіс «Дневник разведчицы» небӧг. Сэні чукӧртӧма уна казьтылӧм 234-ӧд дивизиялӧн военнӧй туйяс йылысь. Сійӧ казьтылӧ, кутшӧмӧн вӧлӧма налӧн командир Степан Ильич Турьев. Радейтӧма салдатъясӧс, велӧдӧма гусьӧн кыссьыны му вывті, кыдзи пленӧ босьтны «кывӧс» («языкӧс»). Ачыс ён тушаа морт зэв кокньыдика мунӧ пластунскӧй ногӧн. Кыкысь ранитчылӧма чорыда, но пыр мунӧма тыш вылӧ. 1943 вося сора (июль) 11 лунӧ тышын усис Герман пиыс. Сійӧ сідзи жӧ велӧдчыліс военнӧй училищеын и вӧлі военнӧйӧн. Степан Ильичӧс 1944 вося ӧшым (декабрь) тӧлысьын корисны велӧдчыны Москваӧ Высшӧй военнӧй академияын. Прӧщайтчис ёртъясыскӧд, сиис налы ӧдйӧджык воны гортаныс. Война бӧрын командуйтіс Заполярьеса дивизияӧн. Сэсся петіс отставкаӧ да оліс Муром карын. Тшӧкыда гижис письмӧяс рӧдвужыслы, волывліс Пезмӧгӧ, отсаліс чойясыслы (куим чой) быдтыны челядьнысӧ. Быдӧн дорӧ вӧлі сибыд. Ӧлексей чужлӧма 1908 воын. Вӧлі стрӧительӧн, пачьяс тэчліс, тӧдіс механика. Присягасӧ примитіс 1941 вося вӧльгым (ноябрь) тӧлысьын. Сійӧ веськаліс 995 стрелковӧй полкӧ. Стрелок-красноармеец воюйтіс Карельскӧй фронт вылын. Сэні Ӧлексейӧс пасйисны наградаясӧн. Ранитчӧм бӧрын эз мун гортас, а кольччис фронт вылын. Пуктісны пӧжасьысьӧн. Салдаттӧ тшыгйӧн он видз, быть колӧ пӧжавны нянь. 1943 воын сійӧс пасйисны «Отличный пекарь» пасӧн. Кык во мысти сетісны «За оборону Советского Заполярья» медаль. Демобилизуйтчӧм бӧрын оліс юркарын. Уджаліс слесарь-ремонтникӧн: дзоньталіс киноаппаратъяс. Сылӧн бура уджалӧм йылысь висьталӧны 24 награда, премияяс, аттьӧалӧмъяс, соцордйысьӧмъясын вермӧмъяс да сідзи водзӧ. Бӧръя вояссӧ уджаліс слесарьӧн Сыктывкарса судостроительнӧй-судоремонтнӧй заводын. Оліс Заречьеын, ас керкаын. Куліс 1987 воын, гуалісны Пезмӧг сиктса шойнаын. Со ӧд олӧмыд кутшӧм! Ӧтияс полкӧн веськӧдлісны, мӧдъяс — нянь пӧжалісны. И ставыс тайӧ война! Быдӧн, кыдзи вермисны, матыстісны вермӧм лун. Войнаса участникъяслы, война кадӧ чужӧм челядьлы, кодъяс быдмисны батьястӧг, уджвывса ветеранъяслы, тылын уджавлӧмалы сиа бур дзоньвидзалун да вермӧм-лун. Мед лоас мир да югыд шонді! [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ] {Kodko @ «Вӧлӧгдаса Печора» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} «ВӦЛӦГДАСА ПЕЧОРА» Татшӧм ним улын Кӧрткерӧсса типографияын лои йӧзӧдӧма историк-гижысьлӧн, публицист Александр Панюковлӧн небӧг. Небӧгын висьтавсьӧ 1674–1917 воясӧ Мылдін, Вуктыл, Печора да Изьва районъясын йӧзлӧн овмӧдчӧм, удж, олан сям йылысь. Гижысь выльног да медводдзаысь петкӧдлӧ уналы тӧдтӧм лоӧмторъяс, йӧзӧдӧ Вӧлӧгдаса, Великӧй Устюгса, Архангельскса, Сыктывкарса архивъясысь документъяс. Небӧг вермас отсавны чужан му велӧдан урокъяс дырйи, туялысь-историкъяслы, музейын уджалысьяслы. Рукопись вылӧ рецензия сетӧма история наукаяслӧн доктор И. Жеребцов. {Kodko @ «Том кусӧдчысьяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} «ТОМ КУСӦДЧЫСЬЯС» Тӧрытсянь да сора 5 лунӧдз Шойнатыын КР-са биысь видзчысян службалӧн 141-ӧд номера кусӧдчан юкӧн бердын кутас уджавны «Том кусӧдчысь» гожся уджалан котыр. Сыӧ веськалісны 14 арӧссянь 17 арӧсӧдз дас ныв-зон. Быд лун котырӧ пырысь войтыр кутасны мичмӧдны кусӧдчан юкӧнлысь ин: пуктыны пуяс, дзоньтавны гараж, узьланін да пусянін. Таысь найӧ сёрнитчӧм серти босьтасны удждон. Сідзжӧ, «том кусӧдчысьяс» кутасны тӧдмасьны бикӧд тышкасьысьяслӧн уджӧн: налы лоӧ котыртӧма торъя велӧдчӧм, кӧні тӧдмӧдасны кусӧдчан машинаясӧн, петкӧдласны сотчӧм дырйи медводдза отсӧг сетӧм, велӧдасны уджавны пӧжарнӧй стволӧн да сідз водзӧ. {Kodko @ Ӧтувтлісны семьяясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} ӦТУВТЛІСНЫ СЕМЬЯЯСӦС Кӧрткерӧсса шӧр библиотекалӧн лыддьысян жырйын чукӧртлісны юрсиктса том семьяясӧс. Аддзысьлӧмсӧ котыртлісны ЦСЗН-ысь семьялы да челядьлы отсасян юкӧнысь специалистъяс да библиотекаса уджалысьяс. Мероприятиеӧ пырӧдчылісны 10 верстьӧ да 5 челядь. Том гозъяяс водзын медводз сёрнитіс районын Пенсия фонд петкӧдлысь Людмила Василенко. Сійӧ висьталіс мам капитал йылысь. А библиотекаысь специалист Рита Мингелайте тӧдмӧдіс семьяяслӧн гажлунъясӧн да кӧлысьясӧн. Тайӧс сійӧ петкӧдліс слайдъяс отсӧгӧн. ЦСЗН-ысь велӧдысь-психолог Светлана Селиванова нуӧдіс гозъяяслы тренинг упражнениеяс. Найӧ отсалӧны ӧтувтны котыр. Та кындзи, видлалісны семья олӧмын паныдасьлысь сьӧкыдлунъяс, корсисны наысь петан туй. Сідзжӧ том гозъяяс ордйысисны гажа конкурсын. Сійӧс нуӧдіс семьялы да челядьлы отсасян юкӧнысь специалист Алевтина Спартак. Эз гажтӧмтчыны и ныв-зонпосни: челядьлӧн библиотекаын налы котыртлісны викторина да петкӧдлісны мультфильм. Содтӧд пасъям, мый тайӧ лунӧ библиотекаын котыртлісны нӧшта и том семьяяслы небӧгъяслысь выставка. {Kodko @ Ас овмӧс кутысьяслы кокньӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} АС ОВМӦС КУТЫСЬЯСЛЫ КОКНЬӦД Лӧддза-номъя 3 лунӧ Госдумаса депутатъяс примитісны оланпас бала, коді сетӧ кокньӧд ас овмӧс кутысьяслы. Кыдзи висьталӧ депутат Евгений Самойлов, тайӧ оланпас балаас лоӧ пыртӧма РФ-са Вот кузя кодекслӧн 217 статьяӧ вежсьӧмъяс. Сы серти ӧткымын торъя морт вермасны мынтӧдчыны воталӧмысь. «Ми туялім ас овмӧсын быдтӧм вӧлӧгаӧн вузалӧмысь НДФЛ-ысь мынтысьӧм личӧдӧм да киритім воталӧмысь чӧжӧсъяс, кодъясӧс вот мынтысьяс босьтӧны субъектса бюджетысь ас овмӧс сӧвмӧдӧм могысь. Торйӧн кӧ, кӧйдыс да пуктысян материалъяс, кӧрым да мувердас ньӧбӧм вылӧ», — тӧдчӧдіс Е. Самойлов. Матысса кадӧ выль пыртӧмъяс вынсьӧдас Федерацияса Сӧвет. Оланпас бала кутас пӧртсьыны олӧмӧ Президентӧн кырымалӧм бӧрын. {Kodko @ Гажлӧн йӧлӧга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} ГАЖЛӦН ЙӦЛӦГА Редакцияӧ водзӧ воӧны районса сикт-грездъясын челядьӧс дорйӧм Лун пасйӧм йылысь гижӧдъяс. Позтыкерӧсын Котыртсьыліс мойдса герой медбур паськӧм вылӧ конкурс, мунісны ордйысьӧмъяс, ворсӧмъяс да викторинаяс. Том мамъяс пырӧдчылісны «Кӧляскаяслӧн парад» петкӧдчӧмӧ. Видзӧдысьяслы сьӧлӧм вылӧ воисны «Пелысь ув», «Шудлунлӧн лэбач», «Корабль» кӧляскаяс, а вермысьӧн лои Семён Иост аслас «Машинаӧн». Сӧбинын «Клад корсьӧм» — тадзи шусис спортивнӧй ворсӧм, кӧні бура петкӧдчисны Рада Степанова, Даша Хомякова, Вероника Ширшова, Тимур Умаров да Захар Артемьев. Найӧ венісны мытшӧдъяса визь, тӧдмалісны сетӧм уджъяс да аддзисны клад. Висерын Муніс «Соловушки» сьыланъяс конкурс. Медводдза места шедӧдіс Аня Ивашева. Ида Игушева бура петкӧдчис «Ичӧт принцесса» нимпасын, а Алёна Калистратова — «Медся артистичнӧй», Яна Утямышева — «Медся рам» , Аня Попова, Лера Шейн — «Медся водзмӧстчысь», Лиза Мишарина — «Медся интереснӧй», Женя Иванова — «Медводдза воськовъяс», Вика Шевколенко — «Медповтӧм», Мариша Кетова — «Медся ичӧт» нимпасъясын. «Медся мича пӧльтӧм шар» конкурсӧ пырӧдчыліс 7 ныв-зон. Бур донъялӧмъяс вичмисны: Лиза Джафаровалы, мичмӧдӧма шарсӧ турунъясӧн да дзоридзьясӧн; Игнат Пинягинлы — пысалӧма шарас парик да бантикъяс; Софья Михайловалы — серпасалӧма ыджыд синъяс да мичмӧдӧма кудриа юрсиӧн; Ида Игушева вӧчӧма чышъяна мамӧс, картуза батьӧс да кӧсаа нывкаӧс. {Kodko @ Серпасалісны туй вывті ветлан Правилӧяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} СЕРПАСАЛІСНЫ ТУЙ ВЫВТІ ВЕТЛАН ПРАВИЛӦЯС Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧсса школаын велӧдчысьяс серпасасисны асфальт вылын. Коймӧд во дорвыв районса ГИБДД да «Звезда» газет редакция нуӧдӧны «Туйын видзчысьӧмӧн ветлӧм челядь синъясӧн» конкурс. Тайӧ пӧрйӧ сыӧ пырӧдчылісны 70 сайӧ ныв-зон. Тыдовтчис, быдмысь войтыр бура тӧдӧны туй вывті ветлан правилӧяс. Некымын здукӧн уна рӧма мелӧн челядь серпасалісны, кыдзи колананог колӧ вуджны туй, кыдзи позьӧ видзчысьны неминучаысь велосипедӧн да машинаӧн ветлігӧн. Серпасалісны и туйвывса пасъяс, светофор, туй вуджан «зебраӧс», туй инспекторӧс, весиг гижалісны лозунг сяма гижӧдъяс. Сэк жӧ быд серпаслысь сюрӧссӧ челядь восьтісны асланыс висьталӧмӧн. Челядьлысь уджъяс донъялісны районса ГИБДД-ысь инспектор Михаил Карпов, «Звезда» газетысь редакторӧс вежысь да экономика юкӧнса редактор Нина Коюшева да Оксана Гудырева. Серпасасян конкурслы кывкӧртӧд вӧчигӧн тыдовтчис, вермысьӧн лои Люба Зрайченко, мӧд да коймӧд местаяс юкисны Ева Блинова да Диана Кынева. Ставнысӧ найӧс конкурс нуӧдысьяс пасйисны Почёт грамотаясӧн да медальясӧн. Торъя козинъяс вичмисны и серпасасьысь котыръяслы. ==Юӧртӧ ГИБДД== {Kodko @ Путкыльтчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} ПУТКЫЛЬТЧИСНЫ Ода кора (май) тӧлысь помын, 27-ӧд лунӧ, 6 час асылын Кӧрткерӧс — Лопыдін туйлӧн 7-ӧд километрын путкыльтчис ВАЗ машина. Сэні вӧлӧмаӧсь шопер да ӧти пассажир. Лоӧмторын мыжаыс машинаӧн веськӧдлысь — сійӧ вӧлӧма код юра. Сідзжӧ и пассажирыс — курыд зелля юӧм бӧрын. Машинаын сійӧ абу тасмаасьлӧма (лёк суӧмысь видзан) да ДТП дырйи усьӧма салонысь. Та понда сійӧ ёна доймалӧма. Шопер да пассажирыс бурдӧдчӧны Кӧрткерӧсса больничаын. {Kodko @ Таксистъяс — видзчысьӧй! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-06.} ТАКСИСТЪЯС — ВИДЗЧЫСЬӦЙ! Бӧръя кадӧ Комиын соді таксистъяслӧн мыж вӧсна туй вылын лоӧмтор. Такӧд йитӧдын лӧддза-номъя (июнь) 6–12 лунъясӧ республика пасьта мунас «Такси» оперативно-профилактическӧй удж. Сы подулын районса ГИБДД-са сотрудникъяс ӧтвылысь БЭП да Вот чукӧртан органъясын уджалысьяскӧд петаласны рейдъясӧ да кутасны туявны шоперъясӧс, кодъяс новлӧдлӧны йӧзӧс оланпас торкалӧмӧн. Видзӧдысьяслӧн син улын лоӧны тӧдмалан пӧнаръяса таксияс, кодъяс торкалӧны туй вывті ветлан Правилӧяс да техническӧй тырмытӧмторъяса машинаяс. Сідзжӧ, машина пытшкӧсысь кутасны видзӧдны эм-ӧ сэні гусялӧм кӧлуй, ӧружие, снаряд, патрон, мина, пуля-порок, наркотик да грымӧб вӧчан вещество. {Ядвига Зелинская @ Айму дорйысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} АЙМУ ДОРЙЫСЬ Пезмӧгысь Михаил Иванович Карпов сизим во сетіс Айму дорйӧмлы. «Муртса тыри 17 арӧс, 1943-ӧд вося йирым 26 лунӧ, корисны военкоматӧ повесткаӧн. Мӧдӧдісны Архангельск карӧ, 33 стрелкӧвӧй запаснӧй полкӧ пулемётчикӧн. Куим тӧлысь велӧдім строевӧй подготовка, военнӧй делӧ. А сэсся прӧйдитім медицинскӧй комиссия. Сувтӧдісны стройӧ да шуисны: «Коді ёнджык — веськыдвылӧ, коді омӧльджык — шуйгавылӧ. Веськыдвывсаӧс ыстісны служитны флотӧ. Мурманск карын вӧлі формируйтӧма торпеднӧй катеръясысь бригада. Ме веськалі сэтчӧ», — казьтылӧ ветеран. — Куим пӧлӧс катер вӧлі, ставыс иностраннӧй, кыдз шуласны «иномарка». Ӧдйӧ мунӧны. Кӧть ёна вӧлі видзам англо-американскӧй транспортъястӧ, но век жӧ «немецкӧй подводнӧй пыжъясыд ёна вредитісны», — водзӧ казьтылӧ Михаил Иванович. — Ӧтчыд торпедаыд розьӧдіс флагманскӧй корабльяслысь корпуссӧ. Корабльыд нырнас кутіс сунгысьны мореӧ. Командаысь унаӧн усины ваӧ, гыяс 6–8 метра джуджда, матыстчыны он вермы, но век жӧ миян катер 3 мортӧс васьыс лэптіс. Но унаӧн колины мореӧ. Сьӧкыд та йылысь казьтывны. Кӧть службаыс вӧлі сьӧкыд, мортыс абу чорзьӧма. 1950 воын сійӧ бӧр воӧ гортас да бура дыр зільӧ Лӧкчимдінса кылӧдчан рейдын. Дзоньталіс катеръяс, уджаліс мотористӧн, трактористӧн. Зеленечын лесотехническӧй школа помалӧм бӧрын лои шоперӧн. Гожӧмнас уджаліс катер вылын, тӧвнас — кыскаліс вӧр. Уджалан стажыс Михаил Ивановичлӧн 42 во. Шань мортлӧн эм уна награда. 1955 воын бура уджалӧмысь сетісны «Лучший моторист Коми АССР» звание; 5 во чӧж вӧлі соцсоревнованиеса вермысьӧн; эм М. Карповлӧн Ленин Орден; зэв уна Почёт грамота, юбилейнӧй медальяс. Войнаса участник тӧждысьӧмпырысь видзӧ «За оборону Советского Заполярья», «За победу над Германией», «Орден Отечественной войны» II степени, «Медаль Жукова», «Фронтовик» пас-медальяс. Михаил Иванович ӧні олӧ гӧтыр Анастасия Елисеевнакӧд юркарын. Но быд гожӧм волӧны чужан сиктас, Пезмӧгӧ. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ] {Kodko @ Видласны «кӧрт вӧвъяссӧ» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ВИДЛАСНЫ «КӦРТ ВӦВЪЯССӦ» Субӧтаӧ Одыбса «Вад ты бок» инын медводдзаысь мунас машинаясӧн ордйысьӧм — «Одыб» Трофи-рейд и лоӧ сиӧма ГИБДД-лы 75 во тырӧмлы. Сійӧс котыртӧны сэтчӧс олысь Алексей Хабаров да «Сыктывкар Вне Дорог» НП Трофи-клуб. Базӧвӧй лагерьлӧн меститчаніныс: N62, 19,677 Е52, 54,128. Алексей Хабаровлӧн висьталӧм серти, ордйысьӧмыс пансяс 9 час асылын кыпыд восьтӧмӧн. Та бӧрын мунасны триал (лыа вылын ордйысьӧм) да ОР8-ориентирование, кытчӧ бытьӧн колӧ ОР8-навигатор. Ордйысьӧмлы кывкӧртӧдъяс вӧчасны да вермысьясӧс нимӧдасны (куим квалификация серти: стандарт, туризм да спорт) 21–22 часъясын. Одыбса Трофи-рейдӧ вермас пырӧдчыны быд окотитысь. Ордйысьӧмын медшӧр коланаторыс — машина. {Kodko @ Водзмӧстчысь, зіль нывбаба @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ВОДЗМӦСТЧЫСЬ, ЗІЛЬ НЫВБАБА Сэні, кӧні лӧня шлывгӧ-визувтӧ Висер ю, кӧні паськыд лудъяс вылын дзоридзалӧны катшасин да пӧлӧзнича, кӧні гажаа шувгӧ веж парма — гожӧмнас, уна вояс сайын чужис оз тусь кодь мича ныв. Бать-мам нимтісны сійӧс Лидаӧн. Ёна-ӧ шуда вӧлі челядьдыр тайӧ нывкалӧн? Ӧд зэв ичӧтсянь сійӧ коли батьтӧг да мамтӧг, а став тӧждсӧ нывка вӧсна ас вылас босьтіс Марья тьӧткаыс (Осип Марья). Сійӧ быдтіс-велӧдіс Лидаӧс. Да и ачыс нывка ичӧтсянь пыр зілис водзмӧстчыны олӧмас: помаліс школа, а сэсся пырис велӧдчыны экономистӧ Ухтаса индустриальнӧй институтӧ. И пыр, кӧть школаын, кӧть институтын Лида вӧлі бур велӧдчысьяс лыдын. Сылысь сюсьлун, велӧдчӧмын зільӧм казялісны велӧдысьяс да мӧдӧдісны том аньӧс босьтны тӧдӧмлун Ленинградса лесотехническӧй академиялӧн экономическӧй факультетӧ. Профессия босьтӧм бӧрын том специалист бӧр воӧ чужан сиктас, Висерӧ да пырӧ уджавны «СССР-лы 50 во» нима совхозӧ. Медводз вӧчис экономистлысь могъяс, сэсся дыр уджаліс главнӧй экономистӧн. А 1994 воӧ, кор совхоз пыдди кутісны котыртны колхоз, чукӧртчылӧм вылын овмӧсын уджалысьяс ӧтсӧгласӧн бӧрйисны аньӧс веськӧдлысьӧн. И со 17 во нин сійӧ юрнуӧдӧ, медводз колхозӧн, а сэсся кооперативӧн. Дерт жӧ, лыддьысьысьяс ӧні гӧгӧрвоисны нин, мый сёрниыс мунӧ Л. С. Ивашова йылысь. Лидия Семёновна, позьӧ шуны, Енмӧн сетӧм морт. Сійӧ кужӧмӧн веніс уна сьӧкыдлун, пыр зілис сӧвмӧдны сылы дӧверитӧм овмӧс. И талун «Вишерскӧй» СПК абу сӧмын районын бур кӧзяйство, но и республикаын тшӧтш. Тані воысь воӧ содӧны видз-му овмӧс прӧдукция вӧчӧм петкӧдчӧмъяс, выльмӧдсьӧ техника, пыр зільӧны пыртны уджӧ выль технология. Со и бара на воис юӧр: регыд тайӧ овмӧс бердын лоӧ яйысь вӧчан вӧлӧгалӧн цех. Лидия Семёновна Ивашова — нывбаба, коді вочавидзӧ олӧмлӧн ӧнія корӧмъяслы, зэв бур веськӧдлысь, пыдди пуктана морт, сійӧс эз ӧтчыдысь нин бӧрйыны райсӧветса депутатӧн, эз на коль ылӧ сійӧ кад, кор нывбаба вӧлі и Каналан Сӧветса депутатӧн. И медбӧрын, тайӧ лунъясӧ Лидия Семёновна кутас пасйыны чужан лун — юбилей. Уна сиӧмъяс дорӧ ӧтувтчам и ми, редакцияын уджалысьяс да сиам крепыд дзоньвидзалун, шуд да уджын водзӧ вермӧмъяс да шедӧдӧмъяс! Гижӧдсӧ дасьтім «Звезда» газет редакциялӧн архивысь босьтӧм гижӧдъясӧн. {Тамара Калистратова @ Войналӧн шуштӧм кадыс некор оз вун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ВОЙНАЛӦН ШУШТӦМ КАДЫС НЕКОР ОЗ ВУН Со и помасисны Вермӧмлы сиӧм гажлунъяс. Олӧм мунӧ водзӧ... Матысмис лӧддза-номъя (июнь) 22-ӧд лун. Аски тырас 70 во война заводитчӧмсянь, кор курыд шог юӧрыс воис быд керкаӧ. Войналӧн медводдза тӧлысьясӧ мунісны уна сё сюрс салдат Айму мездӧм ради. Найӧ эскисны, мый вӧрӧгӧс пасьвартасны да бӧр воасны гортаныс мирнӧй удж вылӧ. Но эз тай регыдӧн тайӧ збыльмы. 1418 луна-воя мысти сӧмын лои шедӧдӧма Вермӧм. Тайӧ кадсӧ гижӧма салдатъяслӧн, тылын уджалысь аньяслӧн, пӧрысь да челядьлӧн подвигъясӧн! Война... Мыйта курыдыс, шогыс тайӧ мисьтӧм кывйын: усьӧм воинъяс, дӧваяс, батьтӧм челядь! Гижӧдын казьтышта Мите Степан да Мите Марка рӧдвуж котыр йылысь. Налы эз усь шуд воськовт-ны горт порог вомӧн, сывйыштны муса гӧтыръяссӧ да челядьсӧ. Мите Степан рӧдысь Мите Епим (батьӧй) война вылӧ мунтӧдзыс пыр уджаліс «Выль ордым» колхозын бригадирӧн. 1940-ӧд воӧ ыстылісны Москваӧ ВДНХ выставка вылӧ. Усис тышын 1942 воын. Мите Семе, дядьӧй, танкӧвӧй экипажса командир уси 1944-ӧд воӧ Польша мездігӧн Варшавскӧй воеводствоын. Сэні и дзебисны. Мите Ёгор дядьӧ трудармияын вӧлі да гортӧ эз жӧ во. Война эз жалит и Мите Остап Вась да Ӧндрей воча вокъясӧс, Мите Ӧксинь тьӧткалысь Дзӧля Степан верӧссӧ да Иван писӧ, Анна тьӧткалысь Вась да Миш пиянсӧ. Мите Марка Микулайлӧн усисны нёльнан пияныс: Ӧлексан, Иван, Миш, Ӧлексей; Марка Мишлӧн — Иван да Вась (Молодцов); Марка Ӧнелӧн Миш пиыс (Ночев). Колисны дӧваясӧн Иван Сандра, Тарас Еле, Микулай Малань, Мите Ӧксинь, Пиля Еле, Епим Матрен, Ере Миш Анна, Митрей Сашӧ. Митрей Марья (Остап Вась гӧтыр) кувсис война кадӧ сьӧкыд уджысь да висьӧмысь. Сирӧтаӧн коли ичӧтик Ия нылыс, быдмис детдомын. Ставныслӧн колисны челядь, дӧваяс пельпом вылӧ ӧшйис сьӧкыд удж да челядь вӧсна тӧжд. Война вылӧ мунтӧдз унаӧн эз удитны гӧтрасьны. Тайӧ Марка Микулай Иван да Ӧлексан, Остап Ӧндрей, Марка Миш Иван, Габӧ Ӧлексан Вась да Миш, Дзӧля Степан Иван (сійӧ вӧлі велӧдысьӧн Деревянскын, гортас эз и удит волыны). Помасис налӧн рӧдыс! Тайӧ рӧдвуж котырсьыс усис шудыс воны ловъяӧн война вылысь Мите Иванлы да Мите Васьлы, Марка Миш Ӧлексанлы да Машӧлы (Висер сиктсӧвет улысь война вылӧ нуисны 6 нылӧс). Унаӧн, унаӧн эз воны гортаныс: быд рӧдвужысь 3–4 морт. Найӧс некодӧс оз позь вунӧдны. Та йылысь жӧ корис чешскӧй герой Ю. Фучик, кодӧс виисны 1943-ӧд вося кӧч (сентябрь) 8 лунӧ. «Казнь водзвылын кыв» нима небӧгын сійӧ гижліс: «...». Ыджыд вир кисьтана война вылын усисны Комиысь 55700 морт, на пиысь 4100 салдат ӧніӧдз лыддьысьӧны туйпом тӧдтӧг вошӧмаясӧн («Красное знамя Севера», 2011 вося ода кора 7 лун). Висер сиктысь усисны-вошисны 140 салдат. Кольӧны вояс, пӧрысьмим нин война кадся да война бӧрын чужӧм челядь, быдмӧны выль йӧз. 66 во тыри война кусӧмсянь, а ӧнія быдмысь войтыр кутасны пасйыны война кусӧмсянь 70, 80, 100 во. Кевма, мед некор челядь оз кольны батьястӧг, мед некор нин эз визувтны войналӧн вир шоръяс! Уна воинлысь колӧ тӧдмавны туйпомсӧ. Ог нин помнит, кодлӧн кывъясыс: «Война помасяс сӧмын сэк, кор лоӧ дзебӧма медбӧръя воинӧс». Ок, дыр на сэтчӧдз, кӧть эськӧ корсьысян отрядъяс ёна уджалӧны. Аттьӧ налы! Гижӧдам казьтылӧм воинъяслӧн уна ныв-пи абу нин ловъяӧсь, «Вечная память», — шуам налы. Мед внук-внучкаясыс оз вунӧдны пӧльяссӧ. [Тамара КАЛИСТРАТОВА. Висер сикт.] {Kodko @ Дасьтысям ӧнісянь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ДАСЬТЫСЯМ ӦНІСЯНЬ Тавося кос му тӧлысь помын юркарын муніс «Коми войтыр» исполкомлӧн чукӧртчылӧм. Сэк лои тӧдса, мый локтан 2012 вося урасьӧм тӧлысьын котыртсьылас ӧтмунӧмлӧн 10-ӧд съезд. Такӧд йитӧдын, коми войтыр водзын пуктӧма мог — волыны районса быд сикт-грездӧ да бӧрйыны делегатъясӧс. Талун кежлӧ «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмӧ пырысьяс волісны «Мордін» да «Намск» сикт-овмӧдчӧминъясӧ. Аддзысьлӧм дырйи лои кыпӧдӧма уна тӧдчана юалӧм, бӧрйӧма кык делегатӧс: Намскысь — Василий Иванович Кирушевӧс, Лопыдінысь — Наталья Геннадьевна Забоеваӧс. Коми войтыркӧд ӧтвылысь туйӧ петалісны и Н. Клермон нима Кӧрткерӧсса народнӧй театр. Артистъяс петкӧдлісны «Кӧні, мусаӧй, тэ менам?» спектакль. Видзӧдысьяслы зэв ёна воис сьӧлӧм вылас тайӧ петкӧдчӧмыс. {Kodko @ Казьтыласны бур кывйӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} КАЗЬТЫЛАСНЫ БУР КЫВЙӦН Аски — Шогсян да казьтылан лунӧ — Визябӧж грездын Великӧй Отечественнӧй войнаса участникъяслы да сиктын олысьяслы памятник дорын мунас молебен. Казьтылан сьылӧм нуӧдас поп Василий. Тані казьтыласны войнаса геройясӧс, кодъяс пуктісны юрнысӧ талунъя шуда олӧм вӧсна, дорйисны Аймунымӧс. Памятник дорӧ пуктасны ловъя дзоридзьяс, ӧзтасны лампадаяс, чӧв олӧмӧн казьтыласны тышын усьӧмаӧс. Пасъям, мый тайӧ тӧдчана мероприятиесӧ котыртӧны Визябӧж грездса ветеранъяслӧн да пенсионеръяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь А. С. Кулаков, сикт овмӧдчӧминса депутат (1, 2 созывса) В. А. Лыткин да Коми Республикаса нывбабаяслӧн ӧтйӧза мунӧмӧн юрнуӧдысь Г. А. Лапшина. {Kodko @ Ошъяс ышмӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ОШЪЯС ЫШМӦМАӦСЬ Одыб сиктгӧгӧрса вӧр-ваын заводитӧмаӧсь ыджыдавны ошъяс. Сідз, кыйсьысьяслӧн ӧти керка пытшкысь аддзӧмаӧсь ошлысь шой. Мыйын помкаыс — некод оз тӧд. А мӧд кыйсьысь керкаын ош ёнакодь ыджыдалӧма. Пырӧма стрӧйбаас, жугӧдӧма ӧшиньсӧ. Кыкнан лоӧмторыслӧн, йӧз висьталӧм серти, помкаыс — зверьяслӧн тшыгъялӧм. Ӧд кольӧм во вӧр-ва эз ёна вӧв лышкыд вотӧс вылӧ. Со и корсьысьӧны ошъяс кынӧмпӧт кыйсьысьяслӧн керкаясысь. {Kodko @ Шедӧдіс мӧд места @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ШЕДӦДІС МӦД МЕСТА Кольӧм четвергӧ, лӧддза-номъя 16 лунӧ, Палевицаын муніс машинаӧн лысьтысьысь мастеръяслӧн 24-ӧд республиканскӧй ордйысьӧм. Котыртысьыс — Коми Республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан министерство. Ордйысьӧмӧ пырӧдчылісны 15 лысьтысьысь. На лыдын и миян районса «Кӧрткерӧс–1» СПК-ысь мӧс дорын зільысь Нина Худяева. Колӧ пасйыны, миян районса конкурсантка петкӧдліс бур тӧдӧмлун-кужӧмлун. Сідз, кывкӧртӧд вӧчигӧн лои тӧдса, Нина Худяева шедӧдіс мӧд места. Бура петкӧдчӧмысь конкурс котыртысьяс пасйисны Нинаӧс 15 сюрс шайт дон бытӧвӧй техника вылӧ козина картаӧн да дипломӧн. {Елизавета Макарова @ Ыджыд гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-21.} ЫДЖЫД ГАЖ Сьӧлӧм бурмис гажнас Пезмӧг сиктлысь чужан лунсӧ пасйигӧн. Весиг ӧд поводдяыс вашнитіс дыр виччысяна шондіӧн. Йӧзыс чукӧрмис сы мында, мый бӧрынджык, концерт дырйи, клубыс быттьӧ польдліс. Чукӧртчылісны ставӧн, коді радейтӧ чужан сиктсӧ. Дыр да бура лӧсьӧдчӧмаӧсь нывбабаяслӧн да ветеранъяслӧн котыръяс, «Барышни-крестьянки» клубӧ ветлысьяс, культура керкаса 9 (!) творческӧй котыр. Медводз локтысьясӧс чолӧмалігӧн казьтылісны медся том да медся олӧмасӧ, сиктын чужлӧм ылӧ нималана йӧзӧс. А сэсся мыйта ордйысьӧм-ворсӧм вӧлі! Пилитісны ӧдйӧ кад вылӧ кер. Лыйсисны пневматика пищальысь. Довкйӧдлісны джуджыд кер вылысь ӧта-мӧдсӧ юрлӧсъясӧн. Мамъяс баситӧм коляскаясӧн ошйысисны. Зонпосни тшапитӧм велосипедъясӧн кытшлалісны, быдӧнлӧн вӧлі аслас ним. Томиник нывкаяс шарӧдчан кабала да пакетысь вӧчӧм паськӧм петкӧдлісны. Коді волейболӧн да пионерболӧн мачасис. Кодкӧ лӧнинын теннисасис. Дыр кежлӧ унаӧн ылавлісны «Кужысь кияс» выставка дорын. Дзик ставнысӧ нуӧдісны дзоридзьясӧн гартлӧм мегыр увті да бурсиӧмӧн тапкӧдісны юрсяньыс кок улӧдзыс сӧмын на чегъялӧм корӧсьӧн. Та бӧрын пӧ сиктсаяс во гӧгӧр оз нёрпавны. Пӧсь тшайсӧ юисны 5 самӧвар мында, пӧсь няньыслӧн кокыс эз инмыв. Йӧз чукӧрын ветлӧдліс варов ань да дарйӧдіс кампетӧн юалӧмъяс вылӧ вочавидзысьясӧс. Йӧзӧдӧмаӧсь фотовыставкаын Пезмӧглысь медся гажаинъяссӧ. А гырысь снимокъяс вылын петкӧдлӧмаӧсь гажа да мичлунӧн озыр 10 ӧшинюв, на пиысь и бӧрйисны медся медсясӧ. Нимӧдісны 25, 30, 35, 40 во кӧлысь пасйысьясӧс, кодӧскӧ весиг окӧдісны. Концерт заводитчытӧдз матыстчылісны война вылын усьӧмаяслы обелиск дорӧ, кӧні сёрнитіс вӧвлӧм фронтовик Михаил Иванович Карпов. Сьылӧм-йӧктӧмӧ тшӧтш пырӧдчисны Приозёрнӧйса томиник, но дзик нин прамӧй, артисткаяс. Гаж дырйи быд вермысьлы сеталісны ичӧтик козинъяс. Медбӧрын аттьӧалана Грамотаясӧн пасйисны сиктса олӧмын медся зільысьяссӧ, кодъяс уна во сетӧны йӧзлы ассьыс прӧст кадсӧ, енбисӧ да вынсӧ. Тайӧ Анна Ивановна, Ольга Николаевна да Валентина Владимировна Кутькинаяс, Вера Александровна, Эльвира Ивановна, Анна Ивановна да Марья Ивановна Киселёваяс, Галина Аркадьевна Карпова, Вера Ивановна Бронникова, Виталий Иванович Киселёв. Ме эськӧ татчӧ тыр подулалӧмӧн содті культура керкаса да библиотекаса уджалысьясӧс. Сиктын абу школа, бурдӧдчанін, пошта, пӧшти орлі ӧти кадӧ видз-му овмӧслӧн лолыс. Но тайӧ сиктас, кыдзи сьывсьӧ паськыда тӧдса сьыланкывйын «Бияс оз куслыны», олӧм кыпыдлунныс некор оз чин. Ӧні сиктса зіль войтыр лӧсьӧдчӧны юркарын Кӧрткерӧс районлӧн культура лунъяс кежлӧ. Кодкӧ изӧ кос чӧд, кодкӧ льӧм ляз кӧсйӧ вӧчны, мӧдъяс пӧжасясны... Пезмӧг сикт аскиа бур лун вылӧ надеяӧн зумыда мӧдӧдчис аслас 426-ӧд воӧ! [Елизавета Макарова] {Любовь Кирушева @ Вай ӧтвылысь босьтчам дорйыны вӧр-ва @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-28.} ВАЙ ӦТВЫЛЫСЬ БОСЬТЧАМ ДОРЙЫНЫ ВӦР-ВА Юкся мӧвпӧн Неважӧн, Мордінӧ ветлігӧн, ёна жӧ и шемӧсмӧдіс йӧзлӧн вӧр-ва дорӧ матыстчӧмыс: гӧгӧр куйлӧ пластикысь дозмук, Лӧкчимдінса важ туй бок тыртӧмаӧсь кӧмкотӧн, кансер банкаӧн, машинаяс запчастьӧн, весиг опилки да пу колясъяс вайӧмаӧсь сэтчӧ. Куим во сайын «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференциялӧн сюрӧснас вӧлі — вӧр-ва. Сы дырйи кыптыліс зэв уна ёсь юалӧм, кыдз, пластикысь дозмук да люминесцентнӧй лампаяс иналӧм. Коли сы мында нин кад, а бурланьӧ вежсьӧм эз и ло. Вӧр-ва дорӧ лёк ног матыстчӧм — зэв ёна майшӧдлӧ менӧ. Та вӧсна, воис нин кад ӧтвылысь босьтчыны видзны да дорйыны миянлысь озырлун. А кыдзи ті мӧвпаланныд, дона лыддьысьысьяс? Ассьыныд вочакыв ыстӧй «Асъя кодзув» газетӧ. [Любовь КИРУШЕВА] {Kodko @ Дженьыдика @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-28.} ДЖЕНЬЫДИКА Висер Шойччан лунъясӧ сиктса детсад дорын сувтӧдісны-лӧсьӧдісны ныв-зонпоснилы ворсанін. Тані кыптісны выль куим качай да куим чой (горка). Челядьлы татшӧм бур козин вӧчисны сикт овмӧдчӧминса администрация. Та вылӧ найӧ видзисны 60 сюрс шайт. Ныв-зонпоснилы площадка лӧсьӧдны отсалісны бать-мам. Тайӧ уджын водзмӧстчис и райсӧветса депутат Сергей Мишарин. * * * Сиктӧ волісны «НТВ» телеканалысь журналистъяс. Найӧ снимайтӧны «Таинственная Россия» ним улын документальнӧй кино. Тележурналистъяс тӧдмалісны, мыйла Висерын абу крыса. * * * Пӧддельнӧй Дасьтысьӧ сиктлысь Лун пасйыны. Сора 10 лунӧ сійӧ кутас пасйыны 330 во. Та кузя лоӧ ыджыд концерт, конкурсъяс, зарни кӧлысь ворсысьясӧс да зіль йӧзӧс нимӧдӧм. Посни челядя бать-мам петкӧдласны баситӧм-мичмӧдӧм кӧляскаяс, бӧръясны медмича йӧр да дзоридз клумба и... аслыспӧлӧс пывсян корӧсь. {Kodko @ Кык пӧвста радлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-06-28.} КЫК ПӦВСТА РАДЛУН Приозёрнӧйын олысьяс вӧскресенньӧӧ пасйисны посёлоклысь Лун: артмӧмсяньыс тыри 57 во. Сэк жӧ, гажлун дырйи, посёлокын восьтісны «Теле–2»-лысь базӧвӧй станция. «Теле–2 Коми»-лӧн республикаын веськӧдлысь директор Александр Анчербак козьналіс сикт овмӧдчӧминлы бензопила. Тайӧ лунӧ сотӧвӧй операторлӧн выль абонентъясӧн лоисны и посёлокса, и орчча Важкуръя грездысь олысьяс. На пӧвстын нуӧдісны козинъяс (телефон, пылесос, утюг, DVD-плеер да с. в.) пудъялӧм. Бура дасьтысисны посёлоклӧн чужан лун кежлӧ велӧдчысьяс. Найӧ чукӧртӧмаӧсь уна материал чужанінлӧн история йылысь. Тайӧ уджлы кывкӧртӧдӧн лоис видео проект. Сійӧс медводдзаысь петкӧдлісны гажлун нуӧдігӧн. Кыпыда, гажаа мунісны ордйысьӧмъяс, конкурсъяс, ворсӧмъяс. Чери кыйысьяс шедӧдісны медчӧскыд черисӧ, а ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс пуисны да номсӧдлісны пӧсь, чӧскыд юкваӧн. Уна войтырсикас олысьӧн озыр посёлокын чӧсмӧдлісны и войтырсикас сёян-юанӧн. Ставныс колины ним-кодьӧсь татшӧм гажсьыс. {Татьяна Потапова @ Важся ловъялун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-05.} ВАЖСЯ ЛОВЪЯЛУН Лӧддза-номъя 24 лунӧ Коми Республикаса Национальнӧй музейын воссис кык выставка, кӧні петкӧдлӧма миян район. Ӧти жырйын позьӧ тӧдмасьны «Ордлӧн паметь: Типӧсикт грезд — пӧль-пӧчлысь традицияяс видзысь» выставкаӧн. Медводдза видзӧдысьяслы зэв ёна воис сьӧлӧм вылас Габовъяслӧн рӧд пас да «ордпу», кодӧс лӧсьӧдӧма да дасьтӧма Л. Н. Королёва. Кыдзи висьталісны Типӧсиктса олысьяс, Людмила Николаевна материалсӧ чукӧртӧма 2003–2009 воясӧ. Выставка вылысь позьӧ аддзыны паськӧм, уджалан эмбур, пӧсуда да коми йӧзлӧн гортса мукӧд кӧлуй. Дивӧ да и сӧмын, ставнас таӧн вӧдитчылӧмаӧсь миян пӧль-пӧч! И зэв бур, мый важ эмбур видзсьӧма ӧніӧдз, медым ми, талунъя олысьяс вермим аддзыны «важся ловъялун». Кыпӧдӧ лов и «XX нэмся судьба кыйысьяс» снимокъяса выставка, коді меститчис музейлӧн мӧд жырйын. Тані позьӧ тӧдмасьны фотографиялӧн историяӧн, аслад синъясӧн аддзыны медводдза камера. Выставкалӧн ӧти юкӧнын чукӧртӧма уна воясся быд сикас фотоаппарат. Торйӧн петкӧдлӧма «Звезда» газетса вӧвлӧм фотокорреспондент Евгений Казаковлысь 1987–1988 воясся уджъяс. Тані жӧ позьӧ тӧдмасьны «Му шар — том синъясӧн» фотовыставкаӧн. Сэні петкӧдлӧма уджъяс Наталья Моториналысь да Дмитрий Кошлецлысь (Пӧддельнӧй), Евгения Сурниналысь (Пӧдтыбок), Анна Габовалысь (Одыб), Юлия Чуприналысь (Керӧс), Ирина Панюковалысь (Ыджыдвидз), Ольга Игнатовалысь (Кӧрткерӧс). Эм и челядьлӧн уджъяс, пример вылӧ, Пӧддельнӧйысь Коля Падалколӧн да Кӧрткерӧсысь Андрей Панюковлӧн. Кыкнан зонкаыслы 14 арӧс. Колӧ тӧдчӧдны, быд снимокын эм аслыспӧлӧслун. Ӧд миян районса быд олысь мирсӧ аддзӧ аслыснога. Выставка кутас уджавны сора 27 лунӧдз. А сідзкӧ, позянлун аддзыны сійӧс эм быдӧнлӧн. [Татьяна ПОТАПОВА] {Нина Александрова @ Велӧдӧ ныв-зонӧс радейтны Айму @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-05.} ВЕЛӦДӦ НЫВ-ЗОНӦС РАДЕЙТНЫ АЙМУ Василий Петрович Рассыхаев (снимокын) зілис велӧдысьӧн 35 во. Тайӧ воясӧн сылӧн ки пыр муніс эз ӧти дас ныв-зон, кодъяслы сійӧ сетіс зумыд тӧдӧмлун военнӧй подготовка кузя, велӧдіс лоны винёвӧн да тэрыбӧн. Мый лоас велӧдысьӧн — весиг мӧвпыштнысӧ эз куж. Кыдзи и мукӧд сиктса зон, а чужис да быдмис Василий Важкурьяын, сійӧ тшӧкыда петавліс вӧр-ваӧ, отсасис бать-мамлы гортгӧгӧрса уджын. А школа помалӧм бӧрын дыр эз мӧвпав, босьтіс да и пырис велӧдчыны Сыктывкарса педучилищеӧ физкультура юкӧнӧ. И со 1976 вося арын сійӧ воӧ уджавны Намскса школаӧ физрукӧн. Но кык тӧлысь и удитіс сӧмын велӧдны, босьтісны армияӧ. Служитны Комиысь зон веськаліс Казахстанӧ, милициялӧн пытшкӧсса войскаӧ. Армияысь воӧм бӧрын Василий Рассыхаев бӧр локтӧ уджавны школаӧ, ӧттшӧтш пырӧ велӧдчыны Кировса пединститутӧ. Недыр кад сійӧ нуӧдӧ физкультура урок Пӧдтыбокса школаын, а 1982 воын вуджӧдчӧ уджавны Приозёрнӧйса школаӧ, кӧні коркӧ велӧдчыліс и ачыс. Василий Петрович тайӧ школаын зільӧ уна во. Сійӧ оз сӧмын велӧд, а сьӧлӧмсянь зільӧ. Ӧд урокъяс нуӧдӧм кындзи, Василий Петрович пуктӧ уна вын да кад татчӧс ныв-зонкаӧс патриотическӧя мывкыдсьӧдӧмӧ. Пӧшти быд лун, урокъяс бӧрын, аслас быдтасъяскӧд чукӧртчӧны школаын. Василий Петрович тӧдмӧдӧ том войтырӧс Айму дорйысьлӧн навыкъясӧн, велӧдӧ лыйсьыны. А мый Петрович бур мывкыдсьӧдысь, та йылысь висьталӧны челядьлӧн уна сикас ордйысьӧмын бур шедӧдӧмъяс. Оз нин ӧти во помся Приозёрнӧйса ныв-зон пырӧдчывны районса да республикаса «Орлёнок» да «Зарница» спортивно-патриотическӧй ворсӧмъясӧ. И пыр петкӧдлӧны теория кузя бур тӧдӧмлун, физическӧй дасьлун. — Торйӧн окота пасйыштны Ирина Лобановаӧс, Юрий Одинцовӧс, Виталий Александровӧс, Евгений Рыбалкоӧс, Анатолий Добряковӧс, Ирина Власенкоӧс, Александра Дмитриеваӧс, — висьталӧ Петрович. — Тайӧ ныв-зон, кодъяс сьӧлӧмсянь пырӧдчӧны спортивно-патриотическӧй уджӧ, петкӧдлӧны бур результатъяс ордйысьӧмъясын. Газет пыр, сідз жӧ, висьтала ыджыд аттьӧ миян школаса вӧвлӧм велӧдчысь Александр Иванович Рыбалколы учебнӧй автомат да пневматическӧй винтовка ньӧбны отсалӧмысь. Василий Петрович сетіс челядьӧс велӧдӧм-мывкыдсьӧдӧмӧ 35 во. И талун ньӧти оз жалит, мый бӧрйис тайӧ уджсикассӧ. Ӧд ныв-зон пӧвстын зілигӧн сійӧ пыр кыліс асьсӧ томӧн, винёвӧн да збодерӧн. Василий Петрович зэв ёна радейтӧ спорт, тшӧкыда петавлӧ вӧр-ваӧ, ёна вотчӧ, уна кад коллялӧ ю дорын — кыйӧ чери. Со и ӧні пӧ, пета пенсия вылӧ да ог пов, мый весьшӧрӧ кута пукавны. — Кута вотчыны, кыйсьыны, — юксьӧ В. Рассыхаев. — А мый нӧ, нӧшта, сиктса мортыдлы медтӧдчанаыс? [Нина АЛЕКСАНДРОВА] {Kodko @ Дженьыдика @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-05.} ДЖЕНЬЫДИКА Ыджыдвиддзын мунӧны сикт пелькӧдан-мичмӧдан уджъяс. Дзоньталӧны детсад да школа. Шойччан лунъясӧ Позтыкерӧсын вайӧдісны пӧрадокӧ волейбол-баскетболӧн ворсан эрд. Пӧддельнӧйӧ волісны финнъяс. Найӧ петкӧдлісны неыджыд концерт. Финнъяс сідзжӧ видзӧдісны и пӧддельнӧйсалысь петкӧдчӧм. Та кындзи ылысса гӧсьтъяс тӧдмасисны сиктӧн, сэтчӧс олысьяскӧд. {Kodko @ Куим час битӧг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-05.} КУИМ ЧАС БИТӦГ Кольӧм пекничаӧ Одыбын «ыджыдаліс» ён тӧв ныр. Кӧть и ёна пуркӧситчис — ыджыд ускӧттьӧ эз вӧч. Но век жӧ, сы понда сиктсаяс кольліны битӧг быдса 3 час. Пикӧ воӧмысь одыбсаӧс мездісны висерса электрикъяс. Найӧ бӧр лӧсьӧдісны би, мыйтӧг ӧнія нэмӧ вывті нин сьӧкыд овны. {Kodko @ Ӧткымын овмӧсын йӧв лысьтӧм содыштӧма @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ӦТКЫМЫН ОВМӦСЫН ЙӦВ ЛЫСЬТӦМ СОДЫШТӦМА Сора 6 лун кежлӧ районса видз-му овмӧсъяс лысьтӧмаӧсь ставнас 215,9 центнер йӧв, вузалӧмаӧсь — 203,9 центнер. Ӧткымын овмӧс кольӧм во серти тӧдчымӧн кыпӧдӧмаӧсь ассьыныс петкӧдчӧмъяс. Торйӧн та йылысь тӧдмаланныд сетӧм таблицаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — лысьтӧма йӧв быд мӧслысь тавося сора 6 лун кежлӧ, коймӧдын — лысьтӧма йӧв быд мӧслысь кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ (килограммъясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 10,8 13,5 «Северная Нива» 15,5 14,4 «Маджа» 7,4 10,2 «Сторожевск–1» 13,6 8,9 «Нёбдинскӧй» 13,2 13 «Исток» 11,7 12,2 «Вишерскӧй» 16,5 16,3 «Нившера» 11,9 12,5 «Важ Курья» 12,3 10,1 Овмӧсъяс пасьта 13,2 13,3 Юӧръяссӧ лӧсьӧдӧма районса видз-му овмӧс веськӧдланінӧн сетӧм лыдпасъяс серти. {Kodko @ Аддзысьлісны вермытӧма войтыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} АДДЗЫСЬЛІСНЫ ВЕРМЫТӦМА ВОЙТЫР Кольӧм вежонӧ М. Н. Лебедев нима шӧр лыддьысянінын муніс ыджыд мероприятие вермытӧма том йӧзлы. Водзмӧстчисны таын йӧзлы социальнӧй отсӧг сетан районса Шӧрин бердысь реабилитация юкӧнын удж нуӧдысьяс да библиотекаын уджалысьяс. Мероприятиесӧ вӧлі сиӧма ина, радейтчӧм да семьялӧн Лун кежлӧ. Чукӧртчысьяс водзын медводз сёрнитіс библиотекаса уджалысь Елена Сёмина. Сійӧ висьталіс праздниклӧн история йылысь, тӧдмӧдіс Муромса князь Пётр да Феврония гозъяӧн. Ӧд буретш найӧс лыддьӧны семьяын ин, радейтчӧм да шуд бур видзысьясӧн. Елена Анатольевна кывкӧрталіс сёрнитӧмсӧ слайд-шоу петкӧдлӧмӧн. А сэсся вермытӧма йӧзкӧд мероприятие котыртысьяс нуӧдісны уна сикас ворсӧм-конкурсъяс. Бӧрынджык Клавдия Войтова, реабилитация юкӧнӧн веськӧдлысь, висьтыштіс вермытӧмаяслы налы индӧм социальнӧй могмӧсъяс йылысь. А помас Елена Сёмина тӧдмӧдіс чукӧртчӧмаясӧс повтӧм йӧз йылысь лыддьысян небӧгъясӧн. {Елена Васильева @ Аслам сикт дорӧ муслун оз быр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} АСЛАМ СИКТ ДОРӦ МУСЛУН ОЗ БЫР Ме ола Ыджыдвидз сиктын. Сиктыс зэв ыджыд, мича. Важӧн тані вӧлӧма шойна. А Протӧ шор инын — сьӧд вӧр. Сійӧ торйӧдлӧма Макарсикт да Игӧсикт. Войдӧр овлӧмаӧсь пеша, а сэсся и дзузган биӧн. Сы бӧрын лоины карасин лампаяс. А 1957-ӧд вося ноябрьын сетісны электрическӧй би. Овлӧмаӧсь сьӧд керкаясын. Туйясыс вӧлӧмаӧсь юяс пӧлӧн. Ветлӧмаӧсь вӧлӧн. Автобусыд эз вӧв. 1937 воын сиктӧ вайисны первой трактор. Тайӧ кадсяньыс олӧмыс кутіс ладмыны (Валерьян Лапшинлӧн сочинениеысь, гижлӧма 1972 воын). Пӧрысь йӧзлӧн висьталӧм серти, татчӧ локтӧм йӧз первойсӧ овмӧдчӧмаӧсь Висер юлӧн шуйга берегын. Но сэті тулыснас ойдлывліс. Та вӧсна и вуджӧмаӧсь таладор берегас. Мӧдлапӧлас паськыд видз-муяс. Сідзи сиктсӧ и нимтісны — Ыджыдвидз. Висерсянь менам сиктӧдз 15 километра. Сикт йылысь медводдза казьтылӧмыс вӧлӧма 1608 воын: сикт «Ыджыд видз». Кӧкъямыс йӧр, на пиысь витыс — куш йӧр. Медводз овмӧдчӧмаӧсь Юрьев да Панюков. XVIIІ–XIX нэмъясын сиктыс паськаліс. 1784 воын — 42 йӧр. XIX нэмын Ыджыдвидз лои сиктӧн. Тані кыпӧдісны пу вичко. А 1914–1918 воясӧ стрӧитісны кирпичысь вичко, коді пыр на сулалӧ. Кирпичсӧ вӧчалӧмаӧсь кывтыдын сизим во чӧж. Сійӧ вӧлӧма сизим юра. А ӧні сэні сельпо склад. Бурджык эськӧ клуб кӧ сэні меститчис (музейса материалъяс серти). Ӧнія челядьӧс кора, медым быдмасны да синсӧ моз видзасны мича местаяссӧ, кӧні котравлісны да ворслісны. Мед оз сетны жуглыны да кисьтыны ассьыныс сиктсӧ. Ӧд тайӧ тіян чужанін — Коми му!!! Радейтӧй сійӧс мамнытӧ моз. Эн лэдзӧй дойдавны. Ме думайта, мый менам Ыджыдвидз сиктӧй пыр лоӧ мичаӧн да гажаӧн. Мед пыр тӧждысясны сиктлӧн мичлун вӧсна. И мед эз гажтӧмтчыны. Ме зэв ёна радейта ассьым сиктӧс. [Елена ВАСИЛЬЕВА, 9 класс.] {Kodko @ Ворсісны куим кӧлысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ВОРСІСНЫ КУИМ КӦЛЫСЬ Кольӧм пекничаӧ пасйим Семъялысь, радейтчӧмлысь да иналунлысь лун. Муслунӧн тыр да радейтысь сьӧлӧмъяс йитісны тайӧ лунӧ олӧмъяснысӧ семья котырӧ. Сідз, сора (июль) 8 лунӧ Кӧрткерӧсса загсын гижсисны 3 гозъя: Керӧсысь да кыкыс — юрсиктысь. Выль семьяясӧс чолӧмаліс районын «Коми войтыр» МОД-ӧ пырысь Лидия Потапова. Сиис налы тыр-бур олӧм да муслунӧн тыр лунъяс. Йӧз шуӧны, тайӧ лунӧ кӧлысясьысьяслӧн олӧм лоас ӧтсӧгласа да шуда, а семья котырныс — крепыд, ён. {Kodko @ Заптӧны кӧрым @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ЗАПТӦНЫ КӦРЫМ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын пӧсь кад — заводитчис кӧрым заптӧм. Сора 7 лун кежлӧ видзьяс вылын зільӧ кӧкъямыс овмӧс. Тайӧ жӧ лун кежлӧ лои ытшкӧма 1526 гектар видз, заптӧма — 208 тонна турун, 2700 тонна силос, 5390 тонна сенаж. А уна-ӧ ставнас колӧ заптыны да заптӧма кӧрым быд торъя овмӧсын, тӧдмаланныд сетӧм таблицаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — турун заптан план, коймӧдын — заптӧма, нёльӧдын — силос заптан план, витӧдын — заптӧма, квайтӧдын — сенаж заптан план, сизимӧдын — заптӧма (тоннаясӧн). «Кӧрткерӧс — 1» 500 — 3600 1200 — 500 «Маджа» 400 104 — — 700 — «Северная Нива» 350 — 600 — 1250 1500 «Нёбдинскӧй» 600 33 1600 500 800 1000 «Важ Курья» 360 40 660 — 700 1000 «Сторожевск–1» 350 — — — — — «Исток» 500 2 750 — 700 324 «Вишерскӧй» 2156 — 6283 1000 1050 700 «Нившера» 255 29 906 — 350 366 Овмӧсъяс пасьта 5471 208 14399 2700 5550 5390 Лыдпасъяс петкӧдлӧны, мый медуна овмӧсъясын заптӧма сенаж, ӧткымынлаын весиг лои вевтыртӧма индӧм план. Тайӧ, дерт жӧ, зэв бур. Ӧд веж кӧрымӧн и сюрукъяс сетасны унджык йӧв. {Оксана Гудырева @ Йӧкты, кодыр том! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ЙӦКТЫ, КОДЫР ТОМ! Вомын сиктса культура керкаса йӧктан посйӧдвывса «кодзувъяс» Сергей Ливсон да Егор Исаков — сэтчӧс томуловлы сьӧлӧм вылӧ воысь «V2. Е. 8.» ним улын брейк-данс группаӧ пырысьяс. Зонкаяс йӧктӧны гоз-мӧд во на. Кык во сайын Сергей да Егор ӧтув ёртъясыскӧд, Витякӧд да Вовакӧд, шуисны котыртны ассьыныс брейк-группа. Медводз мӧвпыштісны сылы ним. И артмис сійӧ аслыспӧлӧсӧн, абу роч, ни коми, а йӧз му шыпасъяса — «V2. Е. 8.». Кыдзи висьталісны том йӧктысьяс, сылӧн вежӧртасыс абу сьӧкыд: артмӧдӧма нимъясныслӧн медводдза шыпасъясысь. Йӧктан котырлӧн медводдза репетицияяс, петкӧдчӧмъяс мунісны бура. Сідзкӧ, позьӧ восьлавны водзӧ, сӧвмӧдны босьтӧм нырвизь, пуктыны выль номеръяс. Ёна отсалӧ интернет. Сы пыр и велӧдчӧны тшӧтшъяясыслысь йӧктыны. Сідзжӧ смела пыртӧны и ассьыныс мӧвпыштӧмторъяс. Таво тулыс вомынса брейк-группа петкӧдчис томуловлӧн йӧктан котыръяс да ди-джейяс пӧвстын «Хип-хоп движение» районса конкурсын. Зонкаяс петкӧдчисны бура. Командаяс пиын найӧ шедӧдісны мӧд места. Тайӧ ыджыд вермӧм. Сійӧ ышӧдас зонуловӧс водзӧ сӧвмӧдны йӧктӧмныссӧ. Вомынса «кодзувъяс» та вылӧ дасьӧсь. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Аэлита Августинович @ Йӧракӧд паныдасьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ЙӦРАКӦД ПАНЫДАСЬЛӦМ Лӧддза-номъя тӧлысьӧ ме ордӧ волісны юркарысь гӧсьтъяс. Лунтыр олісны миянын, а рытнас мӧдӧдчисны бӧр карӧ. И со мый найӧ меным висьталісны телепон пыр: — Сӧмын удитім Шойнатысянь воны Сыктывкар — Усть-Кулом трассаӧ, аддзам — ыджыд, тӧдтӧм пемӧс туйсӧ вуджӧ. Ми, чайтім, мӧскӧн, а кор сійӧ повтӧг матыстчис миянлань, шемӧсмим: энь йӧра вӧлӧма. А кутшӧм мича! Ыджыд, ён, сук руд гӧныс, дзирдалӧ-югъялӧ шонді водзас. Ми сувтім, мед не талявны тайӧ мича пемӧссӧ, и йӧра тшӧтш сувтіс. Ми сы вылӧ видзӧдам, а сійӧ миян вылӧ видзӧдӧ. Недыр сулалӧм бӧрын йӧра бара жӧ надзӧникӧн, лабутнӧя мӧдыс восьлавны туй мӧдарас да пырис сук раскӧ. Тайӧ юӧрнас ме юкси Кӧрткерӧс районса вӧр-ва комитетын уджалысьяскӧд. «Миян вӧръясын йӧра уна, но кыйны-вины позьӧ сӧмын урчитӧм кадӧ», — висьталісны найӧ. Дона лыддьысьысьяс! Вай жӧ водзӧ кутам тӧждысьны вӧр-ва да сэні олысьяс вӧсна. Мед миян Коми республика нӧшта на лоӧ мичаджыкӧн да озырджыкӧн. [Аэлита АВГУСТИНОВИЧ. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Коньӧр важ керка! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} КОНЬӦР ВАЖ КЕРКА! Вевтыс вӧйӧма, стеныс киссьӧма, жугӧдӧм ӧшиньясыс ылісянь, быттьӧ, пиньтӧм вом жеръялӧ. Пемыд пос повзьӧдчӧ. А коркӧ тані пуис олӧм! Керкасӧ кыпӧдлісны водзӧ вылӧ бур эскӧмъясӧн. Майбыр, вӧрыд вӧлі ён, мича, гырысь. Ӧні керка кыпӧдысьясыс абуӧсь нин, челядь бокӧ разалӧмаӧсь. Со и сулалӧ тыр-бур керкаяс пӧвстын татшӧм рӧзваль. Аддзигас уськӧдӧ лов, чужтӧ гажтӧм мӧвпъяс, мисьтӧммӧдӧ чужӧмсӧ сиктлысь. Нӧшта, лоӧ повны, оз-ӧ кутшӧмкӧ пакӧсьтитчысь йӧз пырны да ускӧттьӧ вӧчны? Сиктъясын кымын татшӧм киссьӧм коромина! Юралысьяслы оз-ӧ чорыдджыка позь шыӧдчыны на дорӧ, кодъяс кабалаяс серти лыддьысьӧны кӧзяинъясӧн? Либӧ син на син аддзысьлыны-сёрнитны? Гашкӧ, гӧгӧрвоасны, да и уберитасны йӧз син водзысь татшӧм рӧзвальсӧ. {Тима Лиза @ Куслытӧм «кодзувлы» гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} КУСЛЫТӦМ «КОДЗУВЛЫ» ГАЖ Сора (июль) 3 лунӧ тыри эськӧ 85 арӧс Владимир Архипович Ширяевлы. Челядьлы медводдза коми гижысь чужліс Нёбдінын 1926 воӧ. Сиктса музейын чукӧртчӧм йӧз сюся кывзісны сылӧн олӧм туйвизь йылысь. Виттор Савинлӧн ыджыд слава югӧр сайын быттьӧ саймовтчыштӧма В. Ширяевлӧн нимыс, литератураын тӧдчанлуныс. Дзик весьшӧрӧ, кутны кӧ тӧд вылын сылысь гижӧдъяссӧ. Пӧдтыбок посёлок сӧвмӧм-котыртчӧм петкӧдлӧма «Вӧр посёлокын» повестьын. Войвылын олыштӧм бӧрын чужи «Кӧръяс вешйӧны морелань» повесть. Чужан грездлы, Трӧшсиктлы, сиӧма «Он вун тэ, Озъю» повесть. А посни челядьлы гижӧм кывбуръяс ӧнӧдз велӧдӧны школаясын да детсадъясын. Ыджыд олӧм вуджӧма В. Ширяев. Да и кыдзи мӧдарӧсӧ? Кутшӧм воясӧ мойвиис овны! Война пом на сулӧма, 18 арӧсӧн сюри Япониякӧд тышкасьны. Нэм чӧжыс велӧдчӧма, кодӧн сӧмын абу уджавлӧма. Медбӧрын — радиокомитетын. Кытшлалӧма коми мунымӧс ӧтарӧ да мӧдарӧ. Вӧлӧма вежавидзысь, сибыд мортӧн. Да и Виттор Савинлы мамсяньыс матыса рӧдня на. Гӧсьтъяс пиын вӧлі и гижысьлӧн нылыс, Людмила Владимировна. Кыдзи и быд гижысьлӧн, Владимир Ширяевлӧн вӧлі и ас пуктӧм ним (псевдоним). Кырымасьліс В. Архиповӧн, тшӧкыдджыка — Трофимовӧн. Кыдзи ачыс пасйыліс, кӧть пӧ кутшӧм мича местаясті эг ветлӧдлы, уна ылі му кытшлавлі, а аслам муса Трӧш сиктысь донасӧ да мичасӧ эг аддзыв. Гаж вылӧ волісны нималана, пыдди пуктана уна йӧз! Радиоын уджалысьяссянь — Галина Ведерникова, «Коми му» газетсянь — Анжелика Елфимова, юркарын Кӧрткерӧсса землячествосянь — Надежда Быковская, районса депутатъяслӧн котырсянь — А. Н. Игнатов, Е. И. Воробьёва да Н. В. Касьянов, библиотекаяс котырсянь — С. А. Челпанова да сідзи водзӧ. Быд сёрнитысь пасйис, мый любӧпырысь волывлӧ Нёбдінӧ. Кыскӧ татчӧс вӧр-ва мичлуныс, сиктыслӧн кыпыдлуныс, кыдзи йӧз примитӧны гӧсьтъясӧс. Сёрни костъясын мича сьылӧмӧн гажӧдісны Пезмӧгса да Нёбдінса артистъяс. Пӧпуттьӧ пасйисны и районса медважся библиотекаясысь ӧтиӧс — нёбдінсаӧс, сылы буретш лои 110 во. Уна бурсиӧм да козин вичмис библиотекаӧн веськӧдлысь Галина Савиналы. Ӧд и сылӧн тайӧ лунӧ вӧлі гӧгрӧс пас. Буретш 30 во сайын юркарса культпросветучилищеын библиотекарӧ велӧдчӧм бӧрын сійӧ локтіс уджавны Нёбдінӧ. Галина Дмитриевна пасйис козинъясӧн лыддьысянінӧ медся тшӧкыда волысьясӧс. Ыджыд козинӧн ставлы лои коми йӧзкост сьылысь Лидия Логиновалӧн петкӧдчӧм. Коді эз волы, мед каитчас. А коді воліс — кыліс, аддзыліс, тӧдмаліс уна выльтор, колляліс гажа здукъяс. Ставӧн виччысям, кыдзи шуис сиктӧн веськӧдлысь Валерий Савин, мый Нёбдінын чужас и коймӧд ыджыд гижысь. А код тӧдас, ӧнія велӧдчысьяс пиын, колӧкӧ, эм нин гижан би пестысьыс? {Александр Панюков @ Ме тані судыс и гепеуыс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} МЕ ТАНІ СУДЫС И ГЕПЕУЫС Чудӧ лунӧ Макар-Керӧсса Кӧдзвыв грездын олысьяс аддзылісны кыдзи Ӧльӧксан Ёгор суӧдіс мамсӧ, уськӧдіс туй шӧрас да чужъяліс кытчӧ веськалӧ. Якӧ Наста эз мыжды писӧ — судӧ эз сет! Пельшӧр дорӧ весиг эз ветлы: поліс йӧзасьӧмысь. Верӧсыс Педэр Ӧльӧксан, гӧтырсӧ эз дорйы, мӧдарӧ мыждіс: «Оз ков вӧлі дзолясяньыс нинӧм абусьыс пинявны-увтыртны, нӧйтны». Якӧ Насталы вӧлі дас арӧс, кор батьсӧ, Ёгор Яковӧс, вӧлӧсьтса ёрдӧн шуӧм серти нӧйтісны нюдз ньӧрйӧн. Якӧ Наста сыркъялӧмӧн бӧрдігтыр пышйис, мед не аддзыны, кыдзи потас батьыслӧн мышку кучикыс да чепӧсъяс вир. Кык лун мысти Ёгор Яков кувсис. Тайӧ шуштӧм серпасыс нэм кежлас коли Якӧ Насталы вежӧрас. Колины вояс. 23 арӧса Якӧ Наста венчайтчис Макар-Керӧсса Вӧзнесенскӧй вичкоын 21 арӧса Педэр Ӧльӧксанкӧд. Том гозъя овмӧдчисны Кӧдзвыв грездӧ верӧсыслӧн куим жыръя керкаас. Педэр Ӧльӧксан вӧлі зэв шань: эз пинясьлы, кисӧ гӧтыр вылас эз лэптывлы, кӧть и Якӧ Наста унаысь кыпӧдліс зык-шум, вачкаліс верӧсыслы бандзибас, а корсюрӧ и чужъяліс. Якӧ Насталӧн ӧти бӧрся мӧд чужисны куим ныв, а сэсся и пи. Вӧзнесенскӧй вичкоын Ювиналий поп пузчужӧм кагасӧ тюльгыліс ваӧ да гижис вичко книгаӧ Георгийӧн. Георгийыс пӧ вежа лов, победоносец, вермысь. Быдмис Ёгор, велӧдчыны пырис. Ӧтчыд лыддис история учебникысь: «Важся кадӧ озыръяс вылӧ уджалісны рабъяс. Найӧс видзисны тшыг нисьӧ пӧт. Быдторсьыс нӧйтлісны». Бӧръя кывъяссӧ лыддьӧм бӧрын Ёгор ланьтіс. Кинас шылькнитіс сюрса лы бердӧдзыс вӧснялӧм тшыг кынӧмсӧ. Матыстчис гӧбӧчланьыс. Сэтчӧ томана ӧдзӧс саяс удж вылас мунігас пыртіс пӧжалӧм нянь. Олӧдіс на Ёгорӧс, мед томансӧ оз жугӧд да няньсӧ оз сёй. Сёян кӧ пӧ — кӧтӧдӧм гезйӧн воддза дорсьыс нӧшта на ёнджыка нӧйта. Сэки, воддзаысьсӧ, кыдзи и быд асыв, Ёгор нуис Макар-Керӧсса ёль дорын сулалысь вый вӧчан заводӧ йӧв. Ӧти киас вевта банка, мӧдас — йӧв сдайтан книжка да химическӧй карандаш пом. Мамыс олӧдіс, мед нинӧм оз вошты, а йӧвсӧ оз солькйӧдлы. Ёгор виччысьӧмӧн бура нуис. Сдайтіс йӧвсӧ да бӧр мӧдӧдчис гортас, но эз мир туй кузяыс, а веськыда, гӧрӧм муяс вомӧн. Тӧрытъя зэр бӧрын муыс вӧлі нильӧг. Ёгор эз и тӧдлы, кыдзи вильснитіс да пласьткысис-уси. Чеччис — банкаыс да йӧв книжкаыс пыр и сюрины, а карандашыс некӧн эз вӧв. Ёгор гудйис ас гӧгӧрсьыс мусӧ, но карандашсӧ эз и аддзы. Детинка повзис, чужӧмӧдыс тюрӧбтіс курыд синва. Мый висьтавны мамыслы? Тӧрыт на ӧд Ёгорлысь чойсӧ кӧтӧдӧм гезйӧн швачӧдіс. Нӧйтіс водз асывнас, кор сиктас унаӧн на узисны. Ёгор сэки пыдӧджык дзебсис пӧлать сэрӧгас да шебрасис юр вывтіыс. Бӧрас Катя чойыс висьталіс, мый нӧйтіс паныд кыв шуӧмысь, «коді тані гепеуыс» кывъяс шуалігтыр. Ёгор гортас муніс дзебсясигтыр, керкаяс сайті. Надзӧник пырис посводзас, пуктіс банкасӧ да йӧв книжкасӧ лабич вылӧ, кайис йирк вылас. Дзебсис. Сэні куйлігӧн Ёгорлы думвылас усьлі батьыс. Сійӧ воюйтіс Карелияса фронт вылын. Педэр Ӧльӧксан, гашкӧ, и дорйис писӧ. Но Якӧ Наста раминик верӧссӧ пыр вермывліс. Шуавліс, мый керка-овмӧсас медся ыджыдыс сійӧ ачыс — Якӧ Наста, ме пӧ тані гепеуыс! Карандаш воштӧмсьыс Якӧ Наста Ёгорӧс нӧйтіс. Мамыслӧн тшӧктӧм серти чойясыс кыскисны Ёгорӧс йирк вывсьыс. Ёгор дыр висис. Пельшер Даша, коді воліс видлыны висьысь детинкаӧс ёна и шензис. Но Ёгор дойсӧ дзебис, поліс содтӧд нӧйтӧмысь. Тӧв шӧр тӧлысь. Сулалӧны чизыр кӧдзыд лунъяс. Ёгор велӧдчӧ школаын нёльӧд классын. Мамыс Парась нылыскӧд нуръясьӧмаӧсь да мунӧмаӧсь пес керавны матысса вӧрӧ. Кӧрт пач вылас пӧжалӧм сӧчӧнсӧ мамыс пыртӧма гӧбӧчас да томлалӧма. А пызь чумансӧ вунӧдӧма пыртнысӧ. «Удита на локтӧдзныс пӧжасьны», — шуалӧ ас кежсьыс Ёгор. Пуктӧ пызьсӧ гырничӧ, гудыртӧ ваӧн. Ломтӧ кӧрт пач. Пӧжалӧ сӧчӧнъяс. Нурйӧдӧ чой-воксӧ и ачыс сёйӧ. Пачас кольӧм сэрапомъяссӧ петкӧдӧ ывлаас, гуалӧ лым пиас. Кильчӧ вылас гын сапӧгсӧ пыркӧдігас тӧдлытӧг мамыс кватитӧ Ёгорӧс шошаӧдыс, пыртӧ керкаас. Лёкысь горзігтырйи тшӧктӧ Парась нылыслы пыртны посводзсьыс кузь гез. Тасалӧ ӧдзӧссӧ коколюкаӧн. Парасьӧс сувтӧдӧ ӧдзӧс дорас, мед Ёгор оз пышйы. Ӧтар гез помсӧ гартыштӧ чулан ӧдзӧс вугъяс, гез шӧрланьсӧ гартыштӧ Ёгорлӧн голя гӧгӧрыс, мӧд помсӧ кӧрталӧ пыран ӧдзӧс вугъяс... Чашнитӧ Ёгорлысь ситеч дӧрӧмсӧ, лэдзӧ гачсӧ да кӧтӧдӧм гез помнас вир чепӧсйытӧдзыс пӧвсалӧ-нӧйтӧ. Вирӧн тырӧм детинкаӧс лэччӧдӧ да йӧртӧ гидас. Та бӧрын Ёгор дыр висис. Школаӧ сэсся эз нин ветлы. Якӧ Наста водтӧдіс писӧ енув пельӧсса лабичас, виччысис кулӧмсӧ. Но Ёгор эз кув. Ва воссьӧм бӧрын зонкаӧс ыстісны Эжъёс ю кузя кылӧдны вӧр. Керӧсса сиктсӧветын тӧдісны Макар-Керӧсса Кӧдзвыв грездын вывтіасьысь нывбаба йылысь. Но шулісны, мый Якӧ Наста мозыд унаӧн вӧчӧны, тайӧ пӧ сар дырся олӧмлӧн колясыс. Ӧні, война кадад, медшӧрыс — бур удж. А Якӧ Наста бура уджалӧ колхозын, ас кадӧ мынтӧ став пӧлӧс вотсӧ. Вайӧ заводӧ индӧм мында йӧв, Шойнатыӧ быд во лэччӧдӧ кукань, мынтӧ сельпоӧ колана мында вурун, кудель, порсь кучик джын, турун и мукӧдтор. Нӧшта на сизим ныв-пиӧс быдтӧмысь Якӧ Насталы сетӧма «Материнская слава» орден. Война помасьӧм бӧрас Педэр Ӧльӧксан локтіс гортас кокас ранитчӧмӧн. Биа вояс пыр сійӧ воӧма Берлинӧдз, Эльба вылын паныдасьлӧма американечьяскӧд. Батьыслы Ёгор нинӧм эз висьтав, эз норась. Быд лун уджаліс колхозын. Тӧвнас кыскаліс Уръёль дорса катище вылӧ вӧр. Тулыснас кылӧдіс кер. Гожӧмнас уджаліс му-видз вылын. Орчча сиктын вӧр пилитанін воссьӧм бӧрын муніс сэтчӧ. Гӧтрасис. Якӧ Наста куим во чӧж куйлӧмӧн висис. Кувсис 84 арӧсӧн. Бӧръя туйӧ мамсӧ колльӧдны воліс и Ӧльӧксан Ёгор. Мамыс куйліс нин гортйын енув пельӧсас. Ёгор матыстчис. Кватитіс Якӧ Насталысь косьмӧм кияссӧ, песовтіс. Зывӧк пырысь сьӧлыштіс. Пӧрӧдіс горшас стӧкан тыр водка. Петіс керкасьыс да ыджыд воськолӧн бӧр лэччис мотора пыж дорас, кодӧн локтіс Эжва кузя Макар-Керӧсӧдз. [Александр Панюков] {Елизавета Макарова @ Медся коланаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} МЕДСЯ КОЛАНАЯС Эм важся шусьӧг «пон удж». Тадзи шулӧмаӧсь няйт, сьӧкыд, помасьлытӧм, шойччан лунъястӧг удж. Татшӧмыс эм, пример вылӧ, видз-му овмӧсын пемӧс дорын уджалысь бригадирлӧн. И ме эськӧ шуи — сиктса пельшӧръяслӧн. Ӧд сылы колӧ лоны и педиатрӧн, и терапевтӧн, и хирургӧн... да кӧть ставсӧ лыддьӧдлы. Морт чужӧмсяньыс кувтӧдзыс сылӧн тӧжд улын, став вӧснаыс кывкутӧ. Лун кӧть сьӧд вой, корасны кӧ нёрпалысь морт дорӧ, быть мун. Ывла вылын абу быд оланін дорын би, уна шӧйтысь пон, грездъяс костын кузь вӧлӧк... Бур, эм кӧ ас машина либӧ велосипед кос туйяс дырйи. Ыджыд и терпенньӧ колӧ да йӧз дой гӧгӧрвоӧм, мед тадзи бергӧдчыны воысь воӧ. Тадзи уджалісны Нёбдінын Маргарита Алексеевна Гашина да Пезмӧгын Валентина Ивановна Киселёва. Велӧдчӧм бӧрын томиник нывъяс локтісны сиктъясӧ да уна-уна во сетісны отсӧг пикӧ воӧм йӧзлы. Лоины пыдди пуктана бурдӧдысьясӧн, йӧзыс налы эскисны. Чукӧрмис сы ыджда опыт, кужанлун; сы мында, мыйта институтысь сӧмын на петӧм специалистъяслы колӧ чӧжны некымын во. Эз лыддьысьлыны кадӧн, сетісны уджыслы став сьӧлӧмсӧ. Олӧм дзугсигас кыкнан аньыслӧн, пӧшти ӧти кадӧ, быри терпенньӧыс. Удждоныс лои кантораын пукалысьлӧн дорысь этшаджык. Бурдӧдчанінъясас кӧдзыдыс вемӧдзыс йиджис. Колӧ сьӧм челядьӧс велӧдны-пасьтӧдны. Ӧдйӧ и сюри мӧд уджалан места. Маргарита Алексеевна карса травмпунктын сутки уджалӧ, куим — шойччӧ. Валентина Ивановна юрсиктын «тэрыб отсӧгын» уджаліс, ӧні — висьысьясӧс примитанінын. Ог дивитӧй аньясӧс, ӧд кадыс сэтшӧм вӧлі. Ӧні тӧжд тӧдтӧм олӧмыс абу жӧ... Суседъяс, ас сиктсаяс пыр шыӧдчӧны отсӧгла, сӧветла. Ӧнія том специалистъяс оз локны сиктъясӧ. Кӧть эськӧ удждон абу нин ичӧт. Да и уджалан места каръясын тырмӧ. Со и дзоньвидзалун министр радио пыр норасис: республика пасьта пӧ оз тырмы медицинаын 400 уджалысь. Эськӧ важся моз кӧ быд велӧдчӧм мортӧс тшӧктасны уджавны 3 во кытчӧ мӧдӧдасны! Валентина Ивановналы да Маргарита Алексеевналы бур дзоньвидзалун, терпенньӧ да йӧзсянь уна-уна аттьӧалана кыв! [Елизавета Макарова] {Kodko @ Оланпас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ОЛАНПАС Став детсад — прокуратуралӧн тод улын Висерса детсад сотчӧмкӧд йитӧдын быд детсад прӧверитас прокуратура. Татшӧм индӧд сетіс КР-са прокурор Владимир Поневежский. Прӧверка улӧ веськаласны пуысь вӧчӧм челядьӧс видзанінъяс. Прокуроръяс кутасны туявны, кыдзи детсадъяс кутчысьӧны пӧжарысь видзчысян правилӧясӧ. {Kodko @ Сотчис 1,7 гектар вӧр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} СОТЧИС 1,7 ГЕКТАР ВӦР Районса доръян да виччысьтӧмторйысь видзан комитетын юӧртісны, мый кольӧм вежонӧ Чӧтдінса лесничествоын сотчис 1,7 гектар вӧр. Шойччан лунӧ пармаысь би лои кусӧдӧма. Но пыр жӧ, сулалӧ кос поводдя, а сідзкӧ, ӧзйылӧмъясысь колӧ ёна видзчысьны. Ӧд вӧрын би вермас ыпнитны и мортлӧн кикурӧда вӧдитчӧмысь. {Аэлита Августинович @ Сьӧлӧмыслӧн тӧждлун ставныслы вичмӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} СЬӦЛӦМЫСЛӦН ТӦЖДЛУН СТАВНЫСЛЫ ВИЧМӦ Эмӧсь йӧз, кодъяскӧд окота аддзысьлыны-паныдасьлыны, варовитыштны, юасьны колана сӧветъяс. На дорӧ сьӧлӧмыд кыскӧ. Буретш татшӧмӧн лоӧ Шойнатыысь З. Г. Гевейлер, йӧзӧс социальнӧй могмӧс службаса специалист. Зинаида Геннадьевна зільӧ тайӧ колана да кывкутана уджас 20 во нин. Удж-тӧждыс сылӧн асывсянь рытӧдз уна. Специалист дорӧ помся локтӧны йӧз — том и пӧрысь. Кодлы кӧ колӧ колана кабала босьтны, вермытӧма олӧма войтырӧс колӧ гортас ветлыны видзӧдлыны. Миян сиктыд ыджыд да кузь. Та вӧсна, медым унджыклаӧ волыны, Геннадьевна, журъялӧ велосипедӧн. Сійӧн быдлаӧ удитӧ. Зинаида Геннадьевна зэв шань морт. Сёрнитӧ меліа, лабутнӧя. Сійӧ — быд семьяын колана да виччысяна морт. Зіль нывбаба мый кӧсйысяс, ставсӧ вӧчӧ. Дерт, мукӧд дырйиыс и скӧрмывлӧ жӧ. Торйӧн нин юысь бать-мам дӧзмӧдлӧны сылысь сьӧлӧм. Ӧд кор аддзӧ, мый тшыгъялӧны челядь, кор оланінныс дурк. Татшӧм лёк оласнога семьяяс Зинаида Геннадьевна кутӧ тӧд вылын да нуӧдӧ ыджыд удж. А зільлуныс аньлы вуджӧма бать-мамсяньыс, кодъяс чужтісны-быдтісны 6 челядьӧс да быдӧнӧс велӧдісны лоны бур йӧзӧн. Со Зинаида Геннадьевна на пиысь ӧти, авъя да шань. Сиа сылы дзоньвидзалун да уджын вермӧмъяс. [Аэлита АВГУСТИНОВИЧ. Шойнаты сикт.] {Оксана Пинягина @ Чужан лунӧн, дона морт! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ЧУЖАН ЛУНӦН, ДОНА МОРТ! Регыд Типӧсиктын олысь Мария Павловна Габова (снимокын) пасъяс гӧгрӧс пас — 80 арӧс. Сійӧс чолӧмавны воласны челядьыс, рӧдвужыс. Мария Павловна чужӧма Типӧсиктын 1931 вося сора(июль) 15 лунӧ. Сійӧ — мӧдӧд ныв; ыджыдджык чойыс — Анисья (абу нин ловъя). Война кадӧ 14 арӧса нывка мунӧма вӧрӧ. Сэні пуктӧмаӧсь пӧжасьысьӧн. Уджавлӧмаӧсь Расшор бокын, Педеёльын, Улыс Лымваын. Висьмӧ кӧ уджалысь, Маша гырысьяскӧд радысь кер кыскалӧ. Ӧні тайӧ вӧрса посёлокъясыс абуӧсь нин, тупкысьӧмаӧсь. Сэсся Мария уджалӧма Пӧт участокын школа стӧрӧжӧн. Сэні и аддзысясны муса Анатолий Ефимовичкӧд. Регыд ӧтлаасясны. Том гозъя овмӧдчасны кыкнаныслы чужан да дона Типӧсиктын. Тані Мария Павловна уджалӧ «Победа» колхозын йӧв иналысьӧн. Верӧсыскӧд олісны 24 во. Кыпӧдісны зумыд керка, чужтісны 8 челядьӧс (ӧні ловъяӧсь квайтӧн: нёль ныв да кык пи). Медыджыд ныв Валентина 35 во уджалӧ медсестраӧн, на пиысь комынсӧ — Эжваса психиатрическӧй бурдӧдчанінын. Зина нылыс — директор, юркарын веськӧдлӧ видз-му овмӧс предприятиеӧн. Александра томӧн мунӧма Оренбургӧ, велӧдчӧма экономистӧ, аддзӧма сэні муслун. Тоня — фотограф, пенсия вылын нин; олӧ Сосногорскын. Кык пи Михаил да Игорь овмӧдчисны чужан сиктын, семьяаӧсь, мам дорын матынӧсь и пыр нин отсӧг. Мария Павловналӧн 3 внук, 5 внучка, 4 правнук. Став югыдлунсӧ да сьӧд шог войяссӧ вуджис да ас пырыс нуис ань. Но медся пӧ сьӧкыд воыс сылӧн вӧлӧма 1979-ӧд. Сэки кулі верӧсыс. 48 арӧсӧн коли дӧваӧн. Тайӧ жӧ вонас кулӧма Валя нылыслӧн верӧсыс. Челядьыс коді уджалӧ, коді велӧдчӧ, а пияныс ичӧтӧсь на. Ёна эськӧ коліс бать пиянсӧ кок йылӧ сувтӧдны... Но олӧм пыр водзӧ муніс. Удж сайын да йӧз пӧвстын кад лэбис ӧдйӧ. Комын во, 1964–1994 воясӧ, Мария Павловна уджаліс Типӧсиктса детсадйын няняӧн, воспитательлы отсасьысьӧн. Медводдза видзан челядь асьныс нин бабъяс. Олӧма ань видзӧдӧ аслас быдтасъяс вылӧ да шуӧ, сиктын пӧ абу керка, кӧні эз ов сыӧн видзӧм-мывкыдсьӧдӧм челядь. Сиктса йӧз сійӧс меліа шуӧны Марья тьӧткаӧн. Мария Павловна тшӧкыда казьтывлӧ том кадся ёртъяссӧ, нывъёртъяссӧ, ӧтлаын уджалысьяссӧ. Бур кывъясӧн казьтылӧ Устинья Кирилловнаӧс — детсад-яслиӧн медводдза веськӧдлысьӧс. Зэв дыр орччӧн, ёрта уджалісны Нина Степановна, Нина Алексеевна, Анастасия Семёновна, Тамара Васильевна, Ольга Николаевна Габова да Валентина Александровна Подорова. Чолӧмала Мария Павловнаӧс гӧгрӧс пасӧн! Сиа кузь нэм да бур шуд: «Ок, мыйта, мыйта сьӧкыдсӧ пыкин да венін! Но эн измы — век мелі да шань. Вай жӧ Енлы моз копыртчам Тэныд, Коми ань!». [Оксана ПИНЯГИНА] {Kodko @ Шоныдалас-кӧдзыдалас да зэрас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-12.} ШОНЫДАЛАС-КӦДЗЫДАЛАС ДА ЗЭРАС Синоптикъяс юӧртӧны, тайӧ вежонӧ Комиын лоӧ вежласяна поводдя. Сідз, талун да аски неуна шондӧдлас 22–27 градусӧдз, лоӧ зэра, ӧткымынлаын гым-чардӧн. Четверг-пекничаӧ бӧр кӧдздӧдас 15–20 градусӧдз. {Kodko @ Бур велӧдысь, шань бать... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} БУР ВЕЛӦДЫСЬ, ШАНЬ БАТЬ... Эмӧсь йӧз, кодъясӧс збыльысь позьӧ шуны, уджлы сетчӧмаӧсь. Буретш татшӧмӧн жӧ и лоӧ Лӧкчимдінса шӧр школаын технология урок нуӧдысь Ю. Е. Киселёв. Юрий Ефимович тайӧ школаын зільӧ 23 во сайӧ нин. Тайӧ кадӧн сійӧ лӧсьӧдіс велӧдчанінын ӧнія кадлы лӧсялана технология кабинет: сувтӧдаліс пуысь да кӧртысь эмбур вӧчан станокъяс. А кыдзи жӧ ставыс вӧлі? 1941-ӧд во. Батьсӧ, Ефим Егоровичӧс, босьтісны фронт вылӧ. Юралы сэк вӧлі сӧмын 20 лун чужӧмсяньыс. А 1942-ӧд воӧ гортас воӧ письмӧ — воши юӧрттӧг. Юраӧс быдтіс сӧмын мамыс, зэв шань да кыпыд нывбаба, Клавдия Андреевна, коді нэмсӧ зілис видз-му овмӧсын. Бур мывкыдсьӧдысьӧн детинкалы лои и дедыс, Андрей Максимович. — Мыйӧ велӧдчы олӧмас — став тӧдӧмлунсӧ да кужӧмлунсӧ сетіс дед, Андрей, — казьтылӧ Юрий Ефимович. Мунісны, котӧртісны вояс, быдмис и Юрий. 1958-ӧд воӧ сійӧ бура помалӧ Пезмӧгса шӧр школа да пырӧ велӧдчыны Сыктывкарса видз-му овмӧс училищеӧ. Тракторист-машинистлысь специальность босьтӧм бӧрын воӧ уджавны Пезмӧгса видз-му овмӧсӧ. Аслас ДТ–54 трактор вылын сійӧ и гӧрис, и кӧдзис, керис град выв пуктас. — Сьӧлӧмӧй вӧлі радлӧ, кор уджыс пуис, — водзӧ юксьӧ Ефимович. — Миян тракторнӧй парк вӧлі меститчӧма Кӧрткерӧсын. Ӧтчыд механик Василий Иванович Потапов петкӧдліс меным «Универсал» трактор. Ме кор аддзи тайӧ «кӧрт вӧвсӧ» мыйлакӧ шӧйӧвоши да ӧткажитчи сы вылын уджавны. Видз-му овмӧсын Ефимович зілис 5 во. А сэсся гӧтрасис да вуджис уджавны Приозёрнӧйса леспромхозӧ трелёвочникӧн. Но айловлӧн вӧлі зэв ыджыд кӧсйӧм — велӧдчыны водзӧ. И 28 арӧсын, арлыд вылӧ видзӧдтӧг, сійӧ пырӧ Ленинградса ВУЗ-ӧ. — Уна выльтор, буртор сетіс меным вит вося велӧдчӧм Ленинградын, — висьталӧ Юрий Ефимович. — Уна кар аддзылі, тӧдмаси бур йӧзкӧд. Студенческӧй отрядӧн ветлім Дальньӧй Востокӧ кыпӧдны оланінъяс, практика дырйи Харьковса заводын чукӧрті трактор, волі Прибалтикаӧ... Новгородскӧй обласьтса Крестецкӧй леспромхозын пырӧдчылі вӧр пуктан машиналы бала лӧсьӧдӧмӧ да испытаниеӧ. Тайӧ и лои сюрӧснас менам дипломнӧй уджлы. Колӧ пасйыны, сыысь Юрий Ефимовичӧс СССР-са ВДНХ-лӧн том йӧзлӧн научно-творческӧй выставкаын пасйисны бронзӧвӧй медальӧн. 1975-ӧд во. Приозёрнӧйса шӧр школалы сетісны ТТ–4 трактор челядьӧс велӧдӧм могысь. А велӧдысьнас индісны Юрий Ефимовичӧс. Тасянь и заводитчӧ сылӧн школаын уджалан стаж. Тайӧ кадӧн сійӧ велӧдіс уна зонмӧс технологическӧй уджӧ. А кутшӧм сьӧлӧм вылас долыд велӧдысьлы, кор машинаын мунігӧн руль сайын пукалӧ сылӧн вӧвлӧм велӧдчысь. Кык пӧв долыд, кор аттьӧалӧны велӧдысьсӧ механизмӧн вӧдитчыны велӧдӧмысь. Дерт, шогсьӧ сьӧлӧмыс сыысь, мый 90-ӧд воясын школаясын бырӧдісны трактор-машинаяс и зонъяс эз кутны вермыны босьтны механизаторлысь удж. Но Юрий Ефимович сьӧлӧмнас эз усь. Ӧніӧдз сійӧ уджалӧ школаын, нуӧдӧ технологическӧй урокъяс. Сійӧ мывкыдсьӧдӧ челядьӧс проектируйтны уна сикас кӧлуй. А та вылӧ велӧданінын позянлуныс эм. Велӧдысь лӧсьӧдіс быдсяма кӧрт эмбур: кругорез, шипорез, шлифуйтчан аппарат. Ыджыд тӧдчанлуныс велӧдысьлӧн и сыын, мый Лӧкчимдінса школаысь ныв-зон пырӧдчылӧны уна сикас конкурсӧ да олимпиадаӧ, водзӧ мунӧны велӧдчыны ВУЗъясӧ. Бура уджалӧмысь Юрий Ефимовичӧс 2008-ӧд воын пасйисны «РФ-са ӧтувъя велӧдӧмын пыдди пуктана уджалысь» морӧсвывса пасӧн. Уна бур позьӧ висьтавны тайӧ айлов йывсьыс. Сійӧ зэв уна тор тӧдӧ, сыкӧд лӧсьыд сёрнитны, ӧд Юрий Ефимович зэв ёна лыддьысьӧ. Со мый висьталӧ Пезмӧгса библиотекаысь библиотекарь: «Кор лыддьысянінӧ локтӧ Юрий Ефимович, ме весиг неуна яндысьышта. Ӧд ог тӧд, кутшӧм небӧг сылы вӧзйыны. Ставсӧ нин сійӧ лыддьӧма. Зэв ёна радейтӧ историческӧй романъяс, фантастика, нималана йӧз йылысь гижӧдъяс». Юрий Ефимовичлӧн нёль внучка да правнучка. Уна тӧжд сійӧ вичмӧдӧ налы. Тӧрыт, сора 25 лунӧ, Юрий Ефимович пасйис 70 арӧс чужан лунсянь. Ми сьӧлӧмсянь чолӧмалам сійӧс тшупӧда пасӧн, Сиам крепыд дзоньвидзалун, семьяын лад да уджын выль вермӧмъяс. Лӧкчимдінса школаысь велӧдысьяс. {Kodko @ Виччысям отсӧг депутатсянь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ВИЧЧЫСЯМ ОТСӦГ ДЕПУТАТСЯНЬ Дона редакция! Гижӧ Пӧддельнӧй сикт овмӧдчӧминӧ пырысь Навӧлӧк грездса олысь ветеран Владимир Феофилатович Зюзев. Аслам гижӧдын ме шыӧдча депутат Михаил Кириллович Михайлов дорӧ. Кора, медым сійӧ отсаліс разьны ыджыд гӧрӧд — грездын пекарня горувсянь пос мӧдарӧдзыс вӧчас бур туй, кыті эськӧ вермис мунны быд машина, ичӧт и гырысь. Эскам, мый депутат тайӧ шыӧдчӧмсӧ босьтас тӧд улӧ да корӧмнымӧс пӧртас олӧмӧ. {Kodko @ Водзын — «Вишерскӧй» овмӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ВОДЗЫН — «ВИШЕРСКӦЙ» ОВМӦС Сора 13 лун кежлӧ районса видз-му овмӧсъяс лысьтӧмаӧсь ставнас 200,7 центнер йӧв, вузалӧмаӧсь — 184,7 центнер. Торйӧн та йылысь тӧдмаланныд сетӧм таблицаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — лысьтӧма йӧв быд мӧслысь (килограммӧн), коймӧдын — вузалӧмаӧсь (центнерӧн). «Кӧрткерӧс–1» 10,8 18,2 «Северная Нива» 13,3 19,5 «Маджа» 8,2 10 «Сторожевск–1» 13,1 8 «Нёбдинскӧй» 11,8 24,7 «Исток» 11,4 20,9 «Вишерскӧй» 14,4 55 «Нившера» 11,9 13,1 «Важ Курья» 12 15,3 Овмӧсъяс пасьта 12,2 184,7 Юӧрсӧ лӧсьӧдӧма районса видз-му овмӧс веськӧдланінӧн сетӧм лыдпасъяс серти. {Kodko @ Ёна и гажӧдісны юрсиктса артистъяс Керӧссаӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ЁНА И ГАЖӦДІСНЫ ЮРСИКТСА АРТИСТЪЯС КЕРӦССАӦС Суббӧтаӧ, сора (июль) 16 лунӧ зэв гажа вӧлі Керӧс администрация улӧ пырысь сиктъясын. Медводз Уръёльса да Керӧсса клубын мунісны аддзысьлӧмъяс Кӧрткерӧс районса «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ пырысьяскӧд. Котырӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева тӧдмӧдіс чукӧртчӧмаӧс представительстволӧн уджӧн, бӧрйисны «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция кежлӧ делегатъясӧс. А сэсся сцена вылын Н. М. Клермон нима районса народнӧй театрса артистъяс петкӧдлісны Алексей Поповлӧн пьеса серти «Кӧні, тэ, мусаӧй менам» лирическӧй теш. Спектакльыс муніс 1 час 40 минут, а видзӧдысьяс эз и тӧдлыны кыдзи колис кадыс. Сэтшӧм мастера ворсісны артистъяс ассьыс рольяс: Ольга Латкина Марья тьӧтлысь, Капитолина Валл Агния Васильевналысь, Надежда Попова Петыр Тонялысь, Таиса Макарова Людалысь. Видзӧдысьяс оз тӧдны кутшӧм кывъясӧн висьтавны том зонъяслысь петкӧдчӧмсӧ. Евгений Изъюров да Владимир Пакшин быттьӧ нэмсӧ ворсӧмаӧсь сцена вылын. — Ёна жӧ и сералім да клопайтім, — юксьӧ теш видзӧдысь Мария Ветошкина. — Кужӧма тай корсьны артистъяссӧ Анастасия Казакова, рольяссӧ ворсӧны бура. Зэв ыджыд аттьӧ ставныслы, бур здоровье, водзӧ вылӧ творческӧй вермӧмъяс, бура уджавны и водзӧ гажӧдны йӧзӧс мича петкӧдчӧмъясӧн. Татшӧм аддзысьлӧм-петкӧдчӧмыс лоӧ быд сиктын. {Kodko @ Заптӧны кӧрым @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ЗАПТӦНЫ КӦРЫМ Сора 21 лун кежлӧ лои ытшкӧма 3300 гектар видз, заптӧма — 2442 тонна турун, 4380 тонна силос, 8151 тонна сенаж. А уна-ӧ колӧ заптыны да заптӧма нин кӧрым быд торъя овмӧсын, тӧдмаланныд сетӧм таблицаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — уна-ӧ колӧ ытшкыны видз, коймӧдын — уна-ӧ ытшкӧма (гектаръясӧн), нёльӧдын — турун заптан план, витӧдын — заптӧма, квайтӧдын — силос заптан план, сизимӧдын — заптӧма, кӧкъямысӧдын — сенаж заптан план, ӧкмысӧдын — заптӧма (тоннаясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 1016 250 500 100 3600 1200 — 1000 «Маджа» 647 238 400 331 — — 700 — «Северная Нива» 841 550 350 200 600 — 1250 1500 «Нёбдинскӧй» 809 250 600 330 1600 854 800 1000 «Важ Курья» 351 275 360 275 660 190 700 1040 «Сторожевск–1» 214 30 350 20 — — — — «Исток» 799 175 500 78 750 — 700 700 «Вишерскӧй» 1807 1350 2156 1000 6283 2136 1050 2150 «Нившера» 401 182 255 108 906 — 350 761 Овмӧсъяс пасьта 6885 3300 5471 2442 14399 4380 5550 8151 Лыдпасъяс петкӧдлӧны, мый медбура кӧрым заптӧм мунӧ «Северная Нива», «Нёбдинскӧй», «Важ Курья», «Вишерскӧй» овмӧсъясын. {Геннадий Попов @ Пахом Степан багатырлӧн ворсӧмъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ПАХОМ СТЕПАН БАГАТЫРЛӦН ВОРСӦМЪЯС Лӧддза-номъя тӧлысьӧ Кӧрткерӧс районса челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан Шӧринлӧн Одыб сиктса «Нюмсер» нима юкӧнса велӧдысьяс нуӧдісны челядькӧд Емель ключ дорын гажа вермасьӧм-ворсӧмъяс. А сиисны найӧс Коми республикалы 90 во тырӧмлы. Ворсӧмъяссӧ лӧсьӧдіс Шӧринын велӧдысь М. Н. Габов. Сійӧ жӧ и вӧлі главнӧй донъялысьӧн (судьяӧн). Сылы отсасисны 10 класс помалысьяс — Родион Габов, Андрей Михайлов, Степан Михайлов да Василий Плетцер. Колӧ тӧдчӧдны, тайӧ нёль зон-молодечыс зэв зільӧсь, шаньӧсь да быдлаын водзмӧстчысьӧсь: велӧдчӧмын, спортын, школалӧн общественнӧй олӧмын. Пыр дасьӧсь воны отсӧг вылӧ. Ворсысьяс медводз юксисны кык команда вылӧ, а сэсся Михаил Николаевич сетіс удж — компас отсӧгӧн корсьны индӧда гижӧд да сы серти водзӧ корсьны туристлы коланторъяс: пӧрт, чайник, пила да чер. Командаяс, ставсӧ бура артыштӧм бӧрын, ӧдйӧ и аддзисны тайӧ дзебӧмторъяссӧ кыддза-пипуа раскысь. Сэсся мӧдӧдчисны водзӧ ордым кузя да пырисны коми вӧралысьлӧн лэч туй вылӧ. Тані нин ордйысисны коді бурджыка да ӧдйӧджык вӧчас-лӧсьӧдас сёръя лэч да му лэч. Стӧч сідзи, кыдзи вӧчлісны коми кыйсьысьяс. Кыкнан командаыслӧн артмис лэчьясыд шогман. Тӧдчӧ, мый и нывкаяс, и зонкаяс вӧрын-ягын вотчигъясӧ аддзывлӧмаӧсь татшӧмтортӧ. А сэсся и Емель грездӧдз воисны. Тані, водзвыв лӧсьӧдӧм лыаа инын, командаяс ордйысисны — коді ӧдйӧджык лӧсьӧдас бипур места, ваяс ветымын воськов сайысь пес краж, пилитас «поперечка» пилаӧн, поткӧдлас черӧн пес да пестас бипур. А сэсся и пузьӧдас тшай. Челядь ставсӧ вӧчисны бура да гажа. Быд вермасьӧм-ворсӧмын то ӧти командаыс, то мӧдыс вӧліны вермысьӧн. Водзӧ сэсся туйыс вайӧдіс зэв гажа инӧ — Емель ключ дорӧ. Тані нин вермасисны вӧралысьлӧн шы (копье) шыблалӧмӧн. И, дерт, шыыд гырысьджыкъяслӧн ылӧджык лэбис. А ичӧтджыкъяслӧн — матӧджык. Но содтӧд балл судьяяс сетісны налы, кодлӧн шыыс нӧшта на и сатшкысис муӧ. Медся нин гажаа муніс ордйысьӧм — Пахом Степанлысь кык пудъя гирасӧ джуджыд чой горулӧ шыбитӧмын да сійӧс бӧр, чой паныдсӧ, гезйӧн домалӧмӧн кыскӧм-лэптӧмын. Теш да серам, челядьлӧн ышӧдана горӧдӧмъяс... Сэтшӧм гажа да нимкодь вӧлі быдӧнлы, ставныс ёна зілисны. И вермысьӧн, дерт жӧ, лои бур ёртасьӧм. А кутшӧм чӧскыда бӧрыннас ӧтвылысь юим Емель ключ ваӧн пузьӧдӧм тшай бипур дорын Сергей Поповлӧн баян шыяс улӧ сьылігмоз! Коми Республикаса «Ми» том йӧзлӧн котыр нимсянь Михаил Николаевич козьналіс ворсысьяслы да том судьяяслы гижӧдпаса мича футболкаяс. Тайӧ вӧлі миян медводдза туристскӧй ворсӧмъяс. Водзӧ вылӧ кӧсйӧмъяс зэв ыджыдӧсь — нуӧдны найӧс район-республика подув вылын. [Геннадий ПОПОВ] {Kodko @ Сотчис оланін @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} СОТЧИС ОЛАНІН Кыдзи юӧртӧ Коми Республика пасьта Россияса МЧС-лӧн медшӧр веськӧдланін, сора 22 лунӧ Висерын сотчис олан керка. Пӧжар йылысь юӧр воис отсӧг сетан службаӧ 4 час 9 минутын. 18 минут мысти ӧзъянінӧ воис Одыбысь кусӧдчысьяслӧн медводдза отсӧг. Налӧн воигӧн би ыпъяліс олан керкаын да кӧзяйственнӧй стрӧйбаясын. Кор кусӧдчысьяс пырисны ыпъялан керкаӧ, аддзисны пӧгибнитӧм мортӧс. Бӧрынджык сюри нӧшта ӧти пӧгибнитӧма. Кыдзи лои тӧдса, кыкнанныс 1996-ӧд воын чужӧм нывъяс, кодъяс воисны Висерӧ шойччыны карысь. Мыйысь сотчис керка — ӧні мунӧны туялан уджъяс, но медводдза помка — биӧн лёка вӧдитчӧм. Кольӧм вежонӧ лоӧмторъясын сідзжӧ пасйӧма ӧти суицид, ваын пӧдысьӧс, вӧр сотчӧм. {Зоя Артеева @ Тӧждысьысь, зіль да шань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ТӦЖДЫСЬЫСЬ, ЗІЛЬ ДА ШАНЬ Сора 18 лунӧ, пасйис нелямын вит вося тшупӧда пас аслас чужан лунсянь Зулӧбысь Василий Александрович Ивашев. Сюрс ӧкмыссё квайтымын квайтӧд во, гожӧм шӧр. Ичӧт Зулӧб грездын олысь Семӧ Вась Ӧлексан семьяын ыджыд радлун. Кага ваянінысь воис мамук, восьтіс тубрас, а сэні — лӧз синъяса, еджгов юрсиа кагук. Тайӧ миян вокным. Нимсӧ дыр эг и бӧрйӧй, вичмис дзолюклы ыджыд бать да пӧльлӧн мича ним — Василей. Котӧртісны-мунісны вояс, быдмис и Васюк. Первой помаліс Ыджыдвидзса школа, сэсся велӧдчис Выльгортса видз-му овмӧс техникумын, служитіс армияын, уджаліс совхозын, стрӧитіс керка. Ӧні Василий олӧ Зулӧбын. Юлия гӧтырыскӧд быдтӧны Семён писӧ. Ми, нёль чоя-вока, гӧрдитчам асланым вокӧн. И эм мыйысь. Зэв ёна висьмис миян мам. Ми, кык чой, олам гортсянь ылын. Василий, медым лоны мамкӧд орччӧн, эновтчис уджсьыс. Сійӧ и сьыліс, и мойдіс, и кывбуръяс висьталіс шонъянӧй-мамлы. Михаил да Василий вокъяс и вердісны, и пывсьӧдісны-мыссьӧдісны мамукӧс. Кыдз вермисны лелькуйтісны-тӧждысисны меддона морт вӧсна. Ыджыд аттьӧ налы висьтала таысь став чойяссянь. Со татшӧм вок, зіль да шань, олӧ ичӧтик да гажа Зулӧб грездын. А гижӧд помын кӧсъя пасйыштны коми кывбуралысь Александра Мишариналысь кывбур. Кор ылі туйысь гортӧ вои И аддзи тэнсьыд чужӧмбан. И сӧмын сэки гӧгӧрвои — Ме абу ӧтка, тэ кӧ тан. Дзоньвидзалун тэныд, кузь нэм да бур шуд! [Зоя АРТЕЕВА. Усть-Ижма сикт.] {Kodko @ Тышкасьны кутасны ёнджыка @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-07-26.} ТЫШКАСЬНЫ КУТАСНЫ ЁНДЖЫКА Сора 19 лунӧ Кулӧмдін районын Общероссийскӧй народнӧй фронт подув вылын котыртсьыліс ёсь сёрни. Медшӧр сюрӧснас вӧлі — антинаркотическӧй да антиалкогольнӧй мытшӧд разьӧм. Кыдзи тӧдчӧдіс Анна Фролова, КР-са общественнӧй палатӧ пырысь, «Город без наркотиков» благотворительнӧй фондса президент, Кулӧмдін район-са администрация тышкасьны курыд зелляӧн гусьӧн вузасьысьяскӧд ӧткӧн оз вермы. Сідз, медым кутны татшӧм вузасьысьӧс, колӧ кык свидетель, но некод оз кӧсйы мунны паныд налы. «Та вӧсна ми, общественность, кутам чорыда тышкасьны гусьӧн вузасьысьяскӧд, ковмас кӧ и налысь ним, вич, ов йӧзӧдам СМИ-ын» , — тӧдчӧдіс Анна Фролова. Сідзжӧ, сёрнитігӧн пасйисны, мый колӧ содтыны штрапъяс гусьӧн вузасьысьяслы; котыртны сикт овмӧдчӧминъясын народнӧй дружинаяс; кыпӧдны спортивнӧй площадкаяс да сідз водзӧ. Кулӧмдін районса администрациялы воис сьӧлӧм вылӧ Народнӧй Фронтлӧн вӧзйӧмъясыс. {Kodko @ «Нёбдинскӧй» СПК-ын зільӧ ёрта коллектив @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} «НЁБДИНСКӦЙ» СПК-ЫН ЗІЛЬӦ ЁРТА КОЛЛЕКТИВ Тайӧ мича мужичӧйыс Иван Савин — Нёбдінса видз-му овмӧсысь механизатор. Видзӧдӧ гажа, веськыда. Абу дась нянь сёйысь, оз кытшлав уджавтӧм йӧзлы отсӧг сетан Шӧринын. Сійӧ му вылын зільӧ, тӧдӧ техника, оз янӧд асьсӧ да семъясӧ лёк оласногӧн да удж вылӧ волытӧмӧн. Сиктса рабочӧй класс! Сыкӧд тшӧтш овмӧсын зільӧны ыджыд опыта механизаторъяс, уна во уджалысьяс — Андрей Федосеев, Иван Савин, а тшӧтш и армияысь на сӧмын воӧм зонъяс — Павел Макаров да Максим Панюков. Веськӧдлӧ ӧні ставнас Вӧрса институтын «Видз-му овмӧс механизация» факультет таво помалысь Илья Гашин. Ӧні страда. Водз асывсянь сёр рытӧдз ён техника уджалӧ видз-лудъяс вылын. Мунӧ зэв кывкутана удж. Мича поводдялӧн дона быд здук. Тырӧма нин план сенаж кузя, тыртӧма нин ӧти силос гу. Но сьӧкыда ӧкмӧ кос турун чукӧртӧм. Омӧлик, косіник турун таво мӧдлапӧвса видзьяс вылын. Но «Нёбдинскӧй» овмӧсын уджалысьяс зільӧны сьӧлӧмсянь. Со и котлопунктса уджалысьяс старайтчӧны пусьыны чӧскыдджыка. Тайӧ Любовь Чупрова да Ольга Федосеева. Вашкун аньяслӧн жырйын пыр сӧстӧм, и менюыс пыр озыр. Но, дерт жӧ, медуна тӧждыс сюрӧ овмӧсӧн веськӧдлысь Анастасия Семёновна Микушевалы. Ӧд совхозын абу ни агроном, ни бригадир, ставыс сы пельпомъяс вылын. {Kodko @ Вежавидзысь сьӧм сеталысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} ВЕЖАВИДЗЫСЬ СЬӦМ СЕТАЛЫСЬ Коді «Нёбдинскӧй» овмӧсын медся радейтана мортыс? Дерт, кассир. Медся кыпыд лолыс уджалысь мортлӧн удждон босьтігӧн. Быттьӧ шмонь, а збыль ӧд. Нӧшта кӧ, сьӧм сеталысь аньыс вежавидзысь, тӧлка, абу ёсь гӧлӧса, пыр пелька пасьтасьӧма, грӧш оз торксьы. Буретш татшӧмӧн и лоӧ Нёбдинса колхозысь сьӧмӧн веськӧдлысь Галина Григорьевна Гашина. Овмӧсын тшӧтш зільӧны сылӧн верӧсыс да пиыс. Семья олӧ кык судтаа мича керкаын. Ӧшинь улас дзоридзыс помтӧм-дортӧм, уна пӧлӧс рӧмӧн сярвидзӧ водз тулыссянь сёр арӧдз. Вот татшӧм семья, татшӧм оланіныс мичмӧдӧны Нёбдін сикт, петкӧдлӧны бур вежалӧм да пример. ==Гожся каникулъяс дырйи== {Аня Попова @ "Июнь тӧлысь ме..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} Июнь тӧлысь ме коллялі «Почемучки» лагерын. Нимтім тадзи лагерсӧ сы вӧсна, мый ми кӧсъям унатор тӧдны. Ме вӧлі командирӧн «Пчёлки» отрядын. Меным кажитчис именинникъяслӧн лун. Тайӧ лунӧ нуӧдім «Гӧсьтитам зооциркын» гаж. Клоун (вӧлі ме) нуӧдліс ныв-зонкаясӧс зооциркӧ. Тані ёжик, зебра, верблюд, пон, ош нуӧдісны быдсяма ворсӧмъяс. Водзвыв челядь кыскалісны жребий — коді кодлы вӧчас ас киӧн козин. Сэсся ӧта-мӧдныслы козьналісны. Нӧшта вӧлі уна сикас ордйысьӧм. [Аня Попова, 10 арӧс.] {Ида Игушева @ "Менӧ шуӧны Идаӧн..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Менӧ шуӧны Идаӧн, помалі 1 класс. И ме таво медводдзаысь ветлӧдлі школа бердса «Почемучки» лагерӧ. Челядь юксисны нёль отряд вылӧ: «Пчёлки», «Дракоши», «Непоседы», «Приколисты». Быд лун миян вӧлі кутшӧм кӧ нима. Меным медъёна кажитчис «Почемучкияс гӧсьтитӧны Нотка ордын» лун. Тані миян ордӧ волісны пиратъяс. Вӧлі «Танцевальнӧй марафон» ордйысьӧм. Челядь, кодъяс кӧсйисны, пырӧдчисны конкурсӧ. Йӧктісны Аня Попова, ме, Вова Габов, Лера Шейн да Лиза Мишарина; медічӧтъяс — Милена Панюкова, Юля Попова да Лера Габова йӧктісны бобувъясӧн. Весиг йӧктісны миян воспитатель Оксана Васильевна да клубын уджалысь Ия Михайловна. Жюри пукталіс оценка, ме лои вермысьӧн. Сёйӧм бӧрын петкӧдлім мода. Паськӧм лӧсьӧдім асьным и дзик ина подиум вылын моз музыка улын вежнясьӧмӧн петкӧдчим. [Ида ИГУШЕВА, 7 арӧс.] {Лиза Мишарина @ "Июнь тӧлысьын ми..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Июнь тӧлысьын ми, «Почемучкияс» ветлім походӧ. Луныс вӧлі мича, жар. Нопъяс тыр сёян. Места вылӧ воӧм бӧрын ми пыр жӧ пажнайтім. Сэсся ворсім «100 к одному» играысь. Сідз жӧ ворсім бадминтонӧн, мачӧн. Гожйӧдчим. Бипур вылын пуим шыд — ок, и чӧскыд вӧлі! Сэсся мӧдӧдчим гортлань. Нӧшта меным кажитчис, кор нуӧдісны «Мисс лагеря» да «Мистер лагеря» ордйысьӧмъяс. Нывъяс вӧчисны причёска, пусисны, тӧдмавлісны нӧдкывъяс. Нывъяс пиын вермысьӧн лои ме. А зонъяс петкӧдлісны тэрыблун, сюсьлун, ёнлун. Вермысьӧн лои 4 класса велӧдчысь Саша Мишарин. [Лиза МИШАРИНА, 7 арӧс.] {Кирилл Михайлов @ "Гожся «Почемучки» лагерын..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Гожся «Почемучки» лагерын меным медъёна кажитчис лун «Почемучки Айболит ордын». Пажынӧдз миян вӧлі игра по станциям. Ми волім тшакъяс ордӧ — бӧръялім сёян тшак, бурдӧдчан турунъяс ордӧ — тӧдмалім нӧдкывъяс. Вотӧсъяс ордын чукӧртім тусьяс, медводдза отсӧг станцияын висьтавлім кутшӧм отсӧг колӧ сетны сотчӧм дырйи, садь воштігӧн да с. в. Гажа эрд вылын ворсім. А сёйӧм бӧрын ставӧн ворсім больничаысь. Тані вӧлі аптека, процедурнӧй, массаж вӧчалан кабинетъяс да лаборатория. [Кирилл МИХАЙЛОВ, 7 арӧс.] {Милена Панюкова @ "Ме аслам ёртъяскӧд..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Ме аслам ёртъяскӧд ветлӧдлі «Почемучки» лагерӧ. Июнь 11 лунӧ ми, лагерса челядь, автобусӧн ветлім карӧ цирк видзӧдны. Медводз вӧлім Кировскӧй паркын, сэні качайтчим карусельяс вылын. Детинкаяс ижъялісны машинаясӧн. Сёйим юмов вата. Сэсся видзӧдім Пермысь воӧм цирк. Сэні вӧліны тешкодь клоунъяс, верблюдъяс, питон, ош, понъяс, каньяс. Сьӧлӧмӧй ыркъяліс, кор пӧтӧлӧк улын быд ногыс бергалісны кӧв вылын гимнасткаяс. Меным зэв-зэв ёна кажитчис. [Милена Панюкова, 7 арӧс.] {Валерия Шейн @ "Таво гожӧмнас ме..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Таво гожӧмнас ме шойччи гожся «Почемучки» лагерын. Зэв ёна кажитчис, но медъёна сьӧлӧм вылӧ воис «Паметь» лун. Ми казьтыштім война вылын усьӧмаясӧс кывбуръясӧн, здук чӧв ланьтӧмӧн. Сэсся воспитатель нуӧдіс «Белые кораблики» акция. Корабликъяс лэдзалім юӧ, найӧ ӧта-мӧд бӧрся — быттьӧ юсьяс — кывтісны. Нӧшта серпасасим асфальт вылын «Миянлы колӧ мир» сюрӧс серти. Саша Мишаринлӧн, Кирилл Михайловлӧн да Вова Габовлӧн серпасъясыс лоины «Медся гажаӧн», а «Мединтереснӧй» серпас лои менам, Лиза Мишариналӧн, Ида Игушевалӧн да Таня Пименовалӧн. [Валерия ШЕЙН, 10 арӧс.] {Саша Мишарин @ "Куим лун чӧж..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Куим лун чӧж вӧлі лагерын спартакиада. Ми котралім кросс, чеччалім, панъясим велосипедӧн, лыйсим мачӧн. Виталий Александрович нуӧдіс «Весёлые старты». Медводдза места шедӧдіс «Дракоши» отряд. Ставӧн серпасасим «Ми радейтам спорт» тема вылӧ. Спартакиадаын вермысьӧн лои ме, а нывъяс пиысь Таня Пименова. [Саша МИШАРИН, 11 арӧс.] {Игнат Пинягин @ "Ог ӧти во..." @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} * * * Ог ӧти во ветлӧдлі школабердса лагерӧ. Меным сэні зэв ёна кажитчӧ. Пырӧдчыны кӧ быдсикас мероприятиеӧ — зэв гажа. Со и таво вӧлі уна сикас ордйысьӧм, сы кындзи вӧчим и бур делӧяс. Школа дорысь ёг чукӧртім, книгаяс лечитім, чачаяс убериталім. Бура олӧмысь да ордйысьӧмъясӧ пырӧдчӧмысь воспитатель миянлы сеталіс жетонъяс. Ми чукӧртім ставӧн торъя конвертъясӧ. Медбӧръя лунын жетон вылӧ ньӧбасим ярмарка вылын, кодӧс дасьтім асьным жӧ. Нӧшта, медбӧръя лунӧ, вӧлі челядьӧн лӧсьӧдӧм ичӧтик концерт. И ставнымлы вичмисны козинъяс да юмовтор. [Игнат ПИНЯГИН, 10 арӧс.] {Kodko @ Ёрта аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} ЁРТА АДДЗЫСЬЛӦМ Кольӧм лунъясӧ КР-са Юралысьӧс вежысь Виталий Стаханов аддзысьліс финн-йӧгра кыв сӧвмӧдысь да туялысь Ассоциацияса французскӧй секретарь Себастьян Каньоликӧд. В. Стаханов аттьӧаліс учёнӧйӧс финн-йӧгра культура, тшӧтш и коми кыв да литература радейтӧмысь. «Удж, кодӧс ті нуӧданныд Францияын зэв тӧдчана. Сэк жӧ, ті онӧ сӧмын туялӧй, но и сӧвмӧданныд миянлысь культура. Ми дасьӧсь отсавны тіянлы коми йӧзлысь культура велӧдӧмын», — висьталіс В. Стаханов. «Республикаса сиктъясӧ волӧм бӧрын ме гӧгӧрвои, мый коми войтырлӧн культураыс ловъя. Тӧдчӧ, мый тані олысьяс радейтӧны ассьыныс кыв, сы вылын сёрнитӧны том йӧз. Францияын зэв этшаӧн тӧдӧны финн-йӧгра культура йылысь, но интересыс эм. Тайӧс ми гӧгӧрвоим, кор нуӧдім Парижын коми культура Лунъяс», — юӧртіс Каньоли. А сёрни помын сійӧ козьналіс В. Стахановлы ассьыс удж-небӧгъяс — «Виктор Савин и Франсис Гаг — Театр на службе языка» да Кӧрт Айка йылысь сказание франция кыв вылын. {Оксана Гудырева @ Збыльмӧдіс кӧсйӧмсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} ЗБЫЛЬМӦДІС КӦСЙӦМСӦ Мӧд воыс Приозёрнӧйысь Вероника Мишариналӧн лоӧ тӧдча-на: тырӧ 10 во, кыдзи босьтчис велӧдан уджӧ. Сійӧ ичӧтӧн на став сьӧлӧмсяньыс кӧсйис лоны велӧдысьӧн Вӧлӧм пуксьӧдас пызан сайӧ аканьяссӧ да велӧдӧ-висьталӧ налы урок... Тадзи сійӧ муніс медводдза практика, а водзӧ и пӧртіс ыджыд кӧсйӧмсӧ. Велӧдан уджсӧ бӧрйис школаын медрадейтана предметъяс, история да обществознание серти. Помаліс вылыс тшупӧда велӧдчанін — СГУ, локтіс велӧдны Приозёрнӧйса шӧр школаӧ. Том велӧдысь висьталіс, мый бӧрйӧм уджас бур примерӧн лоӧны чужан Одыб сиктысь велӧдысьясыс. Посни классъясын велӧдіс шань Мария Васильевна Сокерина, а гырысь классъясын сьӧлӧм вылас воис да радейтанаӧн лоис мӧд «мам» Галина Валентиновна Ногтева. Медводдза уджалан вояссӧ Вероника лыддьӧ медсьӧкыдӧн. Но регыд тӧдтӧм поселок да сэтчӧс йӧз лоины асӧн. Тані аддзис муса верӧсӧс, а сэсся чужтісны шӧвктуг челядьӧс. Олӧм ладмис, олӧм мунӧ водзӧ. Радейтана удж сайын мунӧны вояс бӧрся вояс. И таысь бурыс пӧ оз и ков. Гӧгӧр тыр-бур, сьӧлӧмлы нимкодь. Мӧд во Вероника Мишарина мӧвпалӧ видлыны асьсӧ «Вося велӧдысь» конкурсын. Шуӧ, кыла пӧ ачымӧс, мый кад нин петкӧдлыны кужӧмлунӧс-тӧдӧмлунъясӧс. Медводдза вермӧмъяс сылӧн эмӧсь нин. Со кольӧм во чужан му туялысьяслӧн «Айму — Коми му» республикаса конференция дырйи сійӧс да сылысь велӧдчысь Полина Савинаӧс пасйисны мӧдӧд местаӧн. Налысь вылӧ донъялӧм туясян уджсӧ пыртӧмаӧсь «Айму — Коми му» туристско-краеведческӧй ӧтмунӧмлӧн районса 12-ӧд конференциявывса материалъяс» ним улын ӧктӧдӧ. А таво Вероника Мишаринаӧс пыртӧмаӧсь история да обществознание велӧдысьяслӧн ставроссияса Ассоциацияӧ. Сиам велӧдысьлы уджын выль вермӧмъяс да шудлунӧн тыр лунъяс. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Kodko @ Киподтуя пусьысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} КИПОДТУЯ ПУСЬЫСЬ Велӧдчӧм бӧрын, 1972-ӧд воӧ, Лӧкчимдін посёлокӧ воӧ томиник нывка. Индісны сійӧс уджавны ОРС-лӧн столовӧйӧ. Том ань петкӧдчис зэв лӧньӧн, эз радейт ошйысьны ас йывсьыс. И сӧмын кужӧмлуныс пусьыны висьталіс, мый сійӧ зэв киподтуя. Рок-шыд, шаньга-пирӧг — ставыс сылӧн артмис зэв чӧскыда. Нина Александровна Глоклӧн трудӧвӧй книжкаын гижӧд абу уна. Примитлӧмаӧсь ОРС-ӧ, а перестройка дырйи столӧвӧй пӧдласьӧ да сійӧ пырӧ уджавны Лӧкчимдін школаса столӧвӧй. Тайӧ вӧлі 1995-ӧд воӧ. Шуӧны тай, пусьысь кӧ оз сьӧлӧмсянь уджсӧ вӧч, то сёяныд гырк пытшкӧсад мырдмӧ. Вот и зільӧ Нина Александровна, мед татшӧмыс эз ло. — Кодлӧн медчӧскыд рок, кодлӧн пирӧгыс артмӧ бура? — юалі ме челядьлысь. — Школаын пусьысьлӧн, — вочавидзисны найӧ. Коркӧ Нина Александровнакӧд лои неминуча — уси да чегис кисӧ. Ёна и майшасис нывбаба. Оз вермы гортас овны. Кардъялӧм кинас локтіс удж вылас да сылы отсасьысьяскӧд пӧжаліс пирӧг. Н. А. Глок тӧдӧ школаын велӧдчысь став челядьӧс, тӧдӧ налысь сёянног. Тӧждысьӧ на вӧсна, мед некод оз тшыгъяв. Кыдз ачыс пасйӧ, том йӧзлы пӧ колӧ сӧвмыны да быдмыны, а сідзкӧ — бура сёйны. Тайӧ нывбабаыс и гортас бур кӧзяйка. Гӧгӧр сӧстӧм, керка дорас ставыс мича быдмӧ. Уна кад вичмӧдӧ и энька мамыслы, коді олӧ ӧні ӧтнас. Кольӧм вежон помӧ Нина Александровна пасйис чужан лун, сылы тыри 60 арӧс. Уна буртор окота сины тайӧ нывбабалы: дзоньвидзалун да шуд. Мед аслас чӧскыда пусьӧмӧн ёна на чӧсмӧдлас быдмысь войтырӧс, ассьыс ёртъясӧс, рӧдвужсӧ. {Kodko @ Кольӧм тӧлысьӧ чужис вит кага @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} КОЛЬӦМ ТӦЛЫСЬӦ ЧУЖИС ВИТ КАГА Одыбса том йӧз пыр водзмӧстчӧны. Неважӧн, жар поводдя вылӧ видзӧдтӧг, найӧ «Речная лента» акция подув улын петалісны весавны Ньывсер ю бокса кыръяс. Лӧп-ёг уберитӧм бӧрын том войтыр ордйысисны пляжнӧй футболын. А помасис тайӧ ыджыд мероприятие лыа вылын йӧктӧмъясӧн. Водзмӧстчӧны Одыбсаяс и кага вайӧмын. Сӧмын сора (июль) тӧлысьӧ сиктын чужис вит выль олысь. Анастасияӧн, Викторияӧн, Иванӧн, Матвейӧн да Давидӧн нимтісны том бать-мам ассьыныс виртусьяссӧ. Регыд сиктын кутасны уджавны Теле–2 да МТС сотовӧй йитӧдъяс. ==Коми лунпас== {Kodko @ Илля лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} ИЛЛЯ ЛУН Лыддьысьӧ медводдза арся праздникӧн. Шуӧны, мый пажынӧдз гожӧм, а пажын бӧрын — ар. Уджалысь войтыр зільӧ помавны турун пуктӧм. Оз тшӧктыны тайӧ лунӧ уджавны, купайтчыны. {Kodko @ Кӧрткерӧс район нимӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} КӦРТКЕРӦС РАЙОН НИМӦДЫСЬ Александр Георгиевич ОСИПОВ Чужис 1923-ӧд вося рака (март) 15 лунӧ Шойнаты сиктын. Бырӧдны позьтӧм озырлун — сьыланкывъяссӧ, шыладъяссӧ да найӧс туялан уджъяссӧ — сьӧлӧмыслы дона да муса коми йӧзлы ас бӧрас колис айму радейтысь Ӧлексан Осипов. Александр Георгиевич Осипов — коми шылад тэчысь, шылад туялысь, искусство туялан наукаса кандидат, Коми АССР-лӧн искусствоса нимӧдана уджалысь. Тӧдса кыдзи коми поэтъяслӧн кывбуръяс вылӧ сьыланкывъяс да романсъяс гижысь. Найӧс сьылӧ «Асъя кыа» Государственнӧй сьылан да йӧктан ансамбль: «Югыд тувсов вой», «Кӧк», «Асъя кыа», «Катшасинъяс». А. Г. Осипов гижис «Кор дзоридзалӧ льӧм» оперетта. Бӧръя вояссӧ аслас олӧмысь Александр Осипов оліс Москваын. Но сійӧ пыр лыддис асьсӧ коми мортӧн. Кувсис А. Г. Осипов 1973-ӧд вося тӧв шӧр 31 лунӧ Москваын. {Kodko @ Республикакӧд ӧттшӧтшъя @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} РЕСПУБЛИКАКӦД ӦТТШӦТШЪЯ Сора (июль) 25 лунӧ Висер сиктысь М. М. Микушева пасйис 90 арӧс. Чужан лун пасйыны, чолӧмавны Мария Ивановнаӧс волісны Башкортостанысь, Нарьян-Марысь, юркарысь, Пӧдтыбокысь, Висерысь рӧдвуж. Быдӧн сиис олӧма аньлы крепыд да бур дзоньвидзалун. Мария чужис 90 во сайын мича шондіа лунӧ турун пуктігӧн веськыда видз вылын. Семьяын сійӧ лои нёльӧдӧн челядь пиысь. Гажа челядьдыр нывка, дерт, эз тӧдлы. Колхоз артмытӧдз мам-батьыс уджалісны ас вылӧ: видзисны вӧвъяс, мӧсъяс, быдтісны нянь, пуктісны турун да картупель. А 1932-ӧд воӧ Микушевъяслӧн семья пырӧ колхозӧ. Бать-мам зілисны сэні пенсияӧдз, накӧд ӧтвылысь трудодень ӧкмӧдісны и челядь: му вылын весалісны ёг, чукӧртісны пӧим, ӧктісны шеп да вӧчисны уна мукӧд удж. Сизим арӧс тырӧм бӧрын Мария пырӧ велӧдчыны школаӧ. Кӧть и олӧм вӧлі сьӧкыд, но нывка бура велӧдчис сизимӧдз классӧдз. А сэсся петіс уджавны. Медводз зілис учётчикӧн йӧв примитанінын. Уджалігмоз велӧдіс и велӧдчытӧмаясӧс пуктавны кырымпас. 1939-ӧд восянь Мария Ивановна зільӧ Шойна-ты районса ёрдлӧн мӧдӧд участокын секретарӧн. Ӧніӧдз на помнитӧ судьялысь нимсӧ, Модест Иванович Щановӧс. Ёрдын уджалігӧн Ивановна воліс уна сикт-грездӧ: Одыбӧ, Зулӧбӧ... Велӧдчӧм йӧз дорын зілигӧн и аслас чужис мӧвп велӧдчыны водзӧ. Но сӧмын и удитіс помавны 8 класс Шойнатыса школаын, заводитчис война. Вермана мужичӧйясӧс нуисны фронт вылӧ, ассьыс рӧдвужӧс колльӧдіс и Мария Ивановна. Дерт, вӧлі сьӧкыд, шог, но кужис кутчысьны ань, эз усь сьӧлӧмнас. Война чӧж и бӧрыннас на, Ивановна зілис колхозын, а 1954-ӧд воӧ пырӧ уджавны сельпоӧ. Сэсянь и мунӧ пенсия вылӧ. Унатор позьӧ висьтавны да гижны тайӧ нывбаба йылысь. 1945-ӧд воын Мария Ивановна петіс верӧс сайӧ, фронтовик Иван Прокопьевич Микушев сайӧ. Таво ода-кора 15 лунӧ найӧ пасйисны 66 во ӧтувъя олӧмын. Микушев гозъя быдтісны 5 челядьӧс. Ӧні налӧн 10 внук да 9 правнук. Мария Ивановнаӧс пасйылісны уна наградаӧн, на пиын эм и «За доблестный труд» да «Мать-героиня» медальяс. Но медыджыд наградаыс олӧмас тайӧ нывбабалӧн — матыссалӧн да рӧдвужлӧн радейтӧм, пыдди пуктӧм. {Kodko @ Челядьӧс садиктӧг оз кольны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-02.} ЧЕЛЯДЬӦС САДИКТӦГ ОЗ КОЛЬНЫ Кольӧм вежонӧ Висерса бать-мам аддзысьлісны районса велӧданінӧн веськӧдланінса юрнуӧдысь Юлия Савинакӧд да сэтчӧс специалистъяскӧд. Медшӧр сёрниӧн вӧлі — кытчӧ инавны 29 ныв-зонмӧс, кодъяс сора 5 лунӧ колины садиктӧг. Бать-мамкӧд аддзысьлытӧдз велӧданінӧн веськӧдланінса специалистъяс волісны Сюзяыбса да Типӧсиктса челядьӧс видзанінъясӧ. Найӧ видзӧдлісны, позьӧ-ӧ тайӧ стрӧйбаяс бердын восьтыны нӧшта содтӧд группаяс. Тыдовтчис, медводз колӧ бырӧдны уна тырмытӧмтор, нуӧдны ыджыд дзоньтасян уджъяс, мый вылӧ колӧ матӧ 1 миллион 910 сюрс шайт. Но та мында сьӧм районса бюджетын абу. Такӧд йитӧдын шуисны, 2 арӧссянь 3 арӧсӧдз дас квайт челядьӧс новлӧдлыны Сюзяыбса челядь садйӧ, 4 арӧссянь 6 арӧсӧдз дас ӧти нывкаӧс да зонкаӧс — Типӧсиктса садйӧ. Сідзжӧ, Висерса шӧр школаӧ вуджӧдны Типӧсиктысь посни классъясын велӧдчысьясӧс. Аддзысьлігӧн кыптыліс и мукӧд ёсь юалӧм. Торйӧн нин бать-мамӧс майшӧдлӧ Пасвомын ю кузя вуджӧдчанін. Юлия Савина кӧсйысис, мый тайӧ тырмытӧмторсӧ лоӧ бырӧдӧма. {Елизавета Макарова @ Америкасянь — Нёбдінӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} АМЕРИКАСЯНЬ — НЁБДІНӦ Вот олӧм воссис! Сьӧмыд кӧ тырмӧ, верман лэбыштлыны космосӧ туристӧн, гуляйтны Ӧтуввезын, ветлӧдлыны мир пасьта, кӧть папуасъяс дорӧ! Вермас Нёбдінӧ американеч волыны. Вермис. Локтіс 21 арӧса Тэйлор Хендерсен. Студент, спортсмен, вӧвлӧм скаут, прӧстӧ красавеч. Олӧ Джорджия штатса Мелджвилль карын. Зэв серьёзнӧй. Окотапырысь сёрнитӧ, дерт, англия кыв вылын. Локтӧма ыджыд кӧсйӧмӧн. Нимкодьыс! Россияын медводдзаысь на, вӧлӧма нин Голландияын, Францияын, Лунвыв Кореяын, Австрияын. Тані ставыс кажитчӧ — поводдя, вӧр-ва, азыма сёйӧ ставсӧ, мый вӧзъян. Гортас найӧ олӧны гамбургеръяс, бутербродъяс вылын, сёйӧны дась полуфабрикат. А миян жӧ — ставыс натуральнӧй. Полыштӧ, но век жӧ быд лун пывсьӧ. Велӧдчӧ университетын юристӧ, кӧсйӧ лоны бизнесменӧн. Мӧвпалӧ и артистлӧн удж йылысь. Тэйлорлӧн висьталӧм серти, америкаса студентъяслӧн стипендия миян моз жӧ абу, но бура велӧдчысьлысь этшаджык босьтӧны дон общежитиеын олӧмысь да велӧдчӧмысь. Ӧні шыӧдчӧма, мый кӧсйӧ бурджыка тӧдны Испания кыв. Шуӧмаӧсь мӧдӧдлыны университетсянь во джын кежлӧ Испанияӧ. Сьӧлӧмсяньыс висьтасьӧ, ёна жӧ пӧ Россияын мичаӧсь нывъяс! Мыйта пӧ эг ветлӧдлы мир пасьта, тіян медся бура кужӧны тшапитчыны-баситчыны. Мый медводз эз кажитчы Тэйлор лы? «Мужикулов омӧля асьнысӧ видзӧны, абу ӧккуратнӧйӧсь; унаӧн пиньтӧмӧсь. Американечьяс та кузя ёна старайтчӧны, видзӧны дзоньвидзалун. Бытьӧн спортын пессьӧны, коді кыдзи вермӧ. Мӧдтор шензьӧдіс том йӧз омӧля тӧдӧны, да и оз ёна кӧсйыны тӧдны политика, мый вӧчсьӧ мирас. Кыдзи нӧ сытӧг? Колӧ том йӧзлы пырны общественнӧй уджӧ. Томсянь гӧгӧрвоны, мый быд мортлы политика инмӧ» — юксьӧ Хендерсен. Роч гижысьяс пиысь тӧдӧ Пушкинӧс, Толстойӧс. Сиктса том йӧзкӧд Тэйлор медбӧръя жар лунӧ ветліс сӧстӧм лыаа пляж вылӧ. Ёна и гылалӧма, чеччалӧма да котралӧма лыа чукӧрас, чӧсмасьӧма шашлыкӧн, снимайтчӧма. Шуа тай, быдторйысь вомыс пельысь пельӧ. Сёрнитан лунӧ буретш тыри 3 во Грузияӧс ас садяс вештӧмлы. Кыдзи ӧні Америкаын та йылысь тӧдӧны? «Ми ӧд тӧдам, мый Россия захватническӧй государство, эскам, мый сійӧ первойӧн Грузияӧс тшапнитіс», — водзӧ висьталӧ Тэйлор. Кывза да, бӧрд кӧть серав. Вот и «политика тӧдысь!» А кыдзи ассьыс странасӧ ошкӧ! Ми пӧ быдӧнлы отсалам быдторйӧн, ставнысӧ примитам, олам ставӧн ӧтсӧгласӧн... Ме юрӧн довкйӧдла, ачым мӧвпала: сьыв, сьыв. Медбӧрын быттьӧ ыджыд козин сетӧ. «Быд позянлун дырйи кута лэбыштлыны Россияӧ, тӧлын кындзи. Сӧмын мед этшаджык ӧвад да абу петшӧр», — юксьӧ Т. Хендерсен. Вот, ӧти ном курччӧма, ӧтчыд видзчысьтӧг петшӧрӧ инмӧдчӧма, и дзик пыр шогӧдӧма. Да, со мыйӧн позьӧ Америкаӧс пике воштыны! [Елизавета Макарова] {Александр Игушев @ Вай огӧ увтыртӧй сиктнымӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} ВАЙ ОГӦ УВТЫРТӦЙ СИКТНЫМӦС Моз 2 лунӧ Висер пасйис гаж — сиктлысь лун. Но ёнакодь некод эз гажӧдчы, сиктным ӧні шуштӧм, ӧд сора (июль) тӧлысьӧ висерсаясӧс суис ыджыд ускӧттьӧ: би нюлыштіс челядьӧс видзанін да олан керка, кӧні ловйӧн сотчисны кык нывка. Тайӧ кык лоӧмторйыс эрдӧдіс унатор, но висьтавны ме кӧсъя сы йылысь. Мый менӧ медъёна шензьӧдіс. Лёктор да сьӧкыдлунъяс йӧзсӧ пырджык ӧтувтӧны, унджыкыскӧд тадзи и лоис: пӧжар вылӧ котӧрӧн локтісны ведраясӧн да дзик пыр жӧ и мӧдісны кусӧдчыны. Но вӧліны и сэтшӧмъяс, кодъяс гуляйтан восьласӧн матыстчисны сотчысь керка дорӧ, сулалісны потшӧс бокын, бызгисны-сёрнитісны, а сэсся суклясяна гижӧдъясӧн увтыртісны Интернет да газетъясын ассьыныс сиктнысӧ: нинӧм пӧ миян абу, весиг ва (мӧдысь воланныд да тшайнад огӧ юктӧдӧй — шмонита), та вӧсна пӧ и сотчӧны стрӧйбаяс. Ме думысь, медся ыджыд мытшӧдыс ӧзйылӧм кусӧдӧмын сыын — Висер сиктын абу кусӧдчысьяслӧн пост (пӧжарнӧй депо). А Одыбсянь да Шойнатысянь кусӧдчысьяс воӧны комын минут да унджык кад мысти, налы пӧжар йылысь юӧртӧм бӧрын. Тайӧ кадӧн кос да жар поводдя дырйи пу стрӧйба босьтчӧ биӧн дзоньнас — ведраяс помсьыд тай он сувтӧд битӧ. Кӧть эськӧ Висер сиктын, менам лыддьӧм серти, эм 140 гӧгӧр ва труба да 6 пӧжарнӧй ва видзанін (пӧжарнӧй водоём). Ва видзанінъясыс ветымын кубометр ва вылӧ. Босьтны кӧ медбӧръя пӧжар кусӧдӧмсӧ, то делӧыс вӧлі тадзи. Висерса олысьяс асланыс вынӧн тышкасисны бикӧд, «Вишерскӧй» СПК-лӧн ва новлан баксянь резлісны ӧзъялысь стрӧйбаяс, кисьтасисны ведраясӧн, матысса 7 юкмӧсысь ва котрӧдлісны. Вӧчисны ставсӧ, медым сувтӧдны билысь паськалӧм. Унджыкыс кусӧдчисны нёль час чӧж (ваыс 2 юкмӧсын сӧмын быри). Кусӧдчысьяслӧн машинаяс васӧ босьтісны ю вылысь, кӧть эськӧ сотчысь керкасянь 200 метр ылнаын эм кык пӧжарнӧй ва видзанін. А вот сотчысь детсад кусӧдігӧн Одыбса пӧжарнӧй машинасянь кусӧдчисны васӧ веськыда пӧжарнӧй ва видзанінысь босьтӧмӧн. Помавны сёрнисӧ кӧсъяс тадзи: кора сиктсаясӧс радейтны ассьыныс оланін да не увтыртны сійӧс, не сетны йӧз серамвыв нинӧм абусӧ больгӧмӧн. Сиктыдлӧн мичлуныс да гажлуныс миян киын. [Александр ИГУШЕВ. Висер сикт.] {Kodko @ Видлалісны бюджет @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} ВИДЛАЛІСНЫ БЮДЖЕТ Кольӧм пекничаӧ, моз 5 лунӧ, райсӧветса депутатъяс чукӧртчылісны сизимӧд заседание вылӧ. Йӧзӧн бӧрйӧмаяс видлалісны кык тӧдчана юалӧм. На пиысь ӧтиын вӧлі — 2010-ӧд вося «Кӧрткерӧс» МР-са бюджет олӧмӧ пӧртӧм йылысь восьса сёрни нуӧдӧм. Депутатъяс ӧтвылысь гӧлӧсуйтісны, мый восьса сёрни нуӧдасны моз 24 лунӧ 17 час да 30 минутын райадминистрациялӧн актӧвӧй залын. Сідзжӧ, заседание дырйи йӧзӧн бӧрйӧмаяс пыртісны вежсьӧмъяс тавося бюджетӧ. Содтӧд сьӧм лои вичмӧдӧма спортивнӧй мероприятиеяс нуӧдӧм вылӧ, школаясын да садикъясын дзоньтасян уджъяс вылӧ, дзоньвидзалун юкӧн выльмӧдӧм уджтас пӧртӧмӧ да сідз водзӧ. Заседание вылӧ корлісны и «Россияса Сбербанк» восьса акционернӧй котырлӧн Кӧрткерӧсса юкӧнӧн веськӧдлысь Валентина Касинецӧс. Колӧ тӧдчӧдны, воддза лунӧ, моз 4 лунӧ, Шойнатыӧ КР-са Юралысь Вячеслав Гайзер волігӧн, сиктсаяс корисны ладмӧдны бурджыка удж татчӧс Сбербанклысь. Стӧчджыка кӧ, бюджет юкӧнын уджалысьяс кӧсйӧны, мед сиктын сувтӧдісны сутки чӧж уджалысь банкомат. Такӧд йитӧдын Валентина Касинец пасйис, мый татшӧм банкомат сувтӧдӧм сулалӧ 15 миллион шайт. Сэк жӧ, Шойнатыын да сы гӧгӧр матысса сиктъясын талун этшаӧн на вӧдитчӧны Сберкартаӧн. Но Валентина Леонидовна шуис, мый йӧзлысь корӧм сійӧ вайӧдас тӧд вылӧ Анна Виноградовалы, Сбербанклӧн регионса веськӧдлысьлы. {Kodko @ Гӧтрасьӧм — содӧ, торйӧдчӧм — чинӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} ГӦТРАСЬӦМ — СОДӦ, ТОРЙӦДЧӦМ — ЧИНӦ Миян районын кольӧм во серти во джынйӧн содіс выль семья котыртчӧм. Районса загсысь специалистъяслӧн висьталӧм серти, кольӧм во тайӧ жӧ кадколастӧн гижсисны 42 гозъя, таво — 49. Кольӧм во серти чинӧма и торйӧдчысь гозъялӧн лыдыс. Сідз, во джынйӧн торйӧдчӧма 31 гозъя (2010 во джынӧн — 34). Унджык торйӧдчӧмсӧ пасйӧма ёрдлӧн шуӧм серти. {Kodko @ Кӧрткерӧс район нимӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} КӦРТКЕРӦС РАЙОН НИМӦДЫСЬ Виктор Алексеевич САВИН Чужис 1888-ӧд вося вӧльгым 21 лунӧ Нёбдін сиктын. «Кор думайтан Нёбдінса Виттор йылысь, син водзад сувтӧ самородок, зарни ёкмыль, коді дзирдыштіс пемыд Парма весьтын. Ыджыд, муртыштны вермытӧм вӧлі Виктор Алексеевичлӧн талантыс: поэт — гижис шемӧсмӧдана мича кывбуръяс, юморист — лӧсьӧдіс тешкодь комедияяс, композитор — тэчис-гижис дивӧ кодь мыла сьыланкывъяс. Ачыс сьыліс мичаысь-мича гӧлӧсӧн, бура лыддис кывбуръяс. Вӧлі режиссёр и артист, кужис вӧрзьӧдны сьӧлӧмъяссӧ спектакль видзӧдысьяслысь, коми сьыланкыв кывзысьяслысь. Сійӧ котыртіс медводдза театральнӧй труппа, а сэсся и коми театр. Став тайӧ ыджыд уджъяссӧ Нёбдінса Виттор нуӧдіс кыдзи общественнӧй мог. Сійӧ вӧлі енбиа публицист да паськыда нималысь общественнӧй деятель». Тайӧ пӧсь, сьӧлӧмсянь петан кывъяссӧ висьталіс Илля Вась — Виктор Алексеевичлӧн медматыс ёртъясысь ӧти. Коми войтыр некор эз вунӧдлы Нёбдінса Витторлысь ыджыдсьыс-ыджыд уджсӧ да творческӧй подвигсӧ. Сылӧн нимыс воддза мозыс юргӧ республикалӧн помсянь помӧдз. Сылӧн гижӧдъясыс ышӧдӧны, сетӧны сьӧлӧм выль том поколениеяслы. Сылысь нимсӧ сетӧма республикаса каръясын уличаяслы да Сыктывкарса академическӧй драма театрлы, сэні жӧ орччӧн сулалӧ бронзаысь кисьтӧм памятник Виктор Савинлы. Кувсис В. Савин 1943-ӧд вося моз 11 лунӧ. {Kodko @ Кага чужис этшаджык @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} КАГА ЧУЖИС ЭТШАДЖЫК Тавося квайт тӧлысьӧн районын чинӧма кага чужтӧм. Во заводитчӧмсянь чужӧма 109 кага, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 118. Лыдпасъяс серти, чужысьяс пиысь унджыкыс нывкаяс — 57, детинкаяс — 52. Кольӧм во серти жӧ, содіс и тыр арлыда мамъяслӧн лыд: 2011 воӧ — 3, 2010 воӧ — 2. Но сэк жӧ, чиніс ӧтка мамъяслӧн лыд: 2011 воӧ — 21, 2010 воӧ — 30. {Kodko @ Кулысь — чинӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} КУЛЫСЬ — ЧИНӦ Кольӧм во серти кулысьлӧн лыд неуна чиныштіс. Волӧн медводдза джынӧн районын куліс 170 морт, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ — 179. Но пыр жӧ, кулӧм пыр на мунӧ водзын чужӧм серти. Кулӧмлӧн медтӧдчана помкаясыс: вир ветлӧм висьӧм да пыкӧс артмӧм. {Kodko @ Кыптасны выль стрӧйбаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} КЫПТАСНЫ ВЫЛЬ СТРӦЙБАЯС КР-са видз-му овмӧс да сёян-юан министерствоын муніс видз-му овмӧсъясын вӧчан вӧлӧга кузя бизнес-план конкурслӧн мӧд юкӧн. Ставнас конкурсӧ воис 20 шыӧдчӧм йӧв-яйысь, град выв пуктасысь, вӧрса вотӧсысь сёян вӧчӧм вылӧ. На пиысь 16-ыслы лоӧ сетӧма техническӧй выльмӧдӧм вылӧ отсӧг. Сідзжӧ, конкурснӧй комиссия ошкис йӧлысь вӧлӧга вӧчӧм 9 бала, 4 — вӧрса вотӧсысь, 2 — градвыв пуктасысь прӧдукция вӧчӧм и 1 — яйысь сёян вӧчӧм. Зэв бур, мый техперевооружениеӧ и веськаліс миян район (кутасны кыпӧдны йӧлысь вӧлӧга вӧчанінъяс). Став балаыс кутас пӧртсьыны олӧмӧ 2011–2012 воясӧ, налӧн ӧтувъя дон — 174,5 миллион шайт, уджалан кӧлуйлӧн доныс — 109,8 миллион шайт. Республиканскӧй бюджетысь техперевооружение вылӧ 2011-ӧд воӧ вичмӧдасны 46,1 миллион шайт, 2012-ӧд воӧ — 30,6 миллион шайт. {Kodko @ Нималана гижысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-09.} НИМАЛАНА ГИЖЫСЬ Моз 11 лунӧ Нёбдінсаяс бара на чукӧртчыласны Эжва ю бокса кыр вылын сулалысь Савинлы казьтылана из дорын; сиктса музейын лоӧ котыртӧма экскурсия. Ставсӧ тайӧ лоӧ сиӧма Виктор Савинлӧн паметьлы. Тайӧ ыджыд мероприятие вылӧ вермас пырӧдчыны районса быд олысь. {Kodko @ «Ловзьӧдӧм» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} «ЛОВЗЬӦДӦМ» Тадзи шусьӧ Анатолий Кулаковлӧн коймӧд ас кывбур чукӧр, кодӧс йӧзӧдісны неважӧн, буретш Коми Республикалӧн юбилей водзын. Войвыв вӧр-валысь мичлун, нывбабаӧс радейтӧм — А. Кулаков кывбуръяслӧн медшӧр сюрӧс. — Тайӧ небӧгыс налы, кодъяс пыдди пуктӧны менсьым творчество, — висьталӧ А. Кулаков. — Петіс сійӧ 500 экземпляр. Быдӧн, коді кӧсйӧ тӧдмасьны выль небӧгӧн, вермас шыӧдчыны «Звезда» редакцияӧ. {Любовь Мирошниченко @ Асылӧдзыс гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} АСЫЛӦДЗЫС ГАЖ Суббӧтаӧ, моз 13 лунӧ, Уръёль посёлок пасйис 65 во котыртчӧмсянь И колӧ тӧдчӧдны, мый районса медылі овмӧдчанін панйис ставнысӧ, гаж серти. — Туйӧ куим час, ю вомӧн вуджӧдчӧм, Керӧсын сулыштӧм... Уръёль вочааліс миянӧс чӧскыд тшын дукӧн — шашлыкъяс жаритісны — шыладӧн, пӧльтӧм шаръясӧн да уна олысьӧн — челядьӧн да том йӧзӧн. — Кытысь та мындаыс? — Асланым быдмӧны, да и каникулъяс кежлӧ унаӧн карысь воалісны, — висьталіс Мария Ветошкина, овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь. Челядь йӧктісны. Унаӧн виччысисны гаж водз асывсянь. Сэк костті праздник котыртысьяс виччысины гӧсьтъясӧс районысь. Найӧ воисны 5 минут водзын гаж заводитчытӧдз. На лыдын — райадминистрацияын веськӧдлысьлысь могъяс олӧмӧ пӧртысь Василий Гончаренко, веськӧдлысьӧс вежысь Евгений Лукин, «Единая Россия» партия петкӧдлысьяс Татьяна Михайлова да Тамара Потапова, райсӧветса депутатъяс Елена Франц да Михаил Михайлов, райсӧветса ветеранъясӧн юрнуӧдысь Николай Казаков. Гӧсьтъясӧс вочаалісны няньӧн-солӧн да корисны кайны клублӧн кильчӧ вылӧ. — Посёлоклӧн юбилей 65 во — быттьӧ абу ыджыд и арлыд, — шуис Василий Гончаренко. — Но сэк жӧ — тайӧ ӧти кӧленалӧн олӧм да мӧдлӧн чужӧм. Медым матысса воясӧ олӧмыс тіян посёлокын бурмас, унджык гаж лоӧ, а вояс мысти ті томъяскӧд кутанныд пасйыны выль кадпас. Райадминистрациясянь Гончаренко козьналіс 12 козин, на лыдын и овмӧдчӧминса ветеранъяслы. «Единая Россия» петкӧдлысьяс козьналісны Мария Ветошкиналы районса Юралысь Сергей Кулаков нимсянь конвертын сьӧм. Чолӧмалісны посёлоксаӧс райсӧветса депутатъяс да Николай Казаков. Сідзжӧ, пасйыны ыджыд гаж да чолӧмавны уръёльсаӧс волісны Пӧддельнӧйысь артистъяс. Мича йӧктӧмъясӧн гажӧдісны гаж вылӧ воысьясӧс и татчӧс олысьяс. КВН котыр сеталіс видзӧдысьяслы коми нӧдкывъяс. А рытнас посёлокын грымакыліс фейерверк. Уръёльса гажӧдчисны асылӧдзыс. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО. Уръёль — Кӧрткерӧс.] ==Быдтор йылысь== {Kodko @ Казьтыштісны Виттор Савинӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} КАЗЬТЫШТІСНЫ ВИТТОР САВИНӦС Ставӧн, коді пыдди пуктӧ Нёбдінса Витторӧс, чукӧртчылісны кольӧм четвергӧ чужан сиктас казьтыштны сылысь бур ним. Воӧм гӧсьтъяс пыралісны сы нима музейӧ, сэсся ставӧн матыстчисны грӧмадина из дорӧ, коді сулалӧ Эжва кыр йылын, сус пу чукӧрын. Ассьыныс кывбуръяс лыддисны А. С. Кулаков, А. В. Панюкова, сёрнитісны районса культура юкӧнӧн веськӧдлысь Мария Борисовна Иванова, сикт овмӧдчӧминӧн юрнуӧдысь Валерий Владимирович Савин, Нёбдінса олысь Евстолия Егоровна Савина. Ыджыд бур юӧр вайис Нёбдінсалы юркарын Кӧрткерӧсса землячествоӧн юрнуӧдысь Надежда Николаевна Быковская. Сійӧ сиктас, кӧні Виктор Алексеевичлӧн нимтӧм ӧтувъя гу вылын важӧн нин сулалӧ паметь крест, ӧні нуӧдсьӧ сёрни сэтчӧс администрациякӧд В. Савинлысь нимсӧ уличалы сетӧм йылысь. Гӧгрӧс тшупӧда воӧ сэтчӧ бара на ветлас Комиысь делегация. Зэв жаль, мый тайӧ мероприятие вылын этша вӧлі том йӧз, а челядь — дзик нин лыда. {Kodko @ Ветеранъяс дорӧ пыдди пуктӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} ВЕТЕРАНЪЯС ДОРӦ ПЫДДИ ПУКТӦМӦН Кыдзи водзын юӧртліс «Звезда» газет, Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер аддзысьліс Шойнатыын войнаса участникъяслӧн кык семьякӧд. Воліс сійӧ и Куликовъяслӧн семьяӧ (снимок вылын). Ветеран Сергей Куликовлы неважӧн тырис 90 арӧс. В. Гайзер сиис республикакӧд ӧттшӧтшъя мортлы крепыд дзоньвидзалун да уна во на овны му вылас. Сідзжӧ, республикаса Юралысь ветеранкӧд сёрнитігӧн тӧдмаліс, бура-ӧ могмӧдӧны олӧма мортӧс медицинскӧй могмӧсъясӧн. Сергей Куликов да сылӧн гӧтыр вочавидзисны, мый налӧн ставыс бур. Куликов гозъя — кыкнанныс велӧдысьяс, ӧтлаын олӧны 62 во нин. Кыдз вӧвлӧм велӧдысьяслысь, Вячеслав Гайзер юаліс налысь: «Мый колӧ вӧчны, медым кыпӧдны велӧдысьяслысь удж?» Куликовъяс вочавидзисны, мый удждон кыпӧдӧм кындзи колӧ ӧтувтны том йӧзӧс общественнӧй котыръясӧ, кыдзи пример вылӧ, комсомол, а тшӧтш пыртны ӧтувъя образовательнӧй стандартъяс». Ветеранъяскӧд сёрнитӧм бӧрын республикаса Юралысь козьналіс налы чайник-термос. {Kodko @ Висерын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} ВИСЕРЫН Неважӧн «Кӧрткерӧсскӧй» ПО-лӧн Висерса вузасянінын помасисны дзоньтася уджъяс. Кыдзи и юӧртліс водзын Анна Габова, ПО-ӧн веськӧдлысь, тані воссис мебельнӧй салон. Водзын кӧ татысь позьӧ нин вӧлі ньӧбны керка кӧлуй, то ӧні вузӧс вылын эмбурыс нӧшта на лои уна. Тайӧ, дерт, зэв буртор. Ӧд сиктсалы оз нин ков быд пӧрйӧ мунны карӧ либӧ юрсиктӧ. {Лина Канева @ Киподтуя аньяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} КИПОДТУЯ АНЬЯС Шойнаты сиктын олӧ Ольга Макарова (Надеева). Тайӧ аньсӧ август тӧлысь заводитчигӧн ме кори краситны олан жырысь ӧшинь рамаяс. А мӧд киподтуя ань, Надежда Юрченко, дзоньталіс меным кильчӧ. Кыкнан нывбабаыс сэтшӧм ӧккуратнӧя да мича вӧчисны, быттьӧ нэмсӧ уджавлӧмаӧсь краситчысьӧн да стрӧитчысьӧн. Став сьӧлӧмсянь висьтала аньяслы ыджыд аттьӧ да сиа дзоньвидзалун. [Лина КАНЕВА] {Kodko @ Коми кӧлысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} КОМИ КӦЛЫСЬ Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧс районса загсын кыпыда гижӧдісны выль семья. Евгения Михайловалӧн да Сергей Пименовлӧн кӧлысь буретш лои сиӧма Коми Республикалы 90 во тырӧмлы, и нуӧдісны сійӧс коми кыв вылын да коми йӧзкостса обрядъяс серти. Ёртъяскӧд да рӧдвужъяскӧд том гозъяӧс чолӧмавны воисны — райадминистрацияысь веськӧдлысьлысь могъяс олӧмӧ пӧртысь Василий Гончаренко, районса юралысьлы медводдза отсасьысь Анатолий Кулаков, райсӧветса депутат Эдуард Тийду да «Единая Россия» партиялӧн Кӧрткерӧс районса юкӧнӧн веськӧдлысь Татьяна Михаилова. Быдӧн сиисны том йӧзлы крепыд олӧм, чужтыны челядьӧс да овны ӧтсӧгласӧн да ӧта-мӧдӧс радейтӧмӧн. Чолӧмалӧмъяс дорӧ гӧсьтъяс козьналісны козинъяс да дзоридзьяс. {Kodko @ Повзьӧдчис @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} ПОВЗЬӦДЧИС Вӧскресенньӧ рытӧ гым-чард ёна и повзьӧдчис Нёбдінын. Матӧ куим час ӧшаліс са сьӧд кымӧр сикт весьтын. Помтӧг сяркйӧдчис чардби, оравтӧг гымаліс. Быттьӧ война кадся тыш муніс. А медбӧрын, мед дырджык коляс йӧз вежӧрӧ, сяркнитіс гырысь шер. Тӧла кӧ вӧлі, эськӧ ӧшиньяс пасьмунісны. Рӧзӧритіс льӧм, пелысь да жовпу, чегис гоз-мӧд пу, куштіс помидор кустъяс, чегъяліс кабачки. Тӧрыт асыв туй пасьтала тыдалісны разалӧм нырсьӧм тусьяс, а шер изъяс эз сывны пӧшти лун шӧрӧдз. {Елизавета Макарова @ Рӧдлӧн меддонатор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} РӦДЛӦН МЕДДОНАТОР Кута киын важмӧм нин кабала чукӧр да чусмыштӧм снимок. Тайӧ ставыс, мый коли рӧдняыслы Павел Александрович Киселёвсянь (Васьӧ Ӧльӧксан Павел, сиктса ногӧн кӧ). Босьтӧмаӧсь война вылӧ 1941-ӧд вося июнь 24 лунӧ. А кӧкъямыс тӧлысь мысти чужӧма ныв, коді и видзӧ тайӧ документъяссӧ. Эз аддзыв бать медводдза и медбӧръя кагасӧ, воши юӧрттӧг 1942-ӧд вося ода-кора (май) тӧлысьӧ. Гижӧма Павел быд прӧст здукӧ, кӧть вит-квайт кыв. Пырджык вӧлӧм гижӧ рочӧн, коминас гежӧдджыка. И быд гижӧд помын быть лыддьӧдлӧ став рӧдвужсӧ да ыстӧ чолӧм. А ӧд аслас 8 чоя-вока, гӧтырыслӧн — 7, дзик быдӧнлӧн керка тыр челядь. Некодӧс оз вунӧд, весиг кизь кодьяссӧ ним-овъясӧн пасйӧ. Наысь пӧ, медъёна гаж бырӧ, быттьӧ аслам. Сэтшӧма челядьсӧ радейтӧма, а ассьыс эз и аддзыв. Медпервой Павеллысь призывсӧ велӧдыштӧмаӧсь Вологдаын. А сэсся, письмӧяс серти, тышкасьӧма Рытыв-Войвывса фронт вылын. Адресыс — П. П. 1483, 298 сапернӧй полк, 8 рота. Пасъяла дженьыдика сылысь письмӧяс. «... Лыдӧн ёна чинім, петкӧдісны тылӧ шойччӧг вылӧ. Фронтсянь 12 километр, муркӧдчӧмыс кылӧ. Маша, кутшӧм налог мынтан? Сетӧны оз кокньӧд наысь, кыдзи воюйтысь верӧс вӧсна?... Тані эм телепон, гудӧк, книгаяс, вердӧны пӧтӧса. Сетӧны быд тӧлысь 25 шайт. Нинӧм мен оз ков, ставсӧ тіянлы мӧдӧда, мед кокньӧдыштны...» 1942-ӧд вося урасьӧм (февраль) тӧлысь. «...» 1942-ӧд вося рака (март) тӧлысь. «...» Колӧ шуны, мый тайӧ жӧ кадӧ фронт вылын вӧліны Василей вокыс Володя пиыскӧд да Анна чойыслӧн верӧсыс да кык пи. Васьӧ тшӧтш вошӧма юӧрттӧг. Мӧд вок, Ваньӧ Ӧльӧксан Мишӧӧс, куимысь заводитӧмаӧсь босьтны да пыр дорйӧмаӧсь удж вывсяньыс. Бур механик вӧлӧма, медбӧръяысьсӧ начальникыс весиг обкомӧдз волӧма. Колӧ пӧ ӧд и том зонъяссӧ бура велӧдны техникаас. Сэтшӧм вӧлӧма шудыс — тылын лун и вой мырсьыны. Помланьыс быд письмӧын Павел ыдждӧдлӧ пузчужӧм нывсӧ Альбиночка Павловнаӧн. 1942-ӧд вося кос му (апрель) тӧлысь. «Мӧдӧді 65 шайт дзик Альбиночка Павловналы. Машук видз асьтӧ да нылукӧс. Береги хлеб. Война может еще долго будет, и я может, погибну, ничего не известно. Где-то в овине висит перина, мамлӧн на. Сет сійӧс Ӧдя чойлы, найӧ зэв унаӧнӧсь, кыдзи бара олӧны?» «Некымын лун кежлӧ нулісны велӧдчыны саперӧ. Бара ӧтлаасим Павел Миш Мишкӧд. Пывсим. Пӧлучиті письмӧ Володясянь (племянникыс — Е. М,), сійӧ Устюгын, велӧдчӧ жӧ воюйтны... Ёна жӧ нин быри гаж Пезмӧгысь, став уважаемӧй рӧдняысь. Локта кӧ ловйӧн гортӧ! Но, дерт, кодлӧн кутшӧм счассьӧ. Ошйысьны нинӧмӧн, кӧть эськӧ эг на ранитчыв, но кымынӧн нин усины, унаӧн вошины, уна пуля и менӧ корсьӧ...» Медбӧръя письмӧсӧ гижӧма 1942-ӧд вося кос му (апрель) 27 лунӧ. «Гӧгӧрвоа, кутшӧм сьӧкыд тіянлы, а миянлы тані абу жӧ кокньыд, но нинӧмӧн ог вермы отсавны...» И бара лыддьӧдлӧ став рӧднясӧ, ыстӧ налы чолӧм. А регыд, май тӧлысьӧ, вошӧ юӧрттӧг, кыдзи и Василий вокыс. Код тӧдас, кӧні 69 во нин куйлӧны лыясыс, кыдзи медбӧръя тышыс муніс, вежӧр воштігас мый син водзас воліс?... Эз тӧд салдат, мый водзын лоӧ Сталинград, Курск, весь Европасӧ мездӧм, Берлин пидзӧс вылӧ сувтӧдӧм. Мый эз весьшӧрӧ ловнысӧ сетны, лоӧ и Победа лун. А мый Маша да Альбина? Кыдзи и ставӧн, сідз и найӧ: колхозын, скӧт дорын, вӧрын, сплавын, сӧн нюжавмӧн удж, тшыг нисьӧ пӧт олӧм. А пенсия вылӧ Мария Михайловна петіс сэк, кор Хрущев дырйи кутісны мынтыны пенсия, сетны шойччан лунъяс. Вичмӧдіс сылы государство став мырсьӧмысь, кынмалӧмысь, нёйкӧдчӧмысь 23 шайт 80 ур. Кыдзи и мукӧд, ань пуктіс ассьыс пай Победа дорӧмӧ. Некутшӧм кокньӧдтӧг мынтіс поставка. Рам вӧлі да неграмотнӧй, некор некытчӧ эз шыасьлы отсӧгла. А война кадӧ чужлӧм нывка оліс-быдмис кыдзи и став сиктса челядь. Ӧтка кага, дерт, омӧльджыка тшыгъяліс. Водзысь водз заводитіс отсасьны мамыслы — дӧзьӧритны скӧт, тшӧтш сюри кынмалӧм вӧрын да сплавын... Кор 50-ӧд вояс помын сиктса том йӧзлы сеталісны паспорт, томулов уськӧдчис сиктысь. Коді велӧдчыны, коді уджавны. Муніс и Аля колхозысь Ижмаӧ велӧдчыны бригадирӧ. Но бӧр локтіс гортас. Сэки бригадирыд вӧлі керкаысь керкаӧ ветлӧдлӧ удж вылӧ нарадитны. А мӧдӧдны некодӧс пӧшти. Сьӧкыд кадӧ пессьӧмаяс вӧлӧм шуӧны, мед пӧ сэсся том йӧз уджаласны. А найӧ этшаӧнӧсь. Стрӧка сюри да Альбина тшӧтш карӧ веськӧдчис. Тані и семья котыртчис, челядь быдмисны, ӧнӧдз на олӧны сійӧ керкаас, кодӧс асьныс кыпӧдлісны. Стажыс аньлӧн повзьымӧн, а пенсияыс муртса 7 сюрс шайт. Ӧні надзӧникӧн кыпӧдӧны сёрни война дырся челядьлы отсӧг сетӧм йылысь. Оз эскыссьы. Донаысь дона вижӧдӧм, роймунӧм, ёна нин вушйӧм лист бокъяс. Кодлы найӧ ковмасны водзӧ вылӧ? Лыддян да быттьӧ порок дукӧн ӧвтыштас, тышлӧн йиркакылӧмыс кылыштас. Быд строкаын горт да рӧдвуж вӧсна шогсьӧм, да сӧмын кык-куим кыв, мый фронт вылын сьӧкыд. Ачыс нин олӧма Альбиночка Павловна, кыдзи батьыс ыдждӧдліс, кадысь кадӧ зэв виччысьӧмӧн видлавлӧ письмӧяссӧ, синсӧ моз видзӧ. Кутӧны тӧд вылас став йӧзыс Павел Александровичлысь шаньлунсӧ, найӧс радейтӧмсӧ, Рӧдина вӧсна пӧгибнитӧмсӧ. Павел Александрович — менам чож. [Елизавета Макарова] {Ядвига Зелинская @ Уджач да зіль @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} УДЖАЧ ДА ЗІЛЬ Пезмӧгын мир туйсянь неуна бокынджык сулалӧ зэв ён керка. Жыръясыс керка пытшкас зэв сӧстӧмӧсь, краситӧм джоджӧ вольсалӧма мича джодждӧра. Гажӧдӧ син и керка йӧр: гӧгӧр быдмӧ мичаысь мича дзоридз, парник пытшкын ӧшалӧны ӧгуреч да помидор. И ставнас тайӧн ноксьӧ, дӧзьӧритӧ быдмӧгъяс Нина Дмитриевна Кутькина, 77 арӧса ань. — Ставсӧ на ачым верма вӧчны, — юксьӧ мекӧд нывбаба. — И скӧттӧ на видза: кык кӧза, гоз-мӧд кролик, чипан. Эм и кань, и пон. Ставнысӧ колӧ вердны, дӧзьӧритны. Ме ас кежысь мӧвпала: мыйла тайӧ колӧ олӧма аньлы? — Луныс оз коль, ог кӧ нинӧм вӧч, — водзӧ висьтасьӧ Дмитриевна. — Карӧ ветла ныв-зять дорӧ да ӧдва и виччыся, кор войыс коляс. Ёна жӧ дыр карсаясыд радейтӧны узьны. Нина Дмитриевналы уджыд ичӧтсянь сюрлі. Мамыс зілис колхозын, и нывка пыр отсасис сылы. — 1941-ӧд вося июнь 22 лунӧ радио пыр юӧртісны, мый заводитчис война, — юксьӧ Н. Кутькина. — Менӧ тайӧ юӧрыд ёна эз вӧрзьӧд, а мамӧ кутіс причитайтны: «Семёнтӧ (менам ыджыд вок) война вылӧ нуасны». И збыль, регыд мысти и нуисны. Война помасьӧм бӧрын сійӧ бӧр локтіс гортӧ, ӧні олӧ Пезмӧгын, войнаса ветеранъяс пиысь дзик ӧтнас нин коли. Ёна жӧ и сьӧкыд вӧлі война воястӧ. Но тшыгйӧн эг олӧй. Война помасьӧм бӧрын Нина пырӧ велӧдчыны школаӧ, помалӧ сизим класс. А сэсся кӧкъямыс том нывкаӧс, на лыдын вӧлі и Дмитриевна, ыстӧны уджавны вӧрӧ. Гожӧмнас вӧчисны туй, тӧлын — кер кыскалісны, тулыснас, сплав дырйи — бона видзисны. — Кык во вӧрад уджалі, — висьталӧ Нина Дмитриевна. — А сэсся менӧ кораліс Пезмӧгса зон, Иван, и петі верӧс сайӧ да зіли колхозын. Медводз мӧс лысьтысьӧн вӧлі, видзлі куканьясӧс, коркӧ кад бригадиралі градвыв пуктас быдтан котырын, уджалышті складын, а бӧръя ӧкмыс да во джынсӧ, пенсия вылӧ петтӧдз, зіли совхозса детсадйын веськӧдлысьӧн. Нина Дмитриевна бур кывйӧн казьтылӧ уджалан вояс да ассьыс уджъёртъясӧс. Аслас верӧскӧд, Иван Петровичкӧд, Дмитриевна быдтісны 8 челядьӧс: куим ныв да вит зонмӧс. Ӧні ставныс олӧны ас олӧмӧн, уджалӧны. Пияныс ставныс механизаторъяс, а нывъясыс: Вера — электрик, Валя — связист, Таня — медработник да кагульнича. Челядь тшӧкыда волывлӧны мам дорас. Батьыс кувсьыліс 24 во сайын. Гажӧдӧны Дмитриевнаӧс и внук-внучкаяс, найӧ сылӧн — 15, а нӧшта на и 9 правнук да правнучка. Сиа Нина Дмитриевналы да сылӧн ыджыд семьялы дзоньвидзалун да тыр-бур олӧм. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ] {Kodko @ Ыджыд сьӧлӧма ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-16.} ЫДЖЫД СЬӦЛӦМА АНЬ Ми, Кӧрткерӧсса йӧзкост театрса котыр, став сьӧлӧмсянь висьталам ыджыд аттьӧ «Керӧс» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Мария Валентиновна Ветошкиналы. Сора 16 лунӧ ми коллективӧн ветлім спектакльӧн овмӧдчӧминса сикт-посёлокӧ. Луныс вӧлі жар, Кӧрткерӧссянь Керӧсӧдз туй вуджим 3 час. Дерт жӧ, зэв ёна мудзим. Но, кор воим Керӧсӧ, миянӧс зэв бура вочааліс Мария Валентиновна. Сійӧ юктӧдіс туйвывсаӧс тшайӧн, чӧсмӧдліс быдсяма пӧжаснас. Шойччыштӧм бӧрын ми бара петім туйӧ, Уръёльӧ. Миянкӧд тшӧтш муніс и Мария Валентиновна. Кор воим места вылӧ, ми заводитім дасьтысьны спектакль петкӧдчӧмӧ, а Мария Валентиновна сэк костті чукӧртӧма посёлоксаӧс клубӧ. Кутшӧм жӧ вӧлі нимкодь, кор аддзим, мый миянлысь коми кыв вылын петкӧдчӧм видзӧдны воӧма пӧшти став олысьыс. Залыс вӧлі тыр, кӧть эськӧ посёлокын унджык олысьыс рочӧсь. Бура уна видзӧдысь вӧлі тшӧтш и Керӧсын, кытчӧ ми воим Уръёльын петкӧдчӧм бӧрын. Миян коллектив висьталӧ Мария Валентиновналы сӧмын бур кывъяс, зэв ыджыд аттьӧ да муӧдз копыр. Эмӧсь на тай коми му вылас татшӧм ыджыд сьӧлӧма да бур мӧвпъяса шань нывбабаяс. Татшӧм йӧзыслы и колӧ уджавны юрнуӧдысьнад. Быд сиктын кӧ вӧлі татшӧм юралысь, кыдз Мария Валентиновна, гашкӧ, и олӧмыс вӧлі бурджык и культура дорас йӧзыс матыстчисны мӧд ног. Ми пыр кутам кутны тӧд вылын Керӧсӧ ветлӧм, ӧд быттьӧ гортӧ волім. [Катерина ВАЛЛ, Анастасия КАЗАКОВА да мукӧд.] {Kodko @ Веськӧдӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ВЕСЬКӦДӦМ «Звезда» газетлӧн 94-ӧд номерын (моз 16 лунся), 3-ӧд лист бокын «Ыджыд сьӧлӧма ань» гижӧд улын авторлӧн ним «Катерина ВАЛЛ...» пыдди колӧ лыддьыны «Капитолина ВАЛЛ...». Прӧща корам авторлысь да лыддьысьысьяслысь. {Kodko @ Водзӧ волысясны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ВОДЗӦ ВОЛЫСЯСНЫ Кольӧм шойччан лунъясӧ миян районса 8 морта делегация ветліс Кулӧмдін районӧ. Юрсиктса, Пезмӧгса, Визябӧжса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс волісны Дереваннӧйӧ, Ручӧ, Аныбӧ да Ичӧт Аныбӧ. Дереваннӧйын муніс ыджыд аддзысьлӧм Кулӧмдін районса пенсионер-ветеранъяскӧд. Ёрта сёрниын юксисны удж опытӧн. Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Анатолий Кулаков тӧдмӧдіс чукӧртчӧмаӧс аслас кывбуръясӧн, сьыланкывъясӧн. Миян делегация сідзжӧ пыраліс и Дереваннӧйса музейӧ. Пасъям, мый тайӧ музейын чукӧртӧмаӧсь материалъяс миян земляк Виттор Савин йылысь. Аддзысьлӧм помын удж кузя ёртъяс сёрнитчисны нӧштаысь чукӧртчылӧм йылысь. Сідз, кулӧмдінсаяс кӧсйысисны волыны Кӧрткерӧсӧ тавося кӧч (сентябрь) тӧлысьӧ. Сэки юрсиктын нуӧдасны ветеранъяслысь спортивно-туристскӧй фестиваль. Казьтыштам, таво кулӧмдінса гӧсьтъяс волісны нин миян районӧ. Найӧ аддзысьлісны Нёбдін сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяскӧд. {Kodko @ Гажӧдчисны мича шляпаясӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ГАЖӦДЧИСНЫ МИЧА ШЛЯПАЯСӦН Висерын республикалысь Лун пасйисны «Олӧ менам Республика» ним улын гажӧдчӧмӧн. Кыпыд гажлун пансис сикт овмӧдчӧминса администрацияӧн веськӧдлысь Анна Поповалӧн чолӧмалӧмсянь. Сійӧ лыддис республика артман воӧ Виктор Савинӧн гижӧм «Югыд туй» кывбур. Сылӧн кывъясыс зэв лӧсялӧны ӧнія кадлы. Сэсся гаж котыртысьяс нуӧдісны конкурсъяс: шляпаяслысь — «Дело в шляпе», снимокъяслысь — «Мы — частичка Республики». Сиктса олысьяс петкӧдлісны кужӧмлунсӧ шляпаяс вӧчалӧмын. Медмичаа артмӧма Аня Поповалӧн, Даша Габовалӧн да Таисия Михайловалӧн (тайӧ кык нылыс вӧчасьӧмаӧсь мамъясныскӧд). Конкурсын петкӧдчысьясӧс пасйисны юмов козинъясӧн. Снимокъяслӧн конкурсӧ пырӧдчисны Виктория Михайловалӧн, Светлана Габовалӧн да Вероника Новородскаялӧн семьяяс. Видзӧдысьясӧс гажӧдісны мероприятие нуӧдысьяс Светлана да Екатерина Габоваяс. Найӧ бура петкӧдчисны и ордйысьӧм-вермасьӧмъясын. Найӧс да и мукӧд конкурсантӧс сідзжӧ пасйисны юмов козинъясӧн. {Любовь Мирошниченко @ Олам ыджыд ёрта керкаын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ОЛАМ ЫДЖЫД ЁРТА КЕРКАЫН Республикалӧн тшупӧда пас водзын ми сёрнитім КР-са войтырсикас политика кузя министр Галина Габушевакӧд. — Галина Ивановна, 90 во сайын Комиын олісны кызвыныс ас йӧз, а вӧвлӧм СССР-ысь локтӧмаыс вӧлі зэв этша. Талун республикаын — сё сайӧ войтырсикас. Кыдзи, тайӧс артыштӧмӧн, республикаын сӧвмӧ войтырсикас политика? — Коми республика пыр нималӧ торъя кужӧмлунӧн тані олысь йӧзлысь национально-культурнӧй нырччӧмсӧ сӧвмӧдӧмӧн да отсалӧмӧн. Миян республикаын олӧны 130 сайӧ войтырсикас: налӧн быдӧнлӧн аслыспӧлӧс культура, оланног, история. И тані вӧчӧма ставсӧ, медым видзны да сӧвмӧдны налысь культура оланногсӧ. Тайӧ, дерт, тӧдчӧ республикалӧн общественно-политическӧй олӧмын. Уна войтырсикас Россиялӧн вой-выв пельӧсын ми важысянь олам ёрта да зык-вентӧг. Войтырсикас политика кузя министерстволӧн медшӧр могӧн лоӧ ӧтувтны республикалысь став вынъяс да позянлунъяс (власьт органъяс, ӧтмунӧмъяс, ӧтйӧза организацияяс, учреждениеяс, национально-культурнӧй да религиознӧй котыръяс, йӧзӧс) шӧр мог пӧртӧмӧ — видзны лӧньлун да мир, медым муным сӧвмис да бура овсис и комилы, и мукӧд кывъя йӧзлы, коді тані чужис, олӧ да уджалӧ, кодлы Коми лоис асӧн. Такӧд йитӧдын меным нимкодь, мый Кӧрткерӧс районса чужан Шойнатыын медводдзаысь нуӧдісны «Коми Республика миянӧс ӧтувтіс» ним улын фестиваль, кодӧс сиисны республикалы 90 во тырӧмлы. Шойнаты школаса велӧдчысьяс ӧтув национально-культурнӧй автономияясӧ пырысьяскӧд петкӧдлісны, кыдзи мирын да ӧтсӧгласӧн олӧны миян республикаын войтыр. — Ті быдминныд коми семьяын да бура сёрнитанныд чужан кыв вылын. И республикаын унатор вӧчсьӧ коми кыв видзӧм могысь. Тіян серти, мый колӧ, медым томулов видзисны кыв да вуджӧдісны челядьныслы? — Ме бура сёрнита комиӧн, ӧд коми кыв меным чужан, ас. Шойнатыын, кӧні ме чужи да быдми, роч сёрни кывлім шочаджыка коми дорысь. Ӧні унатор вежсис, талун томулов оз вермыны овны интернеттӧг. Та серти мӧвпала да коми кыв нинӧмӧн оз торъяв мӧд кывъясысь: сійӧс водзӧ сӧвмӧдӧм могысь колӧ пыртны выль технологияяс. И тайӧ медшӧр нырвизь Министерстволӧн уджын. Гӧгӧрвоана, мый выльпыртӧм технологияяс уджалӧны водзӧ олӧм бурмӧдӧм могысь, а том войтыр лоӧны мыджӧдӧн государстволӧн сӧвмӧмын. Но тӧдчӧда, мый некутшӧм выльтор оз кут уджавны кывйӧн сёрнитысьяслӧн водзмӧстчытӧг. А коми кыв видзӧм боксянь кӧрткерӧссаяс республикаын ёна водзынӧсь, таын ыджыд пайыс и районса «Звезда» газетлӧн. — Республикалы 90 во... Мый Тіянлы тайӧ пасыс, кыдзи мортлы, коді чужис-быдмис тані? — Меным Коми — чужан керка. Тані ме верстямми, сувті олан туйвизьӧ, аддзи ёртъясӧс, чужті нылӧс. Республикалӧн гӧгрӧс пас — тайӧ медводз вылӧ донъялӧм да пыдди пуктӧм найӧс, коді пуктісны подувсӧ войтыръяслӧн крепыд ёртасьӧмлы. Тайӧ гажлуныс ӧтувтӧ ставныссӧ, кодлы дона Коми Республика, коді гӧрдитчӧ ас муӧн, сылӧн паныдасьлытӧм вӧр-ваӧн, войтыр олӧмын нималан кадӧн, озыр оласногӧн да культураӧн, водзвывса олысьяслӧн вермӧмъясӧн да ӧніялӧн шедӧдӧмъясӧн. Талун Коми — уна сикас войтырлы ыджыд ёрта керка. Мед жӧ тайӧ керкаыс воысь воӧ лоас озырджык да мичаджык. Став сьӧлӧмсянь сиа Тіянлы, менам дона землякъяслы, тіян семьяяслы, миян чужан республикалы — бур, сӧгласӧн олӧм, шудлун да сӧвмыны-дзоридзавны! Донъялӧй да радейтӧй ас чужанінтӧ! Лоӧй шудаӧсь! Пыдди пуктана ёртъяс, кузь нэм да бур шуд, Тіянлы! [Дасьтіс Любовь МИРОШНИЧЕНКО. (Снимокыс rkomі.ru сайтысь).] {Kodko @ Пуктісны пожӧма аллея @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ПУКТІСНЫ ПОЖӦМА АЛЛЕЯ Кӧрткерӧсса Мӧдӧд участокын казьтылана крест дорысь неылын пуктісны пожӧма аллея. Таын водзмӧстчисны районын немеч культурно-национальнӧй автономия петкӧдлысьяс, сикт овмӧдчӧминса администрацияын уджалысьяс, чужан му да история туялысьяс, юрсиктса олысьяс. Пуяс пуктӧмсӧ сиисны россияса немечьясӧс странаысь вӧтлӧмсянь (депортируйтӧмсянь) 70 во тырӧмлы. — Тайӧ историяын зэв шог вӧвлӧмтор, и тайӧс оз позь вунӧдны, — казьтылана митинг восьтігӧн висьталіс Геннадий Унгефуг, немеч культурно-национальнӧй автономиялӧн районса юкӧнӧн веськӧдлысь. — Войвылӧ россияса немечьясӧс медводз вайисны Поволжьеысь, а бӧрынджык и мукӧд обласьтъясысь. Чужанінъясысь нетшыштісны уна сюрс мортӧс... Ӧні тані шойна, кӧні куйлӧны оз сӧмын россияса немечьяс, но и литовечьяс, полякъяс да нӧшта мукӧд войтырсикас. Найӧ вуджисны вывті сьӧкыд олӧм, бертісны сьӧкыд удж... Медым миян челядь, выль кӧлена эз вунӧдны та йылысь и шуим — пуктыны пуяс. Найӧ лоасны казьтӧдӧн водзӧ олысьяслы. Крестысь неылын, восьса инын, лои пуктӧма 70 пожӧм. Найӧ нэриникӧсь на, но вояс мысти лоасны ёнӧсь, кыдзи йӧзлӧн крепыд паметь. {Kodko @ Регыд школаӧ! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} РЕГЫД ШКОЛАӦ! Аскомысь заводитчас выль велӧдчан во. Кузь шойччӧм бӧрын челядь пуксясны партаяс сайӧ да выль вынъясӧн босьтчасны кывкутана уджӧ — велӧдчӧмӧ. Зэв окота мунны школаӧ и Кӧрткерӧсысь Богдан Мишаринлы (снимокын). Сылы нимкодь, мый регыд лоас медводдза классын велӧдчысьӧн, тӧдмасяс велӧдыськӧд да выль ёртъяскӧд, быд лун кутас ӧкмӧдны тӧдӧмлунъяс. Богданлӧн велӧдчӧм кежлӧ ставыс нин дась. Меліа тэчӧма нин портпельӧ тетрадь да ручка-карандаш. Чолӧмалам став ныв-зонпосниӧс велӧдчан во заводитчӧмӧн. Сиам бура велӧдчыны да сӧвмыны! {Kodko @ Шоныд сьӧлӧма да шань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ШОНЫД СЬӦЛӦМА ДА ШАНЬ Кузь нэмтӧ быд ногыс лоӧ овны, уна вож да чукыль паныдасьлӧ. Быдсяма олӧмыс вӧвлі и Ефросинья Васильевна Михайловалӧн. Ӧд 95 арӧс тыртӧ. Мича да шань ныв быдмис мамыслӧн — Вась Паладьлӧн. Ефросинья вӧлі коймӧд, медічӧт. Быдмисны ыджыд ай ордас, Тюле Васьӧн шулӧмаӧсь. Ӧкмыс челядь вӧлӧма сылӧн: 6 ныв да 3 пи. Ас овмӧс вӧлі — вӧв, мӧс, ыжъяс, видз-му. Ичӧтсянь уджалісны ӧтвыв, уджысь некод эз повлы. Ефросинья Васильевна казьтылӧ: «Айӧ (ыджыд батьыс) зэв зіль вӧлі, пӧрысьладор вичкоын сэсся стӧрӧжаліс, миянӧс быд бурас велӧдіс. Школаын велӧдчи 4-ӧд классӧдз. Кӧмкотыд эз вӧв. Гырысьяс мунасны уджавны, а ме ыджыд кыс тшайпод кӧмала да школаӧ котӧрта. Пыра классӧ, чужъя кыстӧ да кӧмтӧг пукала. Кокыд пыр кынмӧ. Гашкӧ, ӧні сійӧн оз и новлӧдлы. Дерт, кынмӧмыд ёна на сюрлі. Война дырйи карӧ груз новлӧдлі, вель кӧдзыд вӧлі. Ичӧтсянь сэсся кага видзны сетлісны: Лесник Ӧньӧлысь, Ногӧ Якӧвлысь видзлі, Емельын мамлӧн чой оліс, верӧсыс вӧрӧ вошлі, сылысь видзи. Платтьӧ, кӧмкот сетасны — и мен нимкодь. Арнад мӧсъяс видзлі видз вылын. Ассьыным лысьта да Кӧрман Петырлысь. Найӧ орчча видзьясын пуктысьлісны. Лым усьтӧдз мӧсъясӧс йирӧдлім. Картупель керӧм бӧрын воліс Петырлӧн гӧтырыс — Домна. Сійӧ заводитас йӧлӧн ноксьыны, а менӧ ыстас вӧвъясӧс корсьны. Найӧ сэн жӧ кынӧмпӧт корсисны. Ёна вӧлі радейта скачӧн ветлыны. А сэсся и колхозъяс котыртчыны мӧдісны. Унаӧн эз кӧсйыны пырны, но олӧмыс тшӧктіс. Айӧ пырис жӧ. Ыжъяс, вӧв нуим колхозӧ. Серука вӧв миян вӧлі — зэв ён, мича. Быдӧн удж вылад сійӧс окотитісны босьтны. Ме 14 арӧссянь колхозад и уджалі. Быд удж сэні вӧчлі 60 арӧсӧдз, пенсия вылӧ петтӧдз. Уллянаӧ весиг мӧдӧдлісны, мед веськӧдлыны фермаӧн». Ефросинья Васильевна кык во уджалӧма скӧт картаӧн веськӧдлысьӧн. Турунтӧ веситан-примитан, сэсся юклан мӧс-кук лыд серти. Бӧрынджык и мукӧд удж вичмис. Коли кад, том ныв быдмис-мичмис. Зонъяс кыйкъялісны-видзӧдлісны сы вылӧ пыр тшӧкыдджыка. Оньӧ нима зон сьӧлӧм вылас воис, колльӧдчыны мӧдісны. А сэсся коркӧ и бать-мамыскӧд корасьны воис. Ӧтка пи вӧлі. Тадзи артмис выль семья. Ӧтлаын ставӧн олісны, ӧтсӧгласӧн. Ныв чужис, Маяӧн нимтісны. Пӧль-пӧчлы зэв нимкодь. Ёна лелькуйтісны внучкасӧ. Кык во олісны-быдтысисны. Том гозъя гижсьӧм йылысь эз и мӧвпыштлыны. Ставыс быттьӧ тыр-бур вӧлі. 1940-ӧд воын Оньӧ Жижевӧс босьтісны служитны. Коли Ефросинья верӧс бать-мамкӧд да нылыскӧд. А сэсся война грымӧбтіс. Сьӧд лунъяс да вояс пуксисны. Уджалісны пемыдсянь пемыдӧдз. Нывбабаяс быдтісны фронтлы нянь, видзисны скӧт. Том нывбаба эз лэччысь мӧс видзӧмысь. Верӧслӧн бать война медбӧръя воас чорыда висьмис — эз вермы ветлӧдлыны. Омӧльтчис и мамыс. Нывбабалы ёна отсасисны чойясыс. Дугдісны Ефросиньяӧс грузӧн карӧ ыстыны. Му вылын вӧнясьӧ, а орччӧн бабыс (верӧслӧн мамыс) пукалӧ. Некытчӧ эновтны. Верӧсыс воис гортӧ 1947 воын. Сизим во виччысис нывбаба, ӧтнас бергӧдіс ставсӧ. Сӧмын тай сійӧс оз лыддьыны войнаса участниклӧн дӧваӧн, некутшӧм кокньӧдъяс абуӧсь, тылса ветеран кындзи. Ефросинья Васильевна ордын квартируйтлісны вель уна велӧдысь, бурдӧдысь. Сійӧ пыр рам да шань. Ставӧн бурӧн казьтылӧны, кодсюрӧ ылісянь на видлыны волӧны. Ӧні олӧма морт олӧ ӧтнас. Но пыр орччӧнӧсь нылыс да внук-внучкаыс. Пиыслӧн (водз кувсис) челядь оз вунӧдны бабсӧ. И мед на Ефросинья Васильевна олас дзоньвидза да тыртас 100 арӧс. {Елизавета Макарова @ Югзьӧдіс олӧмнымӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-08-30.} ЮГЗЬӦДІС ОЛӦМНЫМӦС «...». Тайӧ кывбурсӧ гижис 1925-ӧд воӧ М. В. Исаковский, а регыд сійӧ лои сьыланкывйӧн. Сэки нин Россия выныштчис заводитны электрифицируйтны странаӧс. Но ыджыд война торкис ставсӧ, шыбитіс миянӧс уна во бӧрӧ. Коми сиктъясӧ би воис сӧмын 50-ӧд воясӧ. Унаӧн на помнитам битӧм кадсӧ. Картаясын, школаын, клуб-читальняын лампаяс, быдлаын кипом удж. Олан керкаяс ӧшиньясын муртса чусалӧ, улич вылын сап пемыд. Да содта татчӧ — сэкся няйт лӧсьӧдтӧм туйяс! Кино петкӧдлӧны да йӧв лэдзӧны движокӧн. И ставыс. Ода кора (май) 1955 воӧ Пезмӧгӧ воис том йӧзлӧн неыджыд чукӧр. Веськӧдліс наӧн 101 номера мехколоннаысь специалист, Вологдаын чужлӧм морт, В. И. Виноградов. Босьтчисны нюжӧдны сиктын би линия. Ӧні на Владимир Иванович любӧпырысь казьтылӧ сійӧ кадсӧ. Нёль пурӧн воис Эжва кузя вӧр. Колӧ вӧлі сійӧс перйыны ваысь, катлыны, разӧдны колана местаясӧ. Техника колхозын жебиник, оз тырмы. Сӧмын на котыртчысь Приозёрнӧй лесопункт отсавліс. Гуяссӧ кодйылісны, дерт, кипомысь. Волывлісны отсасьны ремесленнӧй училищеса велӧдчысьяс. Интереснӧй удж гӧгӧр ӧдйӧ ӧкмисны и сиктса том йӧз. Проволока зэлӧдлісны лебёдка отсӧгӧн. Колӧ вӧлі гуяссӧ кодйыны 180 см судта, кодйылӧмаӧсь — 140 судта. Та понда тай столбъяс сулалісны тшем, эз пӧрласьлыны весиг ыджыд бушковъяс дырйи. Медся сьӧкыд вӧлӧма вичкодорса удж. Муыс изъя да нӧшта морт лыяс сюрласисны. Шыӧдчылісны дугӧдны таті уджъяс, но ыджыд чинаяс эз лэдзны. Нюжӧдӧй пӧ генплан серти. Кыпӧдісны 2 подстанция, 25 киловатта. Дерт, тайӧ регыд эз кут тырмыны. Медводз би югзис сельсӧветын, школаын, маслозаводын да клубын урасьӧм (февраль) 1956-ӧд воын. А сэсся улича бӧрся улича кутісны зонъяс сюявны би олан керкаясӧ. Унаысь кӧзяеваяс кинас и кокнас шенасисны, оз пӧ ков миянлы, пӧжар лоас, карасина лампанас кыдзкӧ олам. Бур кывъясӧн казьтылӧ Владимир Иванович ассьыс уджъёртъяссӧ: Гена Подюковӧс, Виталий Коюшевӧс, Гелий Каракчиевӧс, Василий Кутькинӧс (Ӧгрӧ Васьӧс), Николай Кутькинӧс (Тима Коляӧс), Станислав Коковкинӧс, фронт вылын нин быдпӧлӧс техникакӧд тӧдмасьӧм бур киподтуя мортъясӧс — Мефодий Степанович Турьевӧс да Василий Кыневӧс (Чутік Васьӧс), Алексей Киселёвӧс да мукӧдӧс. Ӧтчыд эз йӧртлыны отсӧгӧн. Найӧс аттьӧалӧмӧн эз ковмыв весиг ӧтчыд корлыны карысь техника дзоньтавны. 55 во. Ыджыд-ӧ кадколаст? А кыдзи ставыс вежсис би воӧм бӧрын! Чині сьӧкыд кипом удж. Югдіс челядь видзанінъясын. Сельпоӧ надзӧник заводитісны ваявны электроприборъяс. А ас керкаясын? Кыдзи нюмсорӧн казьтылӧ ветеран Э. И. Киселёва, воккӧд пӧ дзебсясьӧмысь вӧлі гортын ворсам. Би лои да дзебсьыны лои некытчӧ, весиг гӧбӧчӧ. Республикалы 90 во. Сиктъясӧ би воӧм вӧлі ыджыд воськов олӧм бурмӧдӧмын. Сиктлӧн чужан лунӧ казьтылісны и тайӧс. [Елизавета Макарова] {Kodko @ Вӧчисны кывкӧртӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-06.} ВӦЧИСНЫ КЫВКӦРТӦД Юяс видзӧм могысь районын лӧддза-номъя-моз тӧлысьясӧ муніс «Речная лента 2011» акция. Лои нуӧдӧма 29 субӧтник, кытчӧ пырӧдчылісны 350 морт, на пиын и 140 велӧдчысь. Акция дырйи весалӧмаӧсь 42,15 км кузьта, 20,5 гектар, йӧз шойччанінъяс (лыа инъяс, чери кыянінъяс, пыж сувтланінъяс да с. в.). Чукӧртӧмаӧсь да петкӧдӧмаӧсь матӧ 6,3 тонна лӧп-ёг (пластик, бумага, стеклӧ дозмук, пуысь да кӧртысь кӧлуй). Вӧр-ва видзан райкомитетӧн веськӧдлысь Станислав Коюшевлӧн висьталӧм серти, «Речная лентаын» таво водзмӧстчисны районса 15 сикт овмӧдчӧмин, а сідзжӧ «Лӧкчимдор» ООО, Кӧрткерӧсса лесничество, челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан районса Шӧрин, вӧр-ва видзан котырысь зільысьяс, Адзорӧмса нывбабаяслӧн да ветеранъяслӧн сӧветъяс, Пӧддельнӧйса, Одыбса да Кӧрткерӧсса школаяс. Конкурслӧн жюри лӧсьӧдіс 20 диплом да 2 кубок акцияын медбура петкӧдчысь организацияяслы да сикт овмӧдчӧминъяслы. Донъялысьяс шуисны кубокъясӧн да дипломъясӧн пасйыны «Пезмӧг» да «Пӧддельнӧй» сикт овмӧдчӧминъясӧс. Мукӧд водзмӧстчысьӧс Почёт грамотаясӧн да Аттьӧалана гижӧдъясӧн пасйӧм йылысь корӧм ыстӧма республикаса вӧр-ва видзан Министерствоӧ. {Kodko @ Веськаліс юкмӧсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-06.} ВЕСЬКАЛІС ЮКМӦСӦ Кӧч 1 лунӧ Додз сиктысь ӧти кӧзяйкалӧн мӧс уси юкмӧсӧ. Миян газет тӧдмаліс, мый пемӧс видзысь нывбаба вӧлӧм лэдзӧ сюруксӧ йирсьыны и горт дорсьыс вӧтлігӧн мӧскыд усяс джуджыд юкмӧсӧ (абу юан ваа). Ӧтнаслы ыджыд мӧскӧс не кыскыны, и ань шыӧдчӧма МЧС-лӧн юкӧнӧ. Но налӧн вотӧдз йӧрмӧм пемӧсӧс мездӧмаӧсь сиктса олысьяс. Мӧскӧс юкмӧсысь кыскӧмаӧсь трактор отсӧгӧн. Тайӧ лоӧмторйыс лоас бур наукаӧн мӧс видзысь кӧзяйкалы да и мукӧд пемӧс видзысьлы. Со кольӧм вежонӧ Адзорӧм дорын машина люкалӧма куканьӧс. Та бӧрын найӧ кутасны тӧдны, кытчӧ лэдзны сюрукъясныссӧ да бурджыка видзны-дӧзьӧритны. Antіf.ru сайтысь босьтӧм снимокын: тадзи вермис лоны, воис кӧ водзджык видзчысьтӧм лоӧмторысь мездан служба. {Ольга Печеницына @ Дона сиктлӧн чужан лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-06.} ДОНА СИКТЛӦН ЧУЖАН ЛУН Гожӧмлӧн медбӧръя шойччан лунӧ Шойнаты пасйис ассьыс «гӧгрӧс» пас. Арлыда нин миян муса сиктным. Та вӧсна гажыс муніс кыпыда да вежӧрӧ коляна. Ставыс заводитчис лун шӧр кадсянь. Шойнатыса томулов и олӧмаджык войтыр чукӧртчисны культура керка дорӧ: тані пансис кыпыд гаж (газетлӧн воддза номерын петаліс нин та йылысь юӧр). Зэв нимкодь вӧлі, мый зэв дыр ярманга «кыпыдаліс). Вузасисны ас вылӧ уджалысь Э. Тийдулӧн шыдӧсъясӧн, Кӧрткерӧсса йӧв заводлӧн вӧлӧгаӧн, уна сикас маӧн, шашлыкӧн, юмов «ватаӧн» да мукӧдторйӧн. Том йӧз песісны лы-сьӧмсӧ йӧзкостса ордйысьӧмъясын (найӧс нуӧдіс сиктса том йӧзлӧн сӧветӧн, спортклубӧн веськӧдлысь В. В. Сидоркин). Медводз ордйысисны черӧн шыбласьӧмӧн. Медвостерӧн вӧлӧма школаын велӧдысь А. А. Потапов. Чер жугавмӧн шыбласисны! Мӧд ордйысьӧм — гираяс шыблалӧм. Татшӧм сьӧкыдторйыд медылӧ «лэбис» 8-ӧд классын велӧдчысь Владислав Каневлӧн. И медбӧръя ордйысьӧм — пу дадьяс вомӧн чеччалӧм. Тані вермысьясӧн лоисны Илья Третьяков да Анна Сидоркина. Пасъя, мый Анна гаж кежлӧ сьӧлӧмсяньыс дасьтысьӧма: лои вермысьӧн и челядьлы коляска мичмӧдӧмын. Кык час лунсянь культура керкаын заводитчис концерт. Тайӧ пӧрйӧ бара на чуймӧдіс сценарийӧн худрук М. А. Ширяева. Сійӧ слӧймӧ да сяммӧ быдлаӧ: ачыс пуктас, ачыс ворсас, ачыс паськӧм дасьтас (дзик нин Нёбдінса Виттор моз). Ыджыд пайыс бур концерт лӧсьӧдӧмын и мукӧд уджалысьяслӧн: Т. Ф. Кучинскаялӧн, М. А. Кирушевалӧн, Н. Д. Шамрайлӧн. Том уджалысь Мария Кирушеваӧн артмӧдӧм «Эники-беники» котыр ёна и серам «перйыліс» ас сиктса да матігӧгӧрса войтырлысь. Та пӧрйӧ зэв аслыспӧлӧс да весиг зэв колана пырмунӧмъясыс налӧн вӧліны шензянаӧсь. Быд концерт дырйи водзмӧстчысь войтыр бара на петкӧдлісны кужӧмлунсӧ. Ни ӧти гаж оз кольлы Татьяна Микушеватӧг, сійӧ миян сиктса «народнӧй сьылысь». Мыла сьыланкывъясӧн петкӧдчисны и Елена Королёва, Ольга Каракчиева, Ольга Габова, Надежда Мишарина, Нина Мишарина, Татьяна Кучинская, ветеранъяслӧн хор. Челядь пиысь сьылісны Настя Сергеева да Игорь Панюков. Игорьлӧн «Русский вальс» сьылӧмыс артмис сэтшӧм бура, мый видзӧдысьяс «пӧсявлісны» и «кӧдзавлісны». Бӧрын весиг залысь оз вӧлі кӧсйыны лэдзны. А Мария Поповаысь (библиотекаын уджалысь) бурджыка коми кывбуръяс лыддьысьыс ӧдвакӧ сюрас! Тӧдчана выльтор вӧлі: медводдзаысь чолӧмалісны сикт сӧвмӧмӧ ыджыд пай пуктысь йӧзӧс. Налы сеталісны козинъяс да «Почётный гражданин сельского поселения «Сторожевск» ним сетан дипломъяс. На лыдӧ пырисны пыдди пуктана нёль морт: М. В. Канева, С. Л. Куликов, И. И. Савельев (куимнаныс дыр кад мывкыдсьӧдісны том войтырӧс, нуӧдісны ыджыд общественнӧй удж), В. В. Игнатова (больничаын бурдӧдысь). Сикт администрациясянь аттьӧалана письмӧясӧн пасйисны сиктса став веськӧдлысьсӧ да коммерческӧй юкӧнын водзмӧстчысьсӧ. Водзвыв нин сиктсаяслы вӧлі юӧртӧма «Лучшее подворье» конкурс йылысь. Медмича керка йӧр татшӧм ыджыд сиктысь бӧрйыны эз вӧв кокни. Но петан туйыс лои татшӧм: торъя нин шензьӧдана да аслыспӧлӧслунӧн ӧвтысь керка йӧр торйӧдны. На лыдӧ веськалісны Н. Е. Петрова — йӧрыс збыльысь «вӧйӧма» уна сикас дзоридз пиас; А. И. Канева — зэв аслыспӧлӧс юсьяс «уялӧны» ӧшинь улас; З. Г. Гевейлер — мыйыс сӧмын оз «шлопъяв», «чеччав» горт гӧгӧрас: пластик бутыльясысь да мукӧд шыбласысь «выль олысьяс», весиг мыръясыс «ловзьӧмаӧсь»; Т. К. Ивашева — выль пӧлӧс пуктасъяс красуйтчӧны да веж петкӧдлӧны; О. М. Федосеева — йӧрас ставыс шензьӧдана, кӧть синтӧ эн вештыв. А ӧд та вылӧ колӧ кад! Виктор Волков кӧть и том мужичӧй, а кутшӧма радейтӧ дзоридзьяс! Сійӧс, видзӧдӧмпырысь, дзоридзьясыс ёна жӧ радейтӧны. Сиктсаяс ёна нимкодясисны В. М. Королёвӧн лӧсьӧдӧм видеослайдъясӧн — тайӧ сиктса администрацияын уджалысьясӧн снимайтӧм мича йӧръяс (600 гӧгӧр снимок). Аттьӧалам сиктса ас вылӧ уджалысь Мария Латкинаӧс. Сійӧ медводз пондіс ваявны саженечьяс, декоративнӧй кустъяс да кӧйдыс. Дерт, сэсся сиктыд мичаммас! Сьӧлӧм вӧрзьӧдана тшупӧдӧн концерт дырйи вӧлі важ снимокъяс видзӧдӧм. Кутшӧмӧн вӧлі сикт, йӧзыс, олӧмыс... Таын водзмӧстчисны библиотекаын уджалысьяс. А сиктса музейӧн веськӧдлысь Г. И. Панюкова окотапырысь юксис тайӧ материалнас. Мичмӧдіс концертсӧ и «Карамель» йӧктан котыр (веськӧдлысьыс В. В. Агеева), Владислав Канев битбокс жанрын петкӧдчӧмнас. А гажсӧ нуӧдісны Валентина Попова да Яна Ширяева. Рытнас, 7 чассянь войӧдзыс, шойнатысаяс йӧктісны ывлавывса дискотека вылын. Весиг карысь воӧм ди-джейяс водзмӧстчисны. 80–90-ӧд воясся дискотека унаӧс «ловзьӧдліс». Праздник артмис. Збыльысь, тайӧ вӧлі ыджыд гаж, кодӧс пасйисны став сиктӧн и став сьӧлӧмсянь. Тайӧ висьталӧ сы йылысь, мый сиктса организацияяс костын эм ӧтувъялун да ёрта ёртӧс гӧгӧрвоӧм, кужӧмлунӧн да ыджыд сямӧн нуӧдӧмтор дорӧ матыстчӧм. А районысь воӧм гӧсьтъяслӧн чолӧмалӧмъясыс, бур кыв шуӧм-вӧзйӧмъясыс нӧшта на ышӧдасны бурас! [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА] {Kodko @ Козьналісны юӧра пӧвъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-06.} КОЗЬНАЛІСНЫ ЮӦРА ПӦВЪЯС Велӧдысьяслӧн моз тӧлысся чукӧртчылӧм дырйи сёрниыс муніс кольӧм велӧдчан воӧ школаяслӧн да детсадъяслӧн удж йылысь. А сідзжӧ видлалісны «Образование йылысь» выль Федеральнӧй оланпаслысь бала. Выль велӧдчан воӧн велӧдысьясӧс, мывкыдсьӧдысьясӧс чолӧмалісны районын велӧдӧмӧн веськӧдланінӧн юрнуӧдысь Юлия Савина, «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Николай Доломина да райсӧветӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александр Василевский. Найӧ сиисны ыджыд вермӧмъяс уджын, выль творческӧй шедӧдӧмъяс да аттьӧалісны велӧдӧм да велӧдчысьӧс сӧвмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь. Чукӧртчылӧм дырйи юркарысь «ТОYS» Вузасян Керкаысь гендиректор Андрей Тарасевич юӧртіс, мый миян районса быд школалы да детсадлы найӧ дасьтӧмаӧсь козин. Тайӧ юӧра пӧв (доска объявлений). Мичмӧдӧм пӧв серпасалӧма тӧвся да гожся серпасъясӧн, найӧ синмӧ шыбитчанаӧсь, уна рӧма сера. Сідзкӧ, сэтчӧ позьӧ ӧшӧдны волӧн кадлы лӧсялана юӧръяс. Школаын, классъясын олӧм йылысь, сикт овмӧдчӧминын выльторъяс да уна мукӧдтор йылысь позяс тӧдмавны юӧра пӧв вылысь. Татшӧм козинсӧ дасьтӧм йылысь сёрнитчылӧмаӧсь районӧн юралысь Сергей Кулаков да «ТОУS» ТД-ысь гендиректор. {Kodko @ Миян бать @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-06.} МИЯН БАТЬ Миян бать, Алексей Евгеньевич Макаров, чужлӧма 1949-ӧд воын Вомын сиктын. Велӧдчӧма начальнӧй классъясын. Сэсся семьяыс вуджӧма овны Шойнаты сиктӧ. Бать-мамыс вӧліны уджач, тӧлка да зэв шань йӧз. Тайӧ миян дед да баб. Найӧ быдтісны вит челядьӧс. Бать, кӧкъямыс класс помалӧм бӧрын, мунӧ велӧдчыны Сосногорск карса 9-ӧд профессионально-техническӧй училищеӧ. Сэні велӧдчӧ кык во и босьтӧ «Электромонтёр осветительных и силовых линий» уджсикас. Став экзаменсӧ сдайтӧ «отлично» вылӧ. Локтӧ уджавны Шойнатыса электростанцияӧ щитӧвӧй электромонтёрӧн. Коллективын бать вӧлі пыдди пуктана мортӧн, уджаліс сьӧлӧмсяньыс. Уджалігмозыс велӧдчис рытъя школаын, бура помаліс 10 класс. Сэсся пырис велӧдчыны (заочнӧ) Сыктывкарса целлюлозно-бумажнӧй техникумӧ. Перестройка кадӧ электростанциясӧ вуджӧдӧны мӧд организациялы. Бать заводитӧ уджавны Шойнатыса «Жилкомхозын» электрооборудование кузя мастерӧн. Вӧлі наставникӧн том йӧзлы, уналы сетіс ассьыс тӧдӧмлунъяссӧ. Бать уджаліс 40 во. Сійӧс пасйӧма «Уджвывса ветеран» нимӧн. Уна буртор позьӧ висьтавны батьлӧн олӧм йылысь. Сійӧ радейтліс вӧр-ва. Миянӧс ичӧтсянь новлӧдліс походъясӧ. Бать бура снимайтчыліс и ачыс вӧчавліс снимокъяс. Ставыс чукӧрмис вит альбом. Сійӧ радейтліс шылад, медся ёна классическӧйӧс. Бура ворсліс гудӧкӧн, баянӧн, гитараӧн и мичаа сьывліс. Миянӧс тшӧтш велӧдіс ворсны гудӧкӧн. Ёна радейтіс астрономия, история, биология, география. Ичӧт классъясын на велӧдчигӧн бать ньӧбис миянлы микроскоп, бинокль, фотоаппарат, карта и гудӧк. Пыр судзӧдліс пошта пыр тӧлка газет-журналъяс. Миянлы, челядьлы, медводз ньӧбис радиола, сэсся проигрыватель, магнитофон. А пенсия вылӧ петтӧдзыс ньӧбис видеомагнитофон. Прӧст кадӧ видзӧдіс и кывзыліс кино да сьыланкывъяс. Ми, чоя-вока, асьным нин семья котыраӧсь: быдтам челядьӧс, видзам пемӧсъясӧс, вӧдитам градвыв пуктасъяс. Миянлы бать пыр вӧлі примерӧн и уджын, и горт овмӧсын. Бӧръя воясӧ сійӧ висьӧдчис, но та вылӧ видзӧдтӧг пыр отсасис. Радейтліс внук-внучкаяссӧ, гажтӧмтчис наысь, окотапырысь варовитліс накӧд. Бать радейтліс мамнымӧс. Найӧ олісны ӧтсӧгласӧн 42 во. Сійӧ воліс Россиялӧн уна пельӧсӧ. Но медся ёна радейтліс ассьыным Коми му-матушкаӧс. Таво, сьӧлӧм висьӧмысь, бать кувсис... Кусі олӧмыс медся гажа кадӧ — льӧм дзоридзалігӧн. Сылы вӧлі сӧмын 61 арӧс на... Ми ставӧн шогалам, радейтам и ог вунӧдӧй ассьыным дона батьӧс. Миян паметьын сійӧ кольӧ медся шаньӧн. Мед лоас муыс небыд гӧнӧн, мед шувгасны юр весьтас веж пуяс, мед дзирдалас югыд шонді и гажаа сьыласны лэбачьяс. [Сылӧн радейтана челядь: Эдуард да Светлана МакаровЪЯС.] {Ольга Худяева @ Сикт кутас на овны! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-06.} СИКТ КУТАС НА ОВНЫ! Неважӧн Позтыкерӧсын вӧлі ыджыд гаж: сиктса олысьяс пасйисны чужан сиктлысь 304 во. Луннас сиктса клубӧ чукӧртчис-ны уна йӧз. Сэні петкӧдлісны концерт. Сцена вылын сьылісны да йӧктісны и посни челядь, и сиктса «Эзысь ёль» сьылан котыр. Пасъям, мый «Эзысь ёль» дас воысь нин унджык гажӧдӧ позтыкерӧссаӧс. Дас воӧн коллективӧ ветлысьыс вежсис, но эмӧсь, кодъяс сьылӧны котыртчӧмсянь. Тайӧ Зинаида Евгеньевна Худяева, Галина Ивановна Рогова, Валентина Сергеевна Бутикова, Татьяна Валерьяновна Худяева да Раиса Сергеевна Попова. Сиктын олысьяслы ыджыд козинӧн лои кӧрткерӧсса артистъяслӧн петкӧдчӧм. Коми республикаса государственнӧй премияа лауреат Н. М. Клермон нима йӧзкостса театр петкӧдліс Алексей Поповлысь «Кӧні, мусаӧй тэ менам?» лирика комедия. Кутшӧма жӧ гажтӧмтчӧмаӧсь позтыкерӧссаяс татшӧм спектакльысь! Артистъясӧс дыр эз лэдзны сцена вылысь, ёна воис сьӧлӧм вылӧ петкӧдчӧмыс! Видзӧдысьяс эз и казявны, кыдзи коли часысь унджык кад. Аддзи видзӧдысьяс пиысь ӧти мужичӧйӧс да чуйми. Ӧд зэв гежӧда сійӧ волӧ клубӧ. Ыджыд аттьӧ юрсиктсалы татшӧм бур козинысь! Тӧдчис, мый праздник кежлӧ лӧсьӧдчӧмаӧсь водзвыв. Том йӧз краситӧмаӧсь челядьлы площадка. Посни челядь серпасалӧмаӧсь чужан сиктлы сиӧм серпасъяс. Найӧс йӧз видзӧдісны выставка вылын. Сідзжӧ вӧлі дасьтӧма «Позтыкерӧс: кад да йӧз» зэв интереснӧй стенд — кольӧм кадся снимокъяс. Мӧд во сикт пасъяс ыджыд юбилей — 305 во. Мый виччысьӧ водзӧ, дерт, некоді на оз тӧд. Но позтыкерӧссаяс оз усьны сьӧлӧмӧн. Кӧть кыдзи оз пӧдтыны тані олӧмсӧ, важӧн нин тупкисны Кӧрткерӧс совхозлысь юкӧн, таво и школа, — том йӧз оз эновтны чужан сиктсӧ. Чужӧны челядь, кыптӧны керкаяс! А сідзкӧ, Позтыкерӧс кутас на овны! [Ольга ХУДЯЕВА. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Бара на вӧлі ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-13.} БАРА НА ВӦЛІ ЯРМАНГА Кольӧм пекничаӧ, кӧч (сентябрь) 9 лунӧ, юрсиктса «Союз» кинотеатр дорын бара на котырт-сьыліс видз-му овмӧсса ярманга. Казьтыштам, татшӧм вузасьӧм районын мунӧ витӧд во помся нин. И воысь-воӧ тыдовтчӧ, мый сійӧ тӧдчана кыдз ньӧбасьысьяслы, сідз и вузасьысьяслы. Ӧд ярмангаӧ пырӧдчӧны оз сӧмын районса видз-му овмӧс прӧдукция вӧчысьяс, но и республикаса мукӧд грезд-сиктъясысь тшӧтш. Со и таво ассьыныс прӧдукция ньӧбасьысьяслы вӧзйисны Кировса ма вӧчысьяс, Кӧчпонса порсь видзысьяс, а тшӧтш и «Северная Нива» СПК-са, «Мича ин» крестьянскӧй овмӧсын зільысьяс да уна мукӧд. Ярманга муніс кыпыда. Быд вузасьысь дорын сулаліс ӧчередь, юрсиктсаяс да татчӧс гӧсьтъяс окотапырысь ньӧбалісны став вузӧссӧ: град выв пуктас, яйысь да йӧлысь вӧлӧга, ма, вотӧса пуяс да дзоридзьяслысь кӧйдыс. Но пыр жӧ ньӧбасьысьяскӧд сёрниысь тыдовтчис, мый вузасьысьяс радысь найӧ кӧсйисны аддзыны «Пригороднӧй» овмӧс, Зеленечса да Сыктывкарса чипан видзан фабрикаясӧс. Колӧ тӧдчӧдны, кӧч тӧлысь помын районса видз-му овмӧс веськӧдланін нӧшта на кӧсйӧ котыртлыны татшӧм ярманга. Сэк пӧ корам унджык вузасьысьӧс, тшӧтш и вылынджык пасйӧмаясӧс. {Kodko @ Дасьтысьӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-13.} ДАСЬТЫСЬӦНЫ Йирым (октябрь) 28 лунӧ Адзорӧмын лоӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн быд вося районса конференция. Сы дырйи лоӧ вӧчӧма кывкӧртӧд куим во чӧжӧн вӧчӧм уджлы. Такӧд йитӧдын районса сикт-грездъясын лӧддза-номъя тӧлысьсянь нин котыртсьылӧны да мунӧны собраниеяс, бӧрйӧны делегатъясӧс конференция кежлӧ. Медводдза татшӧм аддзысьлӧм муніс Лӧкчим вожса овмӧдчӧминъясын. А гожӧмбыдӧн районса «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ пырысьяс волісны Маджаӧ, Пезмӧгӧ, Выльыбӧ, Ыджыдвиддзӧ, Шойнатыӧ, Вомынӧ, Керӧсӧ, Уръёльӧ. Кӧч 3 лунӧ татшӧм аддзысьлӧм котыртсьыліс Типӧсиктын да Сюзяыбын. Быд татшӧм чукӧртчылӧм дырйи медводз йӧз водзын сёрнитӧ районса ӧтмунӧмӧн юрнуӧдысь Любовь Кирушева. Сійӧ тӧдмӧдӧ чукӧртчӧмаӧс воддза конференцияяс дырйи кыпӧдлӧм юалӧмъясӧн да на серти примитӧм кывкӧртӧдъясӧн. Казьтыштам, куим воӧн районса конференцияяс мунісны сэтшӧм тӧдчана сюрӧсъяс серти, кыдз вӧр-ва да миянӧс гӧгӧртас видзӧм; тайӧ кыв мем дона; ичӧт бизнес. Сикт-грездсакӧд аддзысьлӧмъяс дырйи тшӧкыда кыпӧдсьӧны и майшӧдлана юалӧмъяс. Пример вылӧ, уналы оз во сьӧлӧм вылӧ районса газет роч кыв вылын йӧзӧдӧм. Типӧсиктса бать-мам корӧны бӧр вуджӧдны посни классъясӧс велӧдчыны ас грездса школаӧ. Сюзяыбсаяс норасьӧны арся пемыд рытъяс дырйи уличаяс югзьӧдтӧм вылӧ. Став тайӧ мытшӧдсӧ «Коми войтыр» босьтӧны торъя тӧжд улӧ. А помасьӧ быд аддзысьлӧм Алексей Поповлӧн «Кӧні, мусаӧй, тэ менам» пьеса серти спектакль петкӧдлӧмӧн. Сиктсалысь лов кыпӧдӧны Кӧрткерӧсса театрысь ворсысьяс. Районса «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн юрнуӧдысь Любовь Кирушева висьталӧ ыджыд аттьӧ сикт-грездын олысьяслы чукӧртчӧмъяс вылӧ бура локтӧмысь да примитӧмысь. Со и Типӧсиктӧ пӧ волігӧн пӧся вочааліс миянӧс сэтчӧс клубӧн веськӧдлысь Ангелина Панюкова. Тӧд вылӧ: Кӧрткерӧсын «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн собрание мунас йирым 1 лунӧ юрсиктса шӧр библиотекаын 15 часын. Сідзжӧ, районса конференция нуӧдӧм могысь уджалӧ оргкомитет. {Анатолий Тыдорский @ Межадорсянь Шойнатыӧ пӧсь чолӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-13.} МЕЖАДОРСЯНЬ ШОЙНАТЫӦ ПӦСЬ ЧОЛӦМӦН Сергей Лукич Куликов — Кӧрткерӧс районын зэв нималана морт. А чужис да быдмис сійӧ коми важся Межадор сиктса Сёрд пӧчинокын. Ӧні сійӧ инын — сӧмын видзьяс, быдмӧ вӧр. Сылӧн керкаыс ӧтнасӧн сулаліс гажа нӧрысын дыр, сэсся рӧдвужыс пилитісны пес вылӧ. Сэтчӧ сылӧн бать-мам медводдзаяс лыдын овмӧдчылӧмаӧсь. Сергей Лукич семъяын вӧлі медся ичӧтӧн, сы водзын быдмисны куим вок да чой. С. Куликов помаліс сизим класса школа, класснӧй журналын сылӧн ним-овыс вӧлӧма дас квайтӧдӧн, а ставнас велӧдчысьыс вӧлі 47 ныв-зон. Ӧні на пиысь ловъяӧсь сӧмын куимӧн, да и радейтана школалысь стрӧйбасӧ жугӧдісны нин. Сергей Куликов бура помнитӧ ассьыс велӧдысьясӧс: Георгий Андреевич Цемберӧс, Владимир Феофилович Чабановӧс, Анна Степановна Старцеваӧс, Борис Георгиевич Гановӧс да мукӧдӧс. Сылӧн став ёртъяс, ӧти классын велӧдчысьяс вуджисны ыджыд война, весиг куим ныв тышкасисны фронт вылын. А со мый казьтылӧ С. Кулаков йылысь Межадорса олысь, 89 арӧса Анастасия Пантелеймоновна Раевская: «Сергей вӧлі зэв шань, сьӧлӧма зон. Тӧвъяс водзын сулавлісны кӧдзыдӧсь, школаӧдз туйыд кузь вӧлі, ёна кынмавлісны кияс. Том морт новліс баля вурунысь небыд кепысь. Кор аддзас, мый нывъяслӧн киыс кынмӧ, босьтас да сетас кепысьсӧ. Ми весиг шмонитӧмӧн сійӧс вӧлі шуам «ки шонтысь Сергейӧн». Сергей Лукичлӧн батьыс вӧлі зэв мича гӧлӧса. Сійӧ уна во Вежа ай Михаил Николаевич Клочковлӧн корӧм серти сьывліс Введенскӧй вичкоса хорын. Батьыслӧн енби вуджӧма и Сергейлы, ичӧтсянь радейтӧ сьывны, гудӧкасьны. Ок и уна сьӧкыд да тшыг сюрліс зонлы. Батьыс, Лука Михайлович, эз пыр колхозӧ, лои единоличникӧн. Та вӧсна чина йӧзыд зэв ёна сійӧс дзескӧдісны, сетлісны вывті уна удж, вӧр-ваысь эз и петавлыны вермы. А нӧшта вит во пукаліс дзескыдінын. Сы бӧрын уджаліс кылӧдчанінын, сэні и пӧдіс юӧ. Ыджыдджык пияныс сэк эз нин вӧвны гортаныс да став тӧжд-мог вичмис Сергейлы: пес пӧрӧдны, турун заптыны, нянь вундыны, скӧт идравны. Сергей Лукич бура кыйис чери, ёна вотчыліс. Сылы ӧніӧдз на син водзас муса местаясыс: Ыжты, Сынаты, Кӧджером, Утӧга нюр, Ручкачой. Сергей Куликов муніс чужан сиктысь 70-ысь унджык во сайын, но став тайӧ кадӧ кутӧ йитӧд ичӧт рӧдинакӧд. Быд Иван лун дырйи семьяыскӧд волывлӧ чужан сиктӧ, ӧд татчӧс шойнаын дзебӧма меддона морт — мамыс, Евдокия Петровна. А Межадорӧ волӧм бӧрын, кор воас Шойнатыӧ Лукич гижӧ: «Видза оланныд, межадорчи! Видза оланныд воча соч Альбина Егоровна да Иван Лаврентьевич (найӧ менам баб да дед) да став рӧдвуж!» Ассьыныс землякӧс и пыдди пуктам ми, межадорсаяс. Школаса музейын ӧшалӧ сылӧн портрет, эм уна письмӧ, снимок, небӧг. Краеведческӧй кружокӧ ветлысьяс туялам сылысь олӧм-вылӧмсӧ. Тшӧкыда школаын нуӧдлам Куликовлы сиӧм рыт, библиотекаын лӧсьӧдім «Фронтӧвик. Велӧдысь. Кывбур гижысь» выставка. Эм миян и дона козин — «Коми кыв вуджӧдӧм роч сьыланкывъяс» небӧг. Регыд Сергей Лукич кутас пасйыны ыджыд пас — 90 арӧс. Межадорса став рӧдвуж, велӧдысьяс, велӧдчысьяс чолӧмалам сійӧс, сиам кузь нэм да дзоньвидзалун. [Анатолий ТЫДОРСКИЙ, 8-ӧд классын велӧдчысь. Межадор сикт.] {Оксана Гудырева @ Тӧдӧмлун тыра атлас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-13.} ТӦДӦМЛУН ТЫРА АТЛАС Кольӧм вежонӧ» М. Н. Лебедев нима Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаӧ вайисны «Коми Республикалысь атлас». Выль Атлас медводдзаысь киӧ босьтіс юрсиктса шӧр школаын 5 «в» классын велӧдчысь Евгения Михайлова. Ыджыд, уна рӧма снимокъяса, вильыд (глянеч) бумагаысь вӧчӧм небӧгсӧ ныв видлаліс зэв сюся, лист бок бӧрся лист бок. Евгения шензис, атласын пӧ уна колана юӧр миян республика да сылӧн районъяс йылысь. Меддыр сійӧ видзӧдаліс миян район йылысь лист бок. «Татшӧм, небӧг кызта, атлас йылысь висьтала ёртъяслы, — шуӧ Женя. — Мед и найӧ тӧдасны, мый сійӧ ӧні эм библиотекаын». Лои тӧдса, мый регыд атласъяс воасны и районса мукӧд библиотекаясӧ. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Шойччӧга велӧдӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-13.} ШОЙЧЧӦГА ВЕЛӦДӦМ Кольӧм лунӧ 1-ӧд номера Сыктывкарса велӧдчанінын кыпыда восьтісны туйвыв пасъяса школьнӧй коридор. Джоджын да стенъясын серпасъяс петкӧдлӧны улича да туйвежъясын сулалысь пасъяс. Сійӧс лӧсьӧдысьяс да дасьтысьяс — «Единая Россия» партиялӧн юркарса юкӧн да ГИБДД — арталӧны, мый тадзи позьӧ бурджыка велӧдны челядьӧс туй вывті ветлан инӧдъяс тӧдӧмӧ. «Шойччӧга велӧдӧм» восьтігӧн ГИБДД-са сотрудникъяс нуӧдісны ичӧт классъясын велӧдчысьяслы «Видзчысяна урок», а «Единая Россия» партиялӧн юркарса юкӧнса политсӧветысь секретарь Сергей Артеев да сійӧс вежысь Евгений Нечаев тӧдмӧдісны челядьӧс, налысь велӧдысьясӧс да бать-мамӧс партиялӧн мукӧд балаясӧн, козьналісны школалы югыд петкӧдлысь кӧртӧдъяс да «ошъясӧс». {Kodko @ Вежӧрысь оз вунны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} ВЕЖӦРЫСЬ ОЗ ВУННЫ Одыбын йирым (октябрь) 2 лунӧ кутасны кыпыда сетны орденъяс Чернобыльса АЭС-ын авария бырӧдысьяслы. Тайӧ жӧ лунӧ ӧшласны мемориальнӧй пӧвъяс керкаясӧ, кӧні овлісны вӧвлӧм чернобылечьяс. Пасъям, чернобылечьясӧс нимӧдан да казьтылан акциялы подув пуктысьӧн лоӧ Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Анатолий Кулаков. Сылысь водзмӧстчӧмсӧ водзӧ нуӧдӧны и мукӧд сикт овмӧдчӧминъяс. {Kodko @ Велӧдӧны видзчысьны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} ВЕЛӦДӦНЫ ВИДЗЧЫСЬНЫ Выль велӧдчан волӧн медводдза лунӧ районса школаясын мунісны Видзчысян урокъяс. Тайӧ лунӧ велӧдысьясӧн вӧліны участковӧй уполномоченнӧйяс, ДПС да ППС-ын уджалысьяс. Найӧ висьталісны велӧдчысьяслы туй вывті ветлан правилӧяс. Пасъям, татшӧм урокъяссӧ кутасны нуӧдны велӧдчан во гӧгӧр. {Kodko @ Велӧдчӧмаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} ВЕЛӦДЧӦМАЯС Мӧдӧд во нин Кӧрткерӧсса шӧр библиотека да йӧзлы социальнӧй отсӧг сетан районса Шӧрин нуӧдӧны ӧтувъя ыджыд удж — велӧдӧны юрсиктса олӧма йӧзӧс уджавны компьютер вылын. Библиотекаса уджалысь Владимир Шестаков велӧдӧ, кыдзи позьӧ пырны Ӧтуввезӧ, вӧчны ассьыд электроннӧй пошталысь куд, сы пыр кутны йитӧд да ыставны письмӧяс. Кыдзи висьталӧ велӧдысь, кык воӧн тӧдӧмлун уджавны компьютер вылын босьтісны ӧкмыс морт нин. И велӧдчыны окотитысь пӧ эм, водзӧ кежлӧ шыӧдчӧмаӧсь нин вит морт. И сӧмын куимӧн на пиысь кутасны велӧдны компьютер вӧльгым тӧлысьын. — Ыджыд аттьӧ висьталам миянӧс велӧдысьлы да велӧдчӧм котыртысьяслы, — юксьӧ миянкӧд Лидия Ивановна Каранова, велӧдчысьяс пиысь ӧти. — Кык вежонӧн ми унатор тӧдмалім, велалім вӧчны. И ставыс тайӧ, дерт жӧ, зэв ёна колӧ ӧнія олӧмын, уджын. {Нина Коюшева @ Енмӧн сетӧм мывкыдсьӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} ЕНМӦН СЕТӦМ МЫВКЫДСЬӦДЫСЬ Одыбысь Михаил Габов ичӧтсянь мӧвпаліс мунны бать кок туйӧд, лоны лесникӧн. Весиг школа помалӧм бӧрын дыр эз мӧвпав да пырыс велӧдчыны Сыктывкарса вӧр институтӧ. Вит во велӧдчис сэні, босьтіс инженерлысь специальность. А сэсся бӧр локтіс чужан сиктас, Одыбӧ. И буретш сэк сы олӧмын лоины ыджыд вежсьӧмъяс. Том морт бӧрйис велӧдысьлысь уджсикас. И сійӧ эз торксьы. Нёльӧд во нин Михаил Николаевич зільӧ школаын. Армияӧдзыс сійӧ нуӧдіс школаын информатика да физкультура урокъяс, а сы бӧрын сетӧ зумыд тӧдӧмлун военнӧй подготовка кузя, велӧдӧ ныв-зонмӧс дорйыны Айму. Та кындзи, быд лун содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринлӧн Одыбса юкӧнын нуӧдӧ туризм да патриотическӧй мывкыдсьӧдӧмысь кружокъяс. Челядь, коймӧд классянь да дас ӧтиӧд классӧдз велӧдчысьяс, радпырысь волывлӧны занятиеяс вылӧ. И гӧгӧрвоана мыйла! Велӧдысь матыстчӧ да кутӧ асьсӧ челядькӧд быттьӧ медматысса ёрт. Ныв-зон висьталӧм серти, Михаил Николаевичлы пӧ быттьӧ енмыс шуӧма лоны велӧдысьӧн. Сійӧ некор оз кыпӧд гӧлӧс, ставсӧ гӧгӧрвоӧдӧ лабутнӧя. А нӧшта, Михаил Габов — зіль да общественнӧй уджӧ пырӧдчысь морт. Бура дыр нин сійӧ пырӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Кӧрткерӧс районса котырӧ. И тані сійӧ петкӧдчӧ, кыдз тӧлка да водзмӧстчысь, чужан му вӧсна висьысь морт. Сылӧн медыджыд кӧсйӧм — бурмӧдны да сӧвмӧдны ас чужан сиктын спорт да экология. И та вылын сійӧ зільӧ уджӧн, а оз сёрниӧн. Тшӧкыда Одыбын том йӧзкӧд Михаил котыртлывлӧ уна сикас спортивнӧй да вӧр-ва видзӧм-дорйӧм сюрӧса мероприятиеяс. Со неважӧн, гожӧмнас, пырӧдчылісны «Речная лента» акцияӧ, весалісны лӧп-ёгысь Ньывсер ю бок, а бӧрыннас ворсісны пляжнӧй волейболысь, котыртлісны лыа вылын йӧктӧмъяс. И та вылын найӧ оз кӧсйыны сувтны. Водзӧ вылӧ пуктӧма уна мог. И эскам, мый найӧ пӧртсясны олӧмӧ. Ӧд юрнуӧдӧ ставнас Михаил Николаевич, водзмӧстчысь да зіль том айлов. [Нина КОЮШЕВА] {Галина Микушева @ Кӧсъям унджык тӧдны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} КӦСЪЯМ УНДЖЫК ТӦДНЫ Тавося вӧльгым 21 лунӧ тырӧ 100 во нималана коми поэт Иван Михайлович Вавилинлӧн чужӧмсянь. Иван Вавилин чужліс Кӧрткерӧс районса Позтыкерӧс сиктсӧветысь Баяркерӧс грездын. Ичӧт школа помалӧм бӧрын сійӧ дыр кад уджаліс батьыслӧн овмӧсын. А сэсся Чӧтдінса вӧрпунктын кер кыскалысьӧн да шпал лӧсалысьӧн. И сӧмын 21 арӧсӧн Вавилинлы удайтчис помавны Помӧсдінса колхознӧй том йӧзлысь школа. 1933–1935 воясын служитіс Гӧрд Армияын, а сэсся уджаліс районса да республикаса газетъясын. Ассьыс медводдза кывбурсӧ йӧзӧдіс 1925 воын «Коми сикт» газетын. Ай му вӧсна Ыджыд тыш дырйи сійӧ вӧлі фронт вылын да тышлысь быдлунъя лоӧмторъяссӧ серпасаліс кывбуръясын, кодъяс петісны Коми небӧг лэдзанінын. Тайӧ вӧліны «Ни ӧти шаг бӧрӧ» (1942 во) да «Сӧветскӧй воин» (1944 во) нима ӧктӧдъяс. Фронт вылысь локтӧм бӧрын Иван Михайлович уджаліс Коми гижысь котыр правлениеын, «Войвыв кодзув» журнал редакцияын... 12 во мысти сылӧн петіс коймӧд кывбур ӧктӧд — «Менам парма». Сы бӧрын «Тарас дед» (1959), «Зу» (1963), «Мувыв кодзувъяс» (1965), «Кыаысь кыаӧ» (1970), «Кывбуръяс, поэма» (1973), «Сьӧлӧм сьылӧм» (1976). Иван Вавилин уна гижис и челядьлы: «Вельмӧм сан», «Дружнӧй котыр», «Миша вӧчӧ йӧв», «Миян пароход» да мукӧд. Мывкыда поэтлӧн гижӧдъясыс висьталӧны миянлы сы йылысь, кыдзи колӧ радейтны ас му да дорйыны сійӧс став лёксьыс, став неминучасьыс. Кувсис Иван Вавилин 36 во сайын, 1975 вося йирым 5 лунӧ. Коми муын сылӧн нимыс ловъя, сылысь кывбуръяссӧ да поэмаяссӧ велӧдӧны школаын, лыддьӧны гырысь и посни. Да и ми, Кӧрт Айка му вывса войтыр, ог вунӧдӧй Боярса Иванӧс. Библиотекаясын дасьтылӧны выставкаяс, котыртлӧны гижысьлы сиӧм рытъяс. Нёбдінса литературнӧй музейын вичмӧдӧма быдса пельӧс, кӧні петкӧдлӧма И. М. Вавилинлысь снимокъяс, документъяс, рукописьяс да небӧгъяс. Но окота тӧдмавны Иван Вавилин йылысь нӧшта на унджык. Корам гижысьлысь рӧдвужсӧ да йӧзӧс, кодъяс вермасны висьтавны-казьтывны сы олӧм йылысь, шыӧдчыны Нёбдінса литературнӧй музейӧ (телепоныс: 9–66–10) да Кӧрткерӧсса библиотекаӧ (9–24–92). [Галина МИКУШЕВА] {Анастасия Габова @ Коми му — менам олӧм да лов @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} КОМИ МУ — МЕНАМ ОЛӦМ ДА ЛОВ Ме ола Коми республикаын и меным таысь зэв нимкодь. Зэв ёна радейта ассьым чужанінӧс. Гӧрдитча аслам Республикаӧн. Став Россиясянь волӧны видзӧдлыны республикалысь мичлунсӧ. Ӧд татшӧм мича вӧръяссӧ некытысь сэсся он аддзы. Волӧны вотны вотӧс, тшак. Коми республикалы эм мыйӧн гӧрдитчыны. Воысь воӧ чужӧны том спортсменъяс, сьылысьяс, йӧктысьяс да гижысьяс. Сідзжӧ эмӧсь и нималана йӧз. Найӧс бура тӧдӧны. Тайӧ спортсменъяс — Василий Рочев, Раиса Сметанина, сылысьяс — Лидия Логинова, Вера Булышева, гижысьяс — Алексей Попов, Владимир Тимин. Ме окотапырысь лыддя налысь гижӧдъяссӧ. Зэв ёна кажитчӧ Алексей Поповлӧн «Шань олыся» небӧг. Коми Республикаын петӧ уна газет да журнал коми кыв вылын: «Йӧлӧга», «Би кинь», «Коми му», «Войвыв кодзув», «Звезда» да сідзи водзӧ. Менам медрадейтана газет — «Йӧлӧга». Сійӧ отсалӧ быдлаын. Быд газетын гижӧны миян республика йылысь. И гижӧны зэв мича кывъясӧн. Ӧд татшӧм Республика йылысь лёктор он вермы шуны, да и абу. Вӧр республикалы — радейтана сикӧтш. Кымын пӧлӧс пу быдмӧ! И льӧм, и кыдз, и пелысь, и пипу, и бадь да уна-уна мукӧд быдмӧг. Быдсяма тшакыс... Лыддьӧдлыны сьӧкыд, сы мында да. Моз 22 лунӧ Коми Республикалы тыри 90 арӧс! Сиа менам муса Республикалы уна югыдлун, шудлун, кыпыдлун! Ме тані чужи, быдма и ола. Менам тайӧ медмуса ин и татысь некытчӧ ог мун. Тайӧ и эм дона чужанінӧй. [Анастасия ГАБОВА, 11 арӧс. Висер сикт.] {Kodko @ Кутчысьӧй правилӧясӧ! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} КУТЧЫСЬӦЙ ПРАВИЛӦЯСӦ! ГИМС-лӧн Кӧрткерӧсса участокын вӧчисны кывкӧртӧдъяс гожся уджлы. Во заводитчӧмсянь нуӧдӧма 400 техосвидетельствование, регистрируйтӧма 115 пыж, петалӧма 52 патрулирование вылӧ да 2 рейдӧ. Юяс-тыясын пӧгибнитіс 3 морт. Йӧз вӧйӧны код юрӧн. Видзчысьӧм могысь инспекторъяс корӧны кутчысьны ва вылын ветлан правилӧясӧ. Сідз, оз позь пырны ваӧ курыд зелля юӧм бӧрын. Аскӧд пыр колӧ босьтны спасжилет, мездан кытш да отсӧг сетан мукӧдтор. Сідзжӧ тӧд вылӧ уськӧдам, мый код юрӧн пыжӧн либӧ катерӧн веськӧдлӧмысь мыжалысь босьтӧны веськӧдлӧм вылӧ эскӧданпассӧ (РФ-са КоАП-ысь 11. 9 ст.). Суис кӧ неминуча, шыӧдчӧй отсӧгла: 112 телепон пыр. {Kodko @ Кытчӧ видзӧдӧны?! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} КЫТЧӦ ВИДЗӦДӦНЫ?! Одыбын ас овмӧс кутысьяслӧн мӧсъяс чашйӧмаӧсь «Нившера» ООО-лысь 92 турун тюк. Та йылысь тӧрыт миянлы юӧртіс «Одыб» сикт овмӧдчӧминса администрацияӧн веськӧдлысь Нина Подорова. Вӧля вылӧ, видзӧдысьтӧг, лэдзӧм сюрукъяслысь пакӧсьтитчӧмсӧ снимайтӧмаӧсь. Ӧні тӧдсаӧсь пемӧсъяслӧн кӧзяева. Сиктӧн веськӧдлысьлӧн висьталӧм серти, видз-му овмӧс пӧ кӧсйӧ шыӧдчыны ёрдӧ. Ыджыд ускӧттьӧ вайис овмӧслы воштӧмъяс. Сідз, вакуум эжӧд чашйӧм понда турун ӧдйӧ тшыксьӧ-бакшасьӧ. А лёк кӧрымӧн мӧстӧ он верд. Вердӧм сайын и пемӧслӧн сӧвмӧм, и йӧв сетӧм. {Любовь Мирошниченко @ Нимӧдісны вӧрын уджалысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} НИМӦДІСНЫ ВӦРЫН УДЖАЛЫСЬЯСӦС Кольӧм вежонӧ районса администрациялӧн актӧвӧй залын кыпыда чолӧмалісны вӧрын уджалысьясӧс. Гаж вылӧ корлісны вӧр овмӧсъясӧн да лесничествоясӧн веськӧдлысьясӧс да сэтчӧс уджалысьясӧс, ас вылӧ зільысьясӧс. Чолӧмалана кывъясӧн чукӧртчӧма дорӧ шыӧдчис районса администрацияӧн веськӧдлысьлысь могъяс олӧмӧ пӧртысь Василий Гончаренко. Сійӧ тӧдчӧдіс вӧрын уджалысьяслысь районын коланлунсӧ. Ӧд буретш найӧ пуктӧны ыджыд пай районса да республикаса экономика сӧвмӧдӧмӧ. Сёрнитысь сиис ставныслы крепыд дзоньвидзалун да бур удж. Чолӧмалӧм бӧрын Василий Гончаренко козьналіс КР-са йитӧд да транспорт, промышленность сӧвмӧдан министерствосянь Почёт грамотаяс Александр Покровколы да Пётр Коломейцевлы, Сотиков А. Н. ИП-ысь сварщиклы да вылыс складса мастерлы; Николай Поповлы, «Бор» ООО-ӧн веськӧдлысьлы да Любовь Сивковалы, «Северный лес плюс» ООО-са директорлы. Районса юралыссянь Почёт грамотаяс сеталіс Александр Василевский, юралысьӧс вежысь. Найӧ вичмисны Исмаил Сейфудимович Касумовлы, вӧрса мастерлы; Александр Леонидович Степановлы, пилаяс тӧчитысьлы; Владимир Николаевич Фроленковлы, вӧрын пӧрӧдчысьлы; Николай Брониславович Богданлы, вӧрын пӧрӧдчысьлы отсасьысьлы; Валерий Брониславович Лемницкийлы да Евгений Борисович Емельяновлы, вӧр трактор вылын трелюйтчысьяслы; Пётр Юлисович Провстлы, вӧр кыскалан машина вылын уджалысьлы; Игорь Витальевич Лапшинлы да Пётр Васильевич Волковлы, вӧр лэдзысьяслы; Алексей Григорьевич Михайловлы да Александр Яковлевич Гевейлерлы, Пӧддельнӧйса да Керӧсса вӧр видзысь государственнӧй инспекторъяслы; Анатолий Николаевич Сотиковлы, ас вылӧ уджалысьлы; Олег Моисеевич Светопольскийлы, Николай Иванович Королёвлы, Иван Дионисьевич Биволлы, Леонид Михайлович Михайловлы, «Партнёр» ООО-ын уджалысьяслы; Валентин Владимирович Михайловлы, Михаил Николаевич Михайловлы, Афанасий Александрович Михайловлы, Олег Назимович Хайретдиновлы, Николай Михайлович Габовлы, Сергей Николаевич Поповлы, Александр Григорьевич Полыгаловлы, Андрей Юрьевич Мишаринлы, Валерий Алексеевич Габовлы, Алексей Васильевич Габовлы, Николай Владимирович Габовлы, Иван Андреевич Михайловлы («Бор» ООО-ын уджалысьлы). Грамотаяс кындзи, вӧр овмӧсын зільысьяслы козьналісны термосъяс, а лесничествояслы — стенын ӧшалысь часіяс. А помасис кыпыд аддзысьлӧм пызан сайын пӧсь тшайӧн да пӧжасӧн чӧсмасьӧмӧн, ӧта-мӧдкӧд ёрта сёрниӧн да Кӧрткерӧсса школаысь енбиа челядьлӧн петкӧдчӧмӧн. Казьтыштам, неважӧн вит сэтчӧс велӧдчысь ветлісны Болгарияын мунысь фестивальӧ да лоины вермысьясӧн. Удж кузя гаж вӧрын уджалысьяс пасйисны асланыс котыръясын пекничаӧ. [Любовь МИРОШНИЧЕНКО] {Kodko @ Петаласны вӧр-ваӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-20.} ПЕТАЛАСНЫ ВӦР-ВАӦ Водзын пасйылім нин, мый тайӧ субӧтаӧ Кӧрткерӧсын мунас культурно-туристическӧй фестиваль. Но лои тӧдса, сійӧс нуӧдӧм вуджӧдӧмаӧсь мӧд лун кежлӧ — йирым (октябрь) 8 лунӧ. Фестивальын петкӧдчасны районса сикт-посёлокъясысь ветеранъяс, пенсионеръяс. Татчӧ локтасны и гӧсьтъяс, миян суседъяс — кулӧмдінсаяс. Налӧн мог — тӧдмавны мероприятие котыртӧм-нуӧданног, аддзысьлыны тшӧтшъяяскӧд, удж кузя ёртъяскӧд. Конкурсъясын кужӧмлун да винёвлун петкӧдласны 6 морта командаяс, 100 сайӧ морт. Тайӧ пӧрйӧ фестиваль котыртысьяс, районса ветеранъяслӧн сӧвет да администрацияысь ФК, спорт да туризм юкӧн, лӧсьӧдӧмаӧсь выль ордйысьӧмъяс. Но и важъясӧ, кыдзи кад серти бипур пестӧм, гира шыблалӧм, пасӧ лый-сьӧм да мукӧд, кольӧмаӧсь. Пасъям, ыджыд арлыда войтыр пӧвстын фестивальяс нуӧдны заводитісны медводз миян районын. Бӧръя воясӧ мунісны 3 спортивнӧй да 2 культурно-туристическӧй. {Kodko @ «Коми войтыр» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} «КОМИ ВОЙТЫР» Тавося йирым (октябрь) 1-ӧд лунӧ, 15 часын, Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаын мунас «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн собрание. Медшӧр сюрӧсыс — «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция вылӧ, коді лоӧ йирым 28 лунӧ Адзорӧмын, делегатъясӧс бӧрйӧм. {Kodko @ Бара на лоӧ ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} БАРА НА ЛОӦ ЯРМАНГА Олӧма йӧзлӧн лун водзын, кӧч (сентябрь) 30 лунӧ юрсиктын паськыда мунас «Урожай — 2011» видз-му овмӧс ярманга. Йӧв-яйысь вӧлӧга, градвыв пуктас, пӧжас, вӧрса вотӧс да уна мукӧдтор ярманга вылӧ ваясны районса да республикаса видз-му овмӧсъяс. Вузасьӧмыс мунас «Союз» кинотеатр дорын. Кыдз лои тӧдса, донъясыс вӧлӧга вылӧ лоӧны донтӧмджыкӧсь. {Kodko @ Бара на пакӧститчӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} БАРА НА ПАКӦСТИТЧӦМАӦСЬ Кольӧм воторникӧ на газетын йӧзӧдлім, мый Одыб сиктын ас вӧляысь йирсьысь мӧсъяс ёна пакӧсьтитчӧмаӧсь татчӧс видз-му овмӧслӧн муяс вылын, чашйӧмаӧсь турун тюкъяс. Ми бара на йитчылім телепон пыр сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Нина Подоровакӧд, медым тӧдмавны, кыдзи чирыштісны пемӧсъяслысь кӧзяеваӧс. Юралыськӧд сёрни ёна шензьӧдіс миянӧс. Ӧд мӧсъяс бара на чашйӧмаӧсь овмӧслысь вакуум эжӧдӧн гартлӧм турун. Тайӧ пӧрйӧ Тист дорысь нин. Юралысь висьталӧм серти, пемӧсъяслысь кӧзяеваӧс тӧдмалӧма, накӧд сёрнитӧма. Но ӧд таӧн овмӧслы воштӧмтӧ он бергӧд. Сӧмын ёрд пыр ковмас чирыштны идӧртӧм кӧзяеваӧс. {Kodko @ «Примитӧма медбур политическӧй шуӧм» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} «ПРИМИТӦМА МЕДБУР ПОЛИТИЧЕСКӦЙ ШУӦМ» «Ӧні став мир да миян страна олӧны экономикалӧн сьӧкыд тшупӧдын. Эска, мый Владимир Путин да Дмитрий Медведев, асланыс ыджыд опытӧн да пыдди пуктӧмӧн, кужасны бура веськӧдлыны татшӧм ыджыд да сьӧкыд механизмӧн, кыдз миян страна. Владимир Путинлӧн да Дмитрий Медведевлӧн эм ыджыд опыт кыдзи политическӧй, сідз и Россиялӧн кӧзяйственнӧй юкӧнын веськӧдлӧмын», — юӧртіс Вячеслав Гайзер, «Единая Россия» политическӧй партиялӧн Ставроссияса XII-ӧд съездлысь шуӧмъяс кывкӧрталігӧн. Медшӧр кывкӧртӧднас съезд дырйи лои, мый Россияса Президент Дмитрий Медведев кӧсйысис нырнуӧдны Государственнӧй Думаӧ матыстчысь бӧрйысьӧмъяс дырйи «Единая Россия» партиялысь бӧрйысьӧм водзвывса лыддьӧг. Тайӧ вӧзйис Россияса премьер-министр Владимир Путин. «Владимир Владимирович Путин, кыдз партияса председатель шыӧдчис ме дорӧ да съездӧ пырысьяс дорӧ «Единая Россиялысь» лыддьӧг юрнуӧдӧм могысь. И ме кӧсйыси. Та вӧсна и экономика, и социальнӧй олӧм, и политическӧй система выльмӧдӧм — ас пыр нуӧдӧм нырвизь. Сідзкӧ, миян ӧтувъя видзӧдлас страналӧн аскиа олӧмӧ. Миян ӧтувъя планъяс водзӧ вылӧ, ӧтувъя вочавидзӧмъяс тӧдчана корӧмъяс вылӧ, кодъяс сулалӧны миян государство водзын. И тайӧ медтӧдчанаыс», — пасйис Россияса Президент. Сійӧ сідзжӧ петкӧдліс эскӧм, мый «Единая Россия» вермас думскӧй бӧрйысьӧмъясын и пасйис, мый такӧд йитӧдын сійӧ дась водзӧ нуӧдны удж Россияса Правительствоын экономика сӧвмӧдӧм могысь. Дмитрий Медведев вӧзйис Россияса премьер-министр Владимир Путинлы водзмӧстчыны да сетны ассьыс кандидатура 2012-ӧд вося Президентӧс бӧрйысьӧмъяс дырйи. «Ме висьтала аттьӧ, мый меным вӧзйисны баллотируйтчыны Россияса Президентӧ. Тайӧ меным зэв ыджыд чесьт. Эска, мый «Единая Россия» вермас, и, йӧзлӧн ӧтувъя отсӧг вылӧ мыджсьӧмӧн, Дмитрий Анатольевич вермас котыртны выль, ён, том управленческӧй котыр; нырнуӧдас РФ-са Правительство сы могысь, медым водзӧ кыпӧдны да нуӧдны удж странаӧс быд боксянь сӧвмӧдӧмын», — тӧдчӧдіс В. Путин. [КР-са Правительстволӧн да КР-са Юралысьлӧн пресс-служба.] {Kodko @ Идралӧны «мӧд нянь» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} ИДРАЛӦНЫ «МӦД НЯНЬ» Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын помлань воӧ картупель керӧм. Кӧч 26 лун кежлӧ муяс вылысь лои чукӧртӧма 1040 тонна картупель, либӧ план дінӧ 103,8 прӧчент. Тайӧ жӧ лун кежлӧ кӧйдыс вылӧ овмӧсъяс ставнас пуктісны 300 тонна, вузалісны — 2,5 тонна. А уна-ӧ картупель лои керӧма быд торъя овмӧсын, тӧдмаланныд сетӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — картупель керан план, коймӧдын — керӧма (тоннаӧн), нёльӧдын — босьтӧма шӧркодя быд гектарысь (центнеръясӧн). «Маджа» 120 14 9,3 «Сторожевск–1» 50 50 100 «Исток» 30 38 190 «Вишерскӧй» 900 1040 200 Овмӧсъяс пасьта 1100 1142 154,3 {Kodko @ Колана удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} КОЛАНА УДЖ Талун — кага велӧдысь-мывкыдсьӧдысьяслӧн да школаӧдзса учреждениеясын уджалысьяслӧн Лун. Чолӧмалам найӧс гажлунӧн да сиам ыджыд шудлун, уджын шедӧдӧмъяс да тыр-бур олӧм. Уджсикас гажлунӧн талун чолӧмаласны и «Коз пу» детсадйысь физкультура кузя инструктор Анжела Усачёваӧс. Школаӧдзса учреждениеын сійӧ уджалӧ 18 во нин. Вылыс тшупӧда велӧдысь-мывкыдсьӧдысьӧс ошкӧны и уджъёртъясыс, и ныв-зонпоснилӧн бать-мам. Сы йылысь висьталӧны, мый зэв сибыд да шань, водзмӧстчысь, став кужӧмлунсӧ пуктӧ быдтасъясӧс сӧвмӧдӧмӧ. Сылӧн уджыс зэв кывкутана да тӧдчана: пуктӧ ыджыд пай дзолюкъяслысь дзоньвидзалун ёнмӧдӧмӧ да видзӧмӧ. Анжела Борисовнаӧн нуӧдӧм уна сикас физзанятиеяс дырйи ныв-зонпосни песӧны лы-сьӧмсӧ. Тайӧ бура тӧдчӧ налӧн быдмӧм-сӧвмӧмын. Найӧ этшаджык нёрпалӧны, содӧ вынйӧрныс, винёвлуныс. Челядькӧд тшӧкыда петавлӧны ывла вылӧ: волейбол, футбол ворсӧмъяс нуӧдӧны юрсиктса спортплощадкаын. Радейтӧны шӧвктугъяс и фитбол гимнастика. Ыджыд мачьяс отсӧгӧн вӧчан упражнениеяс ёнмӧдӧны мышку сӧнӧдін (мышцы) да кокъяс. Та кындзи, вӧчалӧны точечнӧй массаж, а сідзжӧ велӧдӧны челядьӧс аслыныс массаж вӧчавны да сідзи водзӧ. Медым челядьӧс велӧдан-мывкыдсьӧдан уджӧ тшӧтш ӧтувтны бать-мамӧс, котыртлӧны накӧд ӧтув мероприятиеяс. Ӧтлаын гажӧдчӧны, ӧтлаын ордйысьӧны-вермасьӧны, ӧтув петалӧны походъясӧ. Тайӧ уджсӧ веськӧдӧма ёрта, топыд йитӧдъяс артмӧдны челядь, бать-мам да детсад костын. И висьталӧмъяс серти, могныс пӧртсьӧ и таысь сӧмын бур ставныслы. Уджын вермӧмъяс да ассьыс позянлунъяс эрдӧдӧм могысь Анжела Борисовна босьтчис и методическӧй уджӧ. Сійӧ — «Парма» национально-региональнӧй уджтас дорӧ отсасян небӧг (методическӧй пособие) лӧсьӧдысьяс пиысь ӧти. Кольӧм воӧ тайӧ небӧгыс — «Развитие двигательных способностей старших дошкольников» — петіс Санкт-Петербургын. — Ме кыла — тайӧ менам уджсикасыс, — сёрни помын тӧдчӧдіс А. Усачёва. — Медшӧрыс — зэв бур йитӧдъяс челядькӧд. Уджӧй сьӧлӧм серти. Аддза, мый челядьлы колӧны менам занятиеяс. И таысь сӧмын ышала радейтана уджӧ. {Оксана Гудырева @ Котӧртам ставӧн! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} КОТӦРТАМ СТАВӦН! Вӧскресенньӧӧ Россия пасьта муніс спортивнӧй ыджыд мероприятие — «Войтырсикас кросс — 2011» («Кросс нации — 2011»). Котралӧм лун лоӧ медуна йӧзаӧн да Росси-ялӧн уна пельӧсын нуӧданаӧн. Сійӧ ышӧдӧ йӧзӧс, медсясӧ томуловӧс, спортӧ, дзоньвидза оласногӧ кутчысьӧмӧ. Тавося кросс нӧштаысь эскӧдіс, мый котравны радейтӧны и том, и олӧма. Ассьыныс винёвлун видлісны детсадйӧ ветлысьяссянь ыджыд арлыда ветеранъясӧдз. Неыджыд туйкост котӧрӧн вуджӧм бӧрын быдӧн шуисны, тайӧ пӧ миянлы пӧльза вылӧ, дзоньвидзалун ёнмӧдам. Миян районса 6 овмӧдчӧминысь 500 сайӧ морт пырӧдчылісны кроссӧ. Медуна котӧртысь вӧлі юрсиктын — 218. На бӧрын водзмӧстчӧны Ыджыдвидз, Пӧддельнӧй, Одыб, Додз, Шойнаты да Висер. Тайӧ вежонӧ котӧртасны керӧссаяс, пӧдтыбоксаяс да мордінсаяс. Миян корреспондент воліс кӧрткерӧсса кросс вылӧ. Тані котралан Лун кыпыда восьтісны культура керка дорын. Чолӧмалана кывъясӧн чукӧртчӧма дорӧ шыӧдчисны райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская да ФК, спорт да туризм юкӧнӧн веськӧдлысь Павел Казаков. Найӧ сиисны котӧртысьяслы водзӧ ёртасьны спорткӧд да сӧвмӧдны дзоньвидзалун. Стартӧдз кроссын петкӧдчысьяслы сеталісны мероприятиелӧн паса еджыд футболкаяс. Медводз котӧртісны 1 классын велӧдчысьяс. Сэсся и мукӧд, гырысьджык классъясысь, ныв-зонулов. Медбӧрын ордйысисны верстьӧ. На пӧвстын вӧліны и спортса ветеранъяс, Афанасий Удоратин да Валерий Тимушев, чина войтыр и быдса семьяяс. Быдӧн котӧртіс 1,5 км кузьта туйкост. Финишӧ воӧм бӧрын спортсменъяслы сеталісны юмов козин, шоколад плиткаӧн. Сідзжӧ быд окотитысь вермис юны самӧварысь пӧсь тшай да чӧсмасьны уна сикас пӧжасӧн. Кросслы кывкӧртӧд вӧчис ордйысьӧмлӧн медшӧр судья Павел Казаков. Медводдза места шедӧдысь гырысь классъясын велӧдчысь нывкаяслы да зонкаяслы сетісны кубокъяс. Найӧ вичмисны Артём Изъюровлы да Евгения Королёвалы, Андрей Савинлы да Валя Мерочкиналы, Иван Худяевлы да Настя Холиналы (Адзорӧмысь). Верстьӧӧс, Елена Мяндинаӧс да Сергей Волковӧс пасйисны кампет кӧрӧбъясӧн. Пасъям, ордйысьӧм вылӧ козинъясӧн, а сідзжӧ тшай да юмовторъясӧн могмӧдісны ВПП «Единая Россия» партия петкӧдлысьяс. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Kodko @ Мыйла ме муна бӧрйысьӧмъяс вылӧ? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-09-27.} МЫЙЛА МЕ МУНА БӦРЙЫСЬӦМЪЯС ВЫЛӦ? Александр ЗАБОЕВ, Кӧрткерӧс сикт: — Пӧрта ассьым гражданскӧй мог. Меным абу веськодь страналӧн аскиа лун. Кӧсъя, мед власьт бердын зілисны збыль вылӧ колана да водзмӧстчысь йӧз. {Kodko @ Бура гажӧдчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} БУРА ГАЖӦДЧИСНЫ Кольӧм пекничаӧ, кӧч 30 лунӧ, Приозёрнӧйса культура керкаын гажӧдчисны пенсионеръяс да ветеранъяс. Сикт овмӧдчӧминса администрацияӧн веськӧдлысь Нина Морохина да посёлокса ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысь Нина Богадевич корлісны гажӧдчыны и Важкурья сиктысь олӧма йӧзӧс. Олӧма йӧзлӧн лунлы сиӧм кыпыд аддзысьлӧм дырйи юргисны сьыланкывъяс, вӧліны йӧктӧмӧн петкӧдчӧмъяс. Пӧсь тшай юигмоз гажӧдчӧм воис сьӧлӧм вылӧ ставныслы. Пасъям, важкурьясаӧс посёлокӧ нуӧм-вайӧм могысь машина сетліс сэтчӧс «Важ Курья» видз-му овмӧс кооператив. Найӧ тӧдчӧдісны, медым и водзӧ котыртлісны татшӧм аддзысьлӧмъяссӧ. {Kodko @ Депутатсянь отсӧг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} ДЕПУТАТСЯНЬ ОТСӦГ Кольӧм воторникӧ, кӧч 27 лунӧ, Коми Республикаса Каналан сӧветысь депутат Иван Медведев удж кузя воліс Висер сиктӧ. Парламентӧ пырысь аддзысьліс татчӧс олысь Наталья Викторовна Кольцовакӧд. Неважӧн олӧма ань шыӧдчыліс депутат дорӧ да корис отсавны опека улӧ босьтӧм кык внуклы. Иван Медведев вайис Кольцовъяслӧн семьялы школаын велӧдчан кӧлуй, сёян-юан да нӧшта мукӧд козин. Наталья Викторовналы да сылӧн внукъяслы татшӧм тӧждыд воис сьӧлӧм вылӧ и найӧ висьталӧны ыджыд аттьӧ депутатлы. {Kodko @ Кадсӧ нюжӧдісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} КАДСӦ НЮЖӦДІСНЫ Тавося кӧч (сентябрь) 1-ӧд лунсянь кӧсйисны пыртны ломтас-мавтас вузалӧм кузя выль техническӧй регламент. Сы серти вузӧсысь бырӧ АИ–80 ломтас. Но кыдз лои тӧдса, Россияса Правительство нюжӧдіс кад пӧртны олӧмӧ регламентлысь вынсӧ 2013-ӧд вося тӧв шӧр (январь) 1-ӧд лунӧдз. Сідзкӧ, руль сайын ветлысьяслы эм на кад лӧсьӧдны да вуджӧдны ассьыныс «кӧрт вӧв» мӧд ломтас вылӧ. «Ми нуӧдам сёрни миянлысь регион ломтас-мавтасӧн могмӧдысьяскӧд, медым кӧть неуна, но АИ–80 бензин вӧлі вузӧсын. Но пыр жӧ, овмӧсъяслы ӧнісянь нин колӧ босьтчыны вуджӧдны техника мӧд ломтас вылӧ, босьтам кӧть биару вылӧ. Республика тшупӧдын ми дасьӧсь лӧсьӧдны уджтас, медым кокньӧдыштны техникалысь ломтас вежӧм», — висьталӧ Вячеслав Гайзер, Коми Республикаса Юралысь. Тӧдӧмысь, регламент олӧмӧ пӧртан вын кад нюжӧдӧм нимкодьмӧдіс руль сайын ветлысьясӧс. Ӧд, кӧть и важӧн нин вӧлі мунӧ та йылысь сёрни, унаӧн тӧдмалісны сӧмын тавося моз тӧлысь помын и эз удитны ас кадӧ вуджӧдчыны мӧд ломтас вылӧ. Сэк жӧ, АИ–80 бензинӧн ковмылӧ заправитны оз сӧмын «кӧрт вӧв», но и водзынджык лэдзӧм техника — пила, паяйтчан лампа да сідз водзӧ. {Саша Ширяев @ Кажитчӧ коми урок @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} КАЖИТЧӦ КОМИ УРОК Ольга Дмитриевна Савина — зэв бур велӧдысь. Тайӧс казялі первой классын нин. Сійӧ первойсяньыс кужис миянӧс босьтны киас, лоны бур ёртӧн. Ольга Дмитриевна велӧдӧ пӧшти став уроксӧ, а медъёна сьӧлӧм вылӧ воӧ комиӧн лыддьысян урок. Найӧ медся интереснӧйӧсь. Кажитчӧны коми кывбуръяс, сьыланкывъяс, частушкаяс, мойдъяс. Сӧмын вот гижнытӧ коминад сьӧкыдджык. Велӧдысьным нуӧдӧ миянкӧд праздникъяс, гажа рытъяс. Ме кӧсъя, мед Ольга Дмитриевна дыр на велӧдас, мед пыр лоас дзоньвидзаӧн да збодерӧн. [Саша ШИРЯЕВ, 2«б» класс. Шойнаты сикт.] {Елизавета Макарова @ Миянлӧн медбур ёрт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} МИЯНЛӦН МЕДБУР ЁРТ Кымын водзӧ, сымын муса ичӧтдырся кад. Став вывті тайӧ мунӧ. Быдтор дум вылад усьлас. Шогсянаыс вунӧда, а бурсӧ листалан, кор стрӧка сюрӧ. Окота лоӧ перйыны бусӧссьӧм фотоальбом да сюся видлавны, быттьӧ выль синъясӧн. Миян медводдза велӧдысь Анна Ивановна Кутькина бара на чукӧртліс ассьыс 1-ой класс важ школаын аддзысьлӧм вылӧ. Локтісны ставӧн, коді кок йылын. Быдӧн нин пӧч да пӧль, кӧть эськӧ томмӧдчам мый вермам. 55 во коли сійӧ августсяньыс, кор Пезмӧгӧ воис карса ныв Аня Изъюрова педучилище помалӧм бӧрын. Локтіс регыд кежлӧ, а артмис сідз, мый ӧні некод нин оз шу аньӧс локтӧм мортӧн. А нэмӧвӧйся школаӧс некымын во сайын дзоньталӧмаӧсь, краситӧмаӧсь-баситӧмаӧсь. Сулалӧ, быттьӧ абу сылы 110 во. Любӧ и пыравны сэтчӧ. Аддзысьлӧмыслӧн нимкодьыс томмӧдіс чужӧмъяс, ӧзтіс синъяс, кыліс кыпыд сёрни, гылыд серам. Быдӧн мыйкӧ вайим пызан вылӧ, сійӧ чегъясис чӧскыдторъясысь. Анна Ивановна ачыс оз ышмы курыдторйӧн да и миянӧс сідз мывкыдсьӧдіс. Сьылім, йӧктім, ворсім. Нуӧдім урокъяс. Медводдза урок — математика. Лыддим дӧска вылысь ставсӧ да тыдовтчис, мый класслӧн 40 внук да внучка. Шуим такӧдны ассьыным челядьӧс, медым мӧдысь аддзысьлӧм кежлӧ тайӧ лыдпасыс содас кык пӧв. Мӧд урок — роч кыв. Уськӧдім дум вылӧ падежъяс да ёна и «склоняйтім» Ивановнаӧс. Коймӧд урок дырйи коми кыв казьтылім. Дӧска вылӧ гижим бура кузь сёрникузя, нарошнӧ вӧчим 8 ӧшыбка. Володя витсӧ аддзис дзик пыр. Кӧть эськӧ 43 во нин олӧ да уджалӧ роч йӧз пиын, Ухтаын. История урок дырйи гораа лои тӧдчӧдӧма, мый чужлім ми Сталин дырйи (!). Школаӧ петім Хрущёв, помалім — Брежнев дырйи. Витӧдыс — сьылан урок. Ливкйӧдлім школадырся сьыланкывъяс. А сэсся «класснӧй час». Сувтім да ворсім выль ногӧн сёркни перйӧм йылысь мойд. Видзӧдлӧй снимок вылӧ: Анна Ивановна, эз кӧ кут киас дзоридзьяс, то эз и торъяв эськӧ миянысь. Мича мортыд — пыр том да мича. Ёна и любӧ вӧлі ичӧтдырйи, мый миян велӧдысьным роч акань кодь. Мӧд удача лои миянлы, мый сійӧ воӧ школаӧ, сиктӧ нюжӧдісны электричество би. Югыд классын ми нуским-велӧдчим. Да и кадыс вӧлі бурлань тшупӧда. Позьӧ шуны, неважӧн бырӧдісны трудодень вылӧ удж, дугдісны перйыны поставка, колхозъяс кок вылӧ сувтавны заводитісны. Но олӧм вӧлі гӧль на. Чукӧртлім аддзысьлӧм кежлӧ ичӧтдырся снимокъяс. Паськӧм-кӧмкот гӧлиник, сумкаяс унджыкыслӧн дӧраысь ас вурӧм да сідзи водзӧ. Тӧдчӧда, миян классысь унджыкыслӧн батьыс вӧлі фронтовик, а семьяясыс — уна челядяӧсь. Ловйӧн гортӧ воӧм салдатъяс лӧсьӧдісны выль кӧлена, классъяс вӧліны гырысьӧсь. Коді сӧмын миян пиын абу! Видз-му овмӧсын мырсьысьяс, кык велӧдысь, поштаӧн кык веськӧдлысь, шопер, весиг УФСН-ысь майор. Но аддзысьлігӧн ставӧн ӧткодьӧсь: Саня, Эмма, Коля, Нина... Лыддьысьысь, уськӧдӧй дум выланыд медводдза велӧдысьнытӧ. Кодлӧн ловъя на, кодлӧн сьӧлӧмсӧ шонтӧ казьтылӧмъяс, шыасьлӧй бур кывйӧн. А миянлы Анна Ивановна нэм чӧж нин ёрт, ыджыд чой, сӧветчик да отсасьысь. Быдӧн шуам став сьӧлӧмсянь ыджыд аттьӧ тайӧ аддзысьлӧмсьыс! Терпенньӧтӧг виччысям водзӧ вылӧ татшӧм гажсӧ. Кузь нэм да бур шуд радейтана велӧдысьлы. Да и аслыным сиам дзоньвидзалун да водзӧ вылӧ бур надеяяс. Лачаӧн, мый бара на аддзысьлам да казьтылам школаын коллялӧм дивӧ кодь кад. [Елизавета Макарова] {Виктория Размыслова @ Мыйла ме муна бӧрйысьӧмъяс вылӧ? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} МЫЙЛА МЕ МУНА БӦРЙЫСЬӦМЪЯС ВЫЛӦ? Виктория РАЗМЫСЛОВА, Кӧрткерӧс сикт: — Дерт жӧ, кӧсъя мед лоины бурланьӧ вежсьӧмъяс. Стӧчджыка кӧ, мед челядьлӧн вӧлі водзлун, удж, бурмис медицинскӧй могмӧдӧм да том йӧзлӧн олӧм. {Виталина Вавилова @ Радейтана велӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} РАДЕЙТАНА ВЕЛӦДЫСЬ Менам велӧдысь — Наталья Геннадьевна Макарова. Сійӧ шӧркодь тушаа, дженьыдик пемыд юрсиа, гӧгрӧс мича чужӧма. Радейтӧ новлыны мича платтьӧяс да юбкаяс, тшӧкыда новлӧ и мичмӧдчанторъяс. Наталья Геннадьевналӧн шань видзӧдлас да мелі нюм, но дурысь да ышмысь велӧдчысьяскӧд овлӧ стрӧгӧн. Миян велӧдысьяслӧн урокъяс вылын пыр зэв интереснӧ. Миянлы кажитчӧ тӧдмавны быд лун кутшӧмкӧ выльтор да коланатор. Наталья Геннадьевна велӧдӧ миянӧс бура овны, кывзысьны гырысьяслысь, бать-мамлысь, велӧдӧ не сетчыны лёкыслы. Мастер учительным велӧдӧ миянӧс вӧчасьны идзасысь, картонысь да бумагаысь. Киӧн вӧчасян урокъяс миянлы зэв ёна кажитчӧны. Таво ми бӧръя во нин радейтана велӧдысь дорын. Ми сійӧс зэв ёна радейтам. Сиам крепыд дзоньвидзалун, шудлун, уна-уна бур да тӧлка велӧдчысьясӧс. [Виталина ВАВИЛОВА,4 класс. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Сбербанк лоӧ матынджык @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} СБЕРБАНК ЛОӦ МАТЫНДЖЫК Йирым тӧлыссянь нин миян районын кутас уджавны Сбербанклӧн ветлӧдлан касса. Та йылысь лои тӧдса пекничаӧ, кӧч 30 лунӧ, КР-са муниципальнӧй образованиеяслӧн Сӧветлӧн съезд дырйи. Кыдзи висьталіс Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер, ӧні лӧсьӧдсьӧ торъя календарнӧй план, медым сиктын олысьяс тӧдісны, кор да кутшӧм лунӧ овмӧдчӧминъясын кутас уджавны Сбербанклӧн ветлӧдлан касса. Пасъям, моз 4 лунӧ, кор КР-са Юралысь Вячеслав Гайзер воліс Шойнатыӧ, сиктсаяс корисны ладмӧдны бурджыка удж татчӧс Сбербанклысь. Республикаса Юралысь кӧсйысис разьны гӧрӧдсӧ матысса кадӧ. {Kodko @ Сиисны олӧма йӧзлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} СИИСНЫ ОЛӦМА ЙӦЗЛЫ Кольӧм пекничаӧ юрсиктын бара на муніс видз-му овмӧсса ярманга, кодӧс вӧлі сиӧма олӧма йӧзлӧн Лунлы. Воддза ярмангаясысь сійӧ нинӧмӧн эз торъяв. Вузӧс вылын вӧліны йӧв да яйысь вӧлӧга, пӧжас, град выв пуктас, вӧрса вотӧс да уна мукӧдтор. Но тайӧ ярманга дырйи ӧткымын вузасьысь вӧлі лӧсьӧдӧмаӧсь неыджыд козинъяс олӧма ньӧбасьысьяслы. Сідз, «Кӧрткерӧсса йӧв завод» да «Северная Нива» ООО-яс, ас вылӧ уджалысь Э. Э. Тийду, Пезмӧгысь ас овмӧс кутысь Пётр Оверкович Сварицевич арлыда ньӧбасьысьяслы ассьыныс вӧлӧга да прӧдукция сеталісны дон босьттӧг. Олӧма войтыр, кодъяс велалӧмаӧсь быдторйысь мынтысьны, весиг шензисны татшӧм козинлы. Со мый висьталӧ юрсиктын олысь Фаина Михайловна Маслова: — Зэв ёна воӧ сьӧлӧм вылӧ татшӧм ярмангаясыд. Татысь позьӧ ньӧбны быдтор. Кор тӧдмалі, мый талун бара на лоӧ ярманга, тшӧтш локті ньӧбасьны. Ёна жӧ и шензьӧдіс менӧ пӧжасӧн вузасьысь. Кори пакетӧ тэчны шаньгаяс, а сэсся нюжӧді сьӧм, медым вештысьны вӧлӧгасьыс. А сійӧ меным шуӧ, талун пӧ тіян арлыда войтырлы пӧжассӧ сетам дон босьттӧг. Меным, дерт, зэв нимкодь лои. Ӧд ӧнія кадӧ сьӧм вештытӧг некысь нинӧм он босьт. Аттьӧ шань вузасьысьяслы олӧма йӧзӧс пыдди пуктӧмысь. «Татшӧм акциясӧ нуӧдам медводдзаысь на. Медшӧр нырвизьыс сылӧн — петкӧдлыны ньӧбасьысьяслы районын вӧчӧм вӧлӧга, а тшӧтш и тӧжд олӧма йӧз вӧсна», — висьталӧ районса видз-му овмӧс веськӧдланінса начальник Светлана Савчук. {Kodko @ Томулов котыртчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} ТОМУЛОВ КОТЫРТЧИСНЫ Неважӧн Шойнатыса школаын муніс районын Россияса Том войтырлӧн Котыр (Российский Союз Молодежи) петкӧдлысьяслӧн учредительнӧй конференция. Чукӧртчылӧм дырйи бӧрйисны КРОМО-лысь комитет да сӧвет, контрольно-ревизионнӧй комиссия, юрнуӧдысьӧс, примитісны Уставлысь бала, сувтӧдісны уджын могъяс. Сідз, комитетӧ пырисны сикт овмӧдчӧминъясысь том войтырлӧн сӧветъясысь 18 юрнуӧдысь. Сӧветӧ индісны 5 мортӧс, а контрольно-ревизионнӧй комиссияӧ — Кӧрткерӧсысь, Лӧкчимдінысь да Одыбысь медзіль том йӧзӧс. РСМ-лӧн районса организацияӧн юрнуӧдны кутас юрсиктысь Дмитрий Бутиков. Сійӧс вежысьӧн лоис Кӧрткерӧсысь жӧ Татьяна Минахметова. Конференция йылысь паськыдджыка лыддьӧй газетлӧн локтан петасъясысь ӧтиын, «Молодежнӧй спектр» лист бокысь. {Kodko @ Чолӧмаласны велӧдысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-04.} ЧОЛӦМАЛАСНЫ ВЕЛӦДЫСЬЯСӦС Тайӧ четвергӧ Нёбдінса культура керкаын котыртсяс ыджыд гаж. Сійӧс лоӧ сиӧма районса школаясын велӧдысьяслы. Кыдз лои тӧдса, гаж вылӧ воасны матӧ 120 ӧнія да вӧвлӧм велӧдысь, районса велӧдан веськӧдланінын зільысьяс. Гаж вылӧ воысьяслы лоӧ котыртӧма Виктор Савин нима литературнӧй музейӧ экскурсия, мича сьылӧм-йӧктӧмӧн велӧдысьяс водзын петкӧдчасны Нёбдінса школаысь да челядьлӧн садйысь ныв-зон, Кӧрткерӧс сиктысь творческӧй котыръяс. Татшӧм гаж районын котыртсьылӧ оз нин медводдзаысь. Тайӧ пӧрйӧ водзмӧстчысьнас лоӧны «Единая Россия» партиялӧн Кӧрткерӧсса юкӧн, районса администрация да велӧданінӧн веськӧдланін. {Kodko @ «Йӧлӧгалы» — 20 @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} «ЙӦЛӦГАЛЫ» — 20 Республикаса «Йӧлӧга» газет таво пасйӧ 20 во тырӧм. Такӧд йитӧдын котыртӧны «Муса лист бокысь донъявтӧм юӧр» концерт-гаж. Редакция став ассьыс ёртъяссӧ корӧ нимлунасьны октябрь 14-ӧд лунӧ 18 часын искусствояс гимназияса концертнӧй залӧ (Сыктывкар, Печорскӧй улича, 28). Содтӧд юӧр позьӧ тӧдмавны (8212) 24–32–01 телепон пыр. {Любовь Мирошниченко @ Ветеранъяс оз кольччыны томъясысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} ВЕТЕРАНЪЯС ОЗ КОЛЬЧЧЫНЫ ТОМЪЯСЫСЬ Мӧдӧд во дорвыв Кӧрткерӧсын нуӧдӧны туристъяслысь фестиваль, кытчӧ пырӧдчӧны районысь олӧма войтыр. Кольӧм субӧтаӧ кӧть и зэрис, юрсиктса аэропорт инын вӧлі гажа. Чукӧрмыліс 10 команда. Одыбсаяс эз воны, туйыс лёк да. Быд командаын вӧлі 6 морт. Ордйысисны гира шыблалӧмын, бипур пестӧмын, чайник пузьӧдӧмын да палатка зэвтӧмын. Медся сьӧкыдыс вӧлі бытшласьысь сутуга увті кыссьӧм. Шойнатыса командаын петкӧдчис и сикт овмӧдчӧминса юралысь Тамара Потапова. Кӧрткерӧсысь вӧліны куим команда. Ордйысьӧмъяслӧн кывкӧрталӧмӧн медводдза места шедӧдіс Приозёрнӧйысь команда. Мӧдӧдӧн лоины пӧдтыбоксаяс. Коймӧд местаын — Адзорӧмса команда. Помас бипур дорын чай юисны да сьылісны туристъяслысь радейтана сьыланкывъяс. Кӧрткерӧс районын уна спортсмен, эм и чемпионъяс. Оз кольччыны томъясысь и ветеранъяс. — Спортӧ да дзоньвидза олӧмӧ и колӧ кутчысьны миян районлы, — висьталӧ райадминистрацияса веськӧдлысь Василий Гончаренко. — Та вӧсна быд спортивнӧй ордйысьӧмлы, тшӧтш и ветеранъяслӧн, кутам быд ног отсавны. {Kodko @ Вильшасьӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} ВИЛЬШАСЬӦНЫ Лӧкчимдінса машинаӧн ветлысь том войтыр выльтор мӧвпыштӧмаӧсь. Лои тӧдса, мый рытъяснас, медым ветлыны посёлоксянь юрсиктӧдз коддзӧдана юанторла, шома юра том йӧз машинаяслӧн пас инӧ пысалӧны «Кӧлысь» гижӧд. Тадзи найӧ вӧчӧны сы могысь, медым оз сувтӧдны ГИБДД-са уджалысьяс. {Kodko @ Вошӧма — сюри @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} ВОШӦМА — СЮРИ Маджаса нюрын вотчигӧн вошлі том ань. Тайӧ вӧскресенньӧӧ вит морт мунісны вотны турипув. Кор кутісны бӧр петны нюрысь казялісны, мый на пиысь ӧти абу. Вотчысьяс мӧвпыштісны, мый налӧн ёрт петіс водзджык да муніс гортас. Но Маджаӧ воӧм бӧрын тыдовтчис, мый том ань и тані абу. Шызьӧм рӧдвуж петісны корсьны вошӧмаӧс, сувтӧдалісны ветлысь-мунысь машинаяс да юасисны шоперъяслысь: «Аддзылісны-ӧ найӧ матігӧгӧрысь том аньӧс?» Но майшасьӧмыс вӧлӧма весьшӧрӧ, бӧрыннас лои тӧдса, мый вошӧма ачыс петӧма нюрысь. Вӧлӧмкӧ, том ань сюйӧма пельясас наушник да оз вочавидз сотовӧй телепон вылӧ воысь шыяс вылӧ. Ветлысь-мунысь шоперъяс жӧ и висьталісны: «Зэв пӧ збодера вӧлі мунӧ Маджалань сотӧвӧй телепонысь шылад кывзігмоз». {Kodko @ Миян район — медся лыддьысьысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} МИЯН РАЙОН — МЕДСЯ ЛЫДДЬЫСЬЫСЬ «Коми му» республикаса газет юӧртліс гижӧдчӧм кузя кокньӧд. 50 шайтысь позис судзӧдны коми кывъя петас. Акциялӧн кывкӧртӧдъяс серти Кӧрткерӧс район шедӧдіс медводдза места. Акцияӧ пырӧдчисны и почтальонъяс, и прӧстӧй войтыр, медся активнӧйяссӧ шуисны пасйыны козинӧн. «Медся лыддьысьысь сикт» номинацияын «Единая Россия» партия отсӧгӧн вичмӧдӧма челядьлы ворсан площадка. Коми кыв да чужан кыв вылын лыддьысьӧм сӧвмӧдӧм могысь районӧн Юралысь Сергей Кулаков ачыс гижӧдіс «Коми му» вылӧ 1500 гӧгӧр мортӧс. Бӧръя кадӧдзыс ордйысьӧм муніс Кӧрткерӧс да Кулӧмдін районъяс костын. Кыдз висьталіс Сергей Анатольевич, почтамтлӧн веськӧдланіныс Кулӧмдінын, и найӧ тӧдісны став лыдпассӧ. Но бӧръя лунъясас вӧлі гижӧдӧма пошта пыр 400 экземпляр да 200-ӧс альтернативнӧй гижӧдчӧм серти. Сы отсӧгӧн и район петіс вермысьӧ. Миян районлы и вичмис челядьлӧн ворсан площадка, кодлӧн доныс 480 сюрс шайт. Сійӧс кӧсйӧны сувтӧдны Кӧрткерӧсын. Кӧні меститчас, кӧсйӧны юасьны олысьяслысь. Кутам надея, мый районса веськӧдлысьяс тшӧтш отсаласны нуӧдны и «Звезда» газет вылӧ гижӧдчигӧн татшӧм сяма акция. {Kodko @ Нимӧдісны велӧдысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} НИМӦДІСНЫ ВЕЛӦДЫСЬЯСӦС Кольӧм четвергӧ Нёбдінса клубын муніс гаж, кодӧс вӧлі сиӧма велӧдысьяслӧн Лунлы. Районса быд школаысь воӧм талунъя да вӧвлӧм велӧдысьясӧс чолӧмалісны районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, КР-са Каналан сӧветысь депутатъяс Владимир Косов да Иван Медведев. Педагогъяс дорӧ шыӧдчигӧн Василий Гончаренко тӧдчӧдіс, мый велӧдысьяслӧн удж пыр вӧлі и лоӧ медся пыдди пуктанаӧн да коланаӧн. «Государстволӧн талунъя торъя мог — видзны велӧдысьяслысь бур ним, могмӧдны социальнӧй отсӧгӧн, лӧсьӧдны колана уджалан ног», — пасйис В. Гончаренко. Иван Медведев да Владимир Косов сиисны велӧдысьяслы бур велӧдчысьясӧс, крепыд дзоньвидзалун, козьналісны козинъяс да сетісны Почёт грамотаяс, дипломъяс. Иван Медведев казьтыштіс ассьыс велӧдчан вояс, медводдза велӧдысьсӧ. Воӧм гӧсьтъясӧс да велӧдысьясӧс мича петкӧдчӧмӧн гажӧдісны юрсиктысь «Шалунишки» да «Капель» ансамбльысь сьылысь-йӧктысьяс, Нёбдінса челядьлӧн садйысь ныв-зон. {Kodko @ Ӧти кагаӧн унджык @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} ӦТИ КАГАӦН УНДЖЫК Тавося ӧкмыс тӧлысьӧн районын чужӧма 181 кага. Тайӧ ӧти кагаӧн унджык кольӧм вося тайӧ жӧ кадколаст серти. Гижсьӧмаӧсь-ӧтлаасьӧмаӧсь 88 гозъя, кольӧм воӧ — 91. Юксьӧма 45 гозъя, 2010 вося 9 тӧлысьӧн — 53. Кольӧм во серти 10 вылӧ этшаджык кулысьыс — 263 (273). Кыдзи юӧртісны районса загсын, йӧз кулӧны медсясӧ сьӧлӧм-сӧн да онковисьӧмъясысь, а сідзжӧ пагалӧмысь-отравитчӧмысь да неминуча дырйи. {Нина Коюшева @ Сиисны видз-му овмӧсын зільысьяслы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} СИИСНЫ ВИДЗ-МУ ОВМӦСЫН ЗІЛЬЫСЬЯСЛЫ Кольӧм пекничаӧ районса администрацияын кыпыда нимӧдісны видз-му овмӧсын зільысьясӧс. Му вӧдитысьясӧс, скӧт дорын зільысьясӧс чолӧмалісны районса юралысь Сергей Кулаков, райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, видз-му овмӧс да сёян-юан Кӧрткерӧс районса юкӧнӧн веськӧдлысь Светлана Савчук, Коми Республикаса видз-му овмӧс министрӧс вежысь Петр Хоробрих да сэтчӧс мукӧд специалист. Быдӧн на пиысь пасйис, мый АПК-ын зільысьяслӧн удж абу кокни, но колана да тӧдчана. А мый миян районын зільӧны збыль вылӧ труженикъяс, висьталӧны удж петкӧдлан лыдпасъяс. Сідз, республика пасьта кӧрым заптӧм кузя планлысь витӧд юкӧнсӧ тыртісны миян му-видз вылын уджалысьяс. Ӧти скӧт юр лыд вылӧ заптісны 22,3 центнер кӧрым. Ошйысьны позьӧ и картупель быдтӧмын. Ставнас, район пасьта ӧтувъя видз-му овмӧсъяс шедӧдісны ӧти гектар вылысь 159 центнер картупель. Воысь воӧ содӧны йӧв лысьтӧм да скӧтӧс яй вылӧ тшӧгӧдӧм кузя лыдпасъяс. И быд тайӧ петкӧдчӧмын тӧдчанаыс — мортлӧн удж. Кыпыд чолӧмалӧмъяс бӧрын видз-му овмӧсын медбур уджалысьяслы сетісны наградаяс да козинъяс. Сідз, Антонина Семёновна Илюшичеваӧс, Павел Афанасьевич Макаровӧс, Валентина Алексеевна Панюковаӧс, Вера Геннадьевна Мишаринаӧс пасйисны РФ-са видз-му овмӧс министрсянь Аттьӧалана гижӧдъясӧн. КР-са министрсянь татшӧм жӧ награда сетісны Сергей Витальевич Латкинлы, Евгения Ивановна Панюковалы, Андрей Васильевич Сидоровлы, Нина Михайловна Подоровалы, Станислав Николаевич Ширяевлы, Александр Витальевич Моторинлы, Галина Ильинична Кутькиналы, Нина Михайловна Игушевалы, Вера Михайловна Панюковалы. «Кӧрткерӧс» МР-сянь Почёт грамотаясӧн пасйисны Александр Дионисьевич Киселёвӧс, Валентина Семёновна Карповаӧс, Александр Иванович Габовӧс, Иван Владимирович Савельевӧс, Иван Леонидович Елфимовӧс, Сергей Геннадьевич Букинӧс, Лариса Николаевна Осиповаӧс, Василий Михайлович Поповӧс, Алексей Валерьевич Габовӧс, Валентина Ивановна Каневаӧс. А Виктория Витальевна Макаровалы, Оксана Сергеевна Курловичлы, Надежда Алексеевна Михайловалы, Елена Васильевна Холоповалы, Светлана Николаевна Изъюровалы, Нина Петровна Габовалы, Петр Аверкович Сварицевичлы, Евгений Иванович Мишаринлы сетісны видз-му овмӧс да сёян-юан Кӧрткерӧс районса юкӧнсянь Почёт грамотаяс. Гажлысь кыпыдлун содтіс юрсиктса сьылысь-йӧктысьяслӧн петкӧдчӧм. [Нина КОЮШЕВА. Снимокъясыс Оксана ГУДЫРЕВАЛӦН.] {Kodko @ Снимок вылӧ ас кокӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} СНИМОК ВЫЛӦ АС КОКӦН Бӧръя воясӧ районын уджавліс машина вылын ветлан флюорография. Воліс сійӧ быд сикт-грездӧ и зэв кивыв вӧлі сэтчӧс олысьяслы, торйӧн нин вермытӧмалы. Но кыдз лои тӧдса, таво татшӧм флюорография миян районын оз кут уджавны. Сідзкӧ, сикт овмӧдчӧминӧн юралысьяслы колӧ мӧвпыштчыны, кыдзи да кор найӧ вермасны вичмӧдны машинаяс йӧзӧс флюорография нуӧм-вайӧм вылӧ. {Kodko @ Школаясӧ воас выль техника @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-11.} ШКОЛАЯСӦ ВОАС ВЫЛЬ ТЕХНИКА Регыд миян районса школаясӧ воасны компьютернӧй да мультимедийнӧй техникалӧн выль комплектъяс. Кыдзи юӧртісны велӧдӧмӧн районса веськӧдланінысь специалистъяс, компьютернӧй да мультимедийнӧй техникалӧн 6 комплект кутасны уджӧдны школаясын коми кыв да литература кабинетъясын. Чукӧрӧ пырӧны: ӧти ноутбук, экран да проектор. Выль техника воас Шойнатыса, Керӧсса, Пӧддельнӧйса, Одыбса, Висерса, Ыджыдвидзса шӧр школаясӧ. Сідзжӧ лои тӧдса, мый мультимедийнӧй техникалӧн 25 комплект (экран да проектор) лоӧ ыстӧма районса мукӧд школаясӧ, кӧні эм посни (начальнӧй) классъяс. {Kodko @ «Россия К»-ын петкӧдласны миян район @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} «РОССИЯ К»-ЫН ПЕТКӦДЛАСНЫ МИЯН РАЙОН Быд пекничаӧ 14 часын «Россия К» телеканалын петӧ «Письма из провинции» передача. Таво гожӧм сэтчӧс журналистъяс волісны миян районӧ, аддзысьлісны да сёрнитісны Одыбысь Геннадий Поповкӧд, Ыджыдвиддзысь Василий Поповкӧд да мукӧдкӧд. И со лои тӧдса, мый миян землякъяс йылысь телерепортаж лоӧ петкӧдлӧма эфирын тайӧ пекничаӧ. {Kodko @ Ӧтлаын квайтымын во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ӦТЛАЫН КВАЙТЫМЫН ВО Кольӧм вежоннас, йирым (октябрь) 12 лунӧ, Сӧбинысь Анастасия Яковлевна да Виктор Тимофеевич Кривоносовъяс пасйисны ӧтувъя олӧмсянь Бриллианта кӧлысь. Уна сиӧмъяс да чолӧмалӧмъяс висьталісны тайӧ лунӧ налы рӧдвуж да тӧдсаяс. Кыпыда нимӧдісны гозъяӧс тшӧтш сикт овмӧдчӧминса администрация да ветеранъяслӧн сӧвет. Ӧтув 60 во олігӧн Кривоносов гозъя вуджисны ыджыд олан туй. Тӧдлісны радлун да шог, Великӧй Отечественнӧй войналысь курыдлун, сьӧкыд удж, матыссаясӧс воштӧм. Но став ӧтувъя олӧмын найӧ кутісны ӧта-мӧдӧс пыдди пуктӧм, радейтӧм. Анастасия Яковлевна да Виктор Тимофеевич быдтісны квайт челядьӧс, дас нёль внукӧс да дас ӧти правнукӧс. Быдӧнӧс найӧс зэв ёна радейтӧны, а челядь быд шойччан лун волӧны бать-мам, пӧль-пӧч ордас отсасьны. Олӧма гозъя, арлыд вылӧ видзӧдтӧг, пыр на кутӧны ас овмӧс: видзӧны кык кӧза, кызь кроликӧс да чипанӧс. Виктор Тимофеевич ачыс на ытшкӧ турун, пилитӧ пес, пыр дась отсавны сиктсалы би нюжӧдӧм-дзоньтасьӧмын. Ӧд сы мыш сайын 40 во электрикӧн уджалӧм. Гожӧмнас гозъя зэв ёна вотчӧны. Анастасия Яковлевнаӧс да Виктор Тимофеевичӧс посёлокын тӧдӧны, кыдз ӧтувъя да уджач гозъяӧс. А кыдзи жӧ ставыс заводитчыліс? — Менӧ батьӧ нуис вӧв телега вылын орчча сиктӧ, коді меститчӧма 18 километра ылнаын миян грездысь, — висьталӧ Тимофеевич. — А Настя мунӧ вӧлі сэтчӧ подӧн. Ми пуксьӧдім сійӧс телегаӧ. Со тадзи ми медводдзаысь и аддзысим. А мӧдыс лои сӧмын во мысти. Рытнас гуляйтыштім, сёрнитыштім, а асывнас мунім загсӧ. Но олім сӧмын кӧкъямыс лун и менӧ ыстісны уджавны Войвылӧ. Настя гижаліс меным письмӧяс, а во мысти локтіс ме дорӧ и ми кольччим овны Сӧбинӧ. Мыйын шудыс тайӧ гозъякост олӧмын? «Челядьын, ӧта-мӧдӧс пыдди пуктӧмын да уджын», — пасйӧны Кривоносовъяс. Мед тайӧ семьяыс да тӧлка кывъясыс лоӧны бур примерӧн быд мортлы. Дзоньвидзалун да лючки-ладнӧ олӧм сиам Анастасия Яковлевналы да Виктор Тимофеевичлы уна-уна во кежлӧ. [«Позтыкерӧс» сикт овмӧдчӧминса администрация да ветеранъяслӧн сӧвет.] {Kodko @ Азьгумкӧд тыш @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} АЗЬГУМКӦД ТЫШ Уна во нин кыптӧ сёрни ӧти и сійӧ жӧ мытшӧд — азьгум (борщевик) бырӧдӧм йылысь. Кад мунӧ, а тайӧ быдмӧгыс кыдзи быдмис, сідзи и водзӧ паськалӧ-разалӧ. Миян районса ӧткымын сиктъясын видлісны тышкасьны борщевиккӧд тадзи: дзоридзавтӧдзыс быдмӧгсӧ ытшкылісны. И тадзи воысь воӧ. Но сійӧ пыр петӧ важ вужсьыс. А ӧтчыд командировкаӧ ветлігӧн аддзим Шойнаты сиктысь татшӧм серпас: борщевиклӧн пашкыр юрас пасьтӧдӧмаӧсь полиэтилен пакет. Буракӧ, медым эз разав сылӧн кӧйдысыс. Пасъям, эмӧсь миян республикаын сиктъяс, кӧні азьгумсӧ кужӧмаӧсь бырӧдны. Неважӧн висьталіс Пезмӧг сиктын олысь Галина Карпова, мый Кулӧмдінса Дереваннӧйын борщевиклы паныд сувтӧмаӧсь став сиктӧн. Сэтчӧс администрация пӧ пуктӧма сиктсаяс водзын мог, медым керкаяс дорын эз вӧв азьгум. Кад мысти видзӧдалӧм бӧрын вермысьяслысь нимъяс пасйӧмаӧсь стенгазетӧ. Ошкӧмыд — ыджыд вына: на вылӧ видзӧдӧмӧн и мукӧд босьтчисны бырӧдны тайӧ кӧвъясьӧм быдмӧгсӧ. Гашкӧ, тадзи и миян сикт-грездъясын вӧчны? Ми эськӧ вермысьяссӧ газетын йӧзӧдам-петкӧдлам. {Kodko @ Видзӧны да кыпӧдӧны коми нюм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ВИДЗӦНЫ ДА КЫПӦДӦНЫ КОМИ НЮМ Таво миян республика тшупӧда лунъясӧн зэв озыр. Такӧд йитӧдын и «Коми КВН» чукӧртчыліс «Коми Войтыр Нимлунасьӧ» пас улын. Ӧд Коми КВН тшӧтш пасйис неыджыд юбилей — 5 во. Таво Коми КВН-лӧн лои ас пас — сералысь рака. Лӧсьӧдісны тшӧтш и гимн, кодӧс сьылісны медводдза КВН-ын петкӧдчысьяс да лӧсьӧдысьяс. Тайӧ пӧрйӧ вермасисны-тешитчисны «Изьваса бандерлогъяс» (Изьва район), «Сыктывса сукаръяс» (Сыктыв район), «Скӧрӧдумсаяс» (Кулӧмдін район) да «Антибольгысьяс» (Сыктывкар). Шыӧдчылісны и «Керӧсса джыджъяс», но бӧръя кадас нин эз локны. Нимлунасьны, дерт, «Локтӧ гӧстя, локтӧ гӧсть», — татшӧм нима вӧлі медводдза ордйысьӧмыс. Сыктывсаяс кыйсян фестиваль петкӧдлісны. Скӧрӧдумсаяс пӧрысь пӧльӧс чолӧмалісны 90 арӧсӧн. Изьвасалӧн котыр кык морта и вӧлі. Гашкӧ, сыӧн и сибӧдісны ас дорас видзӧдысьяс. Серамбана козинъясӧн найӧ чолӧмалісны жюриӧс. Мӧд турын командаяс петкӧдлісны фильм. Сыктывсаяс, дерт жӧ, Ыбица фестиваль вылын сералісны. Скӧрӧдумсаяс «Шуда из» (метеорит) пас йылысь сюжет вӧчӧмаӧсь. Сыктывкарсаяс «0» памятниклы «кевмысисны». Изьваса 4D формата кино петкӧдлісны, весиг торъя ӧчки жюрилы сетісны. Бӧръя конкурсын «гажӧдчисны кыдз кужӧны». Сыктыв районсаяс «Давай поженимся» телепередача серти верӧс сайӧ видлісны сетны сиктса аньӧс. Скӧрӧдумсаяс дорӧ быттьӧ юралысьыс локтӧма бӧрйыны сиктса котыръяс республикаса юбилей пасйигӧн петкӧдчыны. Сьылісны и «Эжваса дзӧрысьяс», и ветеранский рэп, и коми готъяс, телятницаяслӧн рок-группа. Серам бурпӧт петкӧдлісны и «Антибольгысьяс» да «Бандерлогъяс». Жюрилӧн кывкӧртӧдъясӧн медводдза места босьтісны скӧрӧдумсаяс, мӧдӧ петісны «Анти-больгысьяс», сэсся — сыктывса да изьваса котыръяс. КВН-са тешъясысь: — Миян спонсор — CANSІT. («Сыктывса сукаръяс») — Дима Билан моз новла майка, но тӧвнас кӧдзыд и мен колӧ фуфайка. («Изьваса бандерлогъяс») — Сьӧд кӧртӧ сдайтісны Кӧрткерӧс. («Антибольгысьяс») — Лидия Логиновалӧн петіс выль диск да бӧрсӧ эз лок. («Антибольгысьяс») — «Йӧлӧга» лоис глянцевӧйӧн. Та могысь ньӧбисны уна скотч. («Антибольгысьяс») — Ӧльӧш Рассыхаев лэдзис «Чукча, чиган да хач» — небӧг сиӧма Коми муса аборигенъяслы. («Антибольгысьяс»). {Оксана Пинягина @ Гозъякост олӧмын — «изумруд» кӧлысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ГОЗЪЯКОСТ ОЛӦМЫН — «ИЗУМРУД» КӦЛЫСЬ Йирым 12 лунӧ Висер сиктын пасйисны «изумруд» кӧлысь Михаил Васильевич да Нина Михайловна Поповъяс. Нина Михайловна чужис-быдмис Зулӧб грездын сизим челядя семьяын, Михаил Васильевич — Висер сиктса, быдмис нёль челядя семьяын. Том йӧз аддзысьӧмаӧсь-тӧдмасьӧмаӧсь 1955 воын вӧр участокын, Шудӧгын. Миша — вӧр пӧрӧдіс, а Нина зілис пусянінын. 1956 воын гижсьӧмаӧсь, кӧлысь абу ворсӧмаӧсь. 12 во олӧмаӧсь Шудӧгын, чужтӧмаӧсь сэні 6 челядьӧс. Сэки тайӧ вӧрса оланінас ставыс вӧлӧма: и вузасянін, и велӧдчанін, и садик, и клуб... Нина нӧшта уджавліс клубын пелькӧдчысьӧн, вузасянінын... 1968 воын локтӧмаӧсь Висер сиктӧ, кӧні чужисны нӧшта на ныла-пиа. Тані Михайловна зілис пӧжасьысьӧн, кукъясӧс видзис. Васильевич слесаритлӧма, трактористалӧма, пенсия вылӧ петӧма станция вывсянь. Ӧдйӧ тай кадыд лэбӧ: челядь быдмисны, ӧта-мӧд бӧрся муналісны мам-бать позйысь. Маша нылыс олӧ Башкирияын, Нина да Тамара — Ухтаын, медічӧт — Ӧлексей пиыс — Кӧрткерӧсын, Ия — Джиянын, Василь, Микулай да Зоя — Висерынӧсь. Нина Михайловналӧн да Михаил Васильевичлӧн 14 внук-внучка да вит правнук-правнучка. Ставӧн волӧны олӧма мам-бать, пӧль-пӧч дорӧ, отсасьӧны-тӧждысьӧны на вӧсна. Сиам «изумруд» гозъялы дзоньвидзалун да верманлун, мед налӧн керкаыс вӧлі век тыр челядь-внукъяслӧн гӧлӧс шыӧн! [Оксана ПИНЯГИНА] {Kodko @ Ӧні он ӧддзы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ӦНІ ОН ӦДДЗЫ Кольӧм пекничаӧ юрсиктса шӧр школа весьтын машинаӧн ветлан чорыд веркӧса туй вылын вӧчисны мытшӧда вуджанін. Татчӧ, кӧні медтшӧкыда вуджӧны йӧз, медсясӧ челядь, «куйлысь полицейскӧйыс» ёна нин коліс. Ӧні машинаяс оз нин кутны ӧддзӧмӧн лэбавны-журъявны, а надзӧникӧн, ичӧт ӧдӧн, сэті вуджасны. Тадзи лоӧ видзчысянаджык. Кӧть и ичӧт ӧд петкӧдлана знакъяс вӧліны, век жӧ машинаяс, торъя нин таксиысь да лесовозъясысь повны коліс. Та кындзи мытшӧда вуджанін тайӧ лунӧ вӧчисны и Кӧрткерӧсса универмаг весьтын. Тані сідзжӧ пыр уна вуджысь. {Kodko @ Отсаліс юралысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ОТСАЛІС ЮРАЛЫСЬ Неважӧн юрсиктса «Тэрыб отсӧг» юкӧнӧ удж кузя воліс районса юралысь Сергей Кулаков. Медикъяскӧд сёрниысь сійӧ тӧдмаліс, мый бурдӧдчанінын оз тырмы пу кӧлуй. Юралысь кӧсйысис сетны отсӧг. Ассьыс кыв сійӧ пӧртіс олӧмӧ: кольӧм вежонӧ «Тэрыб отсӧг» юкӧнӧ воис выль пу кӧлуй — пызанъяс да шкап. {Нина Коюшева @ Пӧртӧны олӧмӧ инвестиционнӧй балаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ПӦРТӦНЫ ОЛӦМӦ ИНВЕСТИЦИОННӦЙ БАЛАЯС Коми Республикалӧн тшупӧда воӧ Кӧрткерӧс районса овмӧсъяс зілисны зэв бура Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын бӧрӧ коли пӧсь кад: гӧра-кӧдза, кӧрым заптӧм, градвыв пуктас идралӧм. А кутшӧм кывкӧртӧдыс став тайӧ уджыслӧн? — юаліс миян корреспондент Кӧрткерӧс районса видз-му овмӧс да сёян-юан юкӧнӧн веськӧдлысь С. Ф. Савчуклысь. — Коми Республикалӧн тшупӧда воӧ Кӧрткерӧс районса овмӧсъяс зілисны зэв бура. Сідз, республика пасьта кӧрым заптӧм кузя планлысь витӧд юкӧнсӧ тыртісны миян аграрийяс. Район пасьта ӧти скӧт юр вылӧ заптісны 22,3 центнер кӧрым. Медуна, 2526 тонна ӧти скӧт юр вылӧ, лои заптӧма «Вишерскӧй» СПК-ын. «Северная Нива», «Нёбдинскӧй», «Кӧрткерӧс–1», «Нившера» овмӧсъясын заптісны 24 центнерысь унджык. Ошйысьны позьӧ таво миянлы и картупель быдтӧмын. Район пасьта ставнас ӧти гектар вылысь лои шедӧдӧма 159 центнер «мӧд нянь». И бара на водзмӧстчис таын «Вишерскӧй» СПК. Ӧти гектар вылысь лои босьтӧма 199 центнерӧн. — Светлана Фёдоровна, а кыдзи зільӧны мӧс лысьтысьяс да яй вылӧ кукань тшӧгӧдысьяс? — Районса ӧтувъя видз-му овмӧсын талун лыддьыссьӧ 5878 скӧт юр лыд, на пиысь 2342-ыс — лысьтан мӧс. Йӧв лысьтӧмын миян район тшӧтш мунӧ медбуръяс лыдын. Сідз, кольӧм воӧ кӧ вӧлі лысьтӧма 6236 тонна йӧв, то 2011 во пом кежлӧ виччысям 6400 тонна. Торйӧн нин окота пасйыны «Нёбдинскӧй», «Северная Нива», «Вишерскӧй», «Кӧрткерӧс–1» овмӧсъясысь мӧс лысьтысьясӧс. Кольӧм воӧ вылынджык индӧм овмӧсъясын вӧлі лысьтӧма 4000 килограмм йӧв. И таво ми виччысям сэтшӧм жӧ петкӧдчӧмъяс, а ӧткымынлаысь и унджык. Ӧд «Вишерскӧй» СПК-ысь Нина Михайловна Игушевалӧн звено ӧкмыс тӧлысьӧн лысьтіс нин 4000 килограмм, во помӧдзыс кӧсйысьӧны воӧдчыны 5000 килограммӧдз. Содтӧны ӧдъяс йӧв лысьтӧмын «Северная Нива», «Сторожевск–1», «Важ Курья», «Нившера», «Исток» овмӧсъяс. Бура зільӧны и яй вылӧ кукань тшӧгӧдысьяс. Сідз, Нина Ивановна Зеленцовалӧн, Галина Александровна Михайловалӧн («Вишерскӧй» СПК), Валентина Александровна Бейланлӧн, Татьяна Александровна Сурниналӧн («Северная Нива» ООО) бригадаясын куканьяслӧн сутки чӧжся шӧр сьӧкта содӧ 600–700 грамм вылӧ. — Светлана Фёдоровна, а кутшӧм петкӧдчӧмъяс Кӧрткерӧсса йӧв заводын? — Воысь воӧ найӧ паськӧдӧны ассьыныс прӧдукциялысь вӧчас, содтӧны вӧлӧга вӧчӧм да бура вузалӧны сійӧс рынокын. Сідз, кольӧм воӧ найӧ вӧчисны 750 тонна йӧлысь прӧдукция, 15 тонна сыр, 42 тонна вый. — Ӧтувъя видз-му овмӧсъяс, ті пасйинныд, уджалӧны бура. Но ӧд районын талун зільӧны и фермерскӧй да ас овмӧс кутысьяс. Мый верманныд висьтавны налӧн удж йылысь? — Бӧръя воясӧ фермерскӧй овмӧсъяслӧн лыд районын оз чин, таво содіс нёль овмӧс вылӧ. И колӧ пасйыны, фермеръяс тшӧтш уджалӧны, пуктӧны пай районлӧн экономика юкӧнӧ, прӧдукция вӧчӧмӧ. Сідз, таво найӧ босьтісны бур урожай картупельлысь, капусталысь, морковлысь, свеклӧлысь да мукӧд градвыв пуктас быдтӧмын. Ӧти гектар вылысь фермеръяс (В. Н. Королёв, В. И. Ивашев, Л. А. Изъюрова, П. А. Сварицевич, И. А. Королёв, Ю. В. Исакова) ӧтвылысь ставнас чукӧртіс-ны 834,5 тонна картупель. Куим фермерскӧй овмӧсын лои быдтӧма 4 тонна капуста, нёльын — 19,7 тонна морковь, 9,9 тонна свеклӧ, 21 тонна мукӧд градвыв пуктас. Ас вынъясӧн фермеръяс зільӧны и кыпӧдны скӧт картаяс да картупель видзанін. Сідз, Пезмӧгысь Л. А. Изъюрова заводитіс стрӧитны 200 тонна вылӧ йӧртӧд, а Вомынысь В. И. Канева да Пӧддельнӧйысь М. Н. Кощеев — кыпӧдӧны выль скӧт карта. — Стрӧйбаяс йылысь кӧ кутім сёрнитны, то ме кывлі, мый таво районын нёль ӧтувъя овмӧс босьтчисны пӧртны олӧмӧ стрӧитчӧм кузя инвестиционнӧй балаяс. Тайӧ збыль либӧ сӧмын сёрни? — Тайӧ абу сёрни. Талун кежлӧ «Нёбдинскӧй» овмӧс босьтчис кыпӧдны 400 юр вылӧ скӧт карта, «Нившера» ООО — 104 юр вылӧ карта, «Вишерскӧй» СПК — вужвыйӧн вежӧ начкысянін, выльмӧдчӧ и «Кӧрткерӧсса йӧв завод» ООО. И водзӧ вылӧ эмӧсь планъяс мукӧд овмӧслӧн — стрӧитчыны да выльмӧдчыны. — Аттьӧ сёрнитӧмсьыныд. [Гижис Нина КОЮШЕВА.] {Анна Фролова @ Юсьӧм-лэдзчысьӧмлы сувтам паныд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-18.} ЮСЬӦМ-ЛЭДЗЧЫСЬӦМЛЫ СУВТАМ ПАНЫД Водзсасям ӧтув Кольӧм лунъясӧ Кулӧмдін районса юралысь Дмитрий Шатохинлӧн корӧм серти ме ветлі Эжва йылӧ. Сэні лӧсьӧдчӧны збыльмӧдны вина юӧмлы паныд водзсасян районса уджтас. Тайӧ висьӧмыс сиктъясын збыльысь зэв ёна паськаліс да шымыртіс дзик ставнысӧ. Водзті кӧ кӧть нывбабаяс кутчысисны на, ӧд верӧсъясыс кӧ юӧны, семьяяс вӧсна кывкутісны найӧ, ӧні серпасыс дзик мӧд. Юӧны ставныс. Палявлытӧг. Аскиа луныс налы дзик веськодь. Ме чайта, тайӧ гӧрӧдсӧ власьт отсӧгтӧг он разь. Юысьясӧс йӧзкостса медицинаӧн да туналӧмъясӧн он бурдӧд. Дзоньвидзалунӧ ышӧдӧм да быд сикас сёрниыс тшӧтш тӧрытъя лун нин. Кор ставныс юӧны, накӧд сёрнит кӧть эн. Колӧ водзсасьны лёкыслы паныд мӧд ног, чорыда, нем жалиттӧг. Петан туйыс ӧти — бергӧдчыны Сӧвет кадся уджаланногӧ, бурдӧдны йӧзсӧ мырдӧн, сӧмын медикъяслӧн ыджыдджык отсӧгӧн. Фондын удж серти ме тӧда, мый ни ӧти алкоголик ни наркоман оз шу асьсӧ висьысьӧн. Татшӧмъяссӧ колӧ бурдӧдны мырдысьӧн! Колӧ бӧр восьтыны пальӧдчанінъяс, сюся видзӧдны семьяясын оласног бӧрся, колӧ ставнымлы ӧтув сувтны паныд да быд ногыс дзескӧдны-увтыртны гортсяньыс «Троя» да мукӧд татшӧм сорас вузалысьясӧс. Йӧзыс выныштчасны да вӧчасны тайӧс либӧ кутасны водзӧ пагавны-кувласьны. Кадыс миян зэв этша. Талун кӧ нинӧм ог вежӧй, аски лоӧ сёр. Кулӧмдінын дасьтӧм уджтас серти вӧзйӧмъяссӧ ми ыстам став Россияса Народнӧй фронтӧ, корам отсӧг и Комиын Юралысь Вячеслав Гайзерлысь, ӧд ӧтувъя уджӧ ковмас шымыртны и республикаса дзоньвидзалун видзан министерство. [Анна ФРОЛОВА, Народнӧй фронтын водзмӧстчысь, «Наркотикъястӧм кар» фондӧн юрнуӧдысь.] {Kodko @ «Гудӧк, ворс, частушка, юргы!» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} «ГУДӦК, ВОРС, ЧАСТУШКА, ЮРГЫ!» Конкурс Татшӧм ним улын тавося вӧльгым (ноябрь) 27 лунӧ юрсиктса «Союз» кинотеатрын мунас районнӧй конкурс гудӧкӧн ворсысьяс да частушка сьылысьяс костын. Гудӧкасьысьяслӧн конкурсӧ вермас пырӧдчыны быд окотитысь, частушка сьылысьяслӧн — 18 арӧссянь да ыджыдджыкъяс. Донъявны найӧс кутасны «Гудӧкасьысьяс», «Том гудӧкасьысь» (школаын велӧдчысьяслӧн арлыд), «Баян-аккордеонӧн ворсысьяс», «Йӧзкост инструментъясӧн ворсысь котыръяс», «Частушка сьылысьяс» медшӧр нимпасъяс серти. Лоӧны и содтӧдъяс: «Сударыня-барыня» (сӧмын сьылысь аньяс), «Сиктын медтӧдчана зон», «Видзӧдысьяслӧн радейтана сьылысь». Конкурсӧ быд пырӧдчысьӧс лоӧ пасйӧма козинӧн. «Гудӧкасьысьяс» нимпасын вермысьӧс виччысьӧ телевизор, а «Частушка сьылысь» вермысьӧс — сервиз. Ассьыныд шыӧдчӧмтӧ конкурсӧ пырӧдчӧм йылысь позьӧ юӧртны йирым (октябрь) 31-ӧд лунӧдз 9–23–79 телепон пыр. {Kodko @ Вӧчасны куим вося уджлысь кывкӧртӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ВӦЧАСНЫ КУИМ ВОСЯ УДЖЛЫСЬ КЫВКӦРТӦД Регыд районын мунас «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция. Кыдзи лои тӧдса, сыӧ пырӧдчасны районысь да республикаысь уна чина войтыр. Кыдзи мунӧ дасьтысьӧмыс, кутшӧм тӧдчана юалӧмъяс лоӧ видлалӧма конференция дырйи? — юалӧмъяс вылӧ вочавидзӧ «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева. — Конференция кежлӧ ми дасьтысьны босьтчим гожӧм заводитчӧмсянь нин. Сідз, лӧддза-номъя (июнь) тӧлыссянь да йирым (октябрь) тӧлысь шӧрӧдз волім районса пӧшти быд сикт-грездӧ, нуӧдім сиктсаяскӧд аддзысьлӧмъяс да бӧрйим делегатъясӧс. Чукӧртчылӧмъяс дырйи медводз сёрнитім кольӧм куим вося конференцияяслысь сюрӧсъяс йылысь. А тайӧ — «Вӧр-ва да миянӧс гӧгӧртас видзӧм»; «Тайӧ кыв мен дона»; «Районын ичӧт бизнес». Но, дерт жӧ, сиктсаяскӧд сёрнитігӧн кыптӧны и мукӧд тӧжд-мытшӧдъяс, кыдз, киссьӧм туйяс, пемыд кадӧ уличаяс лёка югзьӧдӧм, уджтӧмалӧм паськалӧм, юсьӧм. Эмӧсь элясьӧмъяс и культура юкӧн боксянь. Сідз, Висерсаяс да Адзорӧмсаяс висьталісны, мый абу прӧст кад колляланін, Пӧдтыбокын колӧ дзоньтавны клуб. Типӧсиктса бать-мам корӧны бӧр вуджӧдны посни классаясӧс велӧдчыны ас грездса школаӧ. Юрсиктсаяс аддзысьлӧм дырйи вӧзйисны лӧсьӧдны райадминистрациялы «Йӧзкост асвежӧртӧм сӧвмӧдысь» (Программу по развитию национального самосознания) уджтас. Ме думысь став тайӧ вылын пасйӧм тӧжд-вӧзйӧмыс лоӧ кыпӧдӧма и «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн тавося районса конференция дырйи. Но медшӧр сёрнинас лоӧ — куим во чӧжӧн вӧчӧм уджлы кывкӧртӧд вӧчӧм. {Kodko @ Виччысьӧны бурдӧдчанінын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ВИЧЧЫСЬӦНЫ БУРДӦДЧАНІНЫН Райадминистрацияын бӧръя коллегия дырйи Кӧрткерӧс районса шӧр бурдӧдчанінысь главврач Владимир Филиппов юӧртіс, мый таво флюорография колӧ прӧйдитны 13 сюрс 342 мортлы. Талун сійӧс прӧйдитісны 7 сюрс сайӧ морт. Предприятие-учреждениеясӧ бурдӧдчанін ыстӧма кабалаяс, кӧні корӧмаӧсь сэтчӧс уджалысьясӧс прӧйдитны флюорография. Сідзжӧ главврач висьталіс, мый таво ветлысь (передвижнӧй) флюорограф оз кут волыны сиктъясӧ, жугалӧма пӧ. Сідзкӧ, сиктӧн юралысьяслы да учреждение-предприятиеясӧн веськӧдлысьяслы колӧ тӧждысьны йӧзӧс бурдӧдчанінӧ вайӧм могысь. Миян районын кык флюорограф: Кӧрткерӧсса да Шойнатыса бурдӧдчанінъясын. — Матысса кадӧ сиктса администрацияясӧ ыстам графикъяс, — шуӧ В. Филиппов. — Сэні урчитӧма торъя лун, кор колӧ локны флюорография вылӧ. {Kodko @ Войтырсикас ыштӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ВОЙТЫРСИКАС ЫШТӦМ История Куим лун, йирым (октябрь) 26–28 лунъясӧ, республикаын мунас медводдза войтырсикас научнӧй конференция «История и перспективы развития северных регионов России: роль ГУЛАГа, мемориальная деятельность» ним улын. Сылӧн уджӧ пырӧдчасны Белоруссияысь, Украинаысь, Казахстанысь, Россияысь войтыр. Бӧръя лунӧ, йирым 28 лунӧ, конференцияӧ пырӧдчысьяс воласны Адзорӧмӧ. Сэні ветласны экскурсияӧн ГУЛАГ инъясӧ. Экскурсиясӧ нуӧдас нималана историк-чужан му туялысь Анатолий Смилингис. {Kodko @ Выль бурдӧдысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ВЫЛЬ БУРДӦДЫСЬЯС Таво Кӧрткерӧсса ЦРБ-ӧ локтісны уджавны кык бурдӧдысь. Ӧні бурдӧдчанінын лоины дыр виччысяна врач-окулист да врач-реаниматолог. Пасъям, окулист дорӧ веськавны позьӧ бурдӧдчанінлӧн регистратураын водзвыв «номерок» босьтӧм бӧрын. {Kodko @ Енбиа велӧдчысьлы премия @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ЕНБИА ВЕЛӦДЧЫСЬЛЫ ПРЕМИЯ Мӧдӧд во республикаын нуӧдсьӧ «Малая Нобелевская премия Республики Коми» ним улын конкурс. Таво сійӧ заводитчис кӧч (сентябрь) 23 лунӧ. Премия босьтны вермасны республикаса быд районысь енбиа велӧдчысьяс. Конкурсӧ пырӧдчысьясӧс кутасны донъявны кык группаын — 6–8 классын велӧдчысьясӧс да 9–11 классаясӧс: математика, кыв, обществознание, география да биология велӧдӧмын, а сідзжӧ творчествоын да спортын вермӧмъяс серти. Конкурсӧ пырӧдчӧм могысь позьӧ шыӧдчыны вӧльгым (ноябрь) 16 лунӧдз районса велӧдӧмӧн веськӧдланінӧ: Марина Владимировна Надуткина дорӧ — тел.: 9–24–51; Елена Гелиевна Попова дорӧ — 9–26–31. Паськыдджыка тайӧ конкурс йылысь верманныд тӧдмавны www.komі-nobel.ru сайтысь. {Ирина Гилева @ Киподтуя морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} КИПОДТУЯ МОРТ Менам сьӧлӧмлы дона чужан му — Коми Республика. Таво сылы тырис 90 во. Ме зэв рад, мый тані чужи да ола. Ӧд эмӧсь мӧд местаяс, мӧд каръяс да сиктъяс, но аслам чужан муысь кодь мичлун ме некытысь ог аддзы. Сьӧлӧм вылӧ воӧны помтӧм-дортӧм вӧръяс, кӧні олӧ звер-пӧтка, сӧстӧм юяс, кӧні уялӧ уна пӧлӧс чери. Чужан му озыр уна енбиа йӧзӧн. Ме ачым Позтыкерӧс сиктысь. Но зэв ёна кажитчӧ Одыб сикт, кӧні олӧны менам рӧдвуж, ёртъяс. Одыб нюжӧдчӧма Ньывсер ю бокӧ. Сиктас пырӧ некымын грезд: Емель, Ягвыв, Тист, Рочсикт, Ӧзын. Одыб видзӧ коми традицияяс. Зэв ёна воӧ сьӧлӧм вылӧ татчӧс олысьяслӧн варовлуныс, сёрнитанногыс. Шензьӧдӧ, мый сэні ставныс тӧдӧны нима лунъяс. Одыбын мен пыр гажа, некор оз овлы гажтӧм, сьӧлӧмӧй сьылӧ да йӧктӧ, кор сэтчӧ вола. Одыбысь уна рӧдвуж пиысь кӧсъя пасйыштны ассьым дядь, Михаил Семёнович Михайловӧс. Сиктын сійӧс тӧдӧны, кыдз бур автомеханикӧс. Бура разбирайтчӧ быд техникаын. Кӧть коді оз шыӧдчы сы дорӧ, ставныслы отсалас. Лун и вой гаражас олӧ. А том дырйиыс сійӧ котыртліс сиктын вокально-инструментальнӧй ансамбль. Ачыс вӧлі вӧчалӧ электрогитараяс том йӧзкӧд. Со кутшӧм сійӧ киподтуя морт. Зэв окота, мед Одыб и водзӧ сӧвмис, мед эз кус сиктын олӧм. {Елизавета Макарова @ Майбырӧй да гажа уличаӧй @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} МАЙБЫРӦЙ ДА ГАЖА УЛИЧАӦЙ Окота петкӧдлыны Нёбдінлысь талунъя олӧмсӧ ӧти уличалӧн мича чужӧмбан серти. Катыд пом Чоййыв, Эжва пӧлӧн мунан дженьыдик туй пом, 20 керка и эм. Но сизимас олысьясыс кыпӧдӧны выль стрӧйбаяс. Заводитчӧ уличаыс Касевъяслӧн ыджыд короминаӧн. Стрӧитчыны быть, ӧд семьяын неважӧн чужи нёльӧд кага, дыр виччысяна Дашук. Гозъя тэрмасьӧны помавны уджъяс, Выль вося гаж вылӧ чукӧртлыны татчӧ нин ыджыд рӧдвужсӧ. Орччӧн Н. Ф. Латкиналӧн керка. Нина Фёдоровна нэмыс уджаліс медсестраӧн Сибирын. Шойччыны петӧм бӧрын локтіс чужан сиктӧ да мичмӧдіс сійӧс выль керкаӧн да аминь ӧккуратнӧй град дорӧн. Матын том морт Генрих Макаров кыпӧдӧ аслыс выль юр сюянін. Водзӧ Елена да Олег Коломеецъяс выль оланін кыпӧдӧны. Зіль кӧзяин лун и вой, быд прӧст кадӧ сэні тотшкӧдчӧ. Улича мӧдар бокас Мария да Михаил Макаровъяс муртса вевт улӧдз вайӧдісны стрӧйба. Неылын Алексей Макаров помаліс выль пывсян. Гӧгӧрвоысь морт тӧдӧ, мый и пывсян тыр-бура вӧчны абу кокни. Сизимӧд стрӧитчысьыс сӧмын на кыпӧдӧ керкасӧ вылі сиктӧ. Со и артмис, мый гожӧмбыд миян улича вылын гажаа джажгис пила, нязгис электроструж. Татчӧс 40 олысьыс тӧждысьӧны улича сӧстӧмлун вӧсна. Быд ӧшинь улын пелысь, льӧм, жовпу, дзоридзьяс. Коймӧд юкӧн олысьыс — челядь. Дас куимӧн, сӧмын куимыс на пиысь велӧдчысь, мукӧдыс — кизь кодьӧсь на. Дженьыдик улича вылын кык вузасянін. Ӧтиыс — киоск, мӧдыс — Н. А. Панюковлӧн быдторйӧн могмӧдан вузасянін, склада и гаража. Тӧдчӧ, мый овмӧсас эм идӧра кӧзяин. Быд ёг чир бӧрся вӧтлысьӧны, лӧп чукӧртан чаныс некор оз удит ылькнитны дорӧ. Лӧсьӧдӧма велосипедъяслы сувтанін. Кильчӧ боксӧ сёр арӧдз мичмӧдӧны дзоридза инъяс. Абу ӧд прӧста улича нимыс Садовӧй. Медся гажа ӧшинюлыс А. М. Макаровалӧн. Тайӧ лунъясӧ медбӧръяӧн гажӧдӧны миянӧс жовпу да пелысь пуяс. Налӧн коръясыс гылалісны нин, колины яръюгыд тусьяс. Быттьӧ вӧсни гӧрд сунисысь ыджыд синма прӧшви шыбитӧмаӧсь кустъяс вылас... Со татшӧм гажа миян уличаным. А коркӧ-некоркӧ тані вӧлӧма Кулӧмдінӧ мунан мир туй. Да Эжва орӧдӧма. Ӧні кыр йывсяньыс вӧр-ва да ки пыдӧс вылын моз тыдалӧны Паркерӧс да Тимасикт грездъяс. {Kodko @ Медым эз нёрпавны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} МЕДЫМ ЭЗ НЁРПАВНЫ Ас кадӧ кӧ вӧчны гриппысь кокась (прививка), то мортлы висьӧмыс либӧ оз кӧвъясь, либӧ нёрпалӧмыс мунас кокньыдджыка, сьӧктӧдъястӧг. Пӧрӧс висьӧмысь видзчысьӧм йылысь сёрнитісны неважӧн коллегия дырйи Кӧрткерӧсса ЦРБ-ысь главврач Владимир Филиппов да райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская. Налӧн висьталӧм серти, кольӧм воӧ гриппӧн висьӧмаӧсь районысь 4617 морт (2009 воын — 4418 морт). Нёрпалысьлӧн лыдыс вӧлӧма унджык сы вӧсна, мый этшаӧн вӧчӧмаӧсь кокась. Таво мог — кыдз позьӧ унджыкӧс шымыртны прививкаясӧн. Ӧд став олысьяс пиысь кӧ 25 прӧчентсӧ лоӧ вакцинируйтӧма, то висьӧмыс оз паськав. Сідзжӧ юӧртісны, гриппысь видзан кокасьлысь медводдза чукӧр (2400 доза) районӧ вайӧмаӧсь нин. Ставнас воас 5 сюрс доза. Медводз сійӧс вӧчалӧны челядьлы: тӧрыт лои тӧдса, кокась вӧчӧмаӧсь 1183 ныв-зонуловлы. {Kodko @ Олӧмалӧн тӧждъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ОЛӦМАЛӦН ТӦЖДЪЯС Районса ветеранъяслӧн сӧветысь президиумӧ пырысьяс аддзысьлісны юрсиктса да Приозёрнӧйса ветеранъяскӧд да пенсионеръяскӧд. Олӧма йӧз юксисны выльторъясӧн, сідзжӧ сёрнитісны матысмысь бӧрйысьӧмъяс йылысь. Ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысьяс велӧдісны пенсионеръясӧс, кыдзи колананогӧн вӧдитчыны гӧлӧсуйтан бюллетеньӧн, гӧгӧрвоӧдісны да вочавидзисны мукӧд юалӧм вылӧ. Аддзысьлӧм помын Анатолий Кулаков лыддис ассьыс выль кывбуръяссӧ, висьтавліс водзӧ кежлӧ могъяссӧ. Та кындзи сійӧ, кыдзи районса юралысьлӧн отсасьысь-сӧветник, юасис сиктса олысьяслысь налӧн тӧжд-майшасьӧмъяс йылысь. Олӧма йӧз медсясӧ элясисны 80-ӧд бензин бырӧдӧмкӧд сьӧкыдлунъяс йылысь: ӧні пӧ нинӧмӧн «вердны» бензопилаяс да тайӧ ломтасӧн уджалысь мукӧд инструмент. Нӧшта найӧ шыӧдчисны корӧмӧн, медым эськӧ Кӧрткерӧсса шӧр бурдӧдчанін дорӧ вӧчисны машина-автобус сувтланін. Кыдзи юӧртіс А. Кулаков, татшӧм аддзысьлӧмъясыс мунасны районса и мукӧд сикт-грездын. {Kodko @ Районса олысьяс — сикт-грездъясын тӧждъяс йылысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} РАЙОНСА ОЛЫСЬЯС — СИКТ-ГРЕЗДЪЯСЫН ТӦЖДЪЯС ЙЫЛЫСЬ Надежда ПУНТУС: — Зэв ёна майшӧдлӧ Маджа сикт. Бӧръя кадӧ олӧм тані чусмыны кутіс: лёкиника мунӧ удж видз-му овмӧсын, юсьӧны том йӧз... Мыйкӧ колӧ вӧчны, мед олӧмыс сиктын бурмис. Ольга КУТЬКИНА: — Адзорӧмын колӧ клуб. Том йӧзлы некӧн коллявны прӧст кад, со и довъялӧны шойччан лунъясӧ туй кузя, оз тӧдны кытчӧ воштысьны. Николай ПОТАПОВ: — Колӧ сӧвмӧдны видз-му овмӧс юкӧн. Водзын миян район ёна нималіс бур уджӧн да сиктса труженикъясӧн. Виталий КИСЕЛЁВ: — Уна сьӧкыдлун пес заптӧм могысь вӧр билет судзӧдӧмын. Геннадий ПОПОВ: — Одыб — Висер туйкост колӧ бурмӧдны. Ӧд тулыс-арся рӧспута дырйи туйыс дзик шогмытӧм. И кымын во нин та йылысь ми сёрнитам. {Kodko @ ФАП тупкысис недыр кежлӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ФАП ТУПКЫСИС НЕДЫР КЕЖЛӦ Пезмӧгсаяслысь ыджыд тӧжд кыпӧдӧ татчӧс ФАП тупкысьӧм. «Кор сійӧ бӧр воссяс?» — кӧсйӧны тӧдны сиктсаяс. Юалӧм вылӧ вочавидзӧ райадминистрацияысь веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская: — ФАП тупкысис Роспотребнадзорлӧн тшӧктӧд серти, сэні колӧ бырӧдны ӧткымын тырмытӧмтор. Талун кежлӧ миян районын уджалӧ «Дзоньвидзалун юкӧн выльмӧдӧм» республиканскӧй уджтас. Сы подув улын районлы лои вичмӧдӧма 100 сюрс шайт Пезмӧгса ФАП-ын дзоньтасян уджъяс нуӧдӧм вылӧ. Но, ӧткымын юалӧм вӧлі колӧ ладмӧдны КР-са дзоньвидзалун министерствокӧд. Накӧд район сёрнитчис и матысса кадӧ ФАП-ын заводитчасны дзоньтасян уджъяс. А сідз кӧ, бурдӧдчанін воссяс во помын. {Kodko @ Ыджыдвидзсаяс бӧрйисны Вячеслав Гайзерӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-10-25.} ЫДЖЫДВИДЗСАЯС БӦРЙИСНЫ ВЯЧЕСЛАВ ГАЙЗЕРӦС Йирын (октябрь) 18 лунӧ Ыджыдвиддзын котыртсьыліс «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн тавося конференция кежлӧ чукӧртчылӧм. Аддзысьлӧм дырйи медводз сёрнитіс районса ӧтмунӧмӧ пырысь Афанасий Габов. Сійӧ тӧдмӧдіс чукӧртчӧмаӧс районса «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн бӧръя куим вося уджӧн. Кыв босьтлісны и сиктсаяс, висьталісны тӧдчана тӧжд-могъяс. Ыджыдвидзсаяс корисны — бурмӧдны ваӧн могмӧдӧм; дзоньтавны сиктса школа да спортзал; юрсиктын вӧчны асмогасянін. Сідзжӧ, тӧдчӧдісны, мый сиктын зэв ёна колӧ полицияса сотрудник. Чукӧртчылігӧн жӧ лои бӧрйӧма и делегатъясӧс районса конференция кежлӧ, коді мунас таво Адзорӧмын. Ыджыдвидзсянь котырӧ веськалісны Вячеслав Михайлович Гайзер, Коми Республикаса Юралысь, Афанасий Васильевич Габов, Эльвира Александровна Старцева да Виталий Владимирович Симпелев. Ставнас район пасьта конференция вылӧ лои бӧрйӧма 62 делегатӧс. {Арина Бармичева @ Быдтор кужӧны вӧчны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-03.} БЫДТОР КУЖӦНЫ ВӦЧНЫ Керӧс сиктын олӧны менам муса ыджыд мам да ыджыд бать — Екатерина Егоровна да Николай Степанович Ветошкинъяс. Быд каникул дырйи ме ветлывла на дорӧ шойччыны. Ыджыд батьӧ асывсяньыс сёр рытӧдз пыр мыйкӧ горт гӧгӧрын ноксьӧ. Майбыр, удж сылы век сюрӧ, ӧд найӧ видзӧны мӧс, вӧв, кык кук. Колӧ и турун пуктыны и пес лӧсьӧдны тӧв кежлӧ. А ыджыд мам чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ. Вӧчӧ ачыс рысь да вый. Ми Дима воккӧд зэв ёна радейтам юны чӧскыд, сӧмын на лысьтӧм йӧв. А кор ыджыд мам пӧжасяс, сэки ми пызан дорысь ог и вешйылӧй, пыр чӧсмасям пӧжасӧн. Зэв нин чӧскыда сылӧн артмӧ картупеля сӧчӧн. Медводз сійӧ пуӧ картупель, сэсся нырӧ, содтӧ кольк, вый, пызь и лепитӧ сӧчӧн. Недыр кежлӧ сюйлӧ пачӧ пӧжавны и со — чӧскыд кӧр кылӧ нин керка пытшкын. Пачысь перйӧм бӧрын сывдӧм выйӧн мавтӧ пӧсь пӧжассӧ. Ок и чӧскыд, кӧть кывтӧ ньылыштан! Ме окотапырысь виччыся, кор нин шойччан лунъяс матыстчасны, медым ветлыны Керӧс сиктӧ видлыны муса ыджыд мамӧс да ыджыд батьӧс. [Арина БАРМИЧЕВА, 4 класс. Кӧрткерӧс сикт.] {Любовь Ахрименко @ Вунӧдӧм уджаланін @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-03.} ВУНӦДӦМ УДЖАЛАНІН Коркӧ важӧн Изьваса Кулим сиктса челядьлӧн вӧлі, рочӧн кӧ шуны, «кумир». Тайӧ киномеханик Ӧндрей дядь. Сыла да сылӧн киноаппарат да кинолента ящикъясла колхоз ыстыліс тӧлын — вӧв додь, а гожӧмын — телегаа вӧв. Сиктса йӧзлы тайӧ луныс — ыджыд гажлун. Челядь сикт помын виччысьлісны вӧла доддяӧс. Вочаалісны Ниэдзын (ыджыд ниа пуяса инын) и бӧр сэтчӧдз жӧ колльӧдлісны. А тӧдӧны-ӧ кӧрткерӧссаяс татчӧс киномеханикъясӧс? И эмӧсь-ӧ найӧ? Дерт жӧ, эмӧсь. Гижа ыджыд опыта кино петкӧдлысь ань Галина Ивановна Михайлова йылысь. Сійӧ олӧ юрсиктлӧн катыдын. Галя Коюшева быдмӧма ыджыд ӧтсӧгласа семьяын. Сизим класс помалӧм бӧрын Галя пырис уджавны сиктса культура керкаӧ киномеханиклы отсасьысьӧн. Сэсся помаліс Ленинградса 16-ӧд ПТУ — механикъяслысь школа. 1964 восянь Галина уджаліс Визябӧж посёлокын кино петкӧдлысьӧн. Куим во гажӧдіс олысьясӧс. А регыд мысти Кӧрткерӧсын петіс верӧс сайӧ, босьтіс Михайлова ов. Заводитіс уджавны чужан сиктын киномеханикӧн. Кино петкӧдліс 37 во. Ӧні верӧсыскӧд олӧны ас керкаын: ноксьӧ гортса овмӧсын, град йӧрын. Тӧв кежлӧ заптӧ сола-маринуйтӧм сёян, мыйӧн сэсся чӧсмӧдлӧ чойяссӧ. Водзын кино петкӧдлісны пуысь ыджыд культура керкаын (сотчыліс). А пенсия вылӧ Галина Ивановна петіс мича да выль «Союз» нима кинотеатрысь нин. Сэні сійӧ уджаліс мӧд киномеханик Татьяна Васильевна Турьевакӧд. Кинотеатрлӧн ыджыд залын кино петкӧдлігӧн пыр пукавліс Анна Сергеевна Туркина. Сійӧ 20 во уджаліс кино петкӧдлысьӧн Емваын да Максаковкаын. Гашкӧ, некоді и эз тӧдлы, мый тайӧ нывбабаыс эз вӧв видзӧдысьӧн. Анна Сергеевна пукавліс микшернӧй пульт сайын: шыӧн веськӧдліс да экран вылын петкӧдлӧм бӧрся видзӧдіс, медым ставыс ногтуя вӧлі. Видзӧдысьяс ӧдвакӧ тӧдісны, коді петкӧдлӧ налы кино. А ӧд и найӧ видзӧдысьясӧс аддзылісны сӧмын ичӧтик ӧшинь пыр. Сиктсаяслы тшӧкыда паныдасьліс югыдлӧз синъяса том нывбаба. А мый быд лун сійӧ ноксьӧ сьӧкыд ящикъясӧн, лэдзалӧ найӧс мӧдӧд судтасянь улӧдз да бӧр? Тайӧ вӧлі казявтӧм уджӧн. Кино вылӧ волывлісны и том, и олӧма. И лунын, и сёр рытын зал тыр йӧз. Но регыд телевидение кӧдзӧдіс видзӧдысьясӧс культучреждениеясысь. Пасъя нӧшта ӧти киномеханик йылысь. Сійӧ олӧ Кӧрткерӧсын, шуӧны сідзи жӧ, кыдзи вылынджык гижӧм аньӧс — Галина Ивановна Михайлова. Комиӧ воӧма лунвылысь. Олан туйвизьыс зэв жӧ интереснӧй. Чужӧма уралса Златоустье карын, военнӧйяслӧн семьяын. Помалӧма сизим класс. И 15 арӧсӧн нывъёртыскӧд шуӧмаӧсь «югнитлыны» лунвылӧ да велӧдчыны кино петкӧдлысь уджсикасӧ. Велӧдчӧм помалӧм бӧрын Галя Цыпышеваӧс ыстісны ӧти ыджыд хуторӧ. Ковмыліс и кыскавны ас вылас сьӧкыд кино ящикъяс! Уличаяс кузьӧсь, туйяс лёкӧсь... Зіль том нывбаба вайліс радлун сэтчӧс олысьяслы. Найӧ зэв ёна радейтлісны видзӧдны кино. Галина петіс верӧс сайӧ, чужисны челядь. Хуторын дас во бура да кывкутӧмӧн уджалӧмысь нывбабаӧс пасйисны В. И. Ленинлы 100 во тырӧмкӧд йитӧдын медальӧн. Шоныд муысь войвылӧ сійӧс корисны тӧдсаясыс. А таӧдз помаліс Ростов-на-Дону карын финансӧвӧй техникум. Тайӧ уджсикасыс сылы ковмис войвылын. Михайловъяслӧн ыджыд семья овмӧдчис Кӧрткерӧсын 1984 воын. Галина Ивановна пенсия вылӧ петіс бурдӧдчанінсянь. Сэні уджаліс бухгалтерӧн. Ӧні отсалӧ быдтыны внукъяссӧ да правнучкасӧ. Уна во сьӧлӧмсяньыс зільӧ ветеранъяслӧн сӧветын. А аддзысьлісны-ӧ коркӧ кык Галина? — Аддзысьлім, — шуӧ лунвылысь воӧм Галина Ивановна. — Дерт, водзын верӧскӧд эг мӧвпыштлӧй, мый кинозалын ичӧтик ӧшиньсянь миянлы кино петкӧдлӧ войвылысь Михайлова. Михайловаяс аддзысьӧмаӧсь кинотеатрын 90-ӧд воясӧ. Дыр сёрнитӧмаӧсь асланыс радейтана удж йылысь, казьтылӧмаӧсь уджалан вояссӧ. Ӧнія велӧдчысьяс, томулов оз окотитны велӧдчыны киномеханикӧ. Но век жӧ, неважӧн кино петкӧдлысьяс дорӧ практикуйтчыны волӧмаӧсь 8-ӧд профучилищеысь кык нывка. Найӧс ӧні велӧдӧны выль пӧлӧс техника дорӧ. Но тайӧ мӧд пӧлӧс юалӧм нин... [Любовь АХРИМЕНКО. Кӧрткерӧс сикт.] {Kodko @ Пыдди пуктана лыддьысьысьяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-03.} ПЫДДИ ПУКТАНА ЛЫДДЬЫСЬЫСЬЯС! «Ме коми и тайӧ бур» конкурс помасяс тавося ӧшым (декабрь) 1 лунӧ. Таӧдз верманныд на ыстыны ассьыныд уджъяс. Нӧштаысь юӧртам, мый уджъяснытӧ колӧ гижны коми кыв вылын, а сідз жӧ пасйыны ним-вич-овнытӧ да оланінпастӧ. Та кындзи, снимокъяс улӧ тшӧтш колӧны дженьыд юӧртана гижӧдъяс. Ыджыд аттьӧ налы, кодъяс сюртчисны нин конкурсӧ. [Редакция.] {Зоя Жижева @ Тані олӧ сӧвет да радейтчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-03.} ТАНІ ОЛӦ СӦВЕТ ДА РАДЕЙТЧӦМ Зэв долыд овлӧ, кор аддзан бура олысь семьяяс. Сідзкӧ, му вылас эм радейтӧм, эскӧм. Унаӧн на олӧны-зільӧны, бур ныв-пиӧс быдтӧны. «Кор семья костын сӧвет да радейтчӧм, сэки и шы ни тӧв», — шулӧмаӧсь важ йӧз. Тадзи и олӧ Николай Васильевич да Вера Семёновна Габовъяслӧн семья. Томиник нылӧн на локтіс Вера Семёновна Одыбӧ кооперативнӧй техникум помалӧм бӧрын. Уджаліс бухгалтерӧн сельпоын. Аддзис татысь пӧвсӧ. Николай Васильевич зіль, шань да тӧлка морт. Помавліс медучилище, сэсся леснӧй техникум. Том семья кыпӧдіс гажа оланін. Чужтісны да быдтісны кык нылӧс да пиӧс. Ичӧтсянь велӧдісны найӧс удж радейтны, пыдди пуктыны йӧзӧс, кодъяс олӧны накӧд орччӧн. Мам-бать пыр тӧждысисны, кор челядь велӧдчисны школаын, волывлісны урокъяс, собраниеяс вылӧ. Куимнан челядьыс бура помалісны школа, а сэсся вузъяс. Люба ӧні уджалӧ мамыскӧд сиктса администрацияын бухгалтерӧн. Надя нылыс Сыктывкарын, а Миша велӧдӧ челядьӧс Одыбса шӧр школаын, ышӧдӧ том йӧзӧс сибӧдчыны спортӧ, туризмӧ. Ӧтвылысь Габовъяс видзӧны мӧс, ӧшинь ув тырӧма мича дзоридзьясӧн, быдсикас быдмӧг быдмӧ. И мед водзӧ налӧн семьяын ыджыдалӧ Вера, Надежда, Любовь. Ӧні гозъя тӧждысьӧны внук-внучкаяс вӧсна, мед и найӧ быдмисны шань да тӧлка йӧзӧн. [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб.] {Арина Моторина @ Тані чужи, тані быдма, тані кола @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-03.} ТАНІ ЧУЖИ, ТАНІ БЫДМА, ТАНІ КОЛА Менам чужанін — гажа коми сикт Пӧддельнӧй. Артмӧма — 1676-ӧд воын. Сійӧ вонас грездын вӧлі 2 крестьянскӧй керка. Нимыс сиктлӧн артмис «Пӧд ёль» кывъясысь. Тайӧ ю, коді тӧвнас кынмӧ дзикӧдз, пӧдӧ. Чужан сиктлы 335 во. Со кутшӧм сійӧ важӧн артмылӧма! А сиктыс миян вель ыджыд. Сійӧ быдмӧ и быдмӧ тшап пожӧмъяс костын. Миян сиктын сӧстӧм сынӧд, мича вӧр-ва. Вот эськӧ восьтны тані челядьлы санаторий! Ныв-зон шойччасны пӧттӧдз, купайтчасны и ёнмӧдчасны. И местаыс зэв лӧсьыд, и школаыд вель ыджыд матын зымвидзӧ. Вӧрысь позьӧ аддзывны уна пӧлӧс лэбач-пӧтка. Ваын ызӧдчӧ гырысь чери. Сёй пӧттӧдзыд! Гожӧмын позьӧ вотны тшак да вотӧс. А тӧвнас мунан лыжиӧн вӧрӧд да юрыд бергӧдчӧ. Со ӧд кутшӧм сынӧдыс! Миян сиктын эм весиг архитектурнӧй памятник: Спасо-Преображенскӧй Троичалы сиӧм вичко, вӧвлӧм вӧлӧстнӧй управа стрӧйбаын больнича. Эм и усьӧм воинъяслы обелиск. Сук пожӧмъяс костӧ гуалӧма Жан Морӧс — Чисталёвӧс, коми поэт-велӧдысь, Тима Веньлысь воксӧ. Сиктсаяс оз вунӧдны сійӧс. Пӧддельнӧйысь петісны нималана йӧз: Дмитрий Кириллович Моторин школа помалӧм бӧрын муніс велӧдчыны Москваӧ да лоис ыджыд чина мортӧн, инженер-полковникӧн. Сы отсӧгӧн пуктісны обелиск миян сиктын. Екатерина Германовна Королёва ӧтлаын А. А. Поповкӧд гижис «Гражданская война в Коми крае» небӧг, кодӧс йӧзӧдісны 1957-ӧд воӧ. Ачыс Е. Г. Королёва вӧлӧма велӧдысьӧн. Ме радейта ассьым сиктӧс. Чайта, мый ме татысь некытчӧ ог мун. Том йӧзлы колӧ кыпӧдны чужан сикт, мед сійӧ некор оз кус. [Арина МОТОРИНА, 8 класс. Пӧддельнӧй сикт.] {Kodko @ Арся гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} АРСЯ ГАЖ Неважӧн Висерса школаын 1–5 классъясын муніс арся гаж. Водзвыв вӧлі юӧртӧма конкурсъяс йылысь. Челядь сьӧлӧмсяньыс дасьтысьӧмаӧсь праздник кежлӧ. Дерт, ордйысьӧмъясын вермасьны отсалісны ныв-зонлӧн мамъяс. Гаж вылын челядь аддзысьлісны Зарни аркӧд да сылӧн пиянкӧд. Ливкйӧдлісны частушкаяс, йӧктісны, тӧдмавлісны нӧдкывъяс. Медбӧрын вӧчисны ордйысьӧмъяслы кывкӧртӧдъяс. Сідз, резина кӧм мичмӧдӧмаӧсь дас кымын морт: лякалӧмаӧсь коръяс да пелысь тусьяс, краситӧмаӧсь-баситӧмаӧсь... Жюри донъяліс 1 классысь Роман Габовлысь «Чудо-сапоги», 2 классысь Милена Панюковалысь — медся аслыспӧлӧс пон чужӧм. А медгажа боті вӧчӧма Сюзяыб грездысь Таня Габова. Первой классын велӧдчысь вӧччӧдӧма кӧмсӧ пывсянӧ лэччысь нывкаӧн. Мӧд ордйысьӧм — «Мый меным козьналіс ар» сюрӧса сочинение. Тані вермысьясӧн лоины Валерия Утямышева, Кристина Макарова да 5 классын велӧдчысьяс. А со улынджык налӧн уджъясыс. * * * А кымын удж вӧчӧмаӧсь «Чудо природы» конкурс вылӧ! Тані вӧлі и Гена Крокодил, и Чипполино, и Лым морт, и пароход, и лэбач поз, и уткаяс, и арся букет, и уна-уна мукӧдтор. Жюрилы вӧлі зэв сьӧкыд бӧрйыны вермысьясӧс. Но век жӧ, дыр мӧвпалӧм бӧрын, вӧчисны кывкӧртӧд. Челядьлы вичмисны ичӧтик козинъяс да грамотаяс. Аттьӧалам мамъясӧс челядьлы отсӧга мытшӧд сетӧмысь да конкурсъясӧ пырӧдчӧмысь. Кутам лача водзӧ вылӧ на ӧтсӧгласӧн уджавны. {Kodko @ Арлӧн козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} АРЛӦН КОЗИН Рака кравзӧ: «Кар-кар-кар! Пуксис мича, зарни ар!». Виччысим ми сійӧс дыр, Вайис козин моздор тыр! Кыдзлы — кольквиж сарапан, Пелысь пулӧн сотчӧ бан. Тшаксӧ вайис лыд ни тшӧт, Кӧрзинаад сӧмын сӧвт. Чӧскыд вотӧс вайис ар, Радлӧ сьӧла, радлӧ тар: Юмов пув и чӧскыд чӧд — Сёян-сёян да он пӧт! Ӧшинь улӧ, майбыр тай, Вайис озыр урожай! Юмов морков, свеклӧ, лук, Укроп, чеснӧк, помидор, Ӧгуреч и кабачок — Ставыс тайӧ витамин. «Аттьӧ!», — арлы шуам ми. [5 классын велӧдчысьяс. Висер сикт.] {Kodko @ Енбиа зонъяс нимӧдісны район @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} ЕНБИА ЗОНЪЯС НИМӦДІСНЫ РАЙОН Арся каникулъяс дырйи, вӧльгым 3–5 лунъясӧ, юркарын муніс «Дерзайте, малъчики» витӧд республиканскӧй конкурс. Кыдз лои тӧдса, сыӧ пырӧдчылісны 7 арӧссянь 18 арӧсӧдз республика пасьталысь 200 сайӧ енбиа зон. На лыдын и Кӧрткерӧс районса искусство школаысь Влад Бессонов да Никита Нестеров. Колӧ тӧдчӧдны, Влад татшӧм конкурсӧ пырӧдчӧ медводдзаысь на, но петкӧдчис бура. Жюри пасйис сійӧс дипломӧн. Никита Нестеров лои мӧдӧд тшупӧда лауреатӧн да сылы мойвиис петкӧдчыны гала-концертын. Зонкаӧс пасйисны дипломӧн да козинӧн. {Kodko @ Кивыв ставлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} КИВЫВ СТАВЛЫ Юрсиктын тӧрыт Кӧрткерӧсса райбольнича дорын торжественнӧя восьтісны автобуслы сувтланін. Водзын ветлысь-мунысьӧс чеччӧдлісны ылынджык. А тайӧ сувтланінсӧ корисны олысьяс, водзмӧстчисны ёнджыка ветеранъяс. Районса юралысьлӧн отсасьысь Анатолий Кулаковлӧн да районса депутатъяслӧн сӧветлӧн шыӧдчӧм серти КР-са Туй агентство да Кӧрткерӧс сиктса администрация регыдъя кадӧн лӧсьӧдісны колана кабалаяс. Отсӧг сетісны и юрсиктсаяс. Доручастокӧн веськӧдлысь А. Изъюров лыаӧн отсаліс, ас вылӧ уджалысь И. Вишератин плитаясӧн могмӧдіс. Лӧсьӧдісны колана ногӧн уджалысьяс Н. Коюшев, А. Жулидов, С. Коданёв. Вежонӧн автобуслы сувтланін лои дась. Ӧні быдӧнлы сійӧ кивыв. — Тайӧ сувтланін лӧсьӧдӧмыс петкӧдліс, мый ми нуӧдам ӧти ӧтув удж, — шуис районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. — Ӧтлаын вӧчам, медым юрсиктын вӧлі овны бур. Автобуслы выль сувтланінъяс, югыд уличаяс, бур туйяс, — тайӧ уджыс властьлӧн. И аттьӧ, мый эмӧсь йӧз, кодъяс отсасьӧны. Регыд больничалӧн пыранін сод вылын лоас перилӧ да пандус. Сідзжӧ, автобус сувтланін Адзорӧмын да Пезмӧгын кӧсйӧ лӧсьӧдны ас вылӧ уджалысь, райсӧветса депутат Э. Тийду. Водзмӧстчысь йӧзкӧд позяс уна буртор вӧчны. {Kodko @ Мамлы да кагалы сиӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} МАМЛЫ ДА КАГАЛЫ СИӦМӦН Вӧльгым 19 лунсянь — 26 лунӧдз районын мунас мамлӧн да кагалӧн Вежон. Сиӧма сійӧс кагалысь правояс доръян Ставмирса да мамлӧн Лунъяслы. Кыдзи лои тӧдса, тайӧ лунъясӧ районса сикт-грездъясын ӧнісянь нин заводитісны нуӧдсьыны уна сикас мероприятиеяс. Сідз, районса юралысь Сергей Кулаков водзмӧстчӧмӧн лои ньӧбӧма ичӧт ныв-зонлы кӧлуй. Дон босьттӧг найӧс разӧдӧны челядьлы, кодъяс быдмӧны гӧля олысь да лёк оласнога семьяясын. Нӧшта, конкурс-аддзысьлӧмъяс котыртсьыласны и районса библиотекаясын да культура керкаясын. {Елизавета Макарова @ Ӧзйысь сьӧлӧма ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} ӦЗЙЫСЬ СЬӦЛӦМА АНЬ Тайӧ тӧлысьӧ лоӧ 10 во кыдзи мунліс таладорысь Анастасия Дмитриевна Макарова. Ыджыд сьӧлӧм сетлӧма Енмыс нывбабалы. Да и сэтшӧм кадӧ быдмыліс-сӧвмыліс, кор быдӧн уджалісны некымын морт пуд. Кымын во Анастасия Дмитриевна бригадираліс сплавщикъяс вылын! Визув, тӧждысьысь, збой ань топыд киясын кутіс мужичӧйясӧс. Кывнас пыр виччысис пенсия вылӧ петан кад, но сэтшӧм жӧ кывкутӧмӧн да сьӧлӧмсяньыс босьтчис ветеран чукӧрӧн юрнуӧдны. Сэки найӧ вӧліны зэв пыдди пуктана йӧз, налысь шуӧмсӧ-вӧзйӧмсӧ пыр перӧ йылӧ босьтлісны совхозса да сельсӧветса веськӧдлысьяс. Да и ачыс Анастасия Дмитриевна унаысь вӧлі депутатӧн. Некор эз пукавлы чӧв, пыр вӧлі ӧзйӧма выль думӧн. Кокни вӧлі сиктса клубын уджалысьяслы, мукӧд артистсӧ он нин шу. Кор 60 арӧсаыс тӧв и гожӧм окотапырысь локтӧ вӧлі быд репетиция, быд мероприятие вылӧ 3 километра сайсянь. Сійӧ медся ёна радейтліс ворсны спектакъясын. Ыджыд ён тушаа, варов, сибыд морт дорын кокниа гартчисны и мукӧд. В. Савинлы 90 арӧс тыртан гаж дырйи ковмис ворсны и Сюзь Матвейӧс. А коді эськӧ велӧдіс сэсся сы ыджда рольсӧ? Ыджыд пайыс вӧлі Анастасия Дмитриевналӧн и В. Савинлы музей лӧсьӧдӧмын. Босьтісны мог — и артмис. Медпервойӧн сэтчӧ ваялісны важ кӧлуй ветеранъяс. А клублӧн ыджыд ӧшиньяс вылӧ — гортса дзоридзьяс. Сы дырйи эськӧ сикт чужан лунсянь кык юбилей пасйытӧг эз кольны! Веськыд сёрниа вӧлі Дмитриевна, но некор эз дойдлы кывнас, эз сёрнит гуга-банӧн: талун синмас тадзи, аски мышку саяс мӧдарӧ. Ловъя йитӧд вӧлі ветеранъяслӧн том йӧзкӧд. Эм пайыс и Трӧш сиктын дзоляник нянь вузасянін восьтӧмын. Сэтчӧдз олысьяс ветлісны сов-истӧгла 3 километра ылнаӧ. Кыдзи ӧні шуӧны, яръюгыд кодзулӧн вӧлі Анастасия Дмитриевна Нёбдін енэжын. Восьса сьӧлӧма, пыр кыпыд сёрниа, чужан сиктсӧ пыр кыпӧдысь, мичмӧдысь, гажӧдысь. Мортыс пӧ ловъя, кытчӧдз сійӧс казьтылӧны. Дерт, колӧкӧ дырджык на эськӧ оліс. Эз кӧ сэтшӧма сьӧлӧм ӧзйӧмӧн ов. Кывзіс дивитысьясӧс, абу пӧ тай дышыд... Югыд паметь тэныд, Анастасия Дмитриевна! [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Премия @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} ПРЕМИЯ «Кытшалысь гӧгӧртас видзӧмын вермӧмъяс» — тайӧ торъя нимпас, кодӧс урчитӧмаӧсь Комиын «Ичӧт Нобелевскӧй Премия» конкурсын. Пасъям, сійӧ заводитчис тавося кӧч (сентябрь) 23 лунӧ. Торъя нимпасӧн пасъясны «Монди СЛПК» ОАО-лӧн уджаланінъяса районъясысь олысьясӧс, кодлӧн уджыс йитчӧма кытшалысь гӧгӧртас видзӧмӧн, экологиякӧд йитчӧм балаяс олӧмӧ пӧртӧмкӧд да мортлӧн вӧр-валы лёктор вӧчӧм бырӧдӧмкӧд. Нимпас пыртӧмсӧ ошкисны Коми Республикаса Юралысь В. Гайзер да «Нобель Ойл» ООО-ысь Президент Г. Гуревич. Сы дор и Премиялӧн оргкомитетӧ пырысьяс. «Кытшалысь гӧгӧртас видзӧмын вермӧмъяс» нимпасын Премия босьтан кон-курс нуӧдсьӧ республикаса 8 районса олысьяс пӧвстын, на пиын и миян муниципалитет. Конкурс мунӧ 8–11 классын велӧдчысьяс пӧвстын. Ставнас сетасны 15 сюрс шайтӧн 16 Премия — 2 вермысьлы (велӧдчысь да велӧдысь) быд районысь. Вермасьӧм вылӧ шыӧдчӧмъяс колӧ ыстыны вӧльгым (ноябрь) 16 лунӧдз. Ичӧт Нобелевскӧй Премия йылысь паськыдджыка лыддьӧй www.komі-nobel.ru сайтысь. {Kodko @ Рытпукисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} РЫТПУКИСНЫ Пӧдтыбокса библиотекаын муніс «Войвывса дзоридзьяс» литературнӧй рытпук. Лыддьысьны радейтысьяс сёрнитісны коми гижысьяслӧн да кывбуралысьяслӧн творчество йылысь, тӧдмасисны налӧн олан туйвизьӧн да гижӧдъясӧн. Лыддисны кывбуръяс, юргисны сьыланкывъяс — рытпукыс артмис кыпыдӧн да тӧдчанаӧн. Татшӧм аддзысьлӧмъяс кутасны котыртлывны и водзӧ. Окота, медым сыӧ пырӧдчисны унджык войтыр, торйӧн нин томулов. {Kodko @ Тані велӧдӧны уджсикасӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} ТАНІ ВЕЛӦДӦНЫ УДЖСИКАСӦ Йирым (октябрь) 21 лунӧ тшупӧда пас — 10 во — пасйис Шойнатыса школа бердын уджалысь Автомеханическӧй техникумлӧн филиал. Быттьӧ и абу ыджыд арлыд, но тайӧ воясӧн тані унатор вежсис бурланьӧ, воысь-воӧ филиал сӧвмис. Дас воӧн тані босьтісны уна сикас уджсикас миян да орчча Кулӧмдін районысь том йӧз. Сідз, 148 морт лоины автомеханикӧн, 488 — шоперӧн, 56 — видз-му овмӧсын мастерӧн, 134 — тракторист-машинистӧн, 32 — туй вӧчан юкӧнын уджалысьӧн. Колӧ тӧдчӧдны, на пиысь некод эз сувт уджтӧмалысьяслӧн шӧринӧ, быдӧн зільӧны уна сикас производствоын. Сідз жӧ, кык во сайын куим татчӧс велӧдчысь помалісны филиал гӧрд дипломӧн да пырисны велӧдчыны водзӧ вылыс тшупӧда велӧдчанінъясӧ. На пиысь Иван Ливсон, Президентлӧн премияса лауреат. А Григорий Меников — «Удж серти медбур» Ставроссияса олимпиадаса лауреат, ӧні ачыс нин уджалӧ тані мастерӧн. И талун филиал нималӧ бур велӧдчысьясӧн. Сідз, Алексей Киселёв пырӧдчылӧ аслас туясян балаясӧн уна сикас районса да республикаса конкурсӧ, петкӧдлӧ бур тӧдӧмлунъяс. Алексей Хабаров, коймӧд курсын велӧдчысь, веськӧдлӧ брейк-данс группаӧн. Пусьысьӧ велӧдчысь Надежда Бурдь нималӧ мича сьылӧмъяснас. Дерт, ыджыд пай ныв-зонмӧс мывкыдсьӧдӧмӧ, енбиалун югзьӧдӧмӧ пуктӧны татчӧс велӧдысьяс. Торйӧн нин окота пасйыны Василий Владимирович Бабинӧс, Михаил Иванович Третьяковӧс, Александр Васильевич Петровӧс, Юрий Михайлович Макаровӧс (велӧдысь-мастеръяс), Михаил Александрович Захаренкоӧс (филиалӧн веськӧдлысь), Марина Михайловна Ветошкинаӧс (социальнӧй велӧдысь) да уна мукӧдӧс. Ставныс найӧ зільӧны, мед филиал водзӧ сӧвмис, мед татчӧс велӧдчысьяс босьтісны зумыд тӧдӧмлун уна сикас уджсикасын. {Kodko @ Туй писькӧс вежӧралы! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-08.} ТУЙ ПИСЬКӦС ВЕЖӦРАЛЫ! Районса дас школаын гырысь классъясысь велӧдчысьяс петкӧдлісны тӧдӧмлунъяссӧ быд вося «Эрудит» ворсӧмын, мый муніс арся каникуллӧн медводдза лунӧ (вӧльгым 3 лунӧ). Сійӧс сиисны Коми республикалӧн 90 волы. Ворсӧмсӧ котыртісны райадминистрацияысь культуралӧн да том войтырлӧн юкӧн, велӧдӧмӧн веськӧдланін, М. Н. Лебедев нима шӧр библиотека. «Сьӧлӧмсянь радейтана чужан му» сюрӧса «Эрудитын» петкӧдчисны 20 велӧдчысь. Налысь ворсӧмсӧ донъяліс жюри. Ворсысьяс вӧсна тӧждысисны велӧдысьясныс, ёртъясныс да видзӧдысьяс. Мероприятиелы кыпыдлун содтісны асланыс сьылӧм-йӧктӧмӧн Кӧрткерӧсса ЦДК-ысь «Капель» эстрада группа. Медводз «Эрудит» нуӧдысь Рита Мингелайте тӧдмӧдіс видзӧдысьясӧс ворсысьяскӧд. Та бӧрын заводитчис ворсӧмлӧн медводдза скон: республикалы сиӧм чолӧмасьӧм, гортса уджъяслы кывкӧртӧдъяс вӧчӧм да юалӧмъяс вылӧ вочавидзӧм. Пасъям, гортса уджын вӧлі мог — бӧръя 2–3 воӧн лэдзӧм Коми республика йылысь петаслы лӧсьӧдны реклама юӧра листовка да дасьтыны вермасьысь командалы юалӧмъяс. Кызвын творческӧй уджын велӧдчысьяс петкӧдлісны-нимӧдісны таво лэдзӧм «Коми республикалысь Атлас». Медводдза сконын медуна балл ӧкмӧдысь куим команда вуджисны мӧд тшупӧдӧ. Ворсны колисны Висерысь Елена да Яна Габоваяс (38,8 балл), Одыбысь Екатерина Габова да Иван Жижев (37,2 балл), Пӧдтыбокысь Лидия Попова да Анастасия Березюк (36,4 балл). Тайӧ сконын томулов сідз-жӧ вочавидзисны республикалӧн историякӧд, нималана йӧзкӧд йитчӧм юалӧмъяс вылӧ. Писькӧс вежӧрлуна, уна тӧдысь ныв-зон матыстчисны вермӧмлань, ӧкмӧдісны балл бӧрся балл. А кывкӧртӧдъяс лоисны татшӧмӧсь: висерса командалӧн чукӧрмис 27 балл, одыбсалӧн — 26 и пӧдтыбоксалӧн — 31 балл. Вермӧм шедӧдісны Пӧдтыбокса шӧр школаын 11-ӧд классын велӧдчысьяс Лидия Попова да Анастасия Березюк (снимокын). Налы козьналісны дипломъяс да козинъяс. Неыджыд козинъяс да аттьӧалана гижӧдъяс сідзжӧ вичмисны «Эрудит — 2011» ворсӧмын петкӧдчысь став велӧдчысьыслы. Та кындзи, торъя козин сетіс и миян газет редакция: локтан волӧн медводдза джын кежлӧ «Звезда» вылӧ гижӧдӧм козьналім Одыбса шӧр школаын велӧдчысьяс Екатерина Габовалы да Иван Жижевлы. Тавося ворсӧм петкӧдліс, мый ныв-зонъяс бура тӧдӧны чужан мулысь история, и культура, и нималана йӧзӧс. Тайӧ висьталӧ сы йылысь, мый налы абу веськодь чужанінныс, найӧ пыдди пуктӧны оланінсӧ, радейтӧны сійӧс, кӧсйӧны унджык тӧдны, медым водзӧ сӧвмӧдны да нимӧдны республиканымӧс. Молодечьяс! {Kodko @ «Зарни Урал» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} «ЗАРНИ УРАЛ» Аски юрсиктса выставкаяслӧн жырйын (РОМЦ бердын) воссяс «Зарни Урал» («Золотой Урал») ним улын фотовыставка. Выставка петкӧдлас юркарысь Елена Шумнициналӧн снимокъяс. Видзӧдысьяс вермасны «веськӧдчывны» Приполярнӧй Уралӧ да нимкодясьны сылӧн медмича инъясӧн. {Kodko @ «Лыддьысям ӧтув!» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} «ЛЫДДЬЫСЯМ ӦТУВ!» Татшӧм ним улын республикаса фестиваль муніс кольӧм вежонӧ юрсиктын. Сылӧн уджӧ пырӧдчисны республика пасьталаысь да матысса обласьтъясысь библиотекаясын уджалысьяс. Медшӧр сёрниӧн вӧлі — кыдзи йӧзӧс ышӧдны лыддьысьӧмӧ. Сідзжӧ фестиваль уджӧ пырӧдчисны учёнӧйяс, республикаса культура Министерство петкӧдлысьяс, районса чина войтыр. Светлана Белоусова, КР-са культура министрӧс вежысь, висьталӧм серти, тайӧ фестивальыслӧн пӧ тӧдчанлуныс ыджыд. А нуӧдӧны сійӧс Кӧрткерӧсын сы вӧсна, мый татчӧс библиотека — республикаын медбуръяс пиысь ӧти. Тані нуӧдсьӧ уна мероприятие, медым ышӧдны йӧзӧс лыддьысьӧмӧ, пыртӧны уджӧ ӧнія кадся технологияяс. И таӧн пӧ найӧ юксясны уджъёртъяскӧд. Чукӧртчӧма войтыркӧд видзаасис районса ЦБС-ӧн юрнуӧдысь Светлана Челпанова. Сійӧ тӧдмӧдіс, кутшӧм удж найӧ нуӧдӧны лыддьысьысьяскӧд. Фестивальӧ пырӧдчысьяс водзын сёрнитіс и райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Сійӧ сиис уджын вермӧмъяс, шуис, мый тайӧ водзмӧстчӧмыс лоас пӧ подулӧн йӧз пӧвстын лыддьысьӧм сӧвмӧдӧмлы. Водзӧ фестивальлӧн удж муніс секцияясын сёрнитысьяслӧн петкӧдчӧмъясӧн. Пажын бӧрын аддзысьлісны роч гижысь Роман Сенчинкӧд. Сійӧ локтӧма Москваысь, медым аддзысьлыны лыддьысьысьяскӧд, тӧдмӧдны «Елтышевы» романӧн. Тайӧ гижӧдыс сиктын олӧм йылысь. Небӧгсӧ пасйӧма «Ясная поляна», «Русский Буккер», «Национальный бестселлер» да «Большая книга» премияясӧн. Гижыськӧд мойвиис аддзысьлыны и юрсиктса лыддьысьысьяслы: лунӧн водз сиктса библиотекаын муніс литературнӧй рытпук. {Kodko @ 200 сайӧ мач сиктса школаясӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} 200 Сайӧ Мач Сиктса Школаясӧ Районса администрацияӧн водзмӧстчӧмӧн школаясӧ ыстісны футболысь, волейболысь, баскетболысь ворсан 200 сайӧ мач. — Сиктса ныв-зонлы тшӧтш колӧ сӧвмыны спортын, — висьталӧ «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. — Медым ставӧн пырӧдчисны спортӧ, медым ышӧдны том йӧзӧс дзоньвидза оласногӧ, медым быдтыны чемпионъясӧс — медводз колӧ бур эмбур. Выль мачьяс воисны нин некымын школаӧ. Пӧддельнӧйса школьникъяс видлісны нин найӧс спортзалын. {Оксана Гудырева @ Бӧрйы ассьыным! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} БӦРЙЫ АССЬЫНЫМ! Миян вузасянінъясын Кӧрткерӧсса йӧв заводысь вӧлӧга — медся ӧдйӧ инасьысь. Ньӧбасьысьяслы сьӧлӧм вылӧ воӧны и йӧв-кефир, и нӧк, и рысь, и сыр. Пасъям, мый вӧлӧга вӧчысьяс тӧждысьӧны оз сӧмын сёянлӧн ногтуй, но и сылӧн эжӧд мичлун вӧсна. Тайӧ ӧд сідзжӧ тӧдчана вузасигӧн. Ӧні лавкаясын чӧредъяс абуӧсь да сьӧкыд висьтавны ӧдйӧ-ӧ разалӧ йӧв заводлӧн вӧчӧмтор. Но эг нин ӧтчыдысь аддзылӧй сиктса рынокын кузь чӧред буретш тайӧ заводлӧн палатка дорысь. Ӧти часӧн налӧн вузасьысьяс вермӧны инавны став вузӧссӧ. И тайӧ висьталӧ, мый вӧлӧгаыс чӧскыд, мукӧд дорысь бӧрйӧны налысь. Кыдзи тай шулӧны: кокыс оз инмыв. Кӧрткерӧсса йӧв заводлысь вӧлӧга вузалӧны и карса вузасянінъясын, ярмангаяс дырйи. И быдлаын тӧдчӧдӧны, мый сійӧ бур да колана. Медым унджыкӧс могмӧдны ас вӧлӧгаӧн, йӧв завод лӧсьӧдіс киоск-машина. Сійӧ ветлӧ сикт-грездъясӧ, кӧні зэв жӧ ёна радейтӧны йӧв да йӧлысь вӧчӧмторъяс. Та йылысь и пасйисны войтыр кольӧм пекничаса ярманга дырйи «Бӧрйы ассьыным!» акция дырйи. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Зоя Жижева @ Водзӧ на сӧвмыны! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} ВОДЗӦ НА СӦВМЫНЫ! Гӧгрӧс пас Школа. Дзик быд мортлӧн олӧмын тӧдчана тшупӧд: челядьдыр, томлун, нэм кежлӧ ёртъяс. Велӧдысьяс. Найӧ, кодъяс сетӧны ассьыныс сьӧлӧм, медым сылӧн велӧдчысьяс вӧліны медся тӧлкаӧсь, сюсьӧсь, кужӧны корсьны выль тӧдӧмлунъяс, бӧрйыны сійӧ туйвизь, коді вӧчӧ найӧс коланаӧн да шудаӧн. Ставсӧ тайӧ позис кывны Одыбса шӧр школаын тшупӧда пас, 150 во, пасйигӧн. Юбилей! Та дыра нин сиктын мунӧ челядьлысь тӧдӧмлун сӧвмӧдӧм. Ёна лӧсьӧдчӧмаӧсь школаын уджалысьяс и велӧдчысьяс, медым пасйыны тайӧ тшупӧдсӧ. Кадӧн некод абу лыддьысьӧма. Школалӧн чужан лун, и сійӧс чолӧмавны воисны гӧсьтъяс. Мыла гудӧкъяс шыӧн да кыпыд коми сьыланкывйӧн вочаалісны быд локтысьӧс. Нӧшта на и пӧсь блинӧн. Ылі туйысь локтысьясӧс чӧсмӧдлісны небыд шаньгаӧн да пӧсь тшайӧн. А сы бӧрын позис видзӧдлыны ставсӧ, мый сяммӧны вӧчны енбиа челядь, кыдзи коллялӧны прӧст кад, кутшӧм вермӧмъяс шедӧдісны спортивнӧй и музыкальнӧй фестивальяс дырйи. Школа кузя экскурсия бӧрын гӧсьтъяслы нуӧдісны мастер-класс. Вежсьӧ лунысь лун олӧм, оз коль важас и школа. Ӧні эм позянлун ышӧдны челядьӧс урокъяс вылын — компьютеръяс, проекторъяс да сідзи водзӧ. Велӧдысь оз кольччы став выльсьыс, мый отсалӧ сетны зумыд тӧдӧмлунъяс. Но пыр медся коланаӧн лоӧ Велӧдысьлӧн кыв, ловъя сёрни, ӧта-мӧдӧс пыдди пуктӧм, ӧтвылысь уджалӧм. И ставыс тайӧ эм енбиа велӧдысьяслӧн. Збыльысь мастеръяс асланыс уджын физика велӧдысь Геновайте Александровна Михайлова, химия да биология велӧдысь Татьяна Васильевна Петрова, роч да коми кыв велӧдысь Ева Александровна Кучева, технология кузя велӧдысь Любовь Александровна Королёва. Да и мукӧдыс уджалӧны сьӧлӧмсянь, пыртӧны уджӧ став выльсӧ. Эз ӧд весьшӧрӧ вылӧ донъявны котырлысь зільӧмсӧ. Аттьӧалана кывъяс висьталісны вӧвлӧм и ӧнія велӧдысьяслы Михаил Михайлов, районса ТИК-ӧн веськӧдлысь, Валентин Михайлов, «НиВа» ООО-ӧн веськӧдлысь, Мария Габова, Висерса шӧр школаӧн юрнуӧдысь, Ирина Михайлова, детсадӧн веськӧдлысь. Найӧ ставӧн ас кадӧ помавлісны Одыбса школа. Пӧсь чолӧмалана кывъясӧн донъялісны школаын зільысьяслысь уджсӧ Ангелина Захаренко, Шойнатыса шӧр школаӧн юрнуӧдысь, Василий Гончаренко, районса администрацияӧн веськӧдлысь, Мария Ветошкина да Анна Попова, сиктса юралысьяс и вӧвлӧм велӧдчысьяс, Нина Подорова, Одыб сиктса юралысь. Быдӧнлы сьӧлӧм вылас воис концерт-презентация. Видзӧдысьяс син водзын петкӧдчис 150 вося школалӧн туйвизьыс. Сылысь медводдза лист бокъяссӧ «восьтіс» школаӧн веськӧдлысь Вера Ивановна Ларукова, коді 19 во нин юрнуӧдӧ. Компьютер отсӧгӧн экран вылысь позьӧ вӧлі аддзыны став висьталанторсӧ. Велӧдысьяс да челядь ӧтвыв петкӧдлісны важся и ӧнія школалысь олӧм. Кутшӧм енбиаӧсь миян челядь! Сьылӧм-йӧктӧмыс налӧн ставнысӧ шензьӧдіс. Концерт-презентация дырйи жӧ вӧлі казьтылӧма вӧвлӧм велӧдысьясӧс, сиктса нималана йӧзӧс. Мыла, сьӧлӧм вӧрзьӧдана шылад... Ставӧн сувтӧмӧн лыддьӧны лӧня нимъяссӧ налысь, кодъяс велӧдлісны школаын, аддзам налысь тӧдса чужӧмъяс. Найӧ абу нин миянкӧд, но колины миян сьӧлӧмъясӧ. Еджыд платтьӧа ангелъяс бергалісны-лэбалісны сцена вывті, ӧзйисны сисьяс. Сцена вылын петкӧдчисны кык чой — Аня да Лиза Жижеваяс. Найӧ зэв енбиаӧсь. Аня гижӧ кывбуръяс и висьтъяс. А юбилей дырйи петкӧдлісны сылысь Илля Васьлӧн «Дзизгысь-дзазгысь гут» серти выльнога олӧмкӧд йитчӧм постановка. Сійӧс пуктісны 11-ӧд классын велӧдчысьяс. Нуӧдіс-сёрнитіс ачыс гижысь. Тадзи видзӧдысьяс аддзисны школалысь сьӧкыдлунъяс и вермӧмъяс, сылысь став олӧм-вылӧмсӧ. Сэсся шойччисны пызан сайын. Казьтылісны велӧдчан кад, велӧдысьясӧс, ёртъяссӧ. Ставӧн сиисны школалы, сэні уджалысьяслы и велӧдчысьяслы водзӧ сӧвмыны. [Зоя ЖИЖЕВА] {Kodko @ Вӧчисны экспертиза @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} ВӦЧИСНЫ ЭКСПЕРТИЗА Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧсын сиктса ярманга дырйи медводдзаысь уджаліс республикаса ветеринарно-санитарнӧй экспертиза вӧчан лаборатория. «Газель» машинаын лӧсьӧдӧм лаборатория миян республикаын уджалӧ неважӧн, тӧлысь сайӧ. Сійӧс тшӧкыда позьӧ аддзывны каръясын да сиктъясын ярмангаяс дырйи. Сэтчӧс специалистъяс видлалӧны вузӧс сёян-юан. Татшӧм ногӧн найӧ пӧртӧны мог, медым ньӧбасьысьяслы эз веськав лёк, шогмытӧм вӧлӧга. Кӧрткерӧсӧ волігӧн лабораторияын видлалӧмаӧсь медсясӧ йӧв. И республикаса ветеринарнӧй инспектор Александр Потаповлӧн висьталӧм серти, тырмытӧмторъяс эз аддзыны. Сідзкӧ, йӧзӧс могмӧдӧны бур сёян-юанӧн. Лои тӧдса, тайӧ лабораторияыс кутас тшӧкыда волыны миян районӧ. Водзӧ кутасны пӧртны зэв тӧдчана могныссӧ. {Kodko @ Выль пос @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} ВЫЛЬ ПОС Уръёльысь томулов да верстьӧ ас вынъясӧн вӧчисны грездын выль пос. Кыдзи висьталіс грездын олысь Валентина Холина, уна вося гӧрӧд лои бырӧдӧма. Уръёль шор вомӧн пос вӧлі шогмытӧм, сійӧ и видзчысь, мед важмӧм пӧвъяс эз чегны. Йирым (октябрь) тӧлысьын уджалысьяс помалісны дзоньтасян уджъяс. Ӧні йӧз ветлӧны-мунӧны выль, ён пос вывті. Сійӧс вӧчӧмаӧсь ляпкыдӧн да паськыдӧн, сідзжӧ выльмӧдӧмаӧсь и пос перилӧ. Вомъёртным тӧдчӧдіс, мый тайӧ зэв ыджыд буртор: ӧні повтӧг пӧ ветлам пос вывті. ==Конкурс «Ме коми и тайӧ бур»== {Ярослав Ракин @ Ов и сӧвмы, менам Коми республика! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} ОВ И СӦВМЫ, МЕНАМ КОМИ РЕСПУБЛИКА! Мыйла миянлы зэв дона Вӧр и эзысь ю? Быдӧн радейтӧ зэв ёна Ассьыс чужан му. С. Попов. Кутшӧм гажа, кутшӧм долыд вӧлӧма ас муад овнытӧ! Быдтор тай чужанінад тэнӧ вӧрзьӧдӧ, ставыс муса кажитчӧ: и югыд шондіыс, и сӧстӧм сынӧдыс, и помтӧм лӧз енэжыс, и мича веж туруныс. А кутшӧм чуймӧдана дзоридзьяс миян быдмӧны! Шувгӧ, увгӧ гажа шыӧн миян паськыд коми вӧр. Сус пу, ньыв пу, коз и пожӧм мичаӧсь во гӧгӧр чӧж. Мыйӧн сӧмын абу озыр миян Коми республика?! И тшак-вотӧснад, и зверь-пӧтканад... Гажа ягъясысь йӧзыс вотӧны дона еджыд тшак. Пармаысь чукӧртӧны чӧд да пув. Ылі нюръясӧ зіль войтыр кайлӧны мырпомла да турипувла. Коми муын олӧны зіль да уджач войтыр, кодъяс оз повны некутшӧм сьӧкыдлунъясысь. Ов да дзоридзав, менам Коми республика! [Ярослав РАКИН, 4 «а» класс. Кӧрткерӧс.] {Александра Худяева @ Радейтана му @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} РАДЕЙТАНА МУ Менӧ шуӧны Александра Худяева. Ме чужи Коми республикаын, Позтыкерӧс сиктын. Миян республика зэв озыр: гӧгӧр быдмӧ помтӧм-дортӧм вӧр, сэні эм тшак-вотӧс. Гӧгӧр лэбалӧны лэбачьяс, вӧрын олӧны пемӧсъяс. Ме радейта чужан муӧс. [Александра ХУДЯЕВА.] {Лиза Мальцева @ Маджа — зэв бур сикт! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} МАДЖА — ЗЭВ БУР СИКТ! Таво Маджа сиктлы тыри 425 во. Ме ола тайӧ важ, но мича сиктын. Тані эм клуб. Сэні петкӧдчылӧны и челядь, и верстьӧ, и олӧма йӧз. Концертъяс дырйи тшӧкыда овлывлӧ, мый весиг некытчӧ пуксьынысӧ. Таво сиктын вӧчисны школа-сад да мӧсъяслы гид. Выль детсадйӧ мунісны челядь, а гидӧ — мӧсъяс. Нӧшта эм библиотека. Ме сэтчӧ ветлывла быд лун. Унаӧн волывлӧны небӧгъясла. Миян Маджа — зэв бур сикт! [Лиза МальцевА, 4 класс. Адзорӧмса шӧр школа.] {Гриша Нестеров @ Мыджа ин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} МЫДЖА ИН Кӧсъянныд тӧдны, мыйла менсьым радейтана сиктӧс шуӧмаӧсь Маджаӧн? Ме тӧдмалі, мый «маджа» кывйыс артмӧма «мыджаысь». Зэв важӧн Маджа ю вылын мельнича сулалӧма. Ю вомӧныс, мельнича дорас, изъяс тэчӧмаӧсь. Артмӧ, мый на отсӧгӧн мыджӧмаӧсь. А бӧрас нин кодкӧ шуӧма сиктсӧ «Маджаӧн». Ми и велалім мыджа места шуны Маджаӧн. [Гриша НЕСТЕРОВ, 4 класс. Адзорӧмса шӧр школа.] {Иван Жижев @ Коми кыв мыла, сӧдз... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} КОМИ КЫВ МЫЛА, СӦДЗ... Коми кыв — тайӧ мамлӧн, батьлӧн кыв. Ме радейта ассьым коми кывйӧс. Ӧд миян Одыбын унджык йӧзыс сёрнитӧны комиӧн. Школаын, клубын, вузасянінын — сӧмын комиӧн. Да кыдзи не сёрнитны комиӧн? Эм Одыбын и воӧм йӧз, кодъяс велалісны нин сёрнитны комиӧн. На пиысь ӧти — Нина Николаевна. Сійӧ эськӧ чуваш рӧдысь, да позьӧ сёрнитны и рочӧн. Но Нина Николаевна окотапырысь велӧдӧма коми кыв да ӧні швачкӧ-сёрнитӧ комиӧн. А ассьыс чужан кывсӧ абу на жӧ вунӧдӧма, кывлан, кор верӧсыскӧд сёрнитӧны, да нинӧм он и гӧгӧрво. Сідзкӧ, чужан кывйыд меддона. Тайӧ гожӧмӧ ме ветлі «XI-ӧд Гожся университетӧ» да кывлі уна диалекта сёрни. Коми республикаысь вӧліны Изьва, Кулӧмдін, Кӧрткерӧс районса том войтыр. Кӧть эськӧ и Кӧрткерӧс район-саяс олам Кулӧмдінсакӧд орччӧн, но мукӧд кывъяссӧ эг гӧгӧрвоӧй ёрткӧд да чайтім, мый найӧ лабутнӧя сёрнитӧны. Изьваса ёртъяслысь унджыктор эг гӧгӧрвоӧй, да найӧ, нӧшта на ӧдйӧ сёрнитӧны. Перым кытшса войтыр сёрниысь ми этшатор гӧгӧрвоим. Миян комиын ӧти вежӧртас, а налӧн — мӧд. Кыдз ме гӧгӧрвои налӧн сёрниысь, мый Перым кытшын эм жӧ диалектъяс. Войвыв грездса нывкаяс ӧти ног баитӧны, а лунвывсаяс — мӧд ногӧн. Сідзкӧ, кыдзи и Комиын, Перым кытшын уна диалекта жӧ сёрниыс. Но меным медъёна воӧ сьӧлӧм вылӧ коми кыв, тайӧ кывйӧн ме гижа тетрадьӧ да сёрнита ёртъяскӧд. Сійӧ мыла, сӧдз. Кӧть тэ олан Изьваын, Кулӧмдінын, Кӧрткерӧсын, тэ медводз олан Коми республикаын. А сідзкӧ тэныд колана гӧгӧрвоны коми кыв. [Иван ЖИЖЕВ, 11 класс. Одыб сикт.] {Настя Габова @ Мед водзӧ юргас чужан кыв! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} МЕД ВОДЗӦ ЮРГАС ЧУЖАН КЫВ! Ме ола Коми республикаын, Кӧрткерӧс районса Одыб (Нившера) сиктын. Менам чужан кывйӧй — коми. И сійӧс ме пӧся радейта. Одыб сиктын олӧ матӧ 1900 морт. Пӧшти ставныс найӧ (посни челядь, том войтыр да верстьӧ) сёрнитӧны коми кывйӧн. Но эмӧсь йӧз, кодъяс сӧмын гӧгӧрвоӧны комисӧ. Менам маті рӧдвужӧй (тьӧткаяслӧн да дядьяслӧн челядь кындзи) тшӧтш жӧ коми йӧз. Гортын ӧта-мӧдкӧд пыр сёрнитам комиӧн, некор ог рочасьӧй. Коми кыв — финн-йӧгра кывъясысь ӧти. Сійӧ — коми войтырлӧн чужан кыв. Коми кывйын эм дас сёрнисикас да кык регионвывса стандарт: зырян коми да перым коми, кодъясӧс каныс пыдди пуктӧ торъя гижӧд кывъясӧн. Зыряналысь коми кыв босьтӧм Коми Республикаын каналан кыв пыдди (ӧттшӧтш роч кывкӧд). Зырян ног комиӧн сёрнитӧ Коми Республикаса вужвойтыр — коми (зыряна, матӧ 285 сюрс морт). Лунвылынджык, перым комилӧн (пермякъяслӧн, матӧ 94 сюрс морт) сӧвмӧма ас гижӧд кыв. Коми республикаын эмӧсь на сиктъяс да грездъяс, кӧні олысьясыс ёнджыкасӧ сёрнитӧны комиӧн, а оз рочӧн. А каръясын (Ухтаын, Воркутаын, Интаын, Сосногорскын да с. в.) коми сёрни зэв гежӧда нин кывлан. Юркарын сідзжӧ оз нин ёна сёрнитны коми кыв вылын, весиг найӧ, сиктса йӧз, кодъяс тӧдӧны комисӧ, рочасьӧны. Налы быттьӧкӧ мыйыськӧ яндзим, но ӧд ми олам Коми Республикаын. Миян республикаын эмӧсь коми журналъяс: «Войвыв кодзув», «Би кинь», «Чушканзі», «Арт». Сэні йӧзӧдӧны зэв интереснӧй висьтъяс, кывбуръяс, сьыланкывъяс Коми му йылысь да нӧшта унатор. Сідзжӧ эм йӧзкостса радио да «Коми гор», «Юрган» Коми республикаса телеаддзӧм каналъяс. Висьталӧны да петкӧдлӧны коми йӧз йылысь да с. в. Коми кыв — медся мыла да мича. Сійӧ юргӧ мир пасьтала. Но огӧ кӧ кутӧй видзны ас чужан коми кыв, то сійӧ кусас. Ме кӧсъя, медым Коми му вылын олысьяс тӧдісны коми кыв, радейтісны сійӧс да сӧвмӧдісны водзӧ. [Настя ГАБОВА, 11 класс. Одыб сикт.] {Степан Михайлов @ Ме — коми морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} МЕ — КОМИ МОРТ Ола Кӧрткерӧс районса Одыб сиктсӧветувса Тист грездын. Сёрнита и зэв ёна радейта ассьым чужан кывйӧс, мый вылын сёрнитӧны менам мам-бать, чой-вок, ыджыд мам. Тайӧ кыв вылас сёрнитісны и менам пӧрысь пӧчьяс, пӧльяс. Гижа аслам пӧрысь-пӧрысь пӧль-пӧчьяс йылысь. Тист грезд сулалӧ гажа местаын, кыр йылын. Котӧртан кыр горулас, а сэні шлывгӧ Ньывсьӧр ю. Кыр бокас быдмӧны коз, пожӧм, ньыв пуяс. Грезд дорын матын вӧр, коді озыр пувйӧн, чӧдйӧн, чӧдлачӧн, тшакӧн. Медводдза олысьнас вӧлӧма Тист нима айлов. Гӧтрасьлӧма и артмӧдлӧма семья. Тист Кале Ӧлексейсянь паськалӧмаӧсь вужъяс. Чужӧмаӧсь Васька, Ӧсип пиян) Ӧсип Ӧнӧсь — менам пӧрысь ыджыд мам, коді чужлӧма да быдмылӧма Тистын, петӧма верӧс сайӧ Микайлӧ Матвей сайӧ). Миян керканым, кӧні ми олам, сулалӧ дзик сійӧ керка местаас, кӧні олісны Микайлӧ (Малькӧ) да Ӧлена челядьыскӧд. Ыджыд мамлӧн (Матвей Сандралӧн) висьталӧм серти, Микайлӧ локтас татчӧ Одыбысь (Джыджысь) коравны Конӧ Ёгор Ӧленаӧс, а сэсся ӧтувтчасны да лӧсьӧдасны семья. Чужасны челядь: Ӧлексей (гӧтрасяс Ягвывса Дарьякӧд, лэптасны орччӧн керка, найӧ жӧ Симпель Сандралӧн ыджыд ай да ыджыд мам), Кӧсьта (ваяс гӧтырӧ Паладьӧс Ыджыдвидз грездысь, бӧрас овмӧдчасны Ӧзынӧ), Гриша (гӧтрасяс Ягвывса Марпакӧд да овмӧдчасны-стрӧитчасны ва дорӧ), Мат-вей (меддзоля пи, гӧтрасьӧм бӧрын кольччӧ гортас, мам-батьсӧ видзны), Марья (верӧс сайӧ петас Иван Лямин сайӧ, стрӧитчасны Тистӧ жӧ). Микайлӧ да Олена видзлӧмаӧсь зэв уна мӧс (дасӧс), ыж, чипан. Ыджыд мам висьталӧ: «Коркӧ Олена пӧч сюйӧма пачӧ нӧк чугун, кыскигас усяс да киссяс джоджӧ. Тайӧ мамӧ (Осип Ӧнӧсь) висьталіс, ме ӧд пӧчтӧ эг аддзыв, менам чужан воӧ, 1928 воӧ, кулӧма. Пӧчӧ пӧ пуксьӧма да бӧрдӧ, мый шуас Микайлӧ. А Микайлӧ локтӧма да шуӧма, выйыд пӧ абу ваыд, оз ков катӧдны ва дорысь, юкмӧсъясыд эз вӧвны Тистад». Кор сэсся пияныд да нылыд разӧдчисны бать-мам дорысь аскӧдныс тшӧтш нуисны коді ӧти мӧс, коді кыкӧс, коді ыжӧс, сы вӧсна Микайлӧ гозъяӧс эз удитны кулачитны. Татшӧм зільӧсь вӧлӧмаӧсь менам пӧрысь-пӧрысь пӧч-пӧль. Ыджыд мамӧ шуӧ, тайӧ керка местаыс пӧ шуда. Скӧтыд олӧ-сӧвмӧ бура. Найӧ ыджыд айкӧд видзлісны пыр кык мӧс, кукъяс, порсьяс. Пыр вӧлі асланыс йӧв, яй, рысь, нӧк, вый. А ӧні менам мамӧ да батьӧ видзӧны мӧс, кукъясӧс. Оз дышӧдчыны, мед пызан вылын пыр вӧлі чӧскыд шыд, рок, йӧв, нӧк, рысь, вый, ставыс ас. Меным зэв нимкодь, мый ме тайӧ зіль рӧдсьыс петӧм морт. Менам эм ичӧтджык чой да вок. Найӧ сідзжӧ сёрнитӧны комиӧн. Мед водзӧ на сӧвмас Коми му да коми кыв! [Степан МИХАЙЛОВ, 11 класс. Одыб сикт.] {Татьяна Тюрнина @ Ме — коми, и быдта коми ныв да пи @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} МЕ — КОМИ, И БЫДТА КОМИ НЫВ ДА ПИ Майбыр кад — кӧмтӧм кока челядьдыр! Ак, он тай мӧдысь бергӧдчыв! Ризӧдан-петан ӧшинь улӧ, гӧгӧр малыштас небыдик тӧвру, а синъястӧ пӧртӧ пӧль-пӧчлӧн, бать-мамлӧн, тэа-меалӧн помтӧм мичлун. Со асывсянь котӧртім чойкӧд борйӧ юмов озла. Вотчигмоз, зурасим лэбач позйӧ. Юрнысӧ гоньгӧдісны вижов нёль пи. Ичӧтдырся йӧюк кад!... Быдӧнлы вомас сюйыштім оз тусь. А юр весьтын вензис-вӧтліс повзьӧм мамныс. Ми вешйим неылын ытшкысь мамлань, висьталім лэбач поз йылысь, кӧсйысис, мый сэті оз ытшкы. Садйӧ ветлытӧм челядьыд быд ногыс удитлім кад коллявны ӧта-мӧд ордын. Ичӧтнад кыв ни джын эг кужлӧй рочасьны. Ӧд сиктыд коми йӧза. Век жӧ, гожӧмъяснад ёртасьлім локтӧм нин аскоддьӧм роч нывъёртъяскӧд. Найӧ жӧ велӧдісны ӧшинь увса ыжманӧн баситны вом дор. Гигзян-сералан, вильшасьныд тай, рочӧн кӧть комиӧн, ӧткодь гажа. Помнита, Ӧдя тьӧт волысис менам пӧчкӧд. Пукалігмозыс сёрнитӧны, весиг, вугыртлывлісны, кор челядь чукӧр лӧньлісны шоныд пӧлатьын. Коркӧ кад вундасим бумагаысь, джоджыд ёгӧсь. Локтіс суседка-тьӧтыд, юаліс, гортын пелькӧдчи эг нин-а? Локтӧмаӧсь пӧ сиктӧ чиганъяс да быд керкаысь пелькӧдчӧм-пӧрадок видзӧдалӧны. Мир туйті эг лысьт да чечча-уся гортлань котӧрті расдорса градъяс вомӧн. Бура дыр виччыси, а эз и пыравны пелькӧдчӧм видзӧдлыны. Бӧрынджык нин Ӧдя тьӧтлӧн кыптіс мӧд дивӧ-страсьт. Повзим, олім лӧньджыка, рытгорув эг нин пемдӧдчылӧй, мед сӧмын не аддзысьны сё дивӧ — дӧра синма бабакӧд! Коді тӧдас роч али коми, бур али омӧль сійӧ да кытысь локтіс? Нинӧм бурсӧ эг виччысьӧй, полім челядь чукӧр, а шаньяслы пӧ оз петкӧдчыв, сӧмын гора вильышлы. Быдман-верстямман да-й ачыд нин котыра. А олӧмад быдсикас тешкодьторыс да серамбанаыс лолӧ. Вӧчалышті пасйӧдъяс, чайта, мый уна бать-мам казявлывлӧны-сералӧны, а колӧ эськӧ пыр гижыштны. Чукӧрмас унатор. Кольӧм арӧ сиктъяс гӧгӧр тапикасисны ошъяс. Типӧсиктса ичӧт детинъяс мастера вӧчӧмаӧсь пу ружьеяс. Со и кайим расланьӧ бадь рос чегъялыштны. Чачӧ ружьеа пиӧй вӧтлысьӧ бӧрсянь да нургысьӧ: «Мам, эн пыдӧ пыр, эн водзӧ мун, со аддзылім ош пастӧ — зӧр сора турун, ошкыд сэні, лок бӧр мунам». Шуа, «петас кӧ ош, тэ ӧдйӧ гортлань котӧрт, а ме ружьенад кольччыла...». Мойвиис не аддзысьлыны, кӧть ошкыд шуӧ, мый сійӧ быть аддзылӧ. Рытгорувнас, пызан сайын вом тырыс сёяна, паньнас гудрӧдлӧ мустор. Шуа, «сёй, мед ыджыда быдман, ошсьыд он кут повны». Вомтырнас: «Та-ка, та-ка». «Но абу жӧ кака, зэв чӧскыд», — шуа пилы. Прысьмуні, пондісны серавны, а вӧлӧм сійӧ юалӧма: «Супыд тшака?» (абу жӧ кака). Мун да-й тӧд рочӧн али комиӧн ми сёрнитам. Ӧд збыльысь, посни войтырыд медся на интереснӧя варовитасны. Со и суседлӧн эз сразу выль позъяс скворечыд овмӧдчы. Лэбачьяс быд бок донъялісны да киритісны и миянлысь. Ковмис лэдзлыны, челядьлы висьталі, мый весиг турун сюйышті. А аскинас ябырыд бӧр шыблаліс-быркйис турунторъястӧ и овмӧдчис ӧд, позъясис. Ичӧт пи юалӧ: «Кыдзи ті вылӧдзсӧ кайлінныд?...» Со тай коми сёрни-басниыд, тешыс оз артмы. Кӧть кӧсъян рочӧн висьтавны оз нин сэтшӧм ло, ӧд коми сёрниыд аслыспӧлӧс небыд, мича. А кор ковмыліс урок вылын вуджӧдны роч вылӧ, артмывліс зэв тешкодиник роч висьт. Велӧдысьыд серавлывліс да велӧдіс рочасьыштны. Коді на-й тӧдас, мый водзӧ лоӧ. Ёна сёрнитӧны, мый оз позь вунӧдны мам кыв, оз позь бырны вужвойтырлы! Зэв на и любӧ кывзыны посни войтырлысь лабутнӧя тёльгӧмсӧ. Со тай кык ёртлӧн сёрниысь артасьӧм: «10+10, 5+5...» А Висер школаын велӧдісны «100+100» нин пӧ, а Митрук шуӧ: «Пӧръясян, тайӧс некод оз тӧд». Либӧ со ичӧт Даша пырис гидӧ видзӧдлыны мӧскӧс да орчча ӧшпиӧс. Сэні жӧ вердчан сёркнияс. Унатор юасис, сюся видзӧдіс пемӧсъястӧ да шуӧ: «Налӧн кок дорас тшӧтш сёркнияс эмӧсь...» И збыль ӧд, карын рочасигад татшӧм сёрниыд некыдз оз артмы. Та понда нин колӧ лелькуйтны коми кывнымӧс, коми грезд-сиктӧс, коми парманымӧс да пыдди пуктыны коми войтырӧс, ӧта-мӧдӧс! Со тай кывлӧмтор: «Я по рочу не кужу». Ми комияс и тайӧ бур! [Татьяна ТЮРНИНА.] {Kodko @ Кык пӧвста гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} КЫК ПӦВСТА ГАЖ 150 во тырис и Висерса школалы, а 15 во сайын воссис выль школаыс. Юбилейӧн чолӧмавны волісны КР-са велӧдан министерствоысь министрӧс вежысь Николай Зуев, КР-са Госсӧветысь депутат Владимир Косов, районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Гаж дырйи чолӧмалісны нималана велӧдысьясӧс, томъясӧс. Дерт, вӧлі гажа концерт, козинъяс. Школаса вӧвлӧм директор Эмилия Ивановна Михайловалы Василий Гончаренко сетіс «90 лет Республике Коми» казьтылана пас. Сійӧ веськӧдліс тані 20 сайӧ во. Быдтіс-верстяммӧдіс некымын сё ныв-зонмӧс. Сійӧ Россияса Федерацияса народнӧй образованиеын заслуженнӧй уджалысь. Школалы районса администрацияӧн веськӧдлысь козьналіс ноутбук. Николай Зуев киысь школалы вичмис спортинвентарь ньӧбӧм вылӧ сертификат. Депутат Владимир Косов козьналіс телепон. Колана козинъяс вайисны и «Вишерскӧй» СПК-ӧн веськӧдлысь Лидия Ивашова, сикт овмӧдчанінӧн юралысь Анна Попова. Тайӧ пекничаӧ юбилей пасйӧ и Мордінса школа. {Ольга Печеницына @ Мывкыдсьӧдны быдмысь мортӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-15.} МЫВКЫДСЬӦДНЫ БЫДМЫСЬ МОРТӦС Вӧльгым 11 лунӧ Шойнаты шӧр школаын муніс «Образовательное учреждение — территория безопасности» ним улын республикаса семинар-совещание. Чукӧртчылӧмлӧн помкаыс вӧлі зэв колана — ӧвсьӧдны том йӧзӧс уна сикас лёкторйысь. Медводз воӧмаяс тӧдмасисны школаӧн, агромеханическӧй техникумлӧн ӧтуволанінӧн, мастерскӧйясӧн. Сэсся заводитчис секцияясын удж. Сійӧс нуӧдісны торъя аудиторияясын. А школаса медкабинетын лунтыр уджаліс консультативнӧй шӧрин, кӧні велӧдчысьяс, школаса уджалысьяс, сиктса йӧз — быд окотитысь вермис прӧверитны ассьыс давление, веситчыны, босьтны колана медконсультация. «Гӧгрӧс пызан» уджӧ пырӧдчисны республикаса МВД петкӧдлысьяс, Республикаса Юралысьлӧн йӧзӧс примитанінысь, Общественнӧй палатаысь, велӧдан министерствоысь воӧмаяс, студентъяс, велӧдчысьяс да мукӧд. Школаӧн юрнуӧдысь А. М. Захаренко петкӧдчис «Сторожевская средняя общеобразовательная школа в развитии» презентацияӧн. Сійӧ тӧдчӧдіс торъя мӧвп, мый школа лоӧ медшӧр подувнас быд сиктын. Мый школаысь кага гумлалӧ став бурсӧ да коланасӧ, и мед сиктса велӧдчысь нӧшта на бурджыка сӧвмис да уна коланаас велаліс. Школа олӧ ӧтув сиктса быд учреждениекӧд, сідз шусяна социумын. Ӧд сӧмын ӧтув ми вермам тыр-бура мывкыдсьӧдны быдмысь мортӧс. И школаса директорлысь бурмӧдӧ сьӧлӧмсӧ — тайӧ челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧрин, спортивнӧй школа, 20 номера ПУ-лӧн филиал, школа — лоӧны ӧтувъя коллективӧн, кодъяс олӧны ӧтувъя видзӧдласӧн да кӧсйӧмъясӧн. Шойнатыса школаысь велӧдысь-котыртысь С. В. Пурлушкина «Реализация программы «Школа здоровья» презентация дырйи тӧдчӧдіс, мый челядь гожӧмын ветлӧны дзоньвидзалун бурмӧдан площадкаӧ, вермӧны уджавны школьнӧй лесничествоын, тавосянь асьнысӧ видлісны и «Том пожарнӧй» бригадаын, ветлӧны «Оптимист» патриотическӧй клубӧ да сідзи водзӧ. Шойнаты сиктса юралысь Т. П. Потапова пасйис, мый 2003 восянь сикт овмӧдчанін примитіс зэв колана помшуӧм сиктса том йӧзӧс мывкыдсьӧдӧм серти. И быд учреждение пыртіс ассьыс вӧзйӧм, кыдзи позьӧ ӧтув венны мытшӧдъяс, вежны том йӧзлысь олӧмсӧ бурлань. Дерт жӧ, ыджыд вермӧмӧн лоӧ челядьӧс ӧтувъя уджӧ ышӧдӧм: гоз-мӧд во нин найӧ мырсьӧны челядьлы площадкаяс-шойччанінъяс мастеритӧмын, а ас вӧчӧмтортӧ омӧльджыка и жулльӧны. Сідзжӧ мунӧ челядьӧс да томуловӧс дзоньвидза оласногӧ ышӧдӧм, та могысь вӧчӧма унатор. Шойнатыса челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринӧн веськӧдлысь Т. Н. Попова юксис шӧринлӧн удж опытӧн, мый вӧчсьӧ тані челядьӧс бура велӧдӧмын да мый колӧ на вӧчны. Тӧдчӧдіс содтӧд тӧдӧмлун сетысь велӧдысьлысь ыджыд коланлунсӧ. ПУ-ын велӧдысь М. И. Третьяков пасйис ПУ-лысь коланлунсӧ, ӧд буретш тані дасьтӧны сиктын колана специалистъясӧс и вӧчсьӧ оз этша, мед петіс кывкутысь уджалысь. ПУ филиалӧн веськӧдлысь М. А. Захаренко висьтыштіс уджъёртъяс йывсьыс: найӧ пӧ и бур велӧдысьяс, и зарни киа йӧз. Мыйсӧ нин сӧмын абу слӧймылӧмаӧсь вӧчны: быдӧнлӧн ас думыштӧм техника-трицикл, ас наукӧн вӧчӧм трактор, овощерез, печкан машина, мукӧдыс торъя нин мичаа серпасасьӧны да пуысь вӧчасьӧны... Т. Б. Кашапова, районса том йӧзкӧд удж нуӧдысь специалист, нуӧдіс сёрни районын томуловкӧд удж котыртӧм йылысь. Вайӧдіс примеръяс, кутшӧм ногӧн сикт овмӧдчанінъясын котыртсьӧ тайӧ уджыс да кыдзи мунӧ водзмӧстчӧмыс. Зэв ёсь тема лэптылісны республикаса МВД-ын уджалысьяс С. В. Мельникова, М. В. Балашова. Вайӧдісны уна пример, кыдзи челядь ышмӧны дурмӧдчанторъясӧн. Тайӧ торъя мытшӧд, мый вылын ставлы колӧ ёна на уджавны. А. А. Фролова лэптыліс сёрни торъя дурмӧдчанторъяс йылысь. Тӧдчӧдіс, мый сідз шусяна слаб наркотикъяс оз овлыны, кыдзи чайтӧны мукӧдыс. Медбӧрын А. М. Захаренко аттьӧаліс воӧмаясӧс, мый бӧрйисны стӧч Шойнаты школа. Аттьӧаліс велӧдысьясӧс, кодъяс воисны и мукӧд сиктысь, сідзкӧ, налы абу веськодь велӧдчысьлӧн аскиа луныс. Аттьӧаліс и В. А. Гончаренкоӧс, районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс, тайӧ совещаниесӧ котыртны отсӧг сетӧмысь. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА] {Оксана Андреева @ Бурпӧт гудӧкасям-сьылам! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-25.} БУРПӦТ ГУДӦКАСЯМ-СЬЫЛАМ! Тайӧ вӧскресенньӧӧ юрсиктын жунас «Гудӧк, ворс, частушка, юргы!» районса гаж. Тӧдса, мый сэні петкӧдчыны окотитӧны 13 гудӧкасьысь (медунаӧн Одыбысь да Ыджыдвиддзысь), 7 том гудӧкасьысь, 4 ансамбль да частушкаяс 3 сьылысь. На кындзи сцена вылӧ петаласны гудӧк улӧ сьылысь котыръяс, балалайка, баян да аккордеон вылын ворсысьяс. Петкӧдчысьяс пиын лоасны и медводдзаысь на гажӧ пырӧдчысьяс да Выльгортысь и Визинысь гӧсьтъяс. Тайӧ пӧрйӧ выльторӧн лоас — вомдорса (губнӧй) гудӧкӧн ворсӧм. Кыдзи висьталіс конкурс дасьтысьяс пиысь ӧти, РОМЦ-ысь режиссёр Любовь Мишарина, таво пӧ частушка сьылысьясӧс кутас донъявны бӧръя конкурсын вермысь — медуна частушка тӧдысь Екатерина Мишарина (Лӧкчимдінысь). Казьтыштам: «Гудӧк, ворс, частушка, юргы!» медводдзаысь муніс юрсиктын 2005 вося рака (март) тӧлысьӧ. Сэки конкурсын петкӧдчисны районса 5 сикт овмӧдчанінысь 22 гудӧкасьысь да Одыбысь гудӧкасьысь челядьлӧн ансамбль. Районса администрацияӧн юралыссянь козинӧн, телевизорӧн, пасйисны вермысь Алексей Пинягинӧс (Ыджыдвиддзысь). 2006 воӧ конкурсыс муніс Ыджыдвиддзын — воддза гажын вермысьлӧн чужанінас. Медшӧр козинӧн пасйисны тайӧ жӧ сиктысь гудӧкасьысь Иван Никифоровӧс. А 2007 да 2008 воясӧ конкурссӧ нуӧдісны Кӧрткерӧсын. Сэні вермысьясӧн лоисны Одыбысь Иван Ларуков да Геннадий Попов. Та бӧрын кык во тайӧ гажсӧ эз котыртлыны. Гудӧкасьысьяс ёна нин виччысисны конкурссӧ. Дыр кодь дасьтысисны да ӧні бурпӧт и ворсасны. Гудӧк мекъяссӧ паськӧдасны да бара на вӧрзьӧдасны видзӧдысьяслысь сьӧлӧмъяс. А сьылысьяслӧн мича сьылӧмыс кыпӧдас войтырлысь бур ру. Нимкодь, мый конкурс эз кус да водзӧ на кутас мунны оз ӧти во. [Оксана АНДРЕЕВА] {Тимур Кириллов @ Комиыд ладӧн олӧ мукӧд войтыркӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-25.} КОМИЫД ЛАДӦН ОЛӦ МУКӦД ВОЙТЫРКӦД Кывлі, мый ГосДумаӧ депутатпуясысь ӧти лёка шуасьӧма коми йылысь, телеэфир пыр «комякӧн» нимтӧма. Збыль-ӧ тайӧ? Владимир МИКУШЕВ. Шойнаты сикт. Бӧрйысьӧмъясӧдз бӧръя вежонъясӧ политическӧй оппонентъяс ӧта-мӧдсӧ кисьтӧны няйтӧн. Мукӧдыс и мӧвпышттӧг шуасьӧны, весиг эфирын. Архангельскысь «справедливоросс» Ольга Епифанова коми войтырӧс нимтіс «комякъясӧн». «Комяки нафиг не нужны» видеоролик Интернетын ёна паськаліс. Архангельскса телевидениеын бӧрйысьӧмъясводзса дебатъяс дырйи Епифанова шуис, мый кутас дорйыны сӧмын ёнджык областьса войтырӧс, орчча республика дорысь. Бӧрас дерт, быттьӧ прӧща корис, но мый шуӧма — шуӧма. Эг пӧ тӧд, мый тадз оз позь коми войтырсӧ шуны. Тшӧтш ЛДПР-са лидер Владимир Жириновский висьталӧ, мый Сыктывкарӧ волігӧн карысь оз аддзыв комиӧс. Сэк жӧ шуасис, мый Комиын дзескӧдӧны мукӧд кывъя войтырӧс. — Да ми, комияс, медся бур войтыр, и мукӧд кывъяыскӧд пыр лӧсявлім, — висьталӧ Нёбдін сиктсӧветӧн вӧвлӧм веськӧдлысь Валентина Пименова. — И мед коми морт кодӧскӧ дзескӧдіс — весиг мӧвпыштны ог вермы. — Коми войтыр пыр ладӧн-бурӧн олісны мукӧд войтыркӧд, весиг ГУЛАГ кадӧ отсавлісны мыжтӧг мыждӧмаяслы, — юксьӧ видзӧдласӧн «Коми войтыр» ӧтмунӧмын Кӧрткерӧс район петкӧдлысь Любовь Кирушева. — Менам пӧч-пӧль нянь кӧрышӧн юксьылісны накӧд. И ми, КОМИ, а абу «комякъяс». {Эдуард Пименов @ Мед водзӧ нималӧ да сӧвмӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-25.} МЕД ВОДЗӦ НИМАЛӦ ДА СӦВМӦ Кольӧм шойччан лунъясӧ Нёбдін сикт кыпыда пасйис 365 во тырӧм. Тайӧ жӧ лунъясӧ 25 во тырис В. А. Савин нима литературнӧй музейлы. Гажъяссӧ ӧтувтісны Нёбдінса Витторлӧн чужан лун кежлӧ. Асывсяньыс гӧстьясӧс да сиктса олысьясӧс видзаалісны музейын. Сэтчӧс веськӧдлысь Галина Микушева висьталыштіс музей йылысь, казьтыліс сэні уджалысьясӧс. Дженьыдика кытшовтӧдіс экскурсияӧн. А сиктса клубын паськӧдчис неыджыд ярманга. Буретш Опонасей ярмангаӧн и нимавліс коркӧ Нёбдін сикт. Гажа концерт водзын Нёбдінса Витторлы бюст дорӧ пуктісны дзоридзьяс. — Ми ставӧн гӧрдитчам асланым землякӧн, — шуис «Нёбдін» сикт овмӧдчанінса юралысь Валерий Савин. — Буретш сылӧн ним вӧсна жӧ и нималӧ миян чужан сикт, кыпӧдӧма тані бур школа, клуб, вӧчӧма бур туй. — Зэв окота, мед Нёбдін лоис туристическӧй шӧринӧн, и бур, мый сиктын казьтылӧны земляксӧ, видзӧны чужан культура, кыв да традицияяс, — висьталіс Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Концерт водзын ставныслы петкӧдлісны снимокъясысь сикт йылысь неыджыд фильм. Сюрӧсыс — сикт сӧвмӧ, стрӧитчӧ, мичаммӧ. Сцена вывсянь видзӧдысьясӧс гажӧдісны сиктса артистъяс, «Кӧрткерӧсса пӧчьяс» котыр, Сыктывкарысь Кулӧмдінса землячестволӧн хор да сьылысь Вера Булышева. Дерт, вӧліны и козинъяс. Сиктса войтырӧс пасйисны сикт овмӧдчанінса администрация нимсянь. Райадминистрацияса веськӧдлысь Василий Гончаренко козьналіс сиктса школалы спорт кӧлуй вылӧ сертификат. Козинӧн да чолӧмалӧмӧн воліс и Коми Республикаса Госсӧветысь депутат Владимир Косов. Посни войтырлы кык мешӧк тыр чачаяс вичмисны Кӧрткерӧс районса юралысь Сергей Кулаковсянь. [Эдуард ПИМЕНОВ] {Kodko @ «Гӧгрӧс пызан» сайын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} «ГӦГРӦС ПЫЗАН» САЙЫН Районса быд сикт-грездын кольӧм лунъясӧ пасйисны мамлысь Лун. Сідз, Приозёрнӧйын ветеранъяслӧн котыр да культураса уджалысьяс нуӧдісны «гӧгрӧс пызан». Социальнӧй отсӧг сетан службаса специалист Анна Михайлова тӧдмӧдіс мамъясӧс оланпасъясӧн, а овмӧдчӧминса фельдшер Алла Быкова висьталіс, кыдзи позьӧ видзчысьны висьӧмъясысь. Помасис мероприятиеыс челядьлӧн кыпыд петкӧдчӧмӧн. {Елена Лодыгина @ «Гӧрд петуккӧд» ворсӧдчыны оз позь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} «ГӦРД ПЕТУККӦД» ВОРСӦДЧЫНЫ ОЗ ПОЗЬ Норматив серти кусӧдчысьяслы ӧзйӧминӧдз колӧ воӧдчыны 20 минутӧн Таво июльын ыджыд шог суис Висерын олысьясӧс. Сотчис челядьлӧн сад. Юӧрыс та йылысь воис кусӧдчысьяслы ӧкмыс час рытӧ. Воигкежлас керка вевтсӧ дзоньнас нин вӧлі нюлӧ би. Пу стрӧйбаыд эськӧ регыд сетчис билы, но кусӧдчысьяс яра босьтчисны уджӧ да вермисны лӧньӧдны «гӧрд петуктӧ». Садйын тайӧ кадӧ йӧз абу вӧлӧмаӧсь. Гожӧмын челядьӧс видзанінын мунісны дзоньтасян уджъяс. Пӧжар бӧрын вӧлі помшуӧма, мый челядьӧс видзны тані оз позь. Ӧні бать-мам зонпосниӧс новлӧдлӧны садйӧ орчча сиктъясӧ. Помкасӧ туялӧны на. А сэк костті йӧз пиын сёрнитісны, мый кусӧдчысьяс пӧ сёрӧн воӧмаӧсь. Эськӧ позис на садсӧ дорйыны. Тшӧкыда йӧз мыджӧны кусӧдчысьясӧс: то пӧ найӧ сёрӧн воӧмаӧсь, то ваыс машинаас эз вӧв, то эз тырвыйӧ зільны да мукӧдтор. Быд сикас помкаыс сюрӧ, медым увтыртны кусӧдчысьясӧс. Шусьӧгын моз артмӧ: йӧз синмысь чиртор аддзӧ, а ас синмын и кер оз тыдав. А кыдзи збыль вылас овлӧ? Тайӧ юалӧмсӧ сетім Шойнатыысь 141-ӧд юкӧнӧн веськӧдлысь Сергей Ширяевлы. — Сергей Владимирович тшӧкыда кусӧдчысьясӧс мыждӧны пӧжар вылӧ сёрмӧмысь. А дыр-ӧ эськӧ колӧ виччысьны найӧс? — Звӧнок триньӧбтӧм бӧрын нин кусӧдчысьяс дасьӧсь локны отсӧг вылӧ. Сӧмын диспетчер тӧдмалас ӧзйӧмлысь стӧч адрессӧ да звӧнитысьыслысь нимсӧ, пыр жӧ сетӧ юӧр петны туйӧ. 42 секунд и колӧ, медым пасьтасьны, заводитны машина да шутёвтны ӧзйӧминӧ. И тайӧ збыльтор. Весиг эм сэтшӧм норматив, код серти кусӧдчысьяс быд тӧлысь петкӧдлӧны ассьыныс сямлунсӧ. — Ылі сикт-грездад да нӧшта на пасьвартӧм туй кузяыд ас кадӧ воӧдчыны местаас артмас-ӧ? — 2010 воын вӧлі примитӧма сідз шусяна биысь видзчысян техническӧй регламент. Сэні стӧча урчитӧма кутшӧм кадӧн колӧ воны кусӧдчысьяслы пӧжарнӧй часьтсянь сотчӧминӧдз. Сідз, карса кусӧдчысьяслы шуӧма 10 минутӧн воны, а сиктсалы — 20 минутӧн. Дерт, эмӧсь и мытшӧдъяс, код йылысь казьтыштінныд — лёк туйяс. Тайӧ гӧрӧдсӧ разьны и босьтчис республикаса биысь видзчысян служба. Эм сэтшӧм торъя уджтас, сідз шусяна сӧвмӧдан концепция. Сы серти бӧръя кадӧ восьтӧма уна выль пождепо, медым видзны ылі сикт-грездын олысьясӧс да налысь эмбурсӧ. Шуам, Одыбын таво вӧлі восьтӧма кусӧдчан торъя пост. А водзті татчӧс олысьяслы отсӧгыс вӧлі воӧ Шойнатыысь, а тайӧ 70 километра ылнаын. Дерт, 20 минутӧн воны эз артмывлы. Сідз артмис и таво гожӧм Висерын ӧзйӧм садкӧд. Машинаыс турки-тарки воис татчӧ сӧмын комын минут мысти. Да нӧшта на сёрӧн юӧртӧмаӧсь ӧзйӧм йывсьыс. Локтан воӧ восьтам кусӧдчан часьтъяс да постъяс Мордінын, Висерын да Керӧсын. Таво августын Шойнатыса часть вуджис выльмӧдӧм стрӧйбаӧ. — Тшӧкыда йӧз норасьӧны, воӧмаӧсь пӧ кусӧдчысьяс кушӧсь, ватӧг... — Тадз оз овлы! Быд асыв шопер видзӧдӧ гӧгӧрбок машинасӧ, бырӧдӧ тырмытӧмторъяс да быть примитӧ воддза сменаыслысь автоцистернасӧ ваӧн да быгйӧн тыртӧмаӧс. Пӧжар вылысь воӧм бӧрын бара на шоперлы колӧ машинасӧ вайӧдны колана туйӧ, дасьтыны удж кежлӧ. Часьтӧ локтігмозыс и тыртӧ ванас. Ӧд вермас лоны сідз, мый ковмас выль ӧзйӧминӧ шутёвтны. — Мукӧд дырйи чайтсьӧ, мый ваыс бакас этша вӧлӧма. Кусӧдчысьяс пызйыштасны мыйкӧ дыра бисӧ да машинаыс бӧр мунӧ вала. — Гӧгӧрвоӧда, мыйла тадзи артмӧ. Тайӧ йитчӧма машиналӧн ыдждаыскӧд да кусӧдчан эмбуркӧд. Тані математикаысь тӧдӧмлуныд ковмас (нюмъялӧ), вайӧ арталам. Шуам, Шойнатыса медічӧт машинаӧ (ЗИЛ–131) тӧрӧ сӧмын 2,4 тонна ва. Сы дорӧ кӧ йитӧма сідз шусяна Б ствол, коді ӧти секундӧн лэдзӧ ас пырыс куим да джын литра ва, ваыс тырмас 10 минут кежлӧ. А овлӧ сідз, мый цистерна дорас йитӧма кык пӧжарнӧй сос. Та дырйи ваыд вит минутӧн бырас. И машиналы быть мунны ю дорӧ либӧ лӧсьӧдӧм пӧжарнӧй водоёмӧ, медым выль пӧв босьтчыны уджӧ. Но татшӧм сикас важиник машинаыс абу нин уна кольӧма республикаса кусӧдчысьяслӧн. Воысь воӧ ми сӧвмам да выльмӧдам техниканымӧс. Шуам, миянлы вичмис нин 2 выль Урал, кодъясӧ тӧрӧ 6 да 8 тонна ва. — Шуанныд, ӧти секундӧн куим да джын литра ва лэдзӧ?! А оз-ӧ позь видзыштӧмӧн васӧ лэдзны, медым дырджык кежлӧ тырмис? — Пӧжар дырйи экономия йылысь сёрнитны оз ков. Миян мог — лӧньӧдны бисӧ, а кутшӧм ногӧн тайӧс вӧчны, кусӧдчысьлы тыдаланаджык. Быд машинаын эм «Турбоматик» нима ствол. Тайӧ выль кадся изобретение. Сы отсӧгӧн позьӧ валысь петан ӧдсӧ веськӧдлыны. Ёна кӧ ыпъялӧ биыс, секундӧн кусӧдчысь лэдзас квайт да джын литра ва, чусалӧ кӧ сӧмын, позяс и кык литрӧдз чинтыштны. — Казьтыштінныд пожарнӧй водоёмъяс йылысь. А быдлаын-ӧ найӧ эмӧсь? — Збыль вылас быд сикт-грездын мед вӧлі пӧжарнӧй водоём. Тайӧ вермас лоны ю дорӧ лӧсьӧдӧм лэччанін либӧ пыдын ва гуран. Сэтысь и босьтӧ васӧ машина пӧжар дырйи. Но олӧмыс ёна вежсис да уналаын абу колана ногӧн лӧсьӧдӧма татшӧм ва босьтанінъяссӧ. Ӧд на вӧсна кывкутӧ сиктсӧветса администрация. А сьӧм абутӧм вӧсна оз вермыны бур нога дӧзьӧритны. Таысь и ковмылӧ пӧжар дырйи ваысла шутёвтлыны орчча сиктӧ. А тайӧ, асьныд гӧгӧрвоанныд, сёйӧ уна кад. И сэк костті стрӧйба сотчӧ дзикӧдз. Сёрнитны кӧ Кӧрткерӧс район йылысь, тані лӧсьӧдӧма 176 пӧжарнӧй водоём, но кызь витыс на пиысь — туйтӧмӧсь. — Ичӧт сик-грездад войтырыс тӧдӧны ӧта-мӧднысӧ да пыр зільӧны отсавны. А, шуам, пӧжар дырйи татшӧм отсӧгыс кусӧдчысьяслы колӧ-ӧ? — Закон серти, отсавны кусӧдчысьлы вермас сӧмын морт, кодлӧн эм колана тӧдӧмлунъяс либӧ спецподготовка. Татшӧм йӧзыс зільӧны добровольнӧй пожарнӧй охранаын. Но збыльвылас кусӧдчысьяс вотӧдз сиктса йӧз отсалӧны мыйӧн вермӧны. Петкӧдӧны керка-картаысь скӧт, эмбур, ведраясӧн ва новлӧны. — Сідзкӧ, отсӧгыс кусӧдчысьяслы мед вӧлі профессиональнӧй жӧ? — Дерт. Биыдкӧд дурны оз позь. Та вӧсна сиктсӧветса веськӧдлысьясӧс колӧ ышӧдны лӧсьӧдны добровольнӧй пӧжарнӧй юкӧнъяс. И Коми Республикаса правительство дась отсавны. Таво сентябрь 30-ӧд лунӧ республикаса юралысь кырымаліс «Повышение технической оснащенности подразделений добровольной пожарной охраны» 2012–2014 вояс кежлӧ уджтас. Сы серти, сиктъясын котыртӧм добровольнӧй пӧжарнӧй юкӧнъяслы вичмӧдасны автоцистерна либӧ мотопомпа республикаса бюджет тшӧт весьтӧ. Та вӧсна сиктса веськӧдлысьяслы эм позянлун пырӧдчыны тайӧ уджтасӧ. Тайӧ ёна кокньӧдас да бурмӧдас сиктсаяслысь олӧмсӧ, кусӧдчан часьтыс кӧ абу матын. — Мый сианныд лыддьысьысьяслы, медым миян районын «гӧрд петукыд» гежӧдджыка овліс? — Тӧвлань со бергӧдчим нин. Йӧз дугдывтӧг ломтӧны пачьяс, оз колана ногӧн лӧсьӧдны сідз шусяна «буржуйкаяс», шонтӧны керка жыръяссӧ электрошонтӧдъясӧн. Кора колана ногӧн лӧсьӧдны да дӧзьӧритны пач, видзӧдлыны гӧгӧрбок электропроводка. Оръялӧма да важмӧма кӧ — вежны. Но оз ков аслыныд дзоньтасьны, корлӧй тӧдысь мортӧс. Нӧшта, туйдӧй челядьӧс видзчысян правилӧясӧ. Энӧ кольӧй ковтӧг син уланыс истӧг. Велӧдӧй найӧс вӧдитчыны газ плитаӧн, микроволновкаӧн, чайникӧн. Казялінныд кӧ ӧзйӧм, медводз звӧнитӧй кусӧдчысьяслы. А сэсся заводитӧй ас вынӧн лӧньӧдны бисӧ. Пыр кутӧй тӧд вылын биысь видзчысян службалысь телепонъяссӧ, либӧ гижӧй да ӧшӧдӧй тыдаланінӧ. Гортса телепонсянь звӧнитӧй 9–01, сотӧвӧйсянь — 112. И тӧдӧй — биысь кокниджык видзчысьны, кусӧдӧм дорысь. 2011-ӧд воын ӧзйылӧмъяс: Висерын сора (июль) тӧлысьын сотчис челядьлӧн сад. Висерын сора (июль) тӧлысьын вой шӧрнас сотчис олан керка. Лӧскас узьӧмаӧсь кык нывка, кодъяс воӧмаӧсь гӧститны пӧль-пӧч ордас. Бисьыс ас кадӧ петны абу вермӧмаӧсь да пӧгибнитісны. Шойнатыын моз (август) тӧлысьын мужичӧй куритчӧма узянінас да унмовсьӧма. Чигарка помысь вольпасьыс ӧзйӧма. Мужичӧйыс пӧдӧма тшын пиас. Висерын йирым (октябрь) тӧлысьын ӧта-мӧд бӧрся сотчис кык машина. Лоӧмторсӧ туялӧны. [Сёрнитіс Елена ЛОДЫГИНА.] {Kodko @ Велӧдысьяс ворсісны КВН-ын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} ВЕЛӦДЫСЬЯС ВОРСІСНЫ КВН-ЫН Арся каникулъяс дырйи Пӧддельнӧйса школаын районса велӧдысьяс ворсісны КВН-ысь «Ӧнія урок — тайӧ...» сюрӧс серти. Сідз, ворсӧмӧ пырӧдчылісны «Бабы ЕГЭ» (Пӧддельнӧйысь), «Оживина» (Пӧдтыбокысь), «Бывалые» (Керӧсысь) котыръяс. Ворсысьясӧс донъялісны районса велӧдӧминӧн веськӧдланінысь методкабинетса уджалысьяс. Тэчасног сертиыс КВН вӧлі, кыдз нуӧдсьӧ ӧнія урок да муніс некымын юкӧн серти. Медводдза юкӧнас котыръяс вочаалісны да видзаасисны ӧта-мӧдкӧд. Сэсся, кывбур сямӧн висьталісны «Ӧнія урок — тайӧ...» ассьыныс мӧвпъяс. Коймӧд юкӧн шусис СТЭМ-ӧн (Современный театр эстрадной миниатюры), кӧні котыръяс выль ног висьталісны важся мойдъяс. «Биатлон» дырйи — тадзи шусис нӧшта ӧти юкӧн, котыръяс вайӧдісны помӧдз «висьысьяс» да КВН нуӧдысьӧн висьталӧм кывйитлӧсъяс. Велӧдысьяс петкӧдлісны ассьыныс тӧдӧм-кужӧмлун и шылада конкурсын. Ӧтувъялун да ёртасьӧм котыръяслӧн тыдовтчис йӧктан конкурсын. А бӧръя уджӧн КВН дырйи вӧлі — «Ӧнія урок кежлӧ эссе». Таын ордйысисны капитанъяс. Колӧ пасйыны, мый быд котыр вӧлі дасьтысьӧма ворсӧм кежлӧ да бура петкӧдчисны. Но вермысьӧн лои «Бабы ЕГЭ». «КиВиН»-лысь вуджан кубок найӧ сетісны «Оживина» котырлы. Висьталам ыджыд аттьӧ КВН-ын ворсысьяслы, Шойнаты да Приозёрнӧй школаясса уджъёртъяслы. [Пӧддельнӧйса школа.] {Ксения Васильева @ Вермис ыджыдвидзса гудӧкасьысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} ВЕРМИС ЫДЖЫДВИДЗСА ГУДӦКАСЬЫСЬ Вӧскресенньӧӧ юрсиктса культура керкаын гораліс — шыаліс дыр виччысяна «Гудӧк, ворс частушка, юргы!» районса конкурс. Гудӧкъяслӧн шыяс да конкурсӧ пырӧдчысьяслӧн сьылӧм кокни, небыд гыясӧн чуксасисны видзӧдысьяслӧн сьӧлӧмъясӧ да тыртісны найӧс радлунӧн, шойччӧдісны, гажӧдісны. И тайӧ кыпыдлуныс олас йӧз сьӧлӧмъясын мӧд гажӧдз. Таво «Гудӧкасьысь — 2011» медшӧр нимпасын вермысьӧн лоис Ыджыдвиддзысь Иван Никифоров. Сійӧс пасйисны райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренкосянь козинӧн — уна рӧма телевизорӧн. Пасъям, ыджыдвидзса медбур гудӧкасьысьяс пиысь ӧти Никифоров вермыліс нин 2006-ӧд вося конкурсын. Тайӧ пӧрйӧ сылы бара на мойвиис панйыны гудӧкасьысь ёртъяссӧ. А том гудӧкасьысьяс пӧвстын бура петкӧдчис да лои вермысьӧн Одыбысь Илья Ларуков. Зонкалы козьналісны сотӧвӧй телепон. «Сударыня-барыня» нимпасын донъялісны гудӧкасьысь нывбабаӧс: Типӧсиктысь Ангелина Панюковалы козьналісны тшай юан сервиз. Татшӧм жӧ козин сетісны и медуна частушка тӧдысь-сьылысь Зоя Вольфлы (Кӧрткерӧсысь). Козинъяс вичмисны и «Ансамбль» нимпасын вермысьяслы — Пӧдтыбокысь дуэтлы — Анатолий Сивковлы да Николай Липинлы. Тайӧ кык сьылысь-гудӧкасьысь пиысь ӧтилы, Николай Липинлы, мойвиис шедӧдны вермӧм нӧшта и «Первый парень на деревне» нимпасын. Но а видзӧдысьяслы сьӧлӧм вылӧ воис Ыджыдвиддзысь Василий Попов (Кино Вась): радейтана гудӧкасьысьӧс пасйисны «Видзӧдысьяслӧн мусатор» нимӧн. Гудӧклӧн гажӧ пырӧдчисны и миян районысь медбур сьылан котыръяс, и воӧм гӧсьтъяс. Ордйысьӧм нуӧдӧмӧ выльпыртӧмъяс пиысь ӧтиӧн вӧлі — вомӧн ворсан гудӧкӧн петкӧдчӧм. Тайӧ ичӧтик, но зэв жӧ мыла шыа гудӧкӧн ворсіс юрсиктысь Стас Клименок. Ордйысьӧмын став петкӧдчысьяссӧ пасйисны нӧшта и торъя, конкурслӧн паса, козинъясӧн: верстьӧӧс — чашкаӧн, зонпосниӧс — бейсболкаӧн. [Ксения ВАСИЛЬЕВА] {Kodko @ Вичко кыпӧдасны вевт улӧдз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} ВИЧКО КЫПӦДАСНЫ ВЕВТ УЛӦДЗ Пӧддельнӧйын ветеранъяслӧн сотчӧм керка инын стрӧитчысь вичко таво кыпӧдасны вевт улӧдз. Та йылысь юӧртіс «Деревянные дома Сыктывкара» ООО-ысь коммерческӧй директор Николай Левицкий, коді вӧчӧ уджсӧ. Районса администрациялӧн сёрнитчӧм серти Монди СЛПК вичмӧдас 265 кубометр пилитан вӧр. Подрядчик дась нин босьтчыны уджӧ. Некымын венец дась нин. Содтӧдсӧ вӧчасны регыдъя кадӧн. Вичкосӧ кыпӧдасны вевт улӧдз, недыр кежлӧ тупкасны рубероидӧн. Вичко стрӧитны заказчикыс — «Восстановление православного храма с. Подъельск» регионса общественнӧй организация. {Оксана Гудырева @ Мытшӧдъяс водзӧ оз лоны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} МЫТШӦДЪЯС ВОДЗӦ ОЗ ЛОНЫ Неважӧн райадминистрацияын сикт овмӧдчанінъясӧн юралысьяс аддзысьлісны «СГснаб» ООО-ысь генеральнӧй директор Александр Эпштейнкӧд. Налӧн медшӧр сёрниӧн вӧлі — районса олысьясӧс кизьӧртӧм биаруӧн могмӧдӧм. Улынджык вайӧдам юралысьяслысь юалӧмъяссӧ да А. Эпштейнлысь вочавидзӧмъяссӧ. — Мыйла кольӧм да тайӧ тӧв вӧліны коставлӧмъяс кизьӧртӧм биаруӧн могмӧдӧмъясын? — Кӧдзыдъяс вӧсна... Ён кӧдзыдъяс дырйи оборудование ог вермӧй уджӧдны, сӧмын — 25 градусӧдз. Но ми корсим петан туй: лӧсьӧдім искусственнӧй шонтӧд. Та кындзи, корсим предприятие, коді вӧчалӧ колана оборудование, кодлы кӧдзыдъяс оз лоны падмӧгӧн. Сійӧн могмӧдам кар да тшӧтш и Кӧрткерӧс. — Тырвыйӧ-ӧ пӧртанныд урчитӧм кад серти биаруӧн могмӧдӧм? — Миян эм график, код серти сикт овмӧдчанінъясӧ вайӧны кизьӧртӧм биару. Сиктӧн юралысьяс ыстӧны корӧмъяс биару участокӧ и сы серти ми могмӧдам олысьясӧс. Та кузя эм сёрнитчӧм и районса администрацияӧн юралыськӧд. И ми сійӧс пӧртам. — Олӧма, ӧтка да вермытӧм йӧз элясьӧны, биару баллонсӧ пӧ оз пыртны керкаӧдз... Мый та могысь колӧ вӧчны? — Пасъя, мый быд морткӧд, коді ньӧбӧ миянлысь биару, кырымалӧма сёрнитчӧм (договор). Вайӧ, сідзкӧ, ӧнія сёрнитчӧмъяс дорӧ лӧсьӧдам содтӧд. Сы серти сиктсалы (коді ачыс оз вермы тайӧс вӧчны) баллонсӧ кутасны пыртны и йитны. Нӧшта содта, мый ӧні, эм кӧ тэнад абонент небӧг, верман биару баллонсӧ сувтӧдны-йитны керкаад ачыд. Но тайӧс кӧ вӧчны полан-видзчысян, то йитасны миян уджалысьяс: таысь колӧ мынтыны 50 шайт. — Визябӧжса да Пӧдтыбокса олысьяс кӧсйӧны гижсьыны биаруӧн могмӧдчӧм вылӧ. Но тайӧс пӧ зэв дыр колӧ виччысьны? — Кымын унаӧн кутасны босьтны-ньӧбны биару, сымын бур миянлы. Та кузя уджсӧ бурмӧдам и мытшӧдъяс оз лоны. — Унаӧн юасьӧны биаруысь мынтысьӧм кузя? — Республика пасьта вуджисны нин пошта юкӧнъясын да сберкассаясын мынтысьӧмъяс вылӧ. Сӧмын кӧрткерӧссаяс, кызвыныс на, мынтысьӧны биару участокын: ӧні примитам ӧтчыд вежоннас. — Мыйта сулалӧ биару йитӧм? — Донъяс чинісны матӧ кык пӧв. Кабалаяс лӧсьӧдӧм (исполнительно-техническӧй оформление) вӧлі 502 шайт, лои — 251. Йӧзлы индӧдъяс (инструктаж) сетӧм вӧлі 115 шайт, лои — 58. Талун биару баллон сувтӧдӧмысь мынтӧны 423 шайт, а вӧлі — 846 шайт. Донъяс чинтім, медым унджыкӧн вуджисны биару вылӧ. — Одыбын олысьяс элясьӧны, мыйла ас кадӧ оз юӧртны биару вайӧм йылысь? — Неважӧн босьтім диспетчерӧс, коді и кутас водзвыв юӧртны сикт овмӧдчанінса администрациялы биару вайӧм йылысь. Водзӧ татшӧм мытшӧдъясыс оз лоны. — Лоас-ӧ Шойнатыын биару участок? — Сэні лоас баллонъяс вежлалан пункт. Кутас уджавны бригада: слесарь да шопер. А участок ӧдвакӧ лоас... Миян ӧд эм став позянлуныс, медым Кӧрткерӧссянь могмӧдны биаруӧн и Шойнаты, и Висер, и сэтчӧс вожъяс. — Шуӧны: таво тӧв лоас зэв кӧдзыд. Кыдзи чайтанныд, вермам-ӧ колана ногӧн дасьтысьны сы кежлӧ, медым бура тӧвйыны, неминучаястӧг? — Ми дасьтысям сідзи, медым некутшӧм падмӧг эз ло. Чайта да, сьӧкыдлунъяс оз лоны. Ме кывлі — тӧлыс лоас бур. [Гижис Оксана ГУДЫРЕВА.] {Галина Ногтева @ Ок и молодечьяс, зонъяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} ОК И МОЛОДЕЧЬЯС, ЗОНЪЯС! «Челядьлӧн дзоньвидзалун — войтырсикаслӧн видзтан запас» — татшӧм ним улын районса школаясын мунӧны наркотикъяслы паныд акцияяс. Пырӧдчис сыӧ тшӧтш и Одыбса школа. Акция подув улын велӧдчысьяс да велӧдысьяс нуӧдісны уна сикас сёрнитӧмъяс, дасьтісны да видзӧдісны снимокъясысь слайдъяс, серпасалісны плакатъяс да сідз водзӧ. Сідз, витӧд классын велӧдчысьяс гижисны «Вӧча ставсӧ, мед вӧлі дзоньвидзаӧн» сюрӧс улын гижӧдъяс. Со мый гижӧ Илья Ларуков: «Меным 11 арӧс. Урокъяс бӧрын ветлӧдла баскетбол секция вылӧ, классын медся ӧдйӧ котрала лыжиӧн, а гожӧмнас радейта купайтчыны. Пыр отсася батьлы, ваяла пес да ва. Мед лоны дзоньвидзаӧн колӧ занимайтчыны спортӧн, бура сёйны, уджавны». «Ме ола дзоньвидзалун видзан олӧмӧн. Ветлӧдла пызан вывса теннисӧн ворсан секцияӧ. Гожӧмнас купайтча, а тӧвнас — даддьӧн ислася. Зэв ёна воӧ сьӧлӧм вылӧ журъявны велосипедӧн. Физкультура урокъяс дырйи ми тшӧкыда ворсам баскетболысь, котралам. Медым лоны дзоньвидзаӧн оз ков куритчыны, юны, наркотикъясӧн дурны. А колӧ сёйны морков, чӧд да мукӧд витамина вӧлӧга. Менам быд асыв заводитчӧ зарядкасянь», — гижӧ Игорь Михайлов. Коля Михайлов тшӧтш ёртъясыс моз жӧ ветлӧдлӧ секцияяс вылӧ, сёйӧ витамина вӧлӧга. «Ме тӧда: куритчӧм, юӧм да наркотик — тайӧ зэв ыджыд лёктор», — тӧдчӧдӧ Коля. Со кутшӧм веськыда висьтасьӧны дзоньвидзалун вылӧ лёкӧн тӧдчысь велалӧмъяс йылысь посни классаяс. Буретш татшӧма жӧ мӧвпалӧны та йылысь и 11-ӧд классаяс. Ӧд зонъяс пиысь некод оз куритчы, быдӧн котралӧ спортивнӧй секцияясӧ. Сідз, Степан Михайлов ветлӧдлӧ «Спортивнӧй ворсӧмъяс» да «Туризм» секцияясӧ. Таво Степан аслас ёртъяскӧд волісны походӧн Лымва грездӧ, Из гӧраяс дорӧ. Мӧд зон, Ваня Жижев, олӧ школаысь медылын, куим верст сайын, но сылы пыр сюрӧ кад волыны урокъяс бӧрын спортивнӧй секцияӧ. Нӧшта ӧти Ваня Жижев йӧктӧ «Сипертас» котырын, уна во нин пырӧдчылӧ коми кыв кузя районса олимпиадаӧ, кык во помся сійӧ шедӧдіс медводдза места. Андрей Михайлов ворсӧ гитараӧн, тшӧтш котралӧ секцияӧ. Удал, збой зон. Эм тайӧ классын и Василий Плетцер, спорт радейтысь да школаса олӧмын быд уджӧ пырӧдчысь. Окота тӧдчӧдны и сійӧ. мый тайӧ зонъясыс школалысь 150 вося тшупӧда пас пасйигӧн и сьылісны, и сценка петкӧдлісны, и гитараӧн ворсісны. Ыджыд аттьӧ висьталам налы, муса, мича да повтӧм зонъяслы. Став бурсӧ тіянлы, дзоньвидзалун да бура помавны школа. [Галина НОГТЕВА, коми кыв велӧдысь.] {Kodko @ Олам Комиын — гижам комиӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} ОЛАМ КОМИЫН — ГИЖАМ КОМИӦН Шойнатыын челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринын чукӧртчылісны том журналистъяс, кодъяс школаясын лэдзӧны газет да гижӧны комиӧн. Журналистика йылысь, газет-журнал вӧчӧм йылысь висьталыштісны и «Йӧлӧгаын» уджалысьяс Галина Макарова да Елена Кряжевская, «Би кинь» журналса шӧр редактор Алексей Попов, «Звезда» газетса шӧр редактор Эдуард Пименов. Челядь тӧдмалісны кыдзи гижны юӧр, верстайтны газет, весиг вузавны реклама да чолӧмалӧм улӧ местаяс. Унджыкыслӧн школаас петас эм нин, мукӧдыс аддзысьлӧм бӧрын шуисны быть лэдзны медводдза номер. Кутам лача, мый том гижысьяс лоасны журналистъясӧн либӧ внештатнӧй корреспондентъясӧн. Кутасны отсавны вӧчны коми газетъяс. {Василий Попов @ Пыр йӧз вӧсна тӧждӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} ПЫР ЙӦЗ ВӦСНА ТӦЖДӦН Тавося сентябрь 14 лунӧ ыджыд тшупӧда пас — 75 во чужӧмсяньыс — пасйис СССР-са здравоохранениелӧн отличник, Коми АССР-са пыдди пуктана врач да Кӧрткерӧс районса вӧвлӧм главврач Римма Алексеевна Казакова. Аддзысьлігӧн ме и юалі: «Римма Алексеевна, мыйла Ті, сиктса нывка, кӧсйинныд-окотитінныд лоны (и лоинныд) йӧзӧс бурдӧдысьӧн?» Воча кывйыс вӧлі татшӧм: «1943 вося апрельын кувсис менам дед, а сійӧ жӧ вося июль 7 лунӧ куліс менам мам. А вӧлі тайӧ тадзи: ме садьми да аддзи — джодж шӧрын кодӧскӧ шебрӧдӧмаӧсь шебрасӧн. Помнита — керкаӧ пыригӧн кильчӧ ӧдзӧсыс вӧлі таса. Шебрастӧ вештышті, а сэні куйлӧ менам мамӧй. Тьӧтка эз вӧв гортын — тыдалӧ, мунӧма йӧзӧс корны. Сэсся дзик нинӧм ог помнит. Помнита сӧмын мамӧс, кыдзи и неуна водзджык дедӧс, мыськӧмсӧ. Сэсся помнита, мый менӧ мӧдӧдісны детсадйӧ сёянла. Сэтчӧ мунігӧн дойді кокӧс. И бара нинӧм водзӧсӧ ог помнит. Ог помнит весиг, ветлі эг гуасьнысӧ. Меным вӧлі нин 13 арӧс, кор куліс тьӧткаӧй. Гашкӧ, кодлыкӧ лоӧ интереснӧ, но аслам батькӧд, кӧть сійӧ и ловъя вӧлі, и оліс эз гӧля начальник мортыд, меным мыйлакӧ эз вӧв окота овны ӧтлаын. Дерт, быть лоӧ казьтыштны велӧдчан кад йылысь: ӧд буретш войнаыд ыпъяліс ичӧт классъясын на менам велӧдчигӧн. Чуксаласны вӧлі водз — 4–5 час асылын, и мунам Навӧлӧкӧ шепавны галанка. Мойвиліс ытшкыны — эз вундыны! — нянь, и весиг лым усьӧм бӧрын. Ӧнія Набережнӧй улича вылад вӧліны кӧдзаяс. Няньсӧ асьным жӧ вӧлі вартам. Важ кадся киноясын тай петкӧдлӧны ӧта-мӧд бердас дженьыд, но кызджык да кузь, но вӧсниджык, кӧрталӧм паличьяс, вот сэтшӧм ӧрудиеӧн и вартім няньтӧ. Велӧдчим школаын, коді бӧрынджык лои «Ромашка» нима детсадӧн, зэв кӧдзыд классъясын. Пес лои заптыны аслыным жӧ. Ичӧтдырся новлан паськӧм вӧлі эз медся бур да мича. Да, муртса эг вунӧд: 1949–1956 воясӧ бать мынтіс меным алимент: ӧд ме эськӧ эг вермы велӧдчыны, эз вӧв ни сёян, ни паськӧм. Воис кад, кор помалі школа. Тайӧ вӧлі 1954 во. Кытчӧ мунны-воштысьны? И вот ӧні вочавидза юалӧм вылад — мыйла кӧсйи лоны йӧзӧс бурдӧдысьӧн? Кыдзи тай казьтыштлі нин, менам ичӧт дырйи кулісны медся матысса йӧз, и медводз, мамӧй. Та вӧсна и шуи аслым — лоа врачӧн, медым бур йӧзыс татшӧм водз оз кувны. Но ӧти делӧ — шуны, дзик мӧд делӧ — лоны. Сыктывкарын конкурстӧг сдайті экзаменъяс. Сдайті бура, «4» да «5» вылӧ. Менӧ шуисны мунны Ленинградса педиатрия институтӧ. Комиссия вылад ме и шуи, мый меным нинӧм пасьтавны-кӧмавны, кыдзи кута татшӧм карас велӧдчыны-овны. Эм сӧмын унаысь дзоньталӧм босоножки гоз. Сійӧн весиг яндзим лоӧ петны карас. Кори комиссияса членъясӧс — эн мӧдӧдӧй менӧ ни Москваӧ, ни Ленинградӧ. Бурджык лоӧ, мӧдӧданныд кӧ кутшӧмкӧ провинциальнӧй карӧ. Вот и мӧдӧдісны сэсся менӧ Архангельскӧй мединститутӧ. Сетісны стипендия — медводдза курс вылын вӧлі 220 шайт, медбӧръя, квайтӧд курс вылын сійӧ содіс 290 шайтӧдз. Гортысь вӧлі мӧдӧдӧны 10 шайт. Кытысь сійӧ сьӧмыс? Миян керкаын мӧдӧд судтаас вӧлі нарсуд, и сійӧ мынтысис арендасьыс. Зэв ёна меным отсалісны сьӧмӧн, сакар да шыдӧс посылкаясӧн Кӧрткерӧс шӧр школаса велӧдысьяс. Сідз, пример вылӧ, Евдокия Андриановна Вишератина сетіс платтьӧ вылӧ ной материал да платтьӧ вурӧм вылӧ 15 шайт. Ог вермы кольны казьтышттӧг немецкӧй кыв велӧдысь Евгения Алексеевна Шпольвиндтӧс. Казахстанӧ мунӧм бӧрын весиг сэсянь мӧдӧдліс пӧсылкаяс. Коймӧд курс помалӧм бӧрын локті практика вылӧ. Райбольничаыс сэки вӧлі Пезмӧг посёлокын. Главврачнас вӧлі Дальян. И менам дежуритігӧн вайисны детдомысь 11 арӧса детинкаӧс. «Кутшӧм диагноз пуктан, доктор?» — юаліс менсьым Дальян. Ме вочавидзи, мися, менингит либӧ столбняк. Столбняк пӧ, шуис главврачыд. А детинкаыслы кокас вӧлі ещӧ и жель на пырӧма. Детинкаӧс бурдӧдны эг вермӧй — сійӧ куліс: вывті нин омӧль да слаб вӧлі». Куим восӧ кӧ Римма Алексеевна велӧдіс сідз шусяна общӧй дисциплинаяс, то нёльӧд курссянь заводитчис кутшӧмкӧ да специализация. Сійӧ бара воас практика вылӧ, и бара жӧ Пезмӧг посёлокса райбольничаӧ. Сэки сэні уджаліс нин окулист Роза Егоровна Макарова. Тӧдмасяс Римма Алексеевна и врач Юлия Егоровна Осиповакӧд (верӧс сайӧ петӧм бӧрын лоӧ Козыреваӧн). «Райвоенкоматын мунӧ допризывникъяслӧн да призывникъяслӧн медкомиссия, — казьтылӧ Р. А. Казакова, — а менӧ колисны дежурнӧй врач пыдди. И друг вайӧны кутшӧмкӧ дядьӧӧс. Ӧніӧдз Сапсай (Сапсайлӧн дядьыс) овсӧ помнита. Биа висьӧмӧн (белӧй горячка, рочӧн кӧ — В. П.) висьысь мужичӧй уськӧдчас Попов вылад да кӧсъяс керавны сылысь юрсӧ. Мӧдыд эськӧ кинас воча ӧвтыштас жӧ да... Черыд эм чер: ёна доймас киыс и юрыс. Киас пукті зэлыд жгут, мый кыдзи верми сувтӧді вир петӧмсӧ юрсьыс, а ачым звӧнита — кора санавиация. А меным воча: «в такое время мы не летаем, лётное время вышло». Кыдзкӧ ӧд верми йитчыны телепонӧн Юлия Егоровнакӧд. Сійӧ кӧсйысис локны. Но ӧд Кӧрткерӧссянь Пезмӧг посёлокӧдз колӧ локны подӧн, да-й Эжва на колӧ вуджны. Коркӧ-некоркӧ Юлия Егоровна воис, и ми сыкӧд вӧчим доймӧм дядьӧыдлы операция. Аскинас асывсяньыс локтӧ самолёт да нуӧ республикаса больничаӧ». Бӧрын Римма Алексеевналы висьталӧмаӧсь: видзӧдӧ доймалӧм дядьӧтӧ республикаса главнӧй хирург Алексей Иванович Мишарин (бӧрынджык — Социалистическӧй Уджвывса Герой — В. П.) да сӧмын юрнас довкйӧдлӧ: хм, таті бура кӧрталӧмаӧсь, хм, таті правильнӧ жӧ вӧчӧмаӧсь. А мыйла мӧдӧдӧмаӧсь? Дерт, тожӧ бура вӧчӧмаӧсь — медым некутшӧм неминуча оз су. Сьӧм абутӧм вӧсна Римма Елфимова тӧвся каникулъяс дырйи гортас оз волы, дай код дорӧ локтан — мам абу ловъя, батьлы нылыс оз ков. А гожӧмнас пыр вӧлі локтӧ практика вылӧ Пезмӧг посёлокӧ райбольничаӧ. Витӧд курс помалӧм бӧрын сэні сійӧс гожӧмбыд кежлӧ удж вылӧ гижӧдлісны и. И со врач диплома Римма Алексеевна воӧ Кӧрткерӧс юрсиктса участкӧвӧй больничаӧ. Больничаыс вӧлі меститчӧма поп Быстров керкаын. Вӧлі сэні 3 палата: челядьлы, нывбабаяслы да мужичӧйяслы. Сідз шусяна мансардаса жырйын вӧлі роддом, кӧні вонас чужліс 130–140 кага. Кыдзи казьтылӧ ӧні Римма Алексеевна, больничаас вонас вӧлі волӧны 5 сюрсысь унджык морт. Овліс и сідз: КПСС райкомса I секретарь Тренькин нуӧдӧ партийно-политическӧй удж районса кутшӧмкӧ сиктын либӧ посёлокын, а Римма Алексеевна сійӧ жӧ каднас видлалӧ висьысьясӧс. 1962 вося март 9 лунӧ лоӧ нем виччысьтӧмтор: ӧзйӧ да сотчӧ кушӧдз Пезмӧг посёлокса больнича, и кӧсъян кӧть он, райбольничалӧн статус вуджӧ Кӧрткерӧсса участкӧвӧй больничалы. Главнӧй врачӧн лоӧ Заугольников, а Римма Алексеевна — сійӧс вежысьӧн. Сійӧ жӧ вонас 4 тӧлысь чӧж том врач велӧдчас да сэсся уджалас акушер-гинекологӧн да кожвенерологӧн. 1963 вося апрель 20 лунӧ вежас Елфимова овсӧ Казакова вылӧ — петас верӧс сайӧ. И бара лоӧ дивӧ кодь — батьыс сетас судӧ нылыслысь алимент бергӧдӧм кузя шыӧдчӧм. Гашкӧ, чайтанныд, нужда суис батьӧс да? Эз, дерт! А йӧзсянь кывлі: меным пӧ нывлӧн сьӧмыс оз ков. А вирсӧ пӧ сылысь юышта. Но судын Р. А. Казакова батьлы лоӧ ӧтказ. Сэсся бара кывсяс: дерт, меным (батьыслы — В. П.) лоӧ ӧтказ — ӧд судья В. Д. Лукутин — нывлӧн друг! Вот тадз! Кӧрткерӧс судын ӧтказ бӧрын батьлы ӧтказ воас и Сыктывдін районса судысь (казьтышта, мый КПСС ЦК-лӧн 1962 вося ноябрын Пленум чукӧртчылӧм бӧрын Кӧрткерӧс пырис Сыктывдін районӧ — В. П.). Бать оз ӧвсьы — шыӧдчас республикаса Верховнӧй Судӧ. «Воис меным повестка, — казьтылӧ Римма Алексеевна. — Лэччи карӧ, вомӧдз рушкуа, пыри судӧ да шуа — видлалӧй менсьым делӧӧс ӧдйӧджык: меным роддомӧ колӧ мунны». Зэв ӧдйӧ чукӧртчасны куим судья, прамӧя нинӧм оз и юасьны. Батьлы бара лои ӧтказ. Та бӧрын сійӧ ланьтіс. Римма Алексеевналӧн регыд чужас пи. Ми сійӧс ставным бура тӧдам — сійӧ зільӧ районса спорт юкӧнын. Но Р. А. Казаковалы оз ло некутшӧм личӧд ни кага чужтӧдз, ни Паша чужӧм бӧрын. Пыр вӧлі корӧны висьысьяс дорӧ, и оз сӧмын Кӧрткерӧсӧ. «Менам уджалан стаж, арталі да, — висьталӧ вӧвлӧм врач, — 48 во да джын. Мыйыс сӧмын эз вӧвлы: и шойтӧ ковмыліс кырлавны, и кагатӧ мам рушкуысь колана ногӧн кыскыны, медым кыкнаныс колины дзоньвидзаӧн, и...». Позьӧ дыр лыддьӧдлыны, но газет лист бокыд оз нюжав. И ассянь содта, кыдзи Е. Ю. Ломов, коді бӧръя кадсӧ уджаліс Инта карын судьяӧн, висьталіс, кыдзи Р. А. Казакова тшӧктіс сійӧс, сэки райотделса милиционерӧс, пилитны виӧм мортлысь вель кыз лы. «Ог помнит, — шуӧ Римма Алексеевна, медым кӧть ӧти кино мойвиис видзӧдны помӧдз. Та вӧсна меным весиг билетсӧ эз сетлыны — всё равно пӧ киносьыд петкӧдасны-а. Вӧлі и татшӧм дивӧ: юркарысь воисны петкӧдлыны «Стряпуха» постановка. Спектакль дырйи ӧти артисткалы колӧ вӧлі сёйны. А сійӧ нем виччысьтӧг виньдас да кутас кызны. Занавес зэв ӧдйӧ тупкасны да пыр жӧ кутасны юасьны, эм-ӧ видзӧдысьяс пиын врач. Дерт, лои отсавны. А со мӧд вӧвлӧмтор: Сотчӧм-ёль посёлокын виччысьтӧг кулӧ тракторист. Пуктасны диагноз: кувсьӧма алкогольӧн отравитчӧм вӧсна. Трактористлӧн вӧлӧма 4 ичӧт челядь. Лесопунктса начальник звӧнитас партия обкомӧ. Сэсянь тшӧктасны прӧверитны диагнозсӧ. И вот ӧти лунся, стӧчджыка кӧ, ӧти войся йи кузя ми воӧдчам Сотчӧм-ёльӧдз, кырлалам шойсӧ и аддзам, мый механизатор кувсьӧма тыяс орзьӧм вӧсна». Некымынысь Римма Алексеевна казьтыліс, мый мамыс водз кулӧм вӧсна сылы эз тырмы мамыслӧн радейтӧмыс да, гашкӧ, та вӧсна ачыс эз вермы тырвыйӧ сетны татшӧм жӧ радейтӧмсӧ пиыслы. Ставыслы воӧ пом. И со Р. А. Казакова шойччӧг вылын, тыртӧ чужӧмсяньыс 75 арӧс. «Райбольничаса администрациясянь весиг эз звӧнитлыны, — норасьӧ Римма Алексеевна, — эз и чолӧмавны тшупӧда лунӧн». Ассянь содта: главврач, коді уджалӧ зэв на этша кад, абу мыжа. Но ӧд эм кадръяс юкӧнӧн кывкутысь уджалысь, дерт жӧ, эм и профсоюзнӧй организация. Кытчӧ видзӧдісны найӧ? Надежда Андреевна да Александр Степанович Шевелёвъяс гозъя да Татьяна Владимировна Унжакова вайисны чӧскыд козин. [Василий ПОПОВ] {Kodko @ Серпасалісны мамъясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-11-29.} СЕРПАСАЛІСНЫ МАМЪЯСӦС Нимӧдісны мамъясӧс и Шойнатыын. Сиктса нывбабаяслӧн котыр ӧтвылысь библиотекаса уджалысьяскӧд челядьлӧн садйын котыртлісны «Менам радейтана мам» серпасъясысь конкурс. Кывкӧртӧдсӧ сылы вӧчисны асьныс мамъяс вӧльгым 24 лунӧ. Серпасъяс серти мамъяс тӧдмалісны асланыс челядьлысь уджъяс. Тайӧ жӧ лунӧ библиотекаын муніс Корней Чуковскийлӧн творчество кузя рытпук. А вӧльгым 25 лунӧ шойнатыса мамъясӧс нимӧдісны сиктса культура керкаын уджалысьяс. Слайд-снимокъяс пыр петкӧдлісны нывбабаясӧс, кодъяс оз ӧти во нин пырӧдчыны художествоа котырӧ. Но таӧн мамлӧн Лун кежлӧ сиӧм мероприятиеяс Шойнатыын эз помасьны. Сідз, вӧльгым 30 лунӧ челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринын бара на лоӧ кыпыд рытпук, татчӧс ныв-зон петкӧдласны муса мамъяслы творческӧй кужӧмлун-тӧдӧмлун. {Эдуард Пименов @ Ставыс ас киын, сӧмын колӧ кӧсйӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-02.} СТАВЫС АС КИЫН, СӦМЫН КОЛӦ КӦСЙӦМ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса тавося конференция нуӧдісны Адзорӧмса шӧр школаын. Делегатъяс пиын вӧлі и Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер, кодӧс бӧрйисны ыджыдвидзсаяс. Воӧмаясӧс гудӧк улӧ мича сьылӧмӧн гажӧдіс Пӧдтыбокысь Липинъяслӧн семья. Кусысь грездъяс йылысь сьыланкывйысь кодсюрӧлӧн весиг синваыс доршасис. Восьтіс конференциясӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса представительствоӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева. Медводдза кыв сетіс Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзерлы. — «Коми войтыр» — власть йӧз костын пос. Сы отсӧгӧн и колӧ сёрнитны да ӧтлаӧн корсьны петан туйяс. Татшӧм аддзысьлӧмъяс дырйи тшӧкыда кыпӧдӧны збыль ёсь сёрни, — пасйис Вячеслав Гайзер. — И мен зэв кыпыд, мый бӧрйисны конференцияса делегатӧн. Республикаса Юралысьлысь юалісны и регионъяс ӧтувтӧм йылысь, мый вӧзйӧ ЛДПР-са лидер Владимир Жириновский. — Тайӧ бӧрйысьӧмводзса сӧрӧм, мый серти сійӧ кӧсйӧ босьтны гӧлӧс, збыль вылас нинӧм татшӧмыс оз ло, — вочавидзис В. Гайзер. Сы бӧрын районса администрациялӧн вӧчӧм нин да водзӧ вылӧ уджӧн тӧдмӧдіс сэтчӧс веськӧдлысь Василий Гончаренко. Тайӧ докладӧн сійӧ петкӧдчыліс нин райсӧветса депутатъяс водзын бӧръя сессия дырйи (сы серти интервью йӧзӧдам и талунъя номерын). Таво «Коми войтыр» ӧтмунӧмлы тырис 20 во. Локтан вося урасьӧм (февраль) тӧлысьын лоас Х съезд. Такӧд йитӧдын вӧлі шуӧма тайӧ конференция дырйи вӧчны нёль вося уджлы кывкӧртӧд. Бӧръя чукӧртчылӧмъяс вӧлі сиӧма торъя темаяслы, кодъяс майшӧдлӧны районса войтырӧс: «Вӧр-ва да гӧгӧртас», «Тайӧ кыв мен дона», «Районын ичӧт бизнес». Та кузя жӧ вӧліны и сёрнитысьяслӧн докладъяс. Дерт кыпӧдлісны и мукӧд ёсь сёрни, тшӧтш и вӧзйӧмъяс. Кыдзи пасйис вӧр-ва видзан райкомитетса веськӧдлысь Станислав Коюшев, экология боксянь районын торъя вежсьӧмъяс абуӧсь. Но Коми Республикаса Правительстволӧн 425 номера постановление серти тавося сентябрын примитӧма шыбласъяс кузя уджтас, кытчӧ пырисны Кӧрткерӧсын, Мордінын, Шойнатыын, Пӧдтыбокын полигонъяс восьтӧм. Нёль во кежлӧ урчитӧма 39 сайӧ миллион шайт. Майшӧдлӧ на сиктъясын быдмысь азьгум, коді паськалӧма 550 гектар вылын. Ёсь сёрни артмис коми кыв сӧвмӧдӧм йылысь, торйӧн нин школаясын сійӧс велӧдӧм йылысь. Том йӧз оз кӧсйыны велӧдны чужан кыв, сы вӧсна мый сьӧкыд учебникъясыс. Мукӧд школаын и небӧгыс оз тырмы. Дерт, чужан кыв велӧдӧм медводз мам-бать сайын, но и коми кыв велӧдысьяслӧн таын пайыс ыджыд жӧ. Колӧ пасйыны, мый и пыр на миян районын, тшӧтш и республика пасьтала сикт-посёлок нимъяс сӧмын роч кывйӧн пасйӧма, да нӧшта на гижӧма шыпасъяс вежӧмӧн, мед кӧть и официальнӧя найӧ тадз шусьӧны. Шуам, со Мордовияын куим кывйӧн гижӧны: мокша, эрзя да роч. Алексей Ген корис шыӧдчыны Кӧрткерӧсса йӧв заводӧ, медым прӧдукция кышӧдін нимъяс вӧліны гижӧмаӧсь комиӧн. Районын экономика да бизнес сӧвмӧм йылысь паськыда висьталіс райадминистрацияысь экономическӧй политика юкӧнӧн веськӧдлысь Элла Подорова. Ас вылӧ уджалысь Эдуард Тийду корис нянь пӧжалысьяслы сетны отсӧг и видз-му овмӧс Министерство пыр. Сэтчӧс министр Сергей Чечёткин бӧрас вочавидзис, Госсӧветлӧн бӧръя сессия дырйи буретш тайӧ отсӧг кузя вӧлі пыртӧма вежсьӧмъяс. Сійӧ жӧ висьталіс, мый миян районлӧн аслас доходыс 120 миллион шайт, сэк жӧ тані олӧмӧ пӧртӧны куим проект, кодъяслӧн доныс 150 миллион. Майшӧдлӧ пӧ, мый ӧткымын овмӧслы муыс нин оз тырмы, суседъясыслысь корӧны. Со и «Северная Нива» ООО мелиорация вӧчӧ. Унаӧн на сёрнитісны и кызвыныс пасйисны, мый ставыс ас киын. Сӧмын колӧ кӧсйӧм. Конференция дырйи унаӧс пасйисны общественнӧй олӧмын бур да зіль уджысь «Коми войтыр» ӧтмунӧмсянь, тшӧтш и районса веськӧдлысьяссянь. А районса лыжник-спортсменъяслы районса юралысь Сергей Кулаков да райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко козьналісны 8 лызь комплект. Пажын бӧрын видлалісны став вӧзйӧмъяссӧ да пыртісны резолюцияӧ. Сідзжӧ бӧрйисны водзӧ вылӧ уджалӧм могысь ӧтмунӧмлысь районын представительство, кытчӧ пырисны быд сикт овмӧдчӧмин петкӧдлысь. На пиысь жӧ лои бӧрйӧма 7 морта президиум. Вӧзйисны и вежны веськӧдлысьӧс. Но дыр вензьӧм бӧрын веськӧдлысьӧн бара пуктісны Любовь Кирушеваӧс. Сылӧн вежысьӧн лои Вячеслав Попов. Коми войтырлӧн Х Съезд вылӧ районысь мунасны 12 морт, а финн-йӧгралӧн Ставмирса конгрессын миян район петкӧдлысьӧн лоӧ Алексей Ген. {Kodko @ Дженьдӧдӧм письмӧяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-06.} ДЖЕНЬДӦДӦМ ПИСЬМӦЯС Пӧшти быд сикт-грездын вӧльгым (ноябрь) 20 лунӧ пасйисны мамлысь Лун. Та йылысь висьталӧны редакциялӧн пошта кудйӧ воысь письмӧяс. «Мамук да ме» татшӧм ним улын мунісны ворсӧмъяс сиктса культура керкаын» — гижӧ Керӧсысь Наталья Ветошкина. — Сиӧма сійӧс вӧлі мувывса медся дона мортлы — мамлы. Гажыс заводитчис чолӧмалӧмъяссянь: велӧдысьяс нимсянь уна бур кыв висьталіс В. В. Бармичева, аслас велӧдчысьяскӧд лыддисны кывбуръяс. А сэсся культура керкаса «Томлун» йӧктысь котырса нывъяс козьналісны «Гажа челядьдыр» йӧктӧм. Бур кывъяс висьталіс мамъяслы соцработник О. Я. Реброва. Конкурсӧ пырӧдчис нёль мам. Елена Ивановна Казаринова, уджалӧ школаса библиотекаын, ворсіс Кристина нылыскӧд; Галина Михайловна Ветошкина, уна челядя мам, пырӧдчис Ульяна нылыскӧд; Людмила Анатольевна Лобанова ворсіс Наташа Королёвакӧд; Лидия Витальевна Добрикова петкӧдчис Лаборомысь Инна нима нывкакӧд. Конкурсантъяслы ковмис венны да петкӧдлыны ассьыныс тӧдӧмлун, кужӧмлун уна уджын. И колӧ пасйыны, сьӧкыдлунлы некод эз сетчы, быдӧн бура ордйысис. Быд ворсысь мамӧс лои пасйӧма козинӧн». Мамлысь Лун пасйисны и Ыджыдвиддзын. Кыдзи гижӧ Валентина Симпелева, сиктса библиотекаын вӧльгым 20 лунӧ медводз муніс «поле чудес» ворсӧм. Сы бӧрын культура керкаын уджалысьяс нуӧдісны уна сикас конкурс. Сэк жӧ лыддисны мамлы сиӧм кывбуръяс. А помасис гажыс пӧсь тшайӧн да юмовторйӧн чӧсмасьӧмӧн. «Миян мамъяслӧн муса нюм» тадзи шусис гаж, коді муніс Висерса клубын. Та йылысь юӧртӧ Оксана Пинягина. Сы кывъяс серти, мамъяс шойччисны, сьылісны, йӧктісны, пырӧдчисны «Мамлӧн шляпа» ордйысьӧмӧ. Сідз жӧ нывбабаяс вӧлі дасьтӧмаӧсь ассьыныс радейтана сёян. Тайӧ гаж дырйи нывбабаяслӧн сиктса котыр став мамӧс пасйис неыджыд козинӧн. «Нимӧдісны мамъясӧс и сиктса школаын. Гырысьджык челядь сьылісны сьыланкывъяс да петкӧдчисны сценкаясын, а посни войтыр серпасалісны мамъяслысь портрет да гижисны сочинение», — пасйӧ гижӧд помын О. Пинягина. Редакция висьталӧ ыджыд аттьӧ гижӧд ыстысьяслы. Тӧдӧмысь, и Наталья Ветошкина, и Валентина Симпелева, и Оксана Пинягина зільӧны уна сикас уджын. Но сэк жӧ найӧ пыр вичмӧдӧны кад гижыштны асланыс сиктса олӧм йылысь, мыйӧн отсалӧны вӧчны миянлысь газет нӧшта на лыддянаӧн. [Письмӧяслысь обзор вӧчис Нина КОЮШЕВА.] {Оксана Пинягина @ И бӧрйысим, и гажӧдчим... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-06.} И БӦРЙЫСИМ, И ГАЖӦДЧИМ... Бӧрйысьӧм лунӧ Висер сиктын вочаалісны тӧлӧс. Водзвыв вӧлі юӧртӧма уна сикас ордйысьӧм. Медмича серпасалӧмаӧсь тӧлӧс Валерия Утямышева да Вася Тюрнин. Дадь мичмӧдӧм ордйысьӧмын вермысьӧн лои Алёна Оверина, коді вӧчӧма дадь-пач Виолетта нылыслы. Аслыспӧлӧс тӧвся паськӧм нимпасӧ пырӧдчисны куимӧн: республикаса дӧрапасӧн мичмӧдӧма гын сапӧг Анна Попова Ида нылыскӧд, выльвося козйӧн — Людмила Габова Вика нылыскӧд. А Ксюша Ивашева дасьтӧма и бобувъясӧн шапка, и кепысь мичмӧдӧма, и сапӧг. Нӧшта, вӧлі пӧжас пӧжалӧмын ордйысьӧм. Козин босьтіс чӧскыд блин пӧжалӧмысь Галина Шевколенко. Бӧрйысьысьясӧс йӧктӧмъясӧн гажӧдіс «Ягодки» котыр. Бӧрынджык муніс челядь костын лыжиӧн ордйысьӧм. [Оксана ПИНЯГИНА] {Елизавета Макарова @ Миянкӧд орччӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-06.} МИЯНКӦД ОРЧЧӦН Кывзыны кӧ телевизор, быдлаын олӧмыс киссьӧма, водзын нинӧм бурыс абу, став мужичӧйыс юсьӧма. А кежан «Нёбдинскӧй» видз-му овмӧслӧн гараж дорӧ да лолыд кокнялӧ. Гӧгӧр удж пуӧ, ставныс мыйкӧ ноксьӧны-вӧчӧны. Торйӧн нин кыпыд водз тулыссянь сёр арӧдз. Гырысь, выль сикас тракторъяс да агрегатъяс, ставсӧ краситӧма уна сера югыд краскаӧн, таысь нин синмыдлы гажа. Быд уджалысь аслас местаын, ассьыс удж вӧчӧ. Тӧдмасьӧй, гаражын уджалысь Иван Валерьевич Латкин — и кузнеч, и токар, и слесар. Оз йӧрт отсӧгӧн и мукӧд бригадаса веськӧдлысьясӧс, кӧть кутшӧм няйт уджӧ чукӧстласны. Тшӧкыда кужысь кияса морт дорӧ матыстчылӧны и сиктса йӧз. Кодлы тӧчитчыны мог суӧма, кодлӧн, пример вылӧ, велосипедыс «коктӧммӧма». Вежавидзысь морт ставныслы отсалас. Иван Латкин абу гора гӧлӧса, оз радейт вуджрасьны веськӧдлысьяслӧн син водзын. Но пыр жӧ, казялӧмаӧсь зільлунсӧ, пасйисны районса видз-му овмӧс веськӧдланінсянь Почёт грамотаӧн. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Виктория Попова @ Сьӧлӧмнас кольӧ пыр томӧн... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-06.} СЬӦЛӦМНАС КОЛЬӦ ПЫР ТОМӦН... Олӧ орччӧн Миянкӧд орччӧн олӧ-уджалӧ кывбур гижысь, енбиа морт, Зоя Васильевна Шиликова. Уджыс да олӧмыс йитчӧма Шойнатыкӧд. Сюрс ӧкмыссё нелямынӧд вося вӧльгым 4 лунӧ сійӧ чужис Шойнаты сиктын. Шойнаты шӧр школакӧд йитчӧма гӧг сюрӧснас 1947 восянь, кытчӧ сійӧ вонас пырис велӧдчыны сизим арӧс тыртӧдз на. Казялӧмаӧсь Выль воӧдз на да кӧсйӧмаӧсь бӧр ыстыны, но велӧдысьыс, Лина Викторовна, абу сетӧма, ӧтнас пӧ велаліс лыддьысьны. Школа помалӧм бӧрын, 1957-ӧд воын, Зоя Васильевна пырӧма уджавны пионервожатӧйӧн пионер лагерӧ: колӧ вӧлі нажӧвитны сьӧм лэччыны карӧ сдайтны экзаменъяс КГПИ-ӧ пырны. Институт помалӧм бӧрын воӧ уджавны чужан школаӧ роч кыв да литература, коми кыв да литература велӧдысьӧн. И таво тырӧ 50 во, кыдзи зільӧ аслас радейтана Шойнатыса шӧр школаын. Зоя Васильевна — Коми АССР-са пыдди пуктана велӧдысь, Народнӧй просвещениеса отличник, велӧдысь-методист. Кык сюрс сизимӧд воын «Велӧдӧм» нацпроект серти 3. Шиликова лои вермысьӧн «Россияса медбур велӧдысь» конкурсын. Енбиа морт школаын уджалігӧн заводитӧ гижны кывбуръяс, 1970-ӧд воӧ заводитӧ велӧдчысьяскӧд нуӧдны «Би кинь» литературно-творческӧй кружок. Нимсӧ сылы бӧрйис школаса директор Сергей Лукич Куликов, сійӧ жӧ вӧчис серпассӧ ки помысь лэдзӧм альманахъяслы. Зоя Васильевналысь да сылӧн быдтасъяслысь гижӧдъяссӧ ми лыддям коми газет журналъясысь. И налысь уджсӧ пасйӧма уна сикас дипломъясӧн. Колӧ пасйыны, мый Зоя Васильевналӧн кывбуръясыс петлісны ӧтув кывбур чукӧръясын, велӧдчан небӧгъясын, методическӧй пособиеясын. Пединститутын велӧдчигӧн студентка, Зоя Михайлова, радпырысь ветлӧдлӧма «Парма ёль» литкружокӧ, кодӧс нуӧдӧма Геннадий Анатольевич Юшков, сэки том гижысь на. Ыджыд аттьӧ шуӧ Зоя Васильевна сылы литература гижӧдъяс видлавны велӧдӧмысь, стӧч тайӧ пӧ и колӧ школаын литература урокъяс нуӧдігӧн. Таын водзӧ тӧдӧмлунъяссӧ содтіс филология наукаса доктор Вера Алексеевна Латышева велӧдысьяслысь тӧдӧмлун сӧвмӧдан институтын курсъяс дырйи. Лекцияяс лыддигӧн велӧдіс, кыдзи колӧ вӧчны, корсьны, аддзыны. «1959-ӧд вося драматургия йылысь пасйӧдъяс» гижӧдсӧ 3. Шиликова йӧзӧдіс 1960-ӧд вося «Войвыв кодзув» журналын. Тайӧ медводдза йӧзӧдӧмсянь, литератураӧ пырӧдчӧмсянь таво тырӧ стӧч 51 во. Гижӧдсьыс Зоя Васильевналы, 3 курсса студенткалы, сетісны 100 шайт гонорар. Сэки ныв новліс керза сапӧг и медводдзаысь ньӧбис аслыс ботинки, румынкиӧн сэк шулісны. Сійӧн на локтіс школаӧ велӧдны, карса ныв кодьӧн пӧ лои. Медводдза, «Радейта тэнӧ» кывбур, йӧзӧдісны районса «Звезда» газетын 1963-ӧд вося ода-кора тӧлысьын. «Чужан сикт быдӧнлы муса да дона. Радейта сійӧс ме ёнасьыс-ёна... Радейта тэнӧ ме арнас и тӧвнас, Шуа ме тайӧс тэд уна сё пӧв на.» Зоя Шиликовалӧн уна кывбур серти лӧсьӧдӧма сьыланкыв. Шыладъяссӧ тэчисны Алексей Ген, Ирина Латкина, Александр Уляшев, Борис Тюрнин, Геннадий Попов, Михаил Бурдин. Сылысь кывбуръяса сьыланкывъяс тшӧкыда позьӧ кывны «Йӧлӧга» котырлӧн петкӧдчӧмъясын. «Ыджыдсьыс-ыджыд аттьӧ Алексей Леонидович Генлы, — шуӧ Зоя Васильевна, — менам кывбуръясӧй юргисны нин уна ыджыд тшупӧда гажъясын». З. В. Шиликова — зэв кыпыд лола, серамбана, шмонитны кужысь морт. Пӧся радейтӧ коми вӧр-ва, аддзӧ и кылӧ сылысь мичсӧ, кужӧ ыджыд сямӧн серпасавны сійӧс сӧдз коми кывйӧн. Вӧр-ва — миян олӧм. Килля-лыска пуяса чужанінсӧ радейтны велӧдіс ичӧтсяньыс ыджыд батьыс, Ефим Иванович Ладанов. Первой мировӧй война дырйи волӧма воюйтӧмӧн Румынияӧдз. Уна мича серпас позьӧ казявны миян Шойнаты гӧгӧрысь, и став тайӧ мичлунсӧ З. Шиликова петкӧдлӧ аслас кывбуръясын. Зэв ясыда воссьӧ Зоя Васильевналӧн творчествоын и радейтчӧм тема. Эм и войналы сиӧм кывбуръяс. Гижӧ и ӧнія лоӧмторъяс йылысь. Уна кывбур гижӧма нималана йӧзлы сиӧмӧн: Тима Веньлы, Нёбдінса Викторлы, Александр Осиповлы да сідз водзӧ. Зоя Васильевна аслас радейтана Шойнаты сиктса шӧр школалы гижис кып. Шыладсӧ пуктіс сылӧн велӧдчысьыс, Владимир Мишарин. Ӧні сійӧ тшӧкыда сьылӧны татчӧс ныв-зон. Челядькӧд кывбуръяс гижан удж, ставыс тайӧ дон босьттӧм удж, но велӧдысь аддзӧ кад гижны кывбуръяс. Нӧшта на, Зоя Васильевна пыр нуӧдіс общественнӧй удж. Комын сайӧ во сійӧ вӧлі Шойнатыса школаын профкомса председательӧн, районса велӧдысьяслӧн профком петкӧдлысьӧн да с. в. Кызь сайӧ во веськӧдліс коми кыв да литература велӧдысьяслӧн районса методобъединениеӧн. «Килля-лыска пуяса чужанін» — Зоя Шиликовалӧн медводдза асшӧр небӧг, кодӧс лэдзны отсаліс внучкаыс, Мария Михайловна Попова. «Ыджыд аттьӧ да муӧдз копыр: менам юбилей кежлӧ (сійӧ зэв нин вылын тшупӧда) дасьтӧм козинысь», — висьталӧ 3. Шиликова. Ми, Шойнаты сиктса велӧдчысьяс, тшӧтш чолӧмалам Зоя Васильевнаӧс тшупӧда пасӧн да сиам крепыд дзоньвидзалун, водзӧ вылӧ вермӧмъяс! Сиам гижны да йӧзӧдны выль кывбуръяс. [Виктория Попова, 11 класса велӧдчысь.] {Kodko @ Ылӧдз нималӧ да кывсьӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-06.} ЫЛӦДЗ НИМАЛӦ ДА КЫВСЬӦ... Кӧрткерӧсса ДЮСШ-лӧн Пӧддельнӧйса юкӧн воссис 1991-ӧд вося арын, кодӧн юрнуӧдны индісны Иван Михайлович Ладановӧс. Таӧдз ныв-зонъяс пырӧдчылісны Пӧддельнӧйса школа бердын уджалысь спортивнӧй кружокъясӧ. Буретш тайӧ и отсаліс водзвыв, юкӧн восьттӧдз, чукӧртны ён котыр, дасьтыны база да лызьӧн котралӧм вылӧ трасса. Сідз, 1991-ӧд вося гожӧмын, ЮЭС-са би тэчысь-чукӧртысьяс отсӧгӧн лои югзьӧдӧма лыжня. Сьӧмӧн отсаліс сиктса туберкулёзнӧй санаторий (медшӧр врач Ю. Г. Костылев). Ставыс тайӧ сетіс позянлун дженьыд кадӧн шедӧдны бур петкӧдчӧмъяс. Юкӧнӧ ветлысь ныв-зон пӧртісны эз сӧмын мӧд да коймӧд гырысьяслысь урчитан разрядъяс, но и — первой. На пиысь, Василий Чугаев, медводзӧн пӧртіс первой разряд. Сэк жӧ лоины медводдза приз босьтысьяс да районса чемпионъяс, кодъяс кутісны петкӧдчыны республикаса первенствояс вылын. Сідз, Виктория Завьялец лои вермысьӧн Троицко-Печорскын мунысь сиктса спортсменъяслӧн республиканскӧй эстафетаын. Районса ӧтувъя командаын республиканскӧй ордйысьӧмъясын котралісны тшӧтш Ольга Шелепанова, Валентина да Наталия Королёваяс. Тайӧ 1979–1980-ӧд воын чужӧм нывъяс. Бура петкӧдчылісны котралӧмъясын и тайӧ жӧ воын чужӧм зонъяс: Максим Королёв, Михаил Моторин, Василий Кузиванов. Кымын водзӧ мунісны вояс, сӧмын бур петкӧдчӧмъяс да шедӧдӧмъяс содісны и юкӧнӧ ветлысь ныв-зонъяслӧн. 2005–2006-ӧд воясӧ татчӧс кык лыжник, Александр Зюзев да Вероника Шульгевич, пырӧдчисны республикаса ӧтувъя котырӧ да пӧртісны спортса мастерӧ кандидатлысь норма индӧд. Таӧдз, татшӧм жӧ норма индӧд пӧртіс Антон Зюзев, а 2004–2005 ӧд воясын сійӧ лои спортса мастерӧн да пырӧдчис КР-са ӧтувъя котырӧ. Бӧръя воясӧ республикаса ӧтувъя котырын петкӧдчисны Елена да Ольга Королёваяс, Алексей Королёв. Пасъям, Кӧрткерӧсса ДЮСШ — Коми Республикаса спортивнӧй школаяс пиысь медся ён да водзмӧстчысь. Тані сӧвмӧны да быдмӧны нималана спортсменъяс, кодъяс шедӧдӧны бур петкӧдчӧмъяс оз сӧмын районса да республикаса ордйысьӧмъясын, но и россияса тшупӧдын мунысьясын. Пример вылӧ Антон Зюзев (снимокын — медводдза). Сылӧн вермӧмъяслӧн чӧжӧсын — том йӧз костын мунысь Россияса чемпионатын коймӧд места шедӧдӧм (2007–2008 вояс), Россияса ордйысьӧмын медводдза места (2008–2009, 2009–2010 вояс), Рытыв-Войвыв кытшса чемпионатын медводдза места (2010–2011 вояс) да уна мукӧд. Талун спортшкола нимӧдӧны том лыжникъяс: Алексей Попов, Алексей Королёв, Николай Постика, Илларион Королёв, Вероника Шульгевич, Елена Королёва, Ольга Королёва. Буретш тайӧ ныв-зон отсӧгӧн Пӧддельнӧйса юкӧн пыр лоӧ вермысьӧн районса да республикаса уна сикаса ордйысьӧмъясын. Торйӧн нин колӧ пасйыны Иван Михайлович Ладановӧс, юкӧнӧн медводдза веськӧдлысьӧс. Сійӧ пуктіс уна вын, медым сӧвмис районын лыжнӧй спорт. Да и ӧні, кӧть и олӧ И. Ладанов карын, пыр дась сетны отсӧг миян лыжникъяслы районын да республикаын мунысь ордйысьӧмъясын. «Пыдди пуктана тренеръяс, спортсменъяс да лыжнӧй спорт радейтысьяс! Став сьӧлӧмсянь чолӧмала ставнытӧ Пӧддельнӧй сиктса спортшколалы 20 во тырӧмкӧд. Ме радла Кӧрткерӧсса ДЮСШ-лӧн пырысь юкӧнъясса быдтасъяслӧн вермӧмъясӧн. Став сьӧлӧмсянь сиа районса тренеръяслы содтыны шедӧдӧмъяссӧ, медым тіян уджӧн да районса власьтъяслӧн отсӧгӧн, быдтасъяс кыпӧдчисны Россияса да Мирса чемпионъяслӧн юкӧнӧдз, пырӧдчисны лызьӧн котралысьяслӧн медбур лыдӧ Олимпийскӧй ворсӧмъясын», — тайӧ неыджыд гижӧдтор И. Ладановлӧн чолӧмалӧмысь. Тӧд вылӧ: Кӧрткерӧсса ДЮСШ бердын уна воӧн юкӧнъяс воссисны — Шойнатыын, Одыбын, юрсиктын, Пӧддельнӧйын, Керӧсын, Ыджыдвиддзын, Пӧдтыбокын, Мордінын, Приозёрнӧйын, Висерын. {Kodko @ Бӧрйысис и вермис @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} БӦРЙЫСИС И ВЕРМИС «Попади в «Десяточку!» конкурслӧн мӧд тшупӧдын вермысьӧн лои Кӧрткерӧсса олысь Валентин Потапов. Нива Шевроле машиналысь ключьяс сылы козьналасны талун. Валентин Потапов уджалӧ кочегарӧн юрсиктса котельнӧйын. Машинаӧн ветлан стажыс — 27 во нин. Пасъям, ӧшым 4 лунӧ Валентин Александровичлы, кыдзи и мукӧд бӧрйысьысьлы, бӧрйысян участокысь петӧм бӧрын сетісны номера календарик. А некымын лун мысти лоины тӧдса вермысьяс. Шуда номеръяс бӧрйисны «Опора России» республикаса юкӧнын компьютерлӧн торъя уджтас отсӧгӧн. Миян районын вермис 017379 номер (пудъялісны 12121 календарик). {Kodko @ Вӧсньыд йи @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} ВӦСНЬЫД ЙИ Шоныд поводдя вӧсна юяс вылын оз вермы кызны йи. Та вӧсна абу восьтӧма на ю вуджанін Пӧдтыбок дорын. Та йылысь висьталісны районса ОГИБДД-ын. Йиыс вывті вӧсньыд и та понда машина сьӧктаысь вермас потны да вайӧдны неминучаӧдз. Аныбса вуджанінсӧ дӧзьӧритӧ «Лӧкчимдор» ООО. Сэтчӧс уджалысьяс киськалӧны йисӧ ваӧн, медым кызас. Но оз сӧмын поводдя торк туй вӧчӧмлы, но и повтӧм шоперъяс. Налы веськодь туйвывса пасъяс вылын ӧлӧдӧмъяс. А ӧд найӧ торкалӧны туй вывті ветлан правилӧяс. ГИБДД-са инспекторъяс эрдӧдӧны правилӧ торкалысьясӧс. Сэтшӧмъяссӧ штрапуйтӧны 300 шайтӧдз. Та вылӧ видзӧдтӧг, налӧн лыдыс оз чин. Кыдзи найӧ оз гӧгӧрвоны, мый неминучаӧ веськӧдӧны оз сӧмын асьныссӧ, но и машинаын мунысьӧс. Вӧсньыд йи быд здук вермас потны... {Анжелика Габова @ Вояс да йӧз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} ВОЯС ДА ЙӦЗ Тӧдмасьӧй: Ия Васильевна Ивашева — чужліс, быдмис и олӧ Зулӧб грездын. Таво кӧч тӧлысьын пасйис тшупӧда пас — 80 ар. Сизим арӧссянь батьыс велӧдӧма нин лучковкаӧн пилитчыны. Со мый та йылысь тшӧкыда казьтылӧ Ия Васильевна: «Кор пӧ батьӧ вӧлі кыскыштас, ме пила бӧрсяньыс вӧлі котӧрта». Помнитӧ олӧма ань, кыдзи заводитчӧма война. Сэк сылы вӧлӧма 9 арӧс. «Кор Зулӧбса войтыр тӧдмалісны война заводитчӧм йылысь, сы выйӧдз йӧктісны, мый сӧмын сьӧд му и коли. Бать мен сэк шуис, медбӧръяысь пӧ йӧктам гажа Зулӧбын, Ия отсась мамыдлы», — висьталӧ И. В. Ивашева. Фронт вылӧ ичӧт грездысь муніс став вермана мужичӧйыс, на лыдын и Ия Васильевналӧн батьыс. Но регыд мысти, 1941-ӧд вося моз (август) тӧлысьын нин воӧма шог юӧр: «Без вести пропал». А гортас колины гӧтыр да нёль челядь. 10 арӧс тыртігӧн Ия Васильевналы быть ковмӧма кайны вӧрӧ кер дорӧ. Уна сьӧкыд веніс, быдторсӧ терпитіс. Но найӧ эз чегны аньӧс. 1955-ӧд воӧ сійӧ петіс верӧс сайӧ да гозъя чужтісны-быдтісны 11 челядьӧс — 6 нылӧс да 5 пиӧс. Стрӧитісны керка, пыр видзлісны карта тыр скӧт: мӧс, кук, порсьяс, баляяс... Та ыджда араватӧ ӧд вердны колӧ. Сэк жӧ Ия Васильевна уджаліс колхозын, быдсяма уджыс вичмыліс: и турун пуктыліс, и Воронко вӧлӧн силос пыртліс, и картупель пуктіс-керис. Ия Васильевна ӧні пенсия вылын. Сійӧс пыдди пуктӧны челядь, 21 внук-внучка да 11 правнук-правнучка. {Kodko @ Лоас йиа эрд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} ЛОАС ЙИА ЭРД Матысса кадӧ Адзорӧмса шӧр школа дорын восьтасны конькиӧн исласянін. Исласянін лӧсьӧдӧмын водзмӧстчис «Пезмӧг» сикт овмӧдчанінӧн юралысь Александр Торопов. Ӧні виччысьӧны кӧдзыд поводдя, медым бура артмис йиа эрд. Кыдзи висьталісны сикт овмӧдчанінын, конькиӧн исласянін лоӧ восьса и ныв-зонпоснилы, и верстьӧлы. Быд окотитысь вермас журъявны-исласьны либӧ хоккейӧн ворсны. {Kodko @ Чужанін дорӧ муслунӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} ЧУЖАНІН ДОРӦ МУСЛУНӦН Одыб сиктса том войтырлӧн сӧвет котыртӧ коми КВН — «Менам муса Одыб сикт». Тайӧ пекничаӧ сиктса культура керкаын медся кыпыд руа да шмонитны радейтысь 4 котыр петкӧдчасны КВН ворсӧмын. Котыръяссӧ артмӧдасны велӧдчысьяс, том войтырлӧн сӧветӧ пырысьяс, организация-учреждениеясын уджалысьяс. Ворсӧмлӧн сюрӧсыс лоас — «Муса Одыб сикт». Кыдзи и быд КВН-ын, одыбсалӧн сідзжӧ лоас чолӧмасьӧм, кыпыда тӧдмӧдӧм (сикт йылысь презентация), юалӧм-вочавидзӧм и музыкальнӧй ордйысьӧм. {Kodko @ Школа помалысьяс — ыштӧй @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} ШКОЛА ПОМАЛЫСЬЯС — ЫШТӦЙ Ӧшым (декабрь) 20 лунӧ республикаса быд кар-районын заводитчас «Твой выбор — твое будущее» 11-ӧд классын велӧдчысьяс костын велӧдан бала конкурс. Казьтыштам, татшӧм мероприятие нуӧдсьӧ коймӧдысь нин Комиысь бӧрйысян комиссия да СГУ-лӧн ёртасьӧм йылысь сёрнитчӧм олӧмӧ пӧртӧм могысь. Конкурс мунас кык тшупӧдӧн. Медводдза юкӧнас ныв-зонъяслы ковмас вочавидзны бӧрйысян право йылысь викториналӧн ветымын юалӧм вылӧ. Водзӧ, сы серти вермысьяслы, ковмас гижны «Жизнь — это череда выборов», «У меня есть право...», «Я — гражданин России», «Мой выбор — моя страна», «Если бы я был Президентом России...», «Россия сильна молодыми» сюрӧсъяс серти эссе. Медводдза юкӧнлысь кывкӧртӧд вӧчасны 2012-ӧд вося урасьӧм (февраль) тӧлысьӧдз. Республикаса быд кар-районысь лоӧ бӧрйӧма вермысьӧс. Найӧ и веськаласны конкурслӧн мӧд юкӧнӧ, коді мунас мӧд во рака (март) — кос му (апрель) тӧлысьясын телевизионнӧй ворсӧм ногӧн. Сэк и лоӧ тӧдмалӧма вермысьяслысь ним. Вермысьяслӧн лоӧ позянлун пырны велӧдчыны СГУ-ӧ «Юриспруденция», «Политология», «Связи с общественностью» нырвизьясӧ. [Комиинформ] {Kodko @ Ыджыдвиддзӧ волас «Би кинь» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-13.} ЫДЖЫДВИДДЗӦ ВОЛАС «БИ КИНЬ» Локтан выльлунӧ, ӧшым 19 лунӧ, Ыджыдвиддзын мунас кыпыд гаж. Челядьлӧн «Би кинь» журнал пасъяс тані ассьыс чужан лун, 25 вося тшупӧда пас. Буретш сэк жӧ тырӧ 65 арӧс и коми кывбуралысь Александра Мишариналы, коді чужліс да быдмыліс Ыджыдвиддзын. Кыдз лои тӧдса, гаж вылӧ воасны коми гижысьяс, республикаса войтырсикас политикаса министерствоын зільысьяс, районса администрацияысь чина йӧз, Висер вожысь лыддьысьысьяс. Тшупӧда пас кежлӧ «Би кинь» журнал дасьтіс аслас том ёртъяслы ыджыд козин — петаслысь ӧти номер сиис челядьлӧн творчестволы, кытчӧ лои йӧзӧдӧма ныв-зонъясӧн вӧчӧм серпасъяс, юржугланъяс, кывбуръяс да гижӧдъяс. Сэтчӧ жӧ веськалісны и челядьӧн гижӧм медбур сочинениеяс, кодъясӧс лои сиӧма Александра Мишариналы. {Василий Попов @ Аддзысьлісны том краеведъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} АДДЗЫСЬЛІСНЫ ТОМ КРАЕВЕДЪЯС «Чужан му — Коми му» — татшӧм ним улын муніс таво районса содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринын краеведение кузя дас коймӧд конференция. Лыддя, водзмӧстчӧмыс таын А. А. Смилингислӧн. Ӧд буретш Анатолий Антонович пыр корлӧ менӧ конференцияяс вылӧ, кыдз челядьлысь уджъяс донъялысь жюриса членӧн. Медводдза да дас коймӧд конференция, дерт жӧ, торъялӧны ӧта-мӧдсьыс. Ӧні челядь ёна вӧдитчӧны компьютерӧн. Дерт, тайӧ зэв бур, коланатор. Таво казялі, мый конференция вылын эз юргы ни ӧти удж Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеран йылысь. Зэв бур, мый челядь дасьтӧмаӧсь уна удж асланыс пӧль-пӧч йылысь. Кор кывзі Евдокия Рудольфовна Спартаклӧн олӧм-уджалӧм йылысь удж, пыр виччыси, кор сёрнитысь висьталас, мый тайӧ нывбабаыс босьтӧма шӧр велӧдчӧм кузя аттестат пенсия арлыдӧн нин. Но... эг кыв. Бӧръя дас воын пырджык вӧлі кылам КПСС, комсомол да пионерскӧй организацияяс йылысь кулитана кывъяс. А таво со Пӧддельнӧйса школаысь 7 классын велӧдчысь Карина Кошлец висьталіс, мый лоны пионерӧн вӧлі ыджыд честь, а пионерскӧй организация пыр ышӧдліс бура велӧдчӧм да верстьӧ йӧзлы отсалӧм вылӧ. Шойнатыса школаысь Илья Карпов сёрнитіс аслас дед, Андрей Карповлӧн, олӧм-уджалӧм йылысь. Партийнӧй удж кузя тӧдлі тайӧ мортсӧ. Вӧлі зэв тӧлка уджалысь-веськӧдлысь. Ильялӧн сёрниысь тӧдмалі, мый Карпов ёна радейтіс челядьӧс. История юкӧнын выльторйӧн лои сідз шусяна Чернобыль йылысь сюрӧс. Кыпӧдіс сійӧс Визябӧж школаысь велӧдчысь Настя Козлова. Кыдзи историклы, зэв ёна воис сьӧлӧм вылӧ Приозёрнӧйса школаысь В. А. Мишариналӧн Лида Панюкова да Ира Лобанова быдтасъяслӧн «Древнее поселение Угдыма» доклад. Эска, нывъяс ас кадӧ лоасны история бура тӧдысьӧн да велӧдысьӧн. Налӧн доклад да Ыджыдвиддзысь Виктория Макаровалӧн сёрни лоины медбурӧн история юкӧнын. Культура юкӧнын медбуръяс лыдӧ веськалісны Кӧрткерӧсса школаысь Виталий Поповлӧн да Артур Поповлӧн докладъяс. Буръяс лыдын жӧ лоины юрсиктса да Нёбдінса школаясын велӧдчысьяс Владимир Трубехин да Полина Панюкова. Конференция вылын бура петкӧдчысьяс кутасны дорйыны район республикаын. [Василий ПОПОВ] {Kodko @ Бурпӧт ворсім да ордйысим @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} БУРПӦТ ВОРСІМ ДА ОРДЙЫСИМ Ми, Керӧсса томулов котыр, ёна радейтам ворсны. Гожӧмбыд ворсім клуб дорын, а ӧні — клуб жырйын. Но тӧвся шойччан лунъясӧ петалім и ывла вылӧ. Заводитім бильярдӧн ордйысьӧмӧн. Вермысьӧн лои витӧд класса велӧдчысь Ларик Королёв. Воддза рытнас на Максим ёртыс шуис, мый Ларик пӧ бура ворсӧ да ставнысӧ вермас. Сідзи и лои. Лариклы вичмис медаль. Ворсӧм бӧрын видзӧдім экран вылысь «Чужан му кузя ме муна» слайд-петкӧдчӧм. Часӧн «волім» Лобановка да Кармыльк вӧвлӧм пӧчинокъясӧдз. Наталья Семёновна Ветошкина висьталіс, кӧні кутшӧм вотӧсъяс быдмӧны туйбокса вӧрас, кутшӧм шоръяс вомӧналӧны туйсӧ и кытысь арнас позьӧ вотны ельдӧг. Ӧні сійӧ туйсӧ паськӧдӧмаӧсь, вӧрсӧ заводитӧмась пӧрӧдны. Вотчанінъястӧ да лэч туйястӧ ковмас вунӧдны. Тӧдмавлім и нӧдкывъяс, гырысьясыд, дерт, унджык тӧдмалісны. Юрнымӧс уджӧдӧм бӧрын котӧрӧн петім ывлаӧ кок песны, ворсны. Ӧта-мӧд вылын бур пӧт и сералім. Первой колӧ вӧлі дзоля лыжиӧн котӧртны и сэк жӧ клюшкаӧн йӧткавны куш доз. Ӧтар лыжиыс чегӧма да пыр крестасьӧ вӧлі. Но Наталья Семёновна ышӧдӧ, олӧмад пӧ быдсямаыс вермас лоны, заводитін — мун помӧдзыс. Гырысьяс велӧдісны кыдз правильнӧя колӧ котӧртны. Та бӧрын гын сапӧгӧн ворсім, бӧрӧн сулалӧмӧн сійӧс шыблалім. Медылӧ уси Лиля Микушевалӧн, Настя Францлӧн — неуна матӧджык. Ислалім и даддьӧн, кык важ жугалӧм пуклӧсӧ кӧв кӧрталӧмӧн. Кыкӧн пукалӧны, кыкӧн кыскӧны-панласьӧны. Кутшӧм лӧсьыд, кор пукалан и тэнӧ тӧлӧдӧны-кыскӧны! Гажа ворсӧмъяс помасисны и лои тӧдса нёль вермысь. Медводдза места вичмис 9 классын велӧдчысь Лиля Микушевалы, мӧдыс — Настя Ветошкиналы (8 класс), Кристина Казариновалы (3 класс) и бара Лариклы. Гортӧ разӧдчим коді медальӧн, коді шоколадӧн. А кампеттӧ Наталья Семёновна быдӧнлы вичмӧдіс. Бур пӧт гажӧдчим-шойччим, коді эз волы — унатор воштіс. [Керӧсса том войтыр] {Kodko @ Волас Йоулупукки @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ВОЛАС ЙОУЛУПУККИ «Тӧвся Ыбицаӧ» Комиӧ волас Йоулупукки, финскӧй Кӧдзыд пӧль. Кыдз лои тӧдса, сійӧ воас юркарӧ тӧв шӧр (январь) 8 лунӧ и пыр жӧ мунас Ыб сиктса финн-йӧгра этнокультурнӧй паркӧ. Тӧдӧмысь, Йоулупукки аслас эльф отсасьыськӧд паныдасясны коми Кӧдзыд пӧлькӧд да видзӧдасны спортивнӧй ордйысьӧмъяс, кодъяс кутасны мунны тайӧ кадӧ «Тӧвся Ыбицаын». Этнопаркса быд ичӧт гӧсьтлӧн лоӧ позянлун снимайтчыны Кӧдзыд пӧльяскӧд, а сідзжӧ босьтны насянь козин. [Комиинформ] {Елена Лодыгина @ Выль во кежлӧ дасьтысьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ВЫЛЬ ВО КЕЖЛӦ ДАСЬТЫСЬӦМ Выль воӧдз кадыс тырмымӧн на, но унаӧн дасьтысьӧны нин сы кежлӧ: бӧрйӧны кафе, сёянін... Сёян-юан да праздничнӧй уджтас лӧсьӧдӧмкӧд энӧ вунӧдӧй асьтӧ видзӧм йылысь. Видзӧдлӧй жырсӧ гӧгӧр да мӧвпыштӧй, лоас-ӧ тані гажӧдчӧмыс лёк суӧмысь видзана, абу-ӧ торкалӧма пӧжарнӧй правилӧяс? Гажӧдчанін бӧрйигӧн медводз донъялӧй ӧшиньяссӧ. Ӧд решеткаалӧм ӧшинь пыкас туйсӧ пӧжар дырйи. Видзӧдлӧй эвакуация план да корсьӧй медматысса петан туй. Тайӧс тӧдтӧг йӧзаинад неминуча дырйи верман йӧрмыны. Тӧдмалӧй, кытчӧ ӧшӧдӧма огнетушительяс. Найӧ быть долженӧсь лоны тыдаланінын. Видзӧдлӧй, эм-ӧ жырсьыс содтӧд петан туй да сы вылӧ индысь пасъяс. Тӧдӧй, йӧзаинын кӧ лоис пӧжар, оз ков юртӧ воштыны. Медводз юӧртӧй кусӧдчысьяслы ӧзйӧм йылысь 01 да 112 телепон пыр. Вевттьӧй ныр-вомтӧ ваӧн кӧтӧдӧм дӧраӧн, шарпӧн да копыртчӧмӧн веськӧдчӧй петанінлань. Сук тшын пыр мунны оз ков — регыдӧн пӧдан. Бӧрйӧй медматысса жыр, топыда пӧдлалӧй ӧдзӧссӧ да виччысьӧй отсӧгсӧ сэні. Сідз, гортын кӧть шойччанінын, видзчысьӧм йылысь вунӧдны оз ков. Пӧдса жыръясын оз позь вӧдитчыны салют-хлопушкаӧн, сисьясӧн либӧ мукӧд восьса биӧн ӧзйысь мичмӧданторӧн. Торкалӧны кӧ тайӧ правилӧяссӧ мукӧд шойччысь, ӧлӧдӧй либӧ юӧртӧй та йылысь гаж вӧсна кывкутысьлы. Бура вочаавны Выль во! [Елена ЛОДЫГИНА, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Kodko @ Вячеслав Гайзер ассьыс мандат сетіс Владимир Поневежскийлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ВЯЧЕСЛАВ ГАЙЗЕР АССЬЫС МАНДАТ СЕТІС ВЛАДИМИР ПОНЕВЕЖСКИЙЛЫ Ӧшым (декабрь) 15 лунӧ Россияса Медшӧр бӧрйысян комиссия пасйис квайтӧд чукӧртчӧмса РФ-са Федеральнӧй Собраниелӧн ГосДумаӧ депутатъяслысь лыддьӧг. Сыӧ веськалісны 361 морт. Лыддьӧг серти, российскӧй парламентлӧн улыс палатаын Комиӧс кутасны петкӧдлыны сыктывкарка Тамара Кузьминых (Народнӧй фронтысь индӧма, «Единая Россия» партия списокӧ пырысь), архангелогородка Ольга Епифанова («Справедливая Россия» партия) да москвич Андрей Андреев (КПРФ). Комиысь единороссъяслысь бӧрйысьӧм водзвывса лыддьӧгын медводдза номер улын вӧлі мунӧ регионӧн Юралысь Вячеслав Гайзер. Но ассьыс мандат сійӧ сетіс республикаса прокурор Владимир Поневежскийлы. ГосДумаӧ ӧнія чукӧртчӧмлӧн лыддьӧгӧ эз веськав Евгений Самойлов. Но «Единая Россия» партиялӧн регионса юкӧн вӧзйис сылысь кандидатурасӧ партиялӧн генсӧветлӧн президиумлы пыртны Федерацияса Сӧветӧ. КР-са Каналан Сӧветысь меставывса асвеськӧдлӧм да законодательство кузя комитетӧ пырысьяс ӧтвылысь вынсьӧдісны Евгений Самойловысь кандидатура СовФедӧ. {Kodko @ Гажлӧн кӧрыс кылӧ нин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ГАЖЛӦН КӦРЫС КЫЛӦ НИН Выль воӧдз некымын лун нин коли. Гажлӧн кӧрыс да кыпыдлуныс кылӧ и тыдалӧ нин. Со и юрсиктын культура керкаводзса эрд вылын сувтӧдісны ыджыд коз. Регыд сійӧс баситасны быдсяма чачанас. Судтаыс козлӧн — 12 метра. Сійӧс вайӧмаӧсь Кӧрткерӧсса Теребей инысь. Миян районысь коз таво сулалӧ юркарса Степан изэрд вылын. Кӧрткерӧсса коз дорын регыд лоасны и лымйысь мыгӧръяс да ислаланін. ==Рӧдвуж войтыр== {Эдуард Пименов @ Мам кыв колӧ тӧдны быть @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} МАМ КЫВ КОЛӦ ТӦДНЫ БЫТЬ Удмуртияысь Николай Анисимов да Финляндияысь Нико Партанен велӧдӧны Сыктывкарса госуниверситетын коми кыв. Неважӧн найӧ волісны миян районса Типӧсиктӧ. Сідзжӧ тӧдмасисны Кулӧмдінса да Кӧрткерӧсса школаясын челядькӧд да велӧдысьяскӧд, видзӧдлісны кыдзи велӧдӧны чужан кыв. Кыкнаныс зэв бура сёрнитӧны комиӧн. И майшасьӧны мый ми, комияс, торъя нин том йӧз яндысям мам кывйысь. Найӧ юксьӧны та йылысь асланыс видзӧдласӧн. * * * Йирым (октябрь) заводитчигӧн Кулӧмдінса да Кӧрткерӧсса школаясӧ профориентацияӧн воліс Сыктывкарса госуниверситетысь котыр. Накӧд тшӧтш сиктса школаӧ волісны и Удмуртияысь Николай Анисимов да Финляндияысь Нико Партанен. Кыкнанныс ӧні велӧдчӧны СыктГУ-ын, пыдісянь велӧдӧны коми кыв. Николай Анисимов сідзсӧ велӧдчӧ Удмуртияса госуниверситетын удмурт филология факультетын 5 курс вылын. Финн-йӧгра университетъяс костын студентъясӧн вежласьӧм кузя уджтас серти веськаліс Комиӧ. — Коми кыв удмуртлы матысаджык, — комиӧн паніс сёрни Николай. — Финно-угроведение велӧдігӧн быть колӧ тӧдмавны кыв, культура да традицияяс и рӧдвуж кывъя мӧд войтырлысь. Ме бӧрйи Коми му, сы вӧсна мый менам вӧліны нин коми ёртъяс. Нико Партанен велӧдчӧ Хельсинкиса университетын финн-йӧгра кывъяс факультетын нёльӧд курсын. Локтӧма Комиӧ, медым бурджыка велӧдны коми кыв да аддзывны ас синмӧн Коми му. — Ме вӧлі тані во сайын, ставыс воис сьӧлӧм вылӧ, нимкодь, мый локті выльысь, — шнич комиӧн, но неуна кывъяс сорлалӧмӧн висьталӧ Нико. — И меным нимкодь вӧлі, кор арнас вои татчӧ. Университет тані бур, менам эмӧсь уна выль ёртъяс. Унатор тӧдмалі, велӧдчи, ставсӧ кута гортӧ воигӧн висьтавны, мед финнъяс бурджыка тӧдасны Коми му йылысь. Суомиӧ муна январ помын, но кӧсъя гожӧмнас волыны бара. Кык ёрт ветлісны и Типӧсиктӧдз, кытчӧ найӧс корліс «Коми войтыр» ӧтмунӧмса веськӧдлысь Сергей Габов. Важся сиктын найӧ буретш и тӧдмалісны комилысь оласногсӧ. Дерт, сьӧлӧм вылӧ воӧма ставыс. Но майшӧдлыны кутӧма, кор тӧдмалӧмаӧсь, мый коми сиктъясса школаясын коми кыв велӧдӧны государственнӧй пыдди. Та серти и Николай да Нико юксисны миянкӧд асланыс видзӧдласӧн. — Кор ветлім Кулӧмдінса да Кӧрткерӧсса школаясӧ, вӧлі нимкодь, мый уна коми челядьыс, — юксьӧ Николай Анисимов. — Но сэк жӧ унджык челядьсӧ велӧдӧны коми кывйӧ государственнӧй пыдди. И кызвынсӧ вуджӧдчӧны, дерт, тадзи мам кывтӧ и вунӧдны верман. Меным весиг забеднӧ лоис, кор челядь весиг эз гӧгӧрвоны менсьым комиӧн видзаасьӧмсӧ. Коми челядь рочасьӧны, полӧны чужан кывйысь. И тайӧ зэв омӧльтор! Дерт, орчча регионъясын тадзи жӧ. Весиг Удмуртияын татшӧмыс эм. И тайӧ сёрниыс зэв ёсь. Комилы колӧ майшасьны. Ме думысь колӧ коми филология кафедра паськӧдны, восьтны выль специальностьяс, кыдзи Удмуртияын чужан кыв велӧдӧны мукӧд кывкӧд ӧттшӧтш. Позьӧ велӧдны, шуам, коми да англия кывъяс, либӧ финн-йӧгра кывъясысь кутшӧмӧскӧ. Тадз позяс и унджык абитуриентӧс ышӧдны. Финн Нико Партанен Сыктывкарын пыр сёрнитӧ комиӧн, лавкаын кӧть кӧні. Но этша пӧ кӧн кылан мича коми кыв, весиг пӧ ачыс комиыс яндысьӧ чужан кывсьыс. — Мый тайӧ? — шензьӧ Нико. — Мыйла челядь вочавидзӧны рочӧн, кор бать-мамныс юасьӧны комиӧн? Бать-мамныс висьталӧны, мый челядь дугдісны сёрнитны комиӧн садйӧ мунӧм бӧрын. Сідзкӧ детсадсянь нин дугӧдчам чужан кывйысь? Или школасянь? Кӧні мытшӧдыс? Гашкӧ, миян сайын ставыс? Гашкӧ политика тайӧ? Роч челядьлы, ме думысь, тшӧтш колӧ велӧдны коми кыв, мед кӧть муртса гӧгӧрвоны. Но комияслы чужан кыв колӧ велӧдны пыдісянь, вӧдитчыны сыӧн быдлаын. Суомиын миян эмӧсь жӧ кык официальнӧй кыв — финн да швед. Ставӧн велӧдӧны найӧс школаын. Ме велӧді жӧ швед кыв, быдса квайт во. Ог сёрнит зэв бура, но гӧгӧрвоа да верма вочавидзны. Университетын ме велӧді Войвыв саам да Сколтскӧй саам кывъяс. Ме думайта, мый колӧ тӧдны кывъяс, кутшӧмӧн странаын сёрнитӧны. Дерт и миян тшӧтш эмӧсь мытшӧдъяс, уна студентъяс лёка велӧдӧны швед кыв. Ме дышӧдчи жӧ, сиктын швед кывйӧн эз сёрнитны да думайті, мый оз ков. Хельсинкиын, дерт, унджыкӧн сёрнитӧны. [Эдуард ПИМЕНОВ] {Оксана Гудырева @ Мед збыльмасны кӧсйӧмъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} МЕД ЗБЫЛЬМАСНЫ КӦСЙӦМЪЯС Лунпасысь листалам лун бӧрся лун, бӧрӧ кольӧны вежонъяс, тӧлысьяс. Ӧдйӧ лэбӧны вояс... Удж сайын ог и тӧдлӧй, кыдзи пӧрысьмам. Кӧть эськӧ абу на окота сылы сетчыны, но ӧкмӧм арлыд век жӧ босьтӧ ассьыс. Тадзи вӧлі и пыр лоас. Сӧмын ӧтитор майшӧдлӧ, мый олӧма мортыд тшӧкыдджыка нёрпалӧ, вын-эбӧсыс абу нин томлӧн кодь... Но ми, челядь, томулов, канму, кутам кӧ бура тӧждысьны на вӧсна — нэмныс нюжалас, кыласны асьныссӧ коланаӧн. Томыдлы ӧд верстьӧыд ёна на и колӧны! Коді велӧдас-туйдас, сетас бур сӧвет? Дерт жӧ, олӧма морт! Сійӧ вуджӧма том кадсӧ, уджалӧма-мырсьӧма, панялӧма соласӧ и юмовсӧ, аддзылӧма бурсӧ и лёксӧ, шогсӧ и гажсӧ... Талунъя том йӧз оз ыштыны водзмӧстчыны. Наысь медводзынӧсь пенсионеръяс да ветеранъяс. Зіль олӧмаӧс аддзам быдлаысь: и кӧні пуӧ удж, и кӧні горалӧ гаж. «Ӧзйӧны» найӧ, кытчӧдз кок йывсьыныс оз усьны. А аскинас — выль лун, выль тӧждъяс... Зэв тӧдчана, мый олӧма йӧзлӧн эм асланыс юрнуӧдысьяс, найӧс котыртысь ышӧдысьяс. Сідз, кызвын сикт-грездын уджалӧны ветеранъяслӧн сӧветъяс. Тайӧ ӧтйӧза котыръясыс — сикт овмӧдчанінъясын медшӧр отсасьысьяс, водзын мунысьяс. Налӧн удж, майшӧдлӧмъяс да водзӧ кежлӧ могъяс йылысь миянлы висьталіс ветеранъяслӧн районса сӧветӧн юрнуӧдысь Николай Михайлович Казаков. — Талун районын ветеранъяслӧн 30 первичка, — шуӧ Н. Казаков. — На пиысь бура уджалӧны адзорӧмсаяс (веськӧдлӧ О. А. Кутькина), нёбдінсаяс (О. И. Макарова), шойнатысаяс (Л. С. Кучер), вомынсаяс (Э. А. Каракчиева). Медводзмӧстчысьӧсь — ыджыдвидзсаяс (Ю. М. Попова) да одыбсаяс (З. Г. Жижева). Сідзжӧ оз кольччыны мукӧдысь, сьӧлӧмсяньыс босьтчисны выльӧн на бӧрйӧм веськӧдлысьяс: Лӧкчимдінысь Е. А. Мишарина, Пӧдтыбокысь Н. Д. Казаринова, Приозёрнӧйысь Н. А. Богадевич, Важкурьяысь Н. М. Мишарина да Типӧсиктысь А. И. Панюкова. Кыдзи пасйим нин, сӧветын зільысьяс пыр медводзынӧсь и сикт олӧмын, и уджын. Налы кыкысь тшӧктыны оз ков: шуӧма кӧ — лоӧ вӧчӧма. Найӧ и мукӧдӧс ас дорас кыскӧны, а ӧтувнад уна пӧв кокньыдджык да вынаӧсьджык. Миян ветеранъяс да пенсионеръяс и уджалӧны бура, и шойччыны кужӧны пӧльзаӧн. Пукалӧмыд налы абу тырвыйӧ шойччӧм. Налы колӧ сьывны-гажӧдчыны да лы-сьӧм песны. Вот тайӧ пӧ збыльысь шойччӧм! Та могысь некымын во нин районын котыртлӧны ветеранъяслысь фестивальяс. Таво нуӧдісны Вермӧм да Олӧма йӧзлӧн лунъяслы сиӧм культурно-спортивнӧйӧс да культурно-туристическӧйӧс. Та йылысь тӧдмалӧмаӧсь кулӧмдінсаяс да тшӧтш кӧсйӧны котыртны-нуӧдны татшӧм мероприятиеяс. Кӧть олӧма йӧз и ыджыд арлыдаӧсь, но та вылӧ видзӧдтӧг, пырӧдчӧны спортивнӧй ордйысьӧмъясӧ. Спортыд пӧ оз лэдз пӧрысьмыны, содтӧ вынйӧр. Медым ӧта-мӧдсьыс не кольччыны, пенсионеръяс котыртісны спорт котыръяс. Одыбын, Ыджыдвиддзын, Пӧдтыбокын да Адзорӧмын эм волейбол командаяс. Мӧд во нӧшта кык сиктын лоас татшӧм жӧ котыр. Ӧта-мӧдкӧд аддзысьлӧмъяс дырйи и чужӧны выль мӧвпъяс да ыштӧмъяс. Со таво чукӧртчылӧмаӧсь пезмӧгса да вомынса, пӧдтыбокса да пӧддельнӧйса, типӧсиктса да висерса, ыджыдвидзса да выльыбса, и кӧрткерӧсса, адзорӧмса да пезмӧгса. Сора (июль) тӧлысьӧ кулӧмдінса ветеранъяс волісны Нёбдинӧ. А моз (август) тӧлысьын миян ветеранъяслӧн сӧветъясысь активистъяс ветлісны Кулӧмдінӧ. Николай Казаковлӧн висьталӧм серти, орчча районын пӧ бура нималӧны ветеранъяслӧн хоръяс. Найӧ весиг фестиваль котыртӧмаӧсь. Окота лои и миянын нуӧдны. Медводз пӧ котыръяс петкӧдчасны асланыс вожъясын, а сэсся медбуръясыс пырӧдчасны ордйысьӧмӧ. Артмас кӧ, Вермӧм лун кежлӧ пӧ урчитам. Неважӧн ӧткымын ветеранъяслӧн сӧветъясын вӧлі ыджыд мытшӧд торъя жыр кузя (аддзысьлӧм-чукӧртчылӧмъяс вылӧ). Надзӧникӧн, но тайӧ гӧрӧдыс разьсьӧ. Асланыс жыр лои Пӧддельнӧйса да Ыджыдвидзса сӧветъяслӧн. Выль воӧдз мойвиас пӧдтыбоксалы, сэсся и маджасалы. Ыджыд мог сулалӧ ветеранъяслӧн сӧветъяс водзын — томуловӧс патриотическӧя мывкыдсьӧдӧм. Водзті войнаса ветеранъяс аддзысьлісны школаын велӧдчысьяскӧд да сёрнитісны айму вӧсна тышын вӧрӧгӧс пасьвартӧм, чужан му дорӧ муслун йылысь. Ӧні, кӧні эз нин кольны война пыр мунӧм вӧвлӧм салдатъяс, томуловӧс туйдӧны-велӧдӧны война кадӧ тылын уджалӧмаяс. И кыдзи висьталӧны ныв-зонпосни, ветеранъяскӧд аддзысьлӧмъясыс налы колӧны: лыддьӧм история дорысь мӧрччанаджык, кор герой ачыс висьталӧ вӧвлӧмторсӧ. Сы мында буртор вӧчӧны ветеранъяс да пенсионеръяс! Налысь уджсӧ сӧмын синтӧм оз аддзы. Кодзувкотъяс моз мырсьӧны, асланыс югӧрӧн, шоныдлунӧн югзьӧдӧны-сӧвмӧдӧны олӧмнымӧс. А кыдзи ми, том йӧз, верстьӧ, найӧс пыдди пуктам? Овлӧ аттьӧавны вунӧдам, быттьӧ бур кывным жаль... Овлӧ отсӧг ог сетӧй... Районса ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысь висьталіс, мый коймӧд во сійӧ лӧсьӧдӧ «Старшее поколение» ним улын муниципальнӧй уджтас. Воддзаясыс сідзи и колины кабала вылын, эз пӧртсьыны олӧмӧ. Ыстысьӧны районын сьӧм абутӧм вӧсна. А ылӧсас матӧ 700 сюрс шайт и колӧ, медым уджаліс тайӧ уджтасыс. Гашкӧ, выль власьт и бергӧдчас олӧмалань да пуктас колана тӧжд ыджыд арлыда вӧсна. Эм эскӧм, мый отсӧг лоас. Мед эськӧ мӧд вося тшупӧда пас кежлӧ налы воас тайӧ бур юӧрыс. Пасъям, выль вося рака (март) тӧлысьӧ республикаса да районса ветеранъяслӧн сӧветъяс котыртчӧмсянь тырас 25 во. [Оксана ГУДЫРЕВА] {Татьяна Попова @ На дорӧ кыскӧ челядьӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} НА ДОРӦ КЫСКӦ ЧЕЛЯДЬӦС Тайӧ гижӧдын пасйышта аслам уджъёртъяс Вера Вацловасовна Агеева да Ольга Николаевна Каракчиева йылысь. Вера Вацловасовна уна во веськӧдлӧ «Карамель» йӧктан котырӧн. Тайӧ котырыс нималӧ миян район пасьтала мича, аслыспӧлӧс йӧктӧмъясӧн. Найӧ воысь воӧ шедӧдӧны медводдза местаяс. Сідз, 2009 воӧ Визинын лоины вермысьясӧн медводдзаысь районъяс костын нуӧдан «Магия танца» йӧктан фестивальын. Сэні котыр шедӧдіс кык нимпасын медводдза места. Вылӧ донъялісны «Карамельлысь» петкӧдчӧмсӧ и 2008–2010 воясся «Зимушка-зима» фестивальын. Сэки найӧ йӧктісны йӧзкостса йӧктӧм. А со таво муніс «Дерзайте, мальчики!» республикаса 5-ӧд фестиваль. Тайӧ конкурсӧ пырӧдчылӧны сӧмын зонкаяс: сьылӧны, лыддьӧны кывбур, йӧктӧны да сідз водзӧ. И бара на Вера Вацловасовналӧн быдтас Гриша Михайлов (9-ӧд классын велӧдчысь) босьтіс 3-ӧд места. Асланым велӧдысь котырлӧн сӧвет шуис, мый Гришалӧн нимыс пырас енбиа челядьлӧн Энциклопедияӧ. Пасъя, мый йӧктысь котырӧ пырӧдчӧны оз сӧмын посни челядь, но и гырысь томулов. Концертъяс дырйи ми нимкодясям Данилова чойясӧн, Юлия Латкинаӧн, Настя Пантелееваӧн, Ксюша Некрасоваӧн, Герта Елфимоваӧн, Диана Косолаповаӧн. Вера Вацловасовна велӧдӧ 50 гӧгӧр челядьӧс. Сылӧн быдтасъясыс велӧдчӧм помалӧм бӧрын босьтӧны тӧдӧмлунъяс культура колледжын хореография юкӧнын — тайӧ Маша Ширяева да Паша Елфимов. Тайӧ велӧдысьыс авъя, асьсӧ некор оз ошкы. Лыддьӧ, мый татшӧмӧн и колӧ лоны велӧдысьлы. Колӧкӧ та понда сылӧн абу ыджыд наградаяс. Но кыдз тай шулӧны, наградаыд аддзас геройӧс... И со тавося вӧльгым тӧлысьӧ В. В. Агеевалы сетісны Коми Республикаса велӧдан министерствосянь Почёт грамота. Нӧшта на пасъя мӧд котыр — «Вильыш позъясӧс». Наӧн веськӧдлӧ фольклор юкӧнӧн юрнуӧдысь Ольга Николаевна Каракчиева. Котырын ичӧт детинкаяс, 3-ӧд классын велӧдчысьяс. Кӧть и ичӧтӧсь на, а повтӧга петкӧдчисны юркарын «Дерзайте, мальчики!» фестивальын. Найӧ ливкйӧдлісны частушкаяс. Сиа детинкаяслы, медым налӧн водзӧ на ёнмис коми кыв дорӧ муслуныс да нӧшта унаысь на петкӧдчыны фестивальясын да концертъясын. Ольга Николаевна челядьӧс мывкыдсьӧдӧ 28 во. Зонпосни окотапырысь волӧны сы дінӧ тӧдӧмлунъясла. Бура уджысь сійӧс таво пасйисны «Почётный работник общего образования Российской Федерации» пасӧн. Ас да КРЦДОД-ын став велӧдысьяслӧн нимсянь пӧся чолӧмала тайӧ кык велӧдысьсӧ да сиа водзӧ вылӧ уна бур вермӧм да енбиа челядьӧс. [Татьяна Попова] {Ядвига Зелинская @ Озыр Лӧкчимдін енбиа войтырӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ОЗЫР ЛӦКЧИМДІН ЕНБИА ВОЙТЫРӦН «Край родной, ты дорог нам» — татшӧм ним улын ӧшым (декабрь) 4 лунӧ муніс гаж Лӧкчимдінса культура керкаын. Заводитчис сійӧ кужысь кияса войтырӧн вӧчӧмторъясысь лӧсьӧдӧм выставкасянь. Тыдовтчис, посёлокын олӧ уна киподтуя морт. Киӧн вӧчӧмторъяс выставка вылӧ вайӧмаӧсь школаса велӧдчысьяс, приютын быдмысь ныв-зон, а сідзжӧ торъя йӧз. Гаж вылӧ быд воысьлы вӧлі сетӧны карточка. Сы отсӧгӧн позис сетны гӧлӧс сьӧлӧм вылӧ воысь вӧчӧмторлы. Кывкӧртӧд вӧчигӧн лои тӧдса, мый медуна гӧлӧс войтыр сетӧмаӧсь социальнӧй приютлы. Мӧд места шедӧдісны школаысь 8 класса ныв-зонъяс (велӧдысьясыс — Р. В. Ларукова да Ю. Е. Киселёв). Вылӧ донъялісны посёлоксаяс Л. Е. Аникиналысь баддьысь вӧчӧмторъяс, Н. И. Букаревалысь. А. В. Ульныровалысь, Е. А. Мишариналысь мича вышивкаяс. Выставка бӧрын гаж котыртысьяс петкӧдлісны кыпыд концерт. Детсадысь, школаысь войтыр, «Реченька» ансамбль нимкодьмӧдісны видзӧдысьясӧс мича йӧктӧмӧн, мыла сьыланкывъясӧн, кывбуръяс висьталӧмӧн. А гаж помын сцена вылӧ петіс сикт овмӧдчӧминӧн юрнуӧдысь Ирина Ульнырова. Сійӧ аттьӧаліс артистъясӧс да кужысь кияса войтырӧс, козьналіс грамотаяс да козинъяс. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Лӧкчимдін.] {Василий Попов @ Петіс «Дым Отечества» небӧглӧн квайтӧд том @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ПЕТІС «Дым Отечества» НЕБӦГЛӦН КВАЙТӦД ТОМ Син водзын кык серпас: ӧтиыслы «арлыдыс» — 41 воысь унджык, мӧдыслы — 25 во сайӧ. ... Вои 1970 вося моз (август) тӧлысьӧ Кӧрткерӧсса школаӧ история да обществоведение велӧдысьӧн. И кӧть велӧд-чан во эз на заводитчы, тэрмася вӧлі удж вылӧ. Кор вои культура керка весьтӧ (сэні жӧ вӧлі пионеръяслӧн да школьникъяслӧн керка — В. П.), менӧ чукӧстіс нывбаба гӧлӧс. Видзӧда — мӧдӧд судтаса ӧшиньсянь мыччасьӧ Тамара Михайловна Хвастунова (сэки Минина), кодӧс тӧдлі пединститутын велӧдчигӧн на. — Пырав, пырав! — шуис сійӧ меным. И кӧть вӧлі зэв ёна тэрмася, культура керкаад пыри. «Тӧдмась, Василий Дионисьевич, — зэв нин официальнӧя шуис том ныв да индіс жырйын джаджъяс дорын сулалысь мужичӧй вылӧ. — Тайӧ — Анатолий Антонович Смилингис!» Веськыда шуа, ним-вичыс меным торъя нинӧм эз висьтав. Но дум вылӧ уси, мый буретш 1970-ӧд вося «Преподование истории в школе» журналын (тайӧ журналсӧ пединститутса история юкӧнын быть колӧ вӧлі судзӧдны — В. П.) казьтылісны СССР-са образованиеын зільысь отличник, чужан му туялысь А. А. Смилингис йылысь. Киасим, но эг куж мӧвпыштны, мый ме да тайӧ мортыс костын артмасны удж кузя топыд йитӧдъяс. Дерт, эз пыр ставыс вӧв шыльыд да бур. Казьтышта мӧд серпассӧ. Уджала «Звезда» газетын редакторӧн («главнӧй» кывйыс редактор водзас сэк эз вӧв — В. П.). Ачым абу, кыдзи шуласны, профессионал, да и уджалысьяс эз жӧ вермыны ошйысьны журналист дипломъясӧн. Дерт, эз ӧтчыд и эг кыкысь шыӧдчыв КПСС обкомӧ и райкомӧ отсӧгла. Но... И со ӧтчыд, 1986-ӧд вося моз (август) тӧлысьӧ, менам уджалан жырйӧ пырис том ань. Висьталіс ним-вич-овсӧ: «Анна Николаевна Сивкова, помалі журналистика факультет, мӧдӧдісны уджавны тіян редакцияӧ». Ме весиг шай-паймуні, ӧд некод эз юӧрт, мый редакцияӧ воас выль уджалысь. И со — диплома специалист. И кӧть уджыс вӧлі юр выв тыр (а кор редакторлӧн уджыс бырлӧ?) шуи аслым, мый медводз петкӧдла том аньлы юрсикт. Ачым матыстчи ӧшинь дорӧ и аддза — мунӧ Анатолий Антонович Смилингис. «Анна Николаевна, пӧжалуйста, матыстчыв татчӧ да видзӧдлы тайӧ морт вылас — оз ӧтчыд ковмы аддзысьлыны-паныдасьлыны сыкӧд». А сэсся Анна Сивковаӧс ме нуӧдлі «Шогсьысь мам» комплекс дорӧ, ветлім М. Н. Лебедев гу вылӧ, юрсиктлӧн мукӧд тӧдчана да мича инъясӧ. Тадзи заводитчис Анна Николаевналӧн «Звезда» газет редакцияын удж. Дерт, эз вӧв ставыс лючки-ладнӧ, торйӧн нин вӧр промышленность да видз-му овмӧсын удж йылысь гижигӧн. Но пыр жӧ шуа, мый Анна бура кужис гижны страналысь, республикалысь, районлысь история да торъя йӧзӧс. И кыдзи сэк шуи, Анна Николаевналӧн топыд йитӧдъяс артмисны Анатолий Антонович Смилингискӧд. Коли кад. А. Н. Сивкова вуджис уджавны карӧ «Республика» газет редакцияӧ. Тайӧ петаслӧн лист бокъяс вылын «Дым Отечества» рубрика улын кутісны петны Коми му, нималана йӧз, войнаса да политическӧй репрессия йылысь гижӧдъяс. И воис кад, мый «Дым Отечества» ним улын кутісны лэдзны быдса небӧгъяс. Сійӧс дасьтысьнас лои миянлы бура тӧдса Анна Николаевна Сивкова. Кӧрткерӧсса шӧр библиотекалы 110 во тыран лун водзын буретш вӧлі «Дым Отечества» небӧглӧн квайтӧд презентация. Библиотекаӧ чукӧртчисны йӧз, кодъяслы абу веськодь пӧльяслӧн, батьяслӧн олан историяыс, сиктъяслӧн сӧвмӧмыс. И кор Анна Николаевна юаліс чукӧртчӧмаяслысь: «Коді снимайтчӧма небӧглӧн коркаас?», некод эз куж вочавидзны. А кутш бордъяс улын вӧлі — Анатолий Антонович Смилингис. Некымын кыв небӧглӧн квайтӧд петас йылысь. Воддзаяс дорсьыс ӧнія небӧг кызджык, быдса 928 лист бок. Кыдзи и пӧшти быд томын, эмӧсь гижӧдъяс и миян районса олысьяс йылысь. Дерт, ставсӧ лыддьӧдлыны он вермы, но некымынӧс казьтышта. «Казахстанцы в Корткеросе» (238–240 лист бокъяс). Сэні гижсьӧ, кыдзи Галина Даниловна Высоцкая веськавліс страналӧн ӧти пельӧссянь мӧдӧ , а сэсся овмӧдчис Кӧрткерӧсӧ. А кыдзи Кублицкий гозъя веськалісны миян районса Шойнаты сиктӧ? Йӧз, кодъяслы эськӧ и овнысӧ колӧ карын. Та йылысь тӧдмалан, кор лыддян книгаыслысь 235–238 лист бокъяс. Лыддьысьысь аддзас книгаысь уна йӧзӧс, кодъяс коркӧ овлісны либӧ ӧні олӧны районса сикт-посёлокъясын. Книгасӧ позьӧ босьтны районса библиотекаясысь. Презентация кыдзкӧ тӧдлытӧг вуджис юрсиктса библиотека восьтӧмсянь 110 во тыран лун пасйӧмӧ. Рытсӧ — кыпыд мероприятиесӧ — нуӧдіс Рита Александровна Мингелайте. А меным дум вылӧ пыр жӧ уси Кулӧмдін районса велӧдысь, Ленин ордена кавалер Наталия Семёновна Тимушева (ныв дырйиыс Попова). Сылӧн бать-мамыс овлісны Кӧрткерӧсын, и Наталия Семёновна ичӧт дырйиыс велӧдчыліс юрсиктса школаын. Велӧдысьлысь диплом босьтӧм бӧрын сійӧ вель уна во уджаліс Кӧрткерӧсса школаын да ӧтпырйӧ шӧр библиотекаын библиотекарӧн. [Василий ПОПОВ] {Ядвига Зелинская @ Приозёрнӧйса школалы — 55 @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ПРИОЗЁРНӦЙСА ШКОЛАЛЫ — 55 Неважӧн тшупӧда пас — 55 во — пасйис Приозёрнӧйса школа. Гӧсьтъяс воисны районысь, юркарысь. На лыдын и найӧ, кодъяслӧн велӧдан удж заводитчыліс тайӧ школаын: В. Т. Изъюрова, Т. М. Хвастунова, Н. Н. Омрейчик (ӧні уджалӧны Кӧрткерӧсса велӧданінын); В. А. Лукьянова, А. В. Терещук (Шойнатыса школаысь велӧдысьяс). Карысь волісны гозъя В. А. да Г. А. Добрыхъяс, Е. П. Тарасова да уна мукӧд. Окота пасйыштны и школаын талунъя велӧдысьясӧс. Тайӧ Л. Н. Гусева (уджалӧ завучӧн), А. А. Мишарин (нуӧдӧ физкультура урок), Н. Н. Перепелица (технология урок велӧдысь), В. П. Рассыхаев (ОБЖ велӧдысь). Ставныс найӧ татчӧс школаса вӧвлӧм выпускникъяс. Приозёрнӧйса школа — районса медбур велӧданінъяс пиысь ӧти. Тані зільӧ зэв ёрта, творческӧй котыр. Татчӧс челядь петкӧдлӧны бур тӧдӧмлунъяс уна сикас олимпиадаясын, эмӧсь шедӧдӧмъяс спортын, ныв-зон зэв киподтуяӧсь. Ёна жӧ и шензи, кор пыралі труд урок нуӧдан жырйӧ. Сэтшӧм мича уджъяс пуктӧмаӧсь выставка вылӧ. А велӧдӧ таӧ челядьӧс Н. Н. Перепелица. Ми верӧскӧд уджалім тайӧ школаын матӧ 19 во. Верӧс, Ю. Е. Киселёв, велӧдіс «Технология», а сыӧдз — уджаліс велӧдчанін кыпӧдӧм-стрӧитӧмын. Посёлок ӧні, дерт, ёна вежсис, тупкысис вӧр предприятие, оз тутсыны водзын моз вӧр кыскалан машинаяс. Но аддзысьлӧм дырйи унаӧн шуисны, мый Приозёрнӧйса школа — тайӧ миян томлун. Уна чолӧмалӧм да пӧсь кыв юргис школаын тайӧ лунӧ. Бур кывйӧн пасйис Н. С. Поповалысь, С. А. Белобородовалысь, Р. В. Степанцевалысь зільӧмнысӧ районса информационно-методическӧй кабинетын уджалысь Н. И. Ветошкина. Районса администрациясянь чолӧмалісны велӧдысьясӧс А. А. Барановская да Т. Г. Попова. Уна велӧдысьлы сетісны ошкана письмӧяс, грамотаяс. Чӧв-лӧньӧн казьтыштісны и найӧс, кодъяс мунісны таладор олӧмысь. Тайӧ школаын 55 воӧн вӧлі дас юрнуӧдысь. Меддыр уджалісны Р. В. Степанцева да Н. А. Морохина (бӧръяыс ӧні сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь). Бура дасьтысьӧмаӧсь школаса юбилей кежлӧ татчӧс велӧдчысьяс да велӧдысьяс. Петкӧдлісны презентация, концерт. Ыджыд аттьӧ ставсьыс, бур вермӧмъяс водзӧ вылӧ. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Снимокыс гижысьлӧн гортса архивысь. Приозёрнӧйса школа 1959-ӧд воӧ.] {Kodko @ Чинам... пыр чинам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-20.} ЧИНАМ... ПЫР ЧИНАМ Бӧръя 8 воӧн коми войтыр чинӧма 65 сюрс морт мында. Та йылысь висьталӧ 2002 да 2010 воясся йӧзӧс лыддьӧм. 65 сюрс морт — тайӧ кык Кулӧмдін район мында олысь. — Прӧчент серти миян воштӧмыс коми-пермякъяс да карелъяс мында. Кӧть и миянын коми кыв государственнӧйясыс ӧти, «Коми Республикаса государственнӧй кывъяс» йылысь Оланпас оз тырвыйӧ уджав. Та вӧсна колӧ вӧчны кывкӧртӧд, — висьталӧ общественник Ӧльӧш Рассыхаев. Перепись серти жӧ 30 сюрс воштӧмаӧсь карелъяс да коми-пермякъяс, 60 сюрс — мари, 85 сюрс — удмуртъяс, 100 сюрс — мордва (эрзя да мокша). Неуна содӧмаӧсь сӧмын хантъяс да ненецъяс. {Kodko @ «Звезда–2012» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-23.} «ЗВЕЗДА–2012» Газетын водзынджык юӧртлім нин, мый бура котыртӧма «Звезда» газет вылӧ мӧд волӧн медводдза джын кежлӧ гижӧдчӧм «Висер» сикт овмӧдчӧминын. Сідз, сиктса администрация ӧтвылысь том йӧзлӧн котыркӧд босьтчисны нуӧдны уна сикас акция да конкурс. На пиысь ӧти — «Звезда» йылысь медбур частушка гижысь» конкурс. И со тайӧ лунъясӧ редакциялӧн пошта кудйӧ воис нин некымын удж, на пиысь ӧтиӧс, Мария Елизаровалысь частушка, талун йӧзӧдам газет лист бокын. Лыддьӧй, ёртъяс, «Звезда» газет, Кыптас тіян ру и лов. «Аттьӧ» шуам гижысьяслы, Лыддям ещӧ на мӧд пӧв. Район пасьта «Звезда» газет Миян тані нималӧ. Мый кӧн вӧчсьӧ, кӧн мый выльтор — Ставсӧ сійӧ йӧзӧдӧ. Пошта вылын йӧзыс уна, Ставӧн газет гижӧны. «Звезда» газет абу дона, Сійӧс колӧ судзӧдны. Судзӧд да лыддьы «Звезда» газет и кутан тӧдны район олӧмын выльторъяс! {Геннадий Попов @ Висер вожӧ воліс «Би кинь» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} ВИСЕР ВОЖӦ ВОЛІС «БИ КИНЬ» «... Би кинь гажыс талун тан, Сё майбырӧй, Шондібан!...» (Г. Поповлӧн сьыланкывйысь) Ӧшым 19 лунӧ Ыджыдвидзса шӧр школаын вӧлі зэв кыпыд да гажа. Тані пасйисны челядьлӧн медрадейтана, республикаын петысь «Би кинь» журналлысь юбилей. Тайӧ югыд да мича, ныв-зонкаяслы муса да колана журналлы тыри 25 во. Волім да ӧтув гажӧдчим и ми, Одыбысь «Нюмсер» нима Шӧринса челядьлӧн «Ловъя ва» котырын сьылысьяс — Лиза Жижева, Катя Михайлова, а тшӧтш и гудӧкасьысьяс — Денис Михайлов, Лёня Попов, налӧн велӧдысь — Геннадий Попов. Ыджыдвидзсаяс ёна жӧ бура лӧсьӧдчӧмаӧсь-дасьтысьӧмаӧсь гӧсьтъяс воиг кежлӧ. Медводз зэв чӧскыда вердісны. А сэсся заводитчис и ачыс гажыс, кодӧс нуӧдіс школаса велӧдысь Эльвира Старцева. Ок и сьӧлӧмсянь гажӧдчисны быдмысь войтыр. «Би киньлы» сиӧм серпасъясӧн мичмӧдӧм школаса сцена вылын сьылісны сьыланкывъяс, лыддисны кывбуръяс, сизьдісны-йӧктісны кадриль. Весиг и аканьяслӧн театр петкӧдчис. И Кӧдзыд пӧль да Яга-баба волісны гаж вылӧ. А «Би киньыс», «Би киньыс»! Ок и збой да гажа зонка, сӧмын и шуркъяліс-котраліс челядь пӧвстын. Отарӧ пыр ӧддзӧдіс кыпыд гажсӧ. Ми, Одыбсаяс, эг жӧ кольччӧй. Сьылім Г. Поповлысь «Би кинь» — муса ёрт» сьыланкыв да гудӧкасим. Тайӧ жӧ лунӧ гаж дырйи пасйисны и нималана кывбуралысь А. Мишариналысь юбилей — 65 арӧс. Александра Петровнаӧс тшупӧда пасӧн чолӧмалісны и гырысь, и челядь. Ӧд сылысь творчествосӧ тӧдӧны да пыдди пуктӧны быдӧн. Уна бур кыв да козин вичмис Александра Мишариналы сиктса, районса, республикаса войтырсянь, сылӧн гижан удж ёртъяссянь. Дона козинъяс тайӧ лунӧ вичмисны и ныв-зонкаяслы, кодъяс кутӧны топыд ёрта йитӧдъяс асланыс радейтана журналкӧд. На лыдын вӧліны и миян челядь. А гижӧд помын йӧзӧда ичӧтик кывбур, кодӧс сии «Би кинь» журналлы. Кыдзи Эжва юлӧн валы Некор, некор пом оз во. Сиам «Би киньлы» ми ставӧн — Овны уна-уна во. Мед жӧ мойдас, мед жӧ сьылас Югыд «Би кинь» миянлы. Быдмысь-сӧвмысь, нимкодясьысь, Коми парма пиянлы. [Геннадий ПОПОВ. Одыб сикт.] {Kodko @ Вылӧ донъялісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} ВЫЛӦ ДОНЪЯЛІСНЫ Ӧшым 19 лунӧ тшупӧда пас пасйис челядьлӧн «Би кинь» республикаса журнал. Тайӧ лунӧ ыджыд гаж котыртсьыліс Ыджыдвидз сиктын. Уна козин вайисны аскӧд журнал вӧчысьяс. Уна бур ёртӧс пасйисны Почёт грамотаясӧн, Аттьӧалана гижӧдъясӧн. Со и Одыбысь Геннадий Поповлысь гижан уджсӧ донъялісны вылӧ, пасйисны Почёт грамотаӧн. «Аттьӧ Коми Республикаса гижысь котырлы, «Би кинь» журналса главнӧй редакторлы менсьым гижан уджӧс пыдди пуктӧмысь», — висьталӧ Геннадий Попов. {Kodko @ Зільӧй, землякъяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} ЗІЛЬӦЙ, ЗЕМЛЯКЪЯС! Шуӧны, Выль во водзын, мый пӧ кӧсъян-мӧвпыштан, ставыс артмас-лоӧ... Сідзи лои и Ыджыдвиддзысь Панюковъяслӧн уна челядя семьяын. Эз чайтӧй и со тай! Выль вося гажлунъясӧдз на дорӧ волас Кӧдзыд пӧль. Сійӧ ваяс семъялы дыр виччысяна козин, мый йылысь найӧ важӧн нин мӧвпалісны! А заводитчис ставыс тадзи, тайӧ тӧлысьӧ бать-мам нёльнан челядьыскӧд ветлісны Усинскӧ том семьяяслӧн «Сьыланкывъя олӧм» конкурс вылӧ. Панюковъяслӧн семья бура петкӧдчис да вермис «Медся патриотическӧй семья» нимпасын. Найӧ петкӧдлісны ассьыныс ордпу, ордйысисны творческӧй конкурсъясын, сьылісны семьялысь кып (лӧсьӧдӧмаӧсь Нёбдинса Витторлӧн «Сьӧлӧм сьылӧм» кывбур серти). Конкурс котыртысьяс кӧсйисны пасйыны вермысь семьяӧс дипломӧн, пылесосӧн да ноутбукӧн. Но ыджыд семьялы ноутбук оз ков. Налы бурджык — стационарнӧй компьютер. Пасъям, бать Михаил Дмитриевич — 34 арӧса кочегар. А мам Наталья Ивановна — ки пом удж вӧчӧ. Челядь — коді мыйӧ ылалӧмаӧсь. Медыджыд Дмитрий велӧдчӧ 8-ӧд классын — спортсмен, 6-ӧд классын велӧдчысь Настя сідзжӧ радейтӧ спорт да сямлун-тӧдӧмлун сӧвмӧдан мероприятиеяс, 5-ӧд классын велӧдчысь Никита кутчысьӧ жӧ дзоньвидза оласногӧ. А детсадйӧ ветлысь Софья таво медводдзаысь петіс сцена вылӧ. Налӧн кӧсйӧм йылысь тӧдмалӧм бӧрын конкурс дасьтысьяс примитісны вӧвлытӧм шуӧм: вежны ноутбук компьютер вылӧ. Но сэки Усинскын «машина» эз вӧв. Сійӧс вайисны корӧм серти. Та вӧсна ӧшым 29 лунӧ Ыджыдвиддзӧ локтасны Коми Республикаын юӧра технологияяс каналан веськӧдланін петкӧдлысьяс, медым козьнавны семьялы дыр виччысяна, заслужитӧм козин. Зільӧй, землякъяс! [Районса администрацияысь пресс-служба.] {Kodko @ Медуна вермысьыс Одыбысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} МЕДУНА ВЕРМЫСЬЫС ОДЫБЫСЬ Таво «Звезда» йӧзӧдліс «Ме коми. Тайӧ бур» ним улын конкурс. Сыӧ пырӧдчисны коми кыв вылын гижысь районса ныв-зонпосни, том улов да верстьӧ йӧз. Конкурслӧн вӧлі некымын нимпас. Ставнас воис 100 сайӧ удж. На пиын и гижӧдъяс, и серпасъяс, и киӧн вӧчӧмторъяс... Жюри, кытчӧ пырисны газетын уджалысьяс да «Коми войтыр» ӧтмунӧм районса юкӧнӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева, вӧчисны конкурслы кывкӧртӧдъяс. Сідз, «Ме коми. Тайӧ бур» нимпасын 1–3 местаяс босьтісны Типӧсиктысь Татьяна Тюрнина, Одыбысь Иван Жижев да Одыбса шӧр школа, кытысь воис медуна гижӧд тайӧ нимпас серти. «Олӧм пу» нимпасын вермисны Одыбысь Степан Михайлов, Ыджыдвиддзысь Вика Макарова да Ыджыдвидзса шӧр школа. А Шойнатыысь Виктория Попова да Анна Макарова, тшӧтш и Шойнатыса шӧр школа лоины медбуръясӧн «Олӧ орччӧн» нимпасын. Та кындзи, медмичаа серпасасьӧмаӧсь Одыбысь Аня Подорова, Кӧрткерӧсысь Ярослава Ракина да Анна Юдина. «Ки помысь вӧчӧмторъяс» нимпасын вермисны Одыбысь Женя Подоров, Адзорӧмысь Лиза Мальцева да Кӧрткерӧсса школаысь 2 «а» классын велӧдчысьяс. Гырысьяс пӧвстын снимокъяс медуна ыстісны Кӧрткерӧсысь Дмитрий Бутиков да Пӧддельнӧйысь Валентина Падалко. На пиысь вермысьӧн лои юрсиктса снимайтчысь. Аттьӧалам конкурсӧ став пырӧдчысьсӧ ыштӧмысь. Быд вермысьӧс редакция пасъяс козинӧн. Лыддьӧй «Звезда» газет, кутам и водзӧ йӧзӧдны выль конкурсъяс. {Александр Панюков @ Ӧтка пӧрысьлун @ очерк @ Звезда @ 2011-12-26.} ӦТКА ПӦРЫСЬЛУН Литература-художествоа очерк Паськыд, кыз плакаясысь вӧчӧм ӧдзӧс воссьӧ сьӧкыда. Керкасьыс ӧвтӧ шомыс дук. Кок улын дзуртӧ костасьӧм джодж. Сьӧдасьӧм пӧтӧлӧксьыс кадысь-кадӧ мыйкӧ киссьӧ. Пач водзын потш да пӧв помъяс, чаг, сюмӧдторъяс. Пызан вылын мыськавтӧм тасьті-пань, тыртӧм сулеяяс, джынъялӧм табак осьмушка, вижӧдӧм газет торъяс... Керкаса кӧзяйкаыс ыж ку пасьӧ гартыштчӧма, йӧжгыльтчӧмӧн куйлӧ паччӧр вылын. Дыр видзӧдӧ. Пуксьӧ лабич помӧ. Косялӧ газет тор да гартӧ чигарка. Озтӧ. Кыскыштӧ тшынсӧ. Кольчаясӧн, кольчаясӧн лэдзӧ вомсьыс. Карснитӧмӧн сьӧлыштӧ джоджас. Курган гӧлӧсӧн шуыштӧ: — Ловъя пи, чой-вок дырйи тадзи лоӧ овны. Налы карад, небось, бур, некутшӧм тӧжд абу... Пес ни ва оз ков пыртны. Здук-мӧд мысти нывбаба вештыштіс пызан шӧрланьыс тасьті-паньсӧ, пинжак сос помнас чышкыштіс пызан помсӧ. — Пызан вылыс кос. Тетрадьыд оз кӧтась... Менам ӧтка олӧм йылысь ӧд локтін гижны, — юалігмоз шуліс сійӧ. — Пыравлі и кӧсйысьлі волыны. Отсала, гашкӧ, гижӧдсӧ йӧзӧда газетад да, — пызан дорас матыстчигмоз шуала ме. — Ог тӧд кутшӧм артмас. — Артмас, артмас, гижныдтӧ ӧд кужан. Уна висьт тэнсьыд лыддьывлі и ӧні на лыддьывла, — шуалӧ нывбаба. — Унатор тӧда, а сэсся на кутшӧм сюрӧ бумагаяс эмӧсь. Эстӧн пач водз дор джаджъяс кыз дӧра пытшкӧ гартыштӧма. Фотографияяс на со стенас рама пытшкас ӧшалӧны. Ай-мамлӧн, менам, чой-воклӧн олӧм йылысь жӧ висьталӧны. Гортад гижны босьтлыны верман джаджъяс куйлысь бумагаяссӧ и. Тані лолыд оз шед. Асмогасян дукыс пӧдтас. — Кодкӧ ӧд отсалӧ жӧ?! — Туй мӧдарас керкасьыс олӧма нывбаба волывлӧ. Асмогасян ведрасӧ петкӧдӧ. Лавкаысь нянь, тшай-сакар вайӧ, пес пыртлӧ. Сы отсӧгӧн жӧ кувны горт вӧчӧді. Посводз помас сувтӧдӧма. Джодж дӧраӧн вевттьӧма. Петігад видзӧдлы. Кӧсъян кӧ керка-картанымӧс кытшовт. Ветлӧдлігкостіыд аслам олӧм йылысь магнитофоныдлы висьтала. Сійӧ бергалӧ, а ме висьтала. Уна во олігад быд пӧлӧсторъяс велалан. А тэ бумага вылӧ нин гижан, и дась гижӧдсӧ волан да лыддян... Аслам магнитофоныс, пилӧн, дерт, вӧвлі, кӧнкӧ гӧбӧчын куйлӧ. Жугалӧма, дерт. Кыз егыр-сирӧд керъясысь лэптӧм, дзик луньланьӧ видзӧдысь ӧшиньяса керкаыс сулалӧ Важ Эжваӧ визувтысь ёльыслы воча. Чизыр кӧдзыд тӧвъясысь, лым-зэръясысь, гожӧмъяснас сотысь шондісьыс уна дас во сайын пӧрӧдлӧм керъясыс дзормӧмаӧсь, рудов-гӧрд рӧмаӧсь. Керкаыс кык вежӧса. Рытывлавывсаыс чулана. Дас ӧкмысӧд нэм помланьыс Прокӧ Яре лэптылӧма. Кыз тьӧскӧн вевттьӧма, жӧлӧбавлӧма. Кильчӧ вылас каян поскыс вежнясьӧма. Стен бокас везгӧдӧма кӧлуй ӧшлыны зіб-потш. Ӧшиньясыс чусмӧмаӧсь, видзӧдӧны жугыля. Керкасӧ помечӧн лэптылӧмаӧсь. Сэки во кежлад сизим керйӧн сетлӧмаӧсь. Сизим керсьыд керкаыд, дерт, эз артмыв. Сэки выль керка лэптысьлы ас сиктсаыс керъяссӧ сетлісны. Ӧтув жӧ и тшуплісны да нитш вылӧ лэптісны (помочь). Эз кӧ помечӧн чукӧртӧм керйыс тырмыв, тэчсьӧмӧн ньӧблісны лесничестволысь содтӧд пу. Прокӧ Ярӧлы вокъясыс отсалӧмаӧсь. Вит вок тэчсьӧмӧн вӧрсӧ ньӧбӧмаӧсь. Егыр вӧрсӧ сиктас олысь лесникыс индӧма. Пӧрӧдтӧдзыс быд пу пасйӧма. Конӧ Иванлы бур вӧр индӧмсьыд Прокӧ Ярӧ вит пуд нянь да кык ыж сетӧма. Выль керкаӧ овмӧдчан лунӧ усьтӧдзыс вина-сурӧн юктӧдӧма. Гӧтырсӧ Сопрон Аннаӧс бӧрӧн петмӧныс жӧ вердӧма-юкталӧма. Сопрон Аннаыд праздник лунъясад тані жӧ сёйӧ-юӧ, гажӧдчӧ. Прокӧ Ярӧлысь содтӧд вот перйӧ. Пос помсяньыс горзӧ: «Тӧда, тӧда кертӧ гусьӧн вайӧм йывсьыд. Верӧслы удта...». Сэки ставӧн повзьӧны. Лесниклысь гӧтырсӧ енув пельӧсӧ пуксьӧдӧны. Медчӧскыд вӧлӧгасӧ, няньсӧ пызан вылас лэптӧны. А сійӧ ыждалӧ, аскуртӧ да суртӧ оз ю. Водка корӧ. Кабакыд миян Эжва сайын Пӧддельнӧйын вӧвлі. Пырысьтӧм-пыр он судзӧд. Сопрон Анналы да Конӧ Иванлы лачаӧн батьӧ жытникын томан сайын видзліс. Сэки став пӧлӧс донаторсӧ жытникъясас томан сайын видзлісны. Томансӧ сиктса морт жӧ и дорліс. Кодкӧ кӧ гусясьліс дорччысьыскӧд сёрнитчӧмӧн жӧ. Овліс, дерт, и томансӧ жугӧдӧмӧн пыравлісны. Но зэв шоча, гежӧда. Тусьтӧ жытникас пыравтӧг гусявлісны жӧ. Жытник джоджсӧ йӧртӧд весьтӧдыс напаръяӧн розьӧдлісны. Сю тусьыс розь пырыс гусясьысьыслӧн мешӧкас и лэччыліс. Пырджык ӧти морт тадзисӧ гусясьліс. Жытник Коляӧн шулісны сійӧс. Миянлысь гусявлӧма жӧ пуд кымын. Йӧзасьӧма да унасӧ абу удитӧма мешӧкас лэдзны. Сопрон Аннасӧ, Конӧ Ивансӧ, дорччысь Сава Максим Васьсӧ ме помнита на. Ме ӧд сар дырйи на чужлі. Прокӧ Ярӧлӧн да Исак Елелӧн мӧд кагаӧн лосьӧма. Исак Еле гидын идзас вылӧ чужтӧма. Керкаад оз вӧлӧм позь чужтысьныд. Кагаыд, выльӧн чужӧм лолыд пӧ мӧд мирысь локтысь лов. Пывсянын кагатӧ чужтылӧмаӧсь жӧ. Ӧдя чойӧс сэні чужтӧмаӧсь. Исак Елеыдлӧн первой пи чужлӧма. Зэв уна ош сійӧ воас вӧлӧма (1902 во. — А. П.). Ошкыс быдлаын: и видз вылын, и вӧрын, и ю дорын, и му вылын. Гортса пемӧсъястӧ косявлӧма. И вӧлӧм оштӧ кыйысьлы премия сетӧны. Вӧлӧсьтса правлениеад, а сэки сиктсӧветъясыд абу вӧлӧмаӧсь, колӧ вӧлӧм вайны ошкыслысь, кӧиныслысь кыкнан пельсӧ да бӧжсӧ. Гижасны бумага и сетӧны сьӧм. Энь оштӧ кыйӧмысь дас шайт вӧлӧм сетӧны. Тадзи бырӧдӧмнад ош-кӧиныд абу этшаммӧма да корлӧмаӧсь весиг салдатъясӧс. Но найӧ абу локтӧмаӧсь. Тіянӧдз, зыряналӧн оланінӧдзыд пӧ вывті ылын, уна кад вошас подӧн восьлалігад. Сэсся ядӧн кӧсйылӧмаӧсь бырӧдны. Зелльӧсӧ яй тор пытшкӧ пуктӧны да вӧрӧ, видз-муяс вылӧ, ю доръясӧ шыблалӧны. Гоз-мӧд ош сӧмын и пагавлӧма. Вӧралан понъясыд унджык кулӧма. А понтӧгыд звер-пӧткатӧ он кый. Батьӧ сэсся понсӧ Дереваннӧйысь кукань вылӧ вежӧма. Но вӧравнысӧ абу и удитӧма. Япониякӧд война вылӧ нуӧмаӧсь. Китай му вылын Маньчжурияын воюйтӧма. Морӧсас Георгиевскӧй крестӧн, «За войну с Японией», «За поход в Китай» медальясӧн гортӧ локтӧма. Наградаяссӧ ме аддзылі на. Водз пиньясыс батьлӧн эз вӧвны. Пельпебельыс кисьтӧма. Роч кывтӧ оз вӧлӧм гӧгӧрво да сы вӧсна. Медсясӧ кутшӧм коктӧ колӧ лэптыны. Гӧгӧрвоӧдӧм могысь веськыд кокас турун, шуйгаас — идзас кӧртавлӧмаӧсь. Тадзи жӧ и киясас. — Юаланныд, кӧнӧсь ӧні батьлӧн наградаясыс? — Педер вок ордын, Сыктывкарын. Висьтавлі ӧд нин... — Педер вок ордад ме пыравлі жӧ. Зэв ыджыд керкаын, мӧдӧд судтаас оланіныс. Керкаыскӧд орччӧн кык судта пывсян, сур вузаланін. Пӧсь и кӧдзыд ва локтӧ. Ванна и душ эм. Шоныдыс трубаяс пыр жӧ локтӧ. Керка улі судтаас магазинъяс. Сёян-юан, кӧм-пась, быдсяма юанторсӧ, шылльӧ-мылльӧсӧ вузалӧны. Ме дырйи Педерыд телепон пыр коньяк сулея, дона калбас да чери корис вайны. Здук-мӧд мысти и вайисны. Сьӧмсӧ гӧтырыс сетіс. «Сдачаыс оз ков», — шуис. Гӧтырыс орчча керкаысь нывбаба. Педерлӧн мӧд гӧтыр нин. Первойыс Граша нима вӧлі. Зэв лёк нывбаба. Асланым сиктысь жӧ Ион Аипаллӧн нылыс. Керканыс Нюрвыв грездын сулавліс. Батьсӧ кулакавлісны. Кытчӧкӧ Устюг кар дорӧ нулісны. Бӧрсӧ эз и волы. Озырлунсӧ пинясьӧмӧн-тышкасьӧмӧн чукӧртісны. Нывсӧ нӧйтӧмӧн жӧ и быдтісны. Лёк оласног ныв пытшкад сӧвмӧдӧмаӧсь-пестӧмаӧсь... Лёк мортӧн и нылыс лоӧма. Мый кӧдзӧмаӧсь, сійӧ жӧ и вундӧмаӧсь. Миянӧ волӧмныс зык-шумӧн жӧ и помасьлывліс. Сэки ӧд морттӧ удж серти донъявлісны. Пызан саяд удж серти жӧ и пуксьӧдлісны. Дышӧдчысьтӧ медбӧрын, пызан помас либӧ пач водз дорас залавка вылас вердлісны. Миянсянь куим керка кост керкаын дас ӧти морта семья овліс. Медічӧт писӧ пызан вылас пуксьӧдлісны. Сійӧ видзӧдіс панясьысьяс бӧрся. Водзджык паньыштысьсӧ ӧлӧдліс. «Но-ко, кисӧ песовт, паньсӧ нетшышт! — сэки горӧдліс батьыс Ӧвер Трӧш. — Удж вылын, а оз пызан сайын панйысьлы-ны. Ытшкигад медбӧрын, сёйигад — медводзын. Пызан сайысь весась!». Унаысь татшӧм серпассӧ ачым аддзывлі на ордӧ петавлігӧн. Гортын ай-мамлы висьтала, а найӧ менӧ на и пиняласны. Шуасны, сідзи пӧ и колӧ вӧчны. Дыштӧ пӧ меддышыс и вердӧ. Пызан саяд сёйӧм сертиыд жӧ пӧль-пӧчным морттӧ донъявлӧмаӧсь. Морттӧ удж вердӧ. Ӧнія том йӧзыд удж дорад кӧдзалӧмаӧсь нин. Ытшкыны-куртны, гӧрны-кӧдзны оз нин кужны, няньтӧ пӧжавны оз сяммыны. Пызь мешӧк дорас тшыглы куласны. Дарья пӧль-пӧчыс, ай-мамыс моз жӧ и оліс. Батьыс, пыр кутшӧмкӧ кипом удж вӧчис: то чуман-туис, то гымга, то гӧлик вӧчис, кулӧм-ветель кыліс, пыж вӧчис-дзижаліс. Дарья узьӧ на, а сійӧ чери кыйны нин ветлӧма. Ыджыд чуман тыр вайӧ. Мамыс пыр жӧ печкис, стан вылын дӧра кыис. Дарья кысьыныс мамыслысь велӧдчис. Дзоля дырсяньыс видз-му вылын уджаліс. — Коранныд колхоз-совхоз дырся вояс йылысь висьтавны? — Кора, кора. Торйӧн нин ӧтувъя овмӧсъяс котыртӧм йылысь. — Висьтала, висьтала. Ӧні на ставыс син водзын. Макар-Керӧсад колхозтӧ 1930 воын лӧсьӧдісны. Мӧс, вӧв, ыжъяс бать-мамкӧд нуим. Гожӧм буретш вӧлі. Куканьяссӧ видзны ёль саяс торъя йӧр вӧчисны. Йӧртім сэтчӧ и кукнымӧс, а сійӧ баксӧ. Ми мамӧкӧд бӧрдам жӧ. А мӧсъяссӧ ыджыдджык керкаясӧ карта выланыс йӧртім! Вӧвъясыд лун и вой лудынӧсь, йирсьӧны. Сэсся кык-куим воӧн ӧтувъя скӧтыдлы картаяс да гидняяс лэптісны. Гезсӧ кыисны колхоз муяс вылас быдтӧм шабді да пыш кудельысь. Кӧнтусьысь вый вӧчисны. Вый вӧчан машинаыс колхоз амбарас и сулаліс. Зэв чӧскыд вый артмыліс. Колхозыс жӧ и мӧс выйтӧ вӧчаліс. Сепаратор пыр йӧвсӧ лэдзлісны, сливкисьыс вый сэні жӧ вӧчлісны. Мазіясӧс видзлісны. Ӧні на омшанник местаясыс тӧдчӧны. Омшанникас тӧвйӧдӧм мазі позъяссӧ тулыснас муяс дорас петкӧдлісны. Няньыд, картупельыд, капустаыд зэв бура быдмылісны. Во помас нянь, картупель, ма, вый, турун, идзас, капуста, сёркни сьӧм удж лун серти юклісны. Миян кыкнан амбарас йӧртӧдъясыс няньнас тырлісны. Кӧнтусь выйыс во быд тырмыліс. Эз кӧ войнаыд ӧзйы ӧні на йӧзыд зэв бура олісны. Война ӧзйӧм йылысь юӧрсӧ колхозса правлениесянь вайисны. Шондіыс вӧр пуяс весьтас нин вӧлі. Ме буретш ёль дорын кӧлуй пожъялі-нӧшалі. Колхозын уджалӧм бӧрын нин песласи. Сиктас горзӧм, бӧрдӧм шыяс кывны кутісны. Гортӧ пыри. Бать-мам керкаынӧсь. Ен водзӧ лампадка ӧзтӧмаӧсь. Юрбитӧны. «Пушка-пуля улӧ пӧ зэв унаӧс нуасны, — шуалӧны гозъя. — Педернымӧс тшӧтш жӧ нуасны». Прокӧ Ярӧӧс эз нулыны. Сизимӧд дас нин ӧд сэки тыртіс. Уджын вермӧм миянкӧд тшӧтш дорис. Колхозлы чери кыйис, вӧраліс, сьӧла-тар, звер куяс сельпоӧ сдайтіс. Йӧзсӧ вӧрӧгысь дорйысьны велӧдіс. Ӧнія ногӧн кӧ гражданскӧй оборонаын уджаліс-мырсис. Том йӧзӧс стройӧн ветлыны велӧдіс. Сэки ӧд ставнымӧс чужан мутӧ дорйыны велӧдлісны. Ель пӧлӧнас паськыд му вылас ыджыд бипуръяс ӧзтывліс. Еропланъяс сэтчӧ пуксьывлісны. Сыктывкарысь пищаля, наганаяс сэтысь чеччывлісны. Ӧти-кык морт сӧмын. Макар-Керӧссяньыд ӧд матын вайӧм йӧзлӧн спецпосёлокъяс вӧвліны. Быдсяма йӧзыс жӧ на пиын вӧлӧмаӧсь. Макар-Керӧссьыд, Эжолсьыд, Лаборомсьыд гоз-мӧдӧс вилісны. Певксяньыд Эжъес-ю пӧлӧн да веськыд визирка кузя сиктӧдзыс локлісны. Эжъес ёль дорын унджыкысьсӧ виавлісны. Ми пыр повлім пышъялысьяссьыд. Гожӧмбыд миян керкаяс дорті лунвыв, ёль сайланьӧ мунлісны пищаля-понъя йӧз кутавны пышйысьястӧ. Война бӧрас на тадзи вӧлі. Эжолӧ вотӧдз Эжва дорас вӧлі Сава Оньӧ Петырӧс виӧмаӧсь. Сиктаным виӧм морттӧ вайисны. Чужан керка дорас пельшер да врач вундалісны. Ачым аддзылі. Милицияыс сэні жӧ вӧлі. Гожӧм-ар видз-му вылын, тӧвнас Нам Вомынын, Чибъюын, Эжъесын, Уръёль дорын кер лэдзим. Тулыснас Эжъес-ю, Угдым-ю, ю кузя кылӧдім. Война кусӧм бӧрын кык во мысти деньгатӧ вежисны и карточкаяс серти нянь вузалӧмтӧ дугӧдісны. Няньыд вӧльнӧй лои. 1947 воын тайӧ вӧлі. Сійӧ жӧ воас суис зэв ыджыд лёктор. Июль тӧлысь заводитчигас чорыда пужъяліс. Нянь кӧдзаяс да картупель кынтіс. Июль тӧлысь помас мӧдысь на чорыдджыка кынтіс. Жебмӧм нянь кӧдзаястӧ да картупельтӧ бырӧдіс. А сентябрь заводитчигас лым усис. Кӧдздӧдліс кӧкъямыс градусӧдз. Воыс лои няньтӧм да картупельтӧм. Кач сорӧн нянь пӧжалім. Мӧстӧ видзим да йӧлыд кулӧмсьыд видзис. Нӧшта на быдсяма пӧлӧс быдмӧгсӧ сёйим-чукӧртім: азь, гӧньӧгум, куз, йигӧ кок (клевер), тшак, пув, льӧм да пелысь. Тулыснас ли сёйим. Зэв чӧскыд сёян лиыд. Ӧні оз нин тӧдны да висьталышта. Пес кералігад, а сэки пестӧ тулыснас заптывлісны, пожӧм кырсьтӧ кульыштан да лэчыд пуртӧн пу гӧгӧрсӧ вӧсньыдик вӧнь лентаяс вӧлалан. Ачыд пӧттӧдзыд сёян, туис тыр гортад нуан. Юмовтор пыдди видзан. Кыдз пуысь зарава вийӧдлім. Ведра тыръясӧн гортӧ вайлім. Зараваыс сакар-кампет пыддиыд жӧ и вӧлі. 1948 воын муад бокиысь вайӧм картупель сюялім. Зэв уна картупель воис. Кӧнтусьыд сійӧ воас зэв жӧ уна воліс. Кӧнтусь выйсӧ уджлун вылӧ ведра джын сетлісны. Ӧні кӧнтусьтӧ оз быдтыны. Дурмӧдчан быдмӧг пӧ сійӧ. А миян пӧль-пӧчьяс, ай-мам уна дас во кӧнтусьтӧ быдтылісны да некод эз дурмӧдчывлы. Шензьӧм босьтӧ. Мыйӧдз йӧзыс воисны. Том йӧзыдлӧн дум вылас абу му да видз, а вина-водка, кода сур, табак. Олӧмсьыс ставсӧ кӧсйӧны уджавтӧг куравны-апавны... 1949 воӧ медводдзаысь лэччылі Сыктывкарӧ. Вӧльнӧй няньла лэччылі. Сельпоад няньтӧ лимит серти пӧжавлісны да эз тырмыв. И ми, том йӧз на, нопъясӧн, мешӧкъясӧн, пестеръясӧн сӧвлывлім горув лэччысь «Бородино», «Коми колхозник», «Н. В. Оплеснин» нима пароходъяс вылӧ. Лун шӧр бӧрас вӧлі сӧлам, а мӧд лун шӧрланьыс Сыктывкарӧ воам. Ме, дерт, Педер вок ордӧ узьмӧдчывлі. Вежон нин на ордын ола. Педер-Глафира гозъя ыстісны пывсьыны. Петі пывсянсьыс, а сэні Шӧр-Керӧсысь Егор Ярӧ Яков меным и шуӧ: «С лёгким паром, Дарья Герасимовна!». А ме сійӧс материті. Понъялі. Шуи, мый мися, нимтчан. Рочнад ӧд ог куж вӧлі да сідзисӧ и артмис. Мӧдысь чипан кольк аддзи. Вузасьысьыс роч. Рочнад кольктӧ х..-ӧн шуам. И кора сылысь: «Дай меным дас х..». Ёна жӧ и сераліс вузасьысьыд ме вылын. Ӧд вӧлӧм колӧ шуны — «куриное яйцо-то дай». 1950 воын «Том вын», «Веж луг», «Гӧрд Керӧс» колхозъястӧ ӧтувтісны. Лои И. В. Сталин нима ыджыд овмӧс. Председательнас Кирӧ Митрей Никонорӧс индісны. А куим во мысти Сталиныд кулі. Ёна жӧ и бӧрдім. «Кыдзи нӧ странаад юралысьтӧгыд овны-вывны?», — лимзалігтыр шуалім. А вӧлӧмкӧ нимкодясьны колӧма. Во кык мысти поставкаястӧ чинтісны, а сэсся и дзикӧдз бырӧдісны. Хрущёв да Маленков дырйи татшӧмыс лои. А сэтчӧдзыс быд во 280 литра йӧв, порсь кучик джын, шабді, пыш, кудель, вурун, кукань поставка вылӧ вӧлі нуам. Бура уджалӧмсьыд, поставкаястӧ ас кадӧ мынтӧмсьыд козьнавлісны почёт грамотаяс. Со тай стенмас Ленин-Сталин мыгӧра бумагаясыс ӧшалӧны. — А водзӧ олӧмныд кыдзи муніс? Эн ӧд ставсӧ висьтав... Висьталан вӧлі, мый тюрьмаын пукавлін... — Эг кӧсйы висьтавны, но висьтала бӧрынджык. Висьтала, кыдзи вӧлі, а тэ журналист, гижысь, аслад кывъяснад нин гижан... Но кывзы, сідзкӧ, водзӧ. Во куим мысти кывсис, мый вӧлӧма коммунист партиялӧн кызьӧд чукӧртчылӧм. Сэні сёрнитӧма Хрущёв Микита. Бонзьытӧдзыс пинялӧма Висар Осип Сталинӧс. Уна-уна йӧзӧс пӧ сы понда мыжтӧг мыждӧмаӧсь, тюрмаясын видзӧмаӧсь, ссылкаӧ ыстылӧмаӧсь. И Коми муад тшӧтш... — А татчӧ, тіян Сторожевскӧй районаныд, ыстылӧмаӧсь жӧ?... — Ыстылӧмаӧсь, дерт. Спецпосёлокъясас ӧд ыстӧм-вайӧм йӧзӧс жӧ видзисны. А война бӧрас мукӧдӧс вайисны. 1946 воын Керӧс вӧрпункт воссис. Улыс и Вылыс Лаборомын вӧрсӧ лэдзисны. Сэтчӧ власовецъястӧ и вайлісны. Миянкӧд орчча керкаас Поликарп овліс. Улыс Лаборомас сійӧ дорччыліс. Керкаса кӧзяйкаыскӧд овліс. Сэки ӧд мужик уловыд этша вӧлі да унаӧн кагатӧ насянь чужталісны. Матренаыд чужтыліс жӧ. Зэв мича ныв быдмис. Поликарпыд велӧдіс миянӧс литовкаӧн ытшкыны. Татчӧ жӧ Кӧдзвылас Емель Гриша гозъя дорӧ волывлісны Тагильцев да Демерчан. Вӧрпунктас найӧ дольнӧй пилаӧн тьӧс пилитлісны. Нюрвыв грездас Артур нима морт овліс. Зэв бура скрипкаӧн ворсліс. Колхоз правлениеас йӧзыс эз тӧрлыны сылӧн ворсігас. Овлісны тані и китаечьяс. Зэв кузь пеля шапкааӧсь, сьӧд кузь кӧсаяса айловъяс вӧліны. Фокусъяс петкӧдлӧмӧн кынӧмпӧтсӧ корсисны. Сталин кулӧм бӧрад во мысти кымын унаӧс гортаныс лэдзисны. Поликарп, Артур, Демирчан и Тагильцев гортаныс жӧ мунлісны. Китаечьясыд наысь на водзджык мунлісны. Овліс тані и йӧй Володь. Выборъяс дырйи пырджык школаын бӧрйысьлісны. Йӧй Володьыд буфет жыръяс концерт петкӧдлывліс. Медбур петкӧдчӧмыс «Вальс под одеялом» вӧвлі. Ёна и серавлім. А ӧні телевизор пыр пӧ восьсӧн пасьтӧм мужикӧс да бабаӧс петкӧдлӧны. Кутчысьлӧмсӧ и окасьӧмсӧ, и ставсӧ мый мужик да баба костад овлывлӧ. Тьфу! Дзикӧдз нин йӧзыс йӧйтавны кутісны. Му вежӧмыд, тыдалӧ, регыд воас! Татшӧм мисьтӧм олӧмыд дыр оз вермы кутчысьныд! Йӧй Володьыд Важкуваысь вӧвлі. «Бородино» парокод вывсянь вӧлі код юра мужикъяс Эжваас шыбитӧмаӧсь. Вӧлі тайӧ 1960 воын. Буретш, сійӧ воас колхозъястӧ бырӧдісны. Керӧс сиктсӧвет улас пырысь колхозъяс пыддиыд лои «Сторожевскӧй» совхозлӧн юкӧн. Удждонсӧ сьӧмӧн мӧдісны мынтыны. Уджавны час серти. Дасын мунӧны, нёльын локтӧны. Прӧст кадсӧ кутісны вина сулея дорын коллявны. Няньтӧ сэсся дугдісны быдтыны. Йӧзсӧ му бердсьыс дзикӧдз нетшыштісны. Горбачёв дырйи олӧмыс дзикӧдз торксис: йӧзсӧ медъёна дӧзмӧдіс вина юӧм-кодалӧмкӧд тышыс. Дрӧжжитӧ дугдісны весиг вузавны. Няньтӧ кӧтны-ловзьӧдны нинӧмӧн лои. Вина юысьыс эськӧ и этшаммис, но лёкыс унджык лои. Горбачёв бӧрад олӧмыс дзикӧдз киссис. Ельциныд совхозъястӧ бырӧдіс. Сиктыс дзикӧдз киссис. Йӧзыс юсисны. Сикт кузяыс мунны он лысьт. Ме ог, дерт, ветлӧдлы, но йӧзыс и ачыд висьталан. Тӧдтӧм мортлысь сьӧм туй вылас пычкӧны... Вермасны на и вины. И збыль тыдалӧ му вежандырыд регыд лоӧ. Библияӧ пӧ тадзи гижлӧмаӧсь... — Сикт, колхоз-совхоз йылысь висьталан. Ас йывсьыд, Педер вок, Ӧдя чой, пи йывсьыд вунӧдін?! Тюрмаад ветлӧм йывсьыд и. — Педер вокыд карад поп-батьлӧн кулӧм бӧрас регыд и лэччывліс. 1930 воясӧ кымын. Поп-батьыс Йӧвлампей нима пӧрысь морт вӧлӧма. Водзын урадникавлӧма. Пиыс Ардалион Евлампиевич 1922 восянь 1927 воӧдз Макар-Керӧсса Вознесенскӧй вичкоын попӧн вӧлӧма. Вичкоыслы воча Макар-Керӧс ёль саяс джуджыд мыльк вылын оланіныс вӧлӧма. Поп керкаӧн шуисны. «1927 воас, — тадзи бать висьтавліс, — Ардалион попсӧ ылӧ муӧ нуӧмаӧсь». Поп керкасьыс семьясӧ вӧтлӧмаӧсь. Батьыс Евлампий Арсеньевичыс сэсся керкаысь керкаӧ ветлӧмӧн и олӧма. Прокӧ Ярӧ ордын сёйӧм бӧрын пывсьыны лэччӧма и кулӧма. Абу кывзӧма батьлысь, мый сёйӧм бӧрад пывсьынытӧ оз позь. Педер вокыд волывлігас сьӧм йылысь жӧ и сёрнитліс. — Сирӧд мыр кодь винёв ачыд, а нажӧвитны он сяммы! Пыр менсьым сьӧм пычкан! Сьӧм арталанінын кӧ уджала — сьӧм менам уна?! Абу, абу уна! — скӧрысь шуавліс сійӧ батьӧлы. — Сера дӧраысь дӧрӧм-гачӧн ветлӧдлан! Татшӧм кывъяс бӧрас кыптыліс зык-шум. Пинясисны ӧта-мӧдныскӧд бать да мам, вок да монь. Быдӧн мыйкӧ да мыйкӧ лыддис-арталіс. — Карад лэччыныд сапӧг, ной гач сетлі! — шуас вӧлі бать Педӧрлы, — ачыд сельсӧветын уджавлін, мый нажӧвитлін сійӧс и кокыштлін!... — Косьтӧм яй, сьӧла-тар, пирӧг-шаньга, мӧс вый нопъяныд тэчлі! — содтас вӧлі мам. — Ноптӧ лэччӧдны он вермӧй вӧлі... — Ме тіянлы сьӧм, водка, кода сур, кӧлач-преник, кампет, роч камаши вайлывлі, — лыддьӧдліс сэки Педер. — Новланторъяс на дай, — содтыліс гӧтырыс Глафира Аифаловна. — Гӧбӧчаныд сісьтанныд. — Жытникын видзам, жытникын! Бӧр колӧкӧ лэччӧд, — джоджас жытник ключсӧ швачнитігтыр крапкывліс батьӧ да петліс керкаысь. А мам сэки жӧ паччӧрӧ кайліс. Педер гозъя турки-тарки ӧдзӧсъяс крапйӧдлігтыр ушумгайтчылісны... Дарья дыр эз кӧсйы пӧрысьмыны. Но кад муніс и муніс. Оліс сійӧ кыдзи мукӧдъяс. Кызь квайт арӧсӧн верӧс сайӧ петіс. Но война эз сет ӧтлаын дыр овны. Фронт вывсянь ӧти письмӧ и воліс. Мӧдыс казеннӧй вӧлі. Дарья лун-лун уджаліс колхозын. Горт гӧгӧрыс бергӧдчис. Яков пиыс школаӧ, пӧль-пӧч дорӧ котраліс. Яковлӧн пӧльыс ставсӧ видзтыліс. Ёна скӧрмывліс, кор сійӧ юасьтӧг босьтліс сӧчӧн либӧ пуӧм картупель... Коркӧ ӧти татшӧм зык бӧрын Яков гортас лавка восьтіс. Гӧбӧч вылӧ каян пристук да пос вылас пукталӧма пуӧм да кын картупель, сёркни да морков, косьмӧм няньторъяс, кос тшак, кыддзысь пилитӧм гӧгыльяс. Ньӧбасьысьыслы вӧзйӧ. Картіӧн сюв каттьӧмысь ворсӧны. Ворссьысьыс сьӧмӧн, картупельӧн, сёркниӧн мынтысьліс. Локтас мамыс удж вылысь, а пачас нинӧм абу кольӧма. Яков ставсӧ вузалӧма, сёйӧма, дзебӧма. Дыр корӧм бӧрын мездыліс: «Коркӧ ӧд мынтысян жӧ!». Шум-зыкӧн колины вояс. Быдмис Яков, лэччис карӧ. Дарья овмӧдчис керкаас. Посводз вомӧныс вежӧса жырйын оліс Ӧдя чойыс. Чойяс важ моз эз лӧсявны. Зыксисны. Но сэки Дарья ён на вӧлі... Колхозын удж эз бырлы. Водз асывсянь сёр рытӧдз мырсисны. Омӧлик сёяннад эбӧсыд эз тырмывлы. Ӧтчыд ёль сайса му вылысь вундігас куим сю кольта гортас вайис. Паччӧр вылас косьтіс. Вартіс-тӧлӧдіс. Пу изкиӧн изіс. Мӧд асывнас няньыс пачас на пӧжасис керкаас пырисны колхозса председательыс, бригадирыс да погона морт. Гӧгӧр шобисны. Понятӧйыс пыдди Ӧдя чойыс вӧлі. Пӧжалӧм няньсӧ, кольыштӧм пызьсӧ сӧвтісны чуманӧ да сиктсӧветӧ нуисны. Сэні жӧ и допроситісны. Милиционерыс Стахиев наганнас повзьӧдліс, медым Дарья допрос гижӧдсӧ ӧдйӧджык кырымаліс. Сэсянь войнас Сторожевскӧ лэччӧдісны. Чижовкаӧ йӧртісны. Мӧд луннас жӧ и судитісны. Дас во ветліс тюрмаӧ. Сэні матькыны-ёрччыны, куритчыны, вина юны велаліс. Тюрмаас пукалігкостіыс ай-мамыс мӧдар югыдас мунӧмаӧсь. Неминучаыс суис некымын во сайын. Водз асывнас, кор дзурс пемыд на вӧлі кодкӧ таркнитіс ӧшиняс. Дарья сэки писӧ вӧлі, буретш, виччысьӧ. Уськӧдчис ӧдзӧсланьыс. Но крукасис. Усис да чегис коксӧ. Сэкисянь кӧстыль вылын вермӧ сӧмын ветлӧдлыны. Олӧ керкасьыс петавтӧг. Кор вермӧ кепысь-носки кыӧ, новланторъяс дзоньталӧ. А таысь нянь-сов, тшай-сакар вайӧны, пес пыртӧны. Ӧдя чойыс ас дорас босьтны оз кӧсйы. Тюрмаад ветлысьыд, вина юысьыд, куритчысьыд пӧ меным оз ков! Пиыд пӧ мед видзас-дӧзьӧритас! Торйӧн нин сьӧкыдӧсь Дарьялы вӧліны бӧръя воясыс. Нёль во сайын воліс Яковыс. Сёйис-юис, гӧститіс. Мамыслысь сьӧмсӧ тшынӧдіс. Мамсӧ пывсьӧдны эз лэччӧдлы. Поп-бать кулан пывсянад пӧ пывсян-мыссян да кувны верман! «Ме жӧ и мыжма! — шуаліс сэки пиыс. — Регыд карӧ лэччӧда. Сэні ваннаын, душ улын пывсян-мыссян». Но карса патераас сідзи эз и лэччӧд. Кык во сайын Ӧдя чойыс бокӧ мунӧма. Дарьяӧс ӧтнассӧ кольӧма. Чойсӧ удтӧмысь яндзим лоӧма да. Но регыд, тыдалӧ, кушмас уна дас во сайӧ егыр вӧрысь лэптылӧм керкаыс. Тыртӧммӧм керкаас, гашкӧ, локтас Ӧдяыс. И оз-ӧ ло сылӧн татшӧм жӧ шудтӧм ӧтка пӧрысьлуныс. [Александр Панюков] {Kodko @ Сӧвмӧ культура олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} СӦВМӦ КУЛЬТУРА ОЛӦМ Кольӧм лунъясӧ Ыджыдвидзса библиотекаын мунісны кыпыд аддзысьлӧмъяс коми кывбуралысь Александра Мишаринакӧд. Коймӧд да нёльӧд классын велӧдчысь ныв-зон лыддисны сылысь кывбуръяс. Бӧръя кадӧ кутіс сӧвмыны сиктын и культура юкӧн. Сідз, выль клубын котыртсьылӧны уна сикас рытпук, гаж. Неыджыд кадколастӧн Ия Попова нуӧдіс быдмысь ныв-зонкӧд «Ар», «Мамлӧн лун», «Хэллоуин» гажъяс. {Kodko @ Ставыс гажлунся пызан вылӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} СТАВЫС ГАЖЛУНСЯ ПЫЗАН ВЫЛӦ... Выль вося гажлунъяс водзын юрсиктын, а сідзжӧ районса сикт-грездъясын олысьяс вермасны волыны Кӧрткерӧсӧ видз-му овмӧсса ярманга вылӧ. Кыдзи и пыр ярманга паськӧдчас культура керкадорса эрд вылын. Вузӧсын лоӧ яй, йӧлысь вӧлӧга, пӧжас-нянь да мукӧд сёянтор. Ярманга мунас ӧшым (декабрь) 30 лунӧ, пекничаӧ. {Kodko @ Тӧвся радлун — лымйысь «кар» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} ТӦВСЯ РАДЛУН — ЛЫМЙЫСЬ «КАР» Приозёрнӧйын, посёлок шӧрын, вӧчисны лымйысь «кар». Сикт овмӧдчӧминлӧн администрация весьтын эрд вылын лӧсьӧдӧмаӧсь куим йи чой, сувтӧдӧмаӧсь коз пу. Таын водзмӧстчисны бать-мам да челядь, учреждение-предприятиеясын уджалысьяс. «Приозёрнӧй» сикт овмӧдчӧминса администрацияысь специалист Ирина Каракчиевалӧн висьталӧм серти, ныв-зонпоснилы да верстьӧлы радлун ваян уджӧ пырӧдчисны Александр Артамонов, Владимир Никитин, Олег Юшко, Эдуард Тийду, Ильхам Гарифзянов да мукӧд. Тайӧ лунъясӧ йи чойяс да коз пу дорӧ содтӧд вӧчасны лымйысь мыгӧръяс (фигураяс), мичмӧдасны-баситасны выль волӧн шӧр пас — коз. Лымйысь «кар» вӧчысьяс лача кутӧны, мый вӧчӧмторныс тӧвбыд нимкодьмӧдас посёлокын олысьясӧс. {Kodko @ Чолӧмаліс Республикаса Юралысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2011-12-26.} ЧОЛӦМАЛІС РЕСПУБЛИКАСА ЮРАЛЫСЬ Республикаса Юралысьлӧн коз дорын гажӧдчыны ветлісны миян районысь 8 велӧдчысь. Кыдзи висьталіс юркарӧ ветлан котырӧн юрнуӧдысь, велӧдӧмӧн веськӧдланінысь специалист Марина Надуткина, быд во тайӧ гаж вылӧ ыстам школаын медбур велӧдчысьясӧс, олимпиадаясын вермысьясӧс, спортын да культураын водзмӧстчысь ныв-зонкаясӧс. Таво сэтчӧ ветлісны Ичӧт Нобелевскӧй премия конкурслӧн медводдза тшупӧдын 3 лауреат да 5 велӧдчысь Керӧс вожысь. Медводз челядьӧс гажӧдісны ворсӧмъясӧн да коз гӧгӧр Кӧдзыд пӧлькӧд да Лымнывкӧд йӧктӧмӧн. Велӧдчысьясӧс чолӧмаліс Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер. Сійӧ сиис налы шедӧдны выль вермӧмъяс да бура коллявны каникулъяс. А сэсся челядьлы петкӧдлісны выльвося мойд. Ныв-зонкаяслы козьналісны юмов козинъяс да мойда диск. ==n 2012 : Звезда (Кӧрткерӧсса газет) {Kodko @ Вӧчалӧны пуысь кӧлуй @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-06.} ВӦЧАЛӦНЫ ПУЫСЬ КӦЛУЙ Выль во водзвылын Одыб сиктын воссис пуысь кӧлуй вӧчаланін. Кык вок, Евгений да Сергей Подоровъяс важӧн нин нималӧны сиктын бур киподтуйӧн. Буракӧ, сямлуныс вуджӧма налы батьсяньыс, Анатолий Вениаминович Подоровсянь, коді кужӧ вӧчны сюмӧдысь дозмук да мукӧд пу кӧлуй. Кыдз висьталӧ сикт овмӧдчӧминса юралысь Нина Подорова, кык воклӧн вӧчасянінӧ воӧны нин шыӧдчӧмъяс. Ӧткымынӧн сиктсаяс пиысь выльмӧдісны нин ассьыныс керка жыръяс выль пу кӧлуйӧн. {Kodko @ Воыс вӧлі бур @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-06.} ВОЫС ВӦЛІ БУР Озыр вӧлі кольӧм во Одыбсалы бур юӧръясӧн. Сідз, тӧвнас тані воссис кусӧдчысьяслӧн пӧжарнӧй юкӧн. А гожӧмнас сиктын сувтӧдісны челядьлы площадка. Ӧні майбыр эм кӧн ворсны быдмысь ныв-зонлы. Нӧшта, кольӧм воӧ Одыбын чужис 17 выль олысь, котыртчис 3 выль семья. {Kodko @ Ёрта уджалӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-06.} ЁРТА УДЖАЛӦНЫ Сикт овмӧдчӧминӧн юралысьяслы ӧні дзик отсӧгтӧгыд сьӧкыд уджавны, быть колӧ ёртасьны ас вылӧ уджалысьяскӧд да предприятие-организацияясӧн веськӧдлысьяскӧд. Ӧд быд сикт-грездын тӧжд-могыд тырмымӧн: то туй колӧ весавны, то лӧп-ёг нуны да сідз водзӧ. Бур, кор предприятиеӧн веськӧдлысьяс гӧгӧрвоӧны сиктса юралысьӧс, шыӧдчӧмсӧ пыдди пуктӧны да зільӧны отсавны. Прамӧй дыр нин ёрта йитӧдӧн уджалӧны Одыб сиктса администрация да «Бор» ООО (веськӧдлысьыс Н. А. Попов). «Кӧть кор он шыӧдчы Николай Александрович дорӧ, пыр жӧ и отсалас. Гӧгӧрвоӧ, мый бурсӧ оз сӧмын администрациялы вӧч, а став сиктса олысьлы. Чолӧмала «Бор» ООО-ӧн веськӧдлысьясӧс да сэтчӧс став уджалысьӧс Выль воӧн да Рӧштвоӧн. Уджын сиа бур шедӧдӧмъяс, семьяясын лада олӧм», — висьталӧ Нина Подорова, сикт овмӧдчӧминса юралысь. {Kodko @ Усинскысь козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-06.} УСИНСКЫСЬ КОЗИН Выль во водзын Сюзяыбса да Типӧсиктса детсадйӧ ветлысь ныв-зонпоснилы вайисны козинъяс — юмовтора 60 чукӧр. Тайӧ грездса дзолюкъяслы юмов козинъяс ыстӧмаӧсь ылі Усинск карын «РН-Северная нефть» ОАО-са зільысьяс. Нимкодь, мый сэтчӧс предприятиеын уджалысьяс татшӧм ногӧн тӧждысьӧны миян быдтасъяс вӧсна, вайӧны радлун да гаж. «Кӧрткерӧс» МР-са администрация аттьӧалӧ ОАО «РН-Северная нефть» котырӧс миян районса челядьлы козинъяс сетӧмысь и сиӧ налы выль воын выль вермӧмъяс да быд бурсӧ. Сідзжӧ содтам, мый локтан петасъясысь ӧтиын йӧзӧдам юӧр, кӧні пасъям ставныссӧ, кодъяс отсалісны Выль во водзса гажъяс котыртӧм-нуӧдӧмын. {Елизавета Макарова @ Шань бурдӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-06.} ШАНЬ БУРДӦДЫСЬ Тӧдмасьӧй — Василий Степанович Подоров. Помаліс юркарса медучилищеын «Лечебное дело» факультет. Уджыштіс чужан сиктас, Одыбын, ветліс армияӧ, а сэсся бӧр локтіс мам-бать дорас. А мыйӧн Одыбса бурдӧдчанін дзикӧдз чиркӧшитісны, Александр Николаевич Игнатов, Шойнатыса больничаысь медшӧр врач, долыдпырысь примитіс дельнӧй мортӧс ас дорас. Индіс фельдшерӧн «Тэрыб отсӧгӧ». Мӧвпыштны кӧ, збыльысь кутшӧм кӧ торъя йӧз локтӧны медицинаӧ. Ыджыд сьӧлӧмаӧсь, кытчӧ тӧрӧ помтӧм терпенньӧ, шаньлун, вежӧр, пикӧ воӧм мортлы отсавны кӧсйӧм. Нӧшта интереснӧ, кор окотапырысь татчӧ сюртчӧны мужичӧйяс. Со Василий Подоров. Ыджыд ён тушаа зон, чужӧм сертиыс видзӧдан да 18 арӧса кодь, а ӧд 25 нин тыртіс. Кыдзи ас кежысь мӧвпышті, сідз и вӧлӧма — оз ю, абу некор тшынасьлӧма, ёртасьӧ спорткӧд. Пример зонпоснилы да нывкаяслы, кодъяс куритчӧмнысла 20 арӧсын пӧганка тшак кодьӧсь нин. Дыр сёрнитім, мортыс зэв интереснӧй. Тыдовтчис, мый сьӧлӧмсӧ шонтӧ Одыбын спортӧн тыр олӧм, медбур ёртыс — Михаил Габов. Лов сертиыс и уджыс. Ӧд заводитлӧмаӧсь «вашйӧдлыны» карӧ, ыджыд удждон да бур оланін вӧзйӧмаӧсь. Эз мун. Тані пӧ медся окота уджавны. Бурдӧдчанінын бур котыр, уна тӧдысь уджъёртъяс. Прӧст кадӧ тэрмасьӧ чужан сиктас. Ӧні ёна занимайтчӧ, лӧсьӧдчӧ экзамен кежлӧ. Врачӧ велӧдчыны дум абу, но пуктӧма мог воӧдчыны I категорияӧдз да медвылыс тшупӧдӧдз. «Тэрыб отсӧгын» уджыс ёна сьӧлӧм вылас воӧ. Кыдзи ачыс тӧдчӧдӧ, ёнджыкасӧ пӧ чукӧстлӧны пӧрысь йӧз. И кыдзи казялӧма нин, унджыкыс пӧ на пиысь нёрпалӧны ӧткаяс. И оз ков пӧ сідз лекарство налы, кыдзи вомъёрт. Ыджыд олӧмтӧ мунӧмаӧсь, висьтавны эм мый, а кывзыны некодлы. Ёна дӧзмӧдӧны пӧ юсьӧм йӧз. Буретш миян варовитігӧн локтіс верстьӧ мужичӧй, пикӧ воӧма уна лун «гажӧдчӧмысь». Василий вӧчис укол, мерайтіс давлениесӧ... Мунӧм бӧрас шуис, ог пӧ вермы гӧгӧрвоны, кор мортыс ачыс асьсӧ виӧ. Сы мында олӧмас позьӧ вӧчны, ёнмӧдчыны. И бара на исковтіс Одыбса спортбазалӧн уджӧ. Со татшӧм том йӧз олӧны миян Коми муын. Велӧдчӧны, зільӧны радейтана удж вылын. Быдторйын кужӧны аддзыны радлун, ёртасьӧны, восьлалӧны водзӧ. Долыд татшӧм йӧзыскӧд аддзысьлігӧн. Шойнаты гӧгӧрса сиктъясса олысьяс нимсянь чолӧмала бурдӧдчанінса уджалысьясӧс Выль воӧн! Сиам ставныдлы крепыд дзоньвидзалун да ыджыд терпенньӧ. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Бурпӧт гажӧдчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} БУРПӦТ ГАЖӦДЧИСНЫ Тӧв шӧр (январь) 15 лунӧ КРЦДОД-лӧн Одыбса «Нюмсер» юкӧнын вӧлі гажа. Тайӧ лунӧ татчӧ волісны КГПИ бердса «Студия семь плюс» театрын ворсысьяс. Быдмысь войтырӧс да налысь бать-мамӧс коз дорын гажӧдісны Кӧдзыд Пӧль да Лымныв, а сідзжӧ Лымморт, Кӧч, Ёжик, Ошпи, Урпи. Час да джын муніс гажыс, бурпӧт и йӧктісны-ворсісны ныв-зон. А бӧрыннас гӧсьтъяс быдӧнлы козьналісны юмов козин. Одыбса быдмысь войтыр да налӧн бать-мам ыджыд аттьӧ висьталӧны Пречистая Богородицалӧн да Ва вежӧдандыр вичкоса ай Александрлы. Ӧд буретш сійӧ водзмӧстчис да котыртіс татшӧм кыпыд аддзысьлӧмсӧ. {Kodko @ Вежа вала да купайтчыны... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} ВЕЖА ВАЛА ДА КУПАЙТЧЫНЫ... Аскомысь кутам пасйыны крам гаж — Ва вежӧдан лун (Крещенньӧ). Важӧнсянь тайӧ лунӧ юяс вылӧ вӧчӧны йӧрдан либӧ ӧшмӧс. Васӧ вежӧдӧ поп. Та бӧрын ваыс лыддьыссьӧ вежаӧн, бурдӧдан вынъяса. Тайӧ лунӧ васӧ вежӧдӧны и вичкоясын. Висьталӧны, мый вой шӧр кадӧ ваыс быдлаын вежа. Вежӧдӧм ваӧн мыськалӧны ки да чужӧм, медым мынтӧдчыны став лёксьыс, лоны дзоньвидзаӧн. Вежа йӧрданын йӧз купайтчӧны. Быд во Ва вежӧдан лун пасйӧны и миян юрсиктын. Сы кежлӧ дасьтысьӧмъяс мунӧны нин. Тӧв шӧр (январь) 13 лунӧ районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко кырымаліс тшӧктӧм: Ва вежӧдӧм кежлӧ, а сідзжӧ Крещенньӧ лунӧ юяс-тыяс вылын ёнмӧдны видзчысянлун. Сідз, йӧзӧс лёк суӧмысь видзӧм могысь кутасны нуны дежурство ГИМС-лӧн Кӧрткерӧсса участокысь мездысьяс, «тэрыб отсӧглӧн» бригадаяс. Тадзи корӧма вӧчны районса быд сикт-грездын, кӧні кутасны пасйыны Ва вежӧдӧм. Тӧдса, мый воддза воясӧ моз йӧрданъяс вӧчасны Кӧрткерӧс, Висер да Одыб сиктдорса юяс вылӧ. Сиам ставныдлы бура коллявны тайӧ крам праздниксӧ! Видзчысьӧй йи вылын да эн кынмӧдчӧй (виччысьӧны кӧдздӧдӧм)! {Kodko @ Кӧлысясисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} КӦЛЫСЯСИСНЫ Кольӧм пекничаӧ, буретш Важ Выль во водзвылын, районса загсын кыпыда гижӧдісны выль семья. Наталья Старцевалӧн да Максим Забоевлӧн кӧлысь лои сиӧма Комиын том йӧзлӧн Во мунысь паслы. Чолӧмавны том гозъяӧс ёртъяскӧд да рӧдвужкӧд волісны тшӧтш райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, «Кӧрткерӧс» сикт овмӧдчӧминӧн юралысьӧс вежысь Светлана Можайская да юрсиктса библиотекаса специалист Елена Сёмина. Быдӧн сиисны том гозъялы крепыд олӧм, ӧта-мӧдӧс радейтӧм... Чолӧмалӧмъяс дорӧ гӧсьтъяс козьналісны козинъяс да дзоридзьяс. Но таын кыпыдлун эз помась. Районса загсӧн веськӧдлысь Анастасия Чекренёва да сэтчӧс специалист Валентина Панюкова ворсӧдісны том гозъяӧс ворсӧмъясӧн, нуӧдісны коми йӧзкостса обрядъяс. {Оксана Пинягина @ Медбур частушка гижысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} МЕДБУР ЧАСТУШКА ГИЖЫСЬ Кольӧм вося ӧшым (декабрь) 14–20 лунъясӧ Висер сиктса нывбабаяслӧн да том войтырлӧн котыръяс ӧтвылысь сикт овмӧдчӧминса администрациякӧд нуӧдісны акция. Медшӧр сюрӧснас вӧлі — ышӧдны сиктсаӧс гижӧдчыны районса «Звезда» газет вылӧ. Акция дырйи «районка» вылӧ гижӧдчисны 22 морт, на пиысь 2 газет кутасны лыддьыны Ижмаын да Удораын. Акция подув вылын вӧлі юӧртӧма и ордйысьӧмъяс: «Звезда» йылысь медбур частушка гижысь да «Медбур гижӧдчысь организация». Частушка лӧсьӧдӧмын водзмӧстчисны школаса завхоз Людмила Габова (снимокын) да бурдӧдчанінысь пелькӧдчысь Мария Елизарова. Налы и вичмисны козинъяс сикт овмӧдчӧмин юралыссянь. Нӧшта, Людмила Габовалы, кыдз уна челядя водзмӧстчысь мамлы, овмӧдчӧминӧн юралысь Анна Попова козьналіс 2012 волӧн медводдза во джын кежлӧ «Звезда» вылӧ подписка. Татшӧм жӧ козин вичмисны школалы, бурдӧдчанінлы, Сюзяыбса клублы. А мӧд, «Медбур гижӧдчысь организация» ордйысьӧмын вермысьӧн лои бурдӧдчанін. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Медводдза этнодискотека @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} МЕДВОДДЗА ЭТНОДИСКОТЕКА Аски, тӧв шӧр 18 лунӧ, юркарын медводдзаысь мунас этнодискотека. Кыдзи висьталӧ «Ми» Комиысь том йӧзлӧн котырӧн веськӧдлысь Яна Сажина, «Ми» клубын чукӧртчасны коми, немеч, еврей да мукӧд войтырсикаса том йӧз. Рытпуксӧ кутасны нуӧдны Ольга Аверина, Яна Сажина (коми ӧтмунӧм петкӧдлысьяс) да Ваган Апикян (армянаяслӧн йӧзкост культура автономияӧ пырысь). Кӧкъямыс час рытсянь вой шӧрӧдз клубын кутасны юргыны ӧнія сьыланкывъяс йӧктӧмъясӧ пырӧдчысьяслӧн чужан кыв вылын. Том йӧз нуӧдасны йӧзкост ворсӧмъяс да ордйысьӧмъяс, а сідзжӧ вежадырся гадайтчӧмъяс. Этнодискотекаӧ вермас пырӧдчыны быд окотитысь. [Комиинформ.] {Елизавета Макарова @ Бурдӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} БУРДӦДЫСЬ Миянкӧд орччӧн Галина Ивановна Лукина (снимокын) — Шойнатыса бурдӧдчанінысь медсестра. Чужлӧма да быдмылӧма Ыджыдвиддзын. Медикӧн лоны кӧсйӧм вӧлӧма ичӧтсяньыс. Но Сыктывкарса медучилищеын важӧн абу вӧлӧма оланіныс. Том ань абу повзьӧма да мунӧма велӧдчыны Воркутаса медучилищеӧ. Галина Ивановна тайӧ удж вылын зільӧ 40 во нин. И пыр тшӧкыдджыка и тшӧкыдджыка бӧръя кадӧ аньлысь юалӧны, эз на пӧ дышӧд? «А кыдзи вермас дышӧдны радейтана удж?» — сетӧны меным воча юалӧм татчӧс став бурдӧдысь. «Уна во нин миян бурдӧдчанінса бурдӧдысьяс вылӧ эз вӧвны норасьӧмъяс», — висьталӧ Шойнатыса больничаысь медшӧр врач А. Н. Игнатов. И збыль, тані уджалӧ бур, ёрта котыр, на лыдын и Александр Николаевич, пыдди пуктана морт. Оз ӧд весьшӧрӧ некымынысь нин бӧрйыны сійӧс райсӧветса депутатӧн. Сідзкӧ, эскӧны. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Тайӧ воӧ — отечественнӧй историялӧн Во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} ТАЙӦ ВОӦ — ОТЕЧЕСТВЕННӦЙ ИСТОРИЯЛӦН ВО Кывлінныд? 2012 во Россияын мунас отечественнӧй историялӧн Во пас улын. Та йылысь тшӧктӧм кырымаліс тӧв шӧр (январь) 9 лунӧ странаса Президент Дмитрий Медведев. Дерт, вӧлі водзвыв нин тӧдса, мый буретш 2012 во вермас мунны татшӧм пас улын. Ӧд буретш тайӧ во кежлӧ веськалӧ уна историческӧй тшупӧда пас, на лыдын и 1812-ӧд вося Отечественнӧй война вермӧмын 200 во тырӧм. {Kodko @ Шедӧдіс «зарни» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} ШЕДӦДІС «ЗАРНИ» Тӧрыт, тӧв шӧр 16 лунӧ, Москваын мунісны лыжиӧн ставроссияса ордйысьӧмъяс, кодӧс вӧлі сиӧма СССР-ысь нималана спортса мастер В. Смирновлы. Ордйысьӧмӧ пырӧдчылісны и Комиысь спортсменъяс. И кыдз йӧзӧдіс «Лыжнӧй спорт» журнал, миян районысь петӧм лыжиӧн котралысь Ольга Царёва нывбабаяс костын 10 километра классическӧя котралӧмын шедӧдіс «зарни». {Kodko @ Юргисны медбур сьыланкывъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-17.} ЮРГИСНЫ МЕДБУР СЬЫЛАНКЫВЪЯС Тӧд миянлысь! «Василей» фестивальлысь гран-при шедӧдіс Марк Новосёловлӧн да Василий Лодыгинлӧн «Пипу пос» сьыланкыв. Нимкодь, мый тайӧ сьыланкывсӧ сьыліс миян районысь петлӧм, газетлӧн «Мисс «Звезда» конкурсын вермысь — Анастасия Есева. Фестиваль вылын петкӧдлӧм 16 сьыланкыв пиысь буретш «Пипу пос» шуисны медбурӧн. Та кындзи, мӧд места босьтіс Михаил Оверинлӧн да Альберт Ванеевлӧн «Шонді улын пожӧм быдмӧ кӧн» сьыланкыв, кодӧс сьыліс бара жӧ миян землячка — Вера Басакова. А миян районысь нималана морт, Россияса заслуженнӧй артистка, Коми Республикаса народнӧй артистка Лидия Логиновалӧн «Талун менам узьсьӧма» сьыланкыв вермис «Серамбана сьыланкыв» нимпасын. {Елизавета Макарова @ Ас кадӧ вайӧны юӧр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} АС КАДӦ ВАЙӦНЫ ЮӦР Во помын пошта ӧшиньын сёрӧдз би ӧзйис. Уджалысьяс вӧчӧны кывкӧртӧд газет-журнал вылӧ гижӧдчӧмлы. Бӧръя во джынйӧн пӧшти куим пӧв содӧма «Коми му» лыддьысьысь. Пыр содӧ «Йӧлӧга», кольӧма важ мында «Звезда» да «Трибуна» судзӧдысь. Воысь воӧ пыр унджыкӧн гижӧдчӧны челядьлы да нывбабаяслы югъялысь журналъяс вылӧ. Позьӧ шуны, пошта куд кызӧ и кызӧ. Медся уна, кыдзи и пыр, гижӧдчӧ француз кыв велӧдысь Нина Алексеевна Цывунина — 37 газет-журнал. Сы бӧрын С. В. Тимушева — 11, Э. К. Савина да А. М. Макарова — 9-ӧн. Пыр тӧдчымӧн уна гижӧдчӧны С. Н. Артемьева, Е. Г. Латкина, Н. Ю. Микушева, С. С. Макарова да сідзи водзӧ. План серти колӧ 430 газет-журнал, а гижӧдӧмаӧсь 438 вылӧ. Абу этша, кутны кӧ тӧд вылын радио, телевизор, ӧтуввез (интернет). Пошта ӧні оз сӧмын разӧд газет-журнал да пенсия. Тані вузасьӧны сёян-юанӧн, канцелярскӧй да новлан кӧлуйӧн. Босьтӧны сьӧм биысь, радиоысь, ӧтуввезысь, кредитысь, вӧчӧдӧны снимокъяс. Разӧдӧ юр песан уна гижӧд (сканвордъяс) да дас пӧлӧс лотерея. Заводитісны босьтны сьӧм и сотӧвӧй телефон вылӧ. А выль во водзвылын вӧчисны буртор «Энерголы»: быд керкаысь видзӧдлісны би счётчик. Удж ӧтарӧ содӧ. Оз ӧд весьшӧрӧ татчӧс уджалысьяс шмонитны, коли пӧ миянлы содтыны нӧшта участковӧйлысь да парикмахерлысь удж. Пошта удж вӧчӧны куимӧн. Веськӧдлысь Светлана Тимушева, разӧдчысьяс Валентина Савина да Виктория Тимушева. Сиктыс 12 километра кузьта, ӧтар-мӧдар помсяньыс лыддьысьӧны. Тимасиктын медуна Артемьев гозъя. Онопын А. Е. Попов арсяньыс мӧд во гожӧм кежлӧ гижӧдчӧ. Тӧдчӧда Светлана Валентиновналысь вежавидзалунсӧ. Некор абу зумыш, абу и вывті сёрниа. Мортыс чужлӧма йӧзкӧд уджавны. Фленсбург немеч карын эм бронзаысь памятник. Пукалӧ мудзӧм морт, а орччӧн велосипед. Тайӧ памятникыс пошта разӧдысьяслы, кодъяс тӧв и гожӧм быдсяма поводдя дырйи петӧны туйӧ вайны миянлы юӧръяс. Збыль ӧд, сылӧн уджыс та дон сулалӧ, мый мир пасьтала, мый коми сиктын. Ки пыдӧс пасьта Германияын тадзи пыдди пуктӧны почтальонӧс, мый нин шуны помтӧм-дортӧм Россия йылысь? [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Вӧчасны ӧти йӧрдан @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} ВӦЧАСНЫ ӦТИ ЙӦРДАН Сідзжӧ газетлӧн общественнӧй корреспондент Геннадий Попов юӧртіс, мый локтан воӧ Одыбын вӧчасны ӧти ыджыд йӧрдан. Тавося Крещенньӧӧ Ньывсер ю дорӧ волісны матӧ 200 морт. Васӧ вежӧдіс районса вичкояслӧн благочиннӧй поп Александр (Митрофанов). Вежӧдӧм ваӧ «пыралісны» 60 морт. Гижысь пасйӧ, мый быд во йӧрдан дасьтӧмын водзмӧстчӧ Наталья Михайловна Поповалӧн семьяыс. Таысь сиктса йӧз аттьӧалӧны бур вӧчысьясӧс. {Оксана Гудырева @ Йизьӧны пасьясӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} ЙИЗЬӦНЫ ПАСЬЯСӦН Тшӧкыда газетӧ шыӧдчылӧны йӧз асланыс майшасьӧмъясӧн. Найӧ корӧны отсавны сьӧкыдлунъяс-мытшӧдъяс бырӧдӧмын. Но а ми зілям отсавны налы. Уна пӧрйӧ газетын йӧзӧдӧм ёсь гижӧд бӧрын мытшӧд вӧрзьӧ, падмӧг бырӧ. Та бӧрын йӧз заводитӧны эскыны, мый и збыльысь гижӧда кывлӧн выныс ыджыд. Со неважӧн «Звездаӧ» шыӧдчисны Шойнатыса олысьяс. Найӧ корӧны, медым районса газет отсалас разьны уна вося гӧрӧд... «...Ми олам Сӧветскӧй уличавывса 18 Б керкаын. Сэтчӧ овмӧдлісны 1984 воын, — гижӧ письмӧын Анна Карпова керкаын олысьяс нимсянь. — Сэки миянӧс шоныдӧн могмӧдліс больничалӧн котельнӧй и патераясын вӧлі шоныд. Ӧні «шонтӧ» шӧр котельнӧй. Воысь воӧ теплӧвӧй компания босьтӧ миянлысь ыджыд сьӧм, но шоныд сідзи оз и во. Патераясын кӧдзыд, паськӧм да гын сапӧг пӧрччыны ог лысьтӧй, йи нёнь ӧшъяс. Абу олӧм, а синва кисьтӧм. Кодлы окота кӧдзыдын овны?! А ас кадӧ кӧ он мынтысь шоныдысь — регыд ёрдӧ корасны. Тшӧкыда шыӧдчылім теплӧвӧй компания дорӧ, но водзӧ нинӧм оз мун. Шойнатыса мастер Николай Панюков шуӧ, мый шоныд эз вӧв и оз ло. Ой-я да ой-я... Биару пиын олам да мыйкӧ позис нин вӧлі вӧчны, кӧть нин автономнӧй шоныд! Но «налы» тай шоныд... Патераясын 13 градус шоныд, шоча кайлӧ 16-ӧдз. Мыйысь да кодлы ми мынтысям? Кольӧм вося вӧльгым (ноябрь) 17 лунӧ шыӧдчылім «КТК» ОАО-ӧн веськӧдлысь дорӧ, но вочакыв ӧнӧдз на абу. Сідзжӧ шыӧдчылім и сикт овмӧдчӧминӧн юралысь дорӧ. Миянлысь бӧрдӧмнымӧс не-КОД О3 кыв...». Медводз миян корреспондент йитчыліс телепон пыр «Шойнаты» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Тамара Потаповакӧд. Сійӧ висьталіс, мый тӧдӧ Сӧветскӧй уличавывса 18 Б керкаын олысьяслӧн майшасьӧм йылысь. Сідзжӧ сійӧ шуис, медым ми шыӧдчим «РиУ» ООО-ӧ, коді кывкутӧ оланінъяс вӧсна. Тайӧ жӧ лунӧ ми аддзысьлім «РиУ»-ӧн юрнуӧдысь Валериан Микушевкӧд. Сійӧ висьталіс, мый выль воӧ медводдза кӧдзыдъяс дырйи волӧмаӧсь тайӧ керкаас да видлалӧмаӧсь (нуӧдӧмаӧсь замер) патераясӧ шоныд воӧмсӧ. «Миян видзӧдалӧмъяс петкӧдлісны, мый керкаӧдз шоныдыс воӧ коланаысь этша: котельнӧйысь петӧ 60 градуса, а керкаӧдз воӧ сӧмын 47, — висьталӧ В. Микушев. — Норма серти колӧ, мыйта котельнӧйысь петіс — сы мында и керкаӧдз воис. Шоныдыс вошӧ сы вӧсна, мый шоныд нуан трассалӧн кузьтаыс зэв кузь. Да, водзті тайӧ керкасӧ шоныдӧн могмӧдліс больничалӧн котельнӧй. Сійӧ вӧлі орччӧн керкаыскӧд да шоныдыс воис тырмымӧн. Ӧні шоныд воӧ шӧр котельнӧйсянь (сійӧ 18 Б керкасянь матӧ 1,5 км ылнаын) и патераясын кӧдзыд. Тайӧ сы вӧсна, мый шоныд нуан трубаяслӧн кызтаыс (диаметр) ичӧт, оз лӧсяв...». Сідзжӧ вомъёрт пасйис, мый кольӧм вося гожӧмын керкасьыс трубаяссӧ пожъялӧмаӧсь-мыськалӧмаӧсь. На серти, ассьыныс могсӧ пӧртӧмаӧсь, водзӧ уджыс КТК-лӧн. Но мый, видлам корсьны «помъяс» КТК-ын? Сёрнитім «КТК» ОАО-ысь главнӧй инженер Владислав Колибабакӧд. Сійӧ шуис, Шойнатыӧ пӧ лӧсьӧдчӧ мунны комиссия, найӧ видзӧдаласны, мыйла тайӧ керкаас кӧдзыд. Мӧд лун ми бара на йитчылім В. Колибабакӧд да юалім сылысь, кутшӧм помшуӧмъяс вӧчис комиссия? «Керкаын шоныд нуан трубаясыс тырӧмаӧсь, — висьталӧ «КТК» ОАО-ысь главнӧй инженер. — Найӧс колӧ пожъявны». Но ӧд «РиУ»-ын шуисны, мый трубаяссӧ пожъявлӧмаӧсь? «Ог тӧд, миянӧс тай эз корлыны, ни та кузя акт эз петкӧдлыны. Налы колӧ вӧлі миянлысь бригада корлыны...», — вочавидзис В. Колибаба. «Тӧлын трубаяс пожъявны он вермы, а шондӧдас да тайӧс лоӧ вӧчӧма», — миянӧс эскӧдісны «КТК»-ын. Лоас-ӧ та бӧрын шоныд — петкӧдлас мӧд тӧв. И ми та йылысь бара на гижам. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Кыпыда чуксалӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} КЫПЫДА ЧУКСАЛӦ Тыр ӧдӧн мунӧны дасьтысьӧмъяс Опонась ярманга кежлӧ. Казьтыштам, сійӧ мунас тӧв шӧр (январь) 29 лунӧ Нёбдінын. Ярмангалӧн уджтас серти, сыӧ пырӧдчысьяс кутасны локтавны 9 час асывсянь, а видзӧдысьяслы мероприятиеяс нуӧдасны — 11 чассянь. 10 чассянь Нёбдінса Витторлӧн музейын мунасны мастер-классъяс да экскурсия. Интереснӧ, мый таво ярманга котыртысьяс кӧсйӧны нуӧдны мастер-классъяс йӧзкост удж серти, кыдзи печкӧм да вурун летӧм. 11 часын гӧсьтъясӧс вочааласны няньӧн-солӧн, нуӧдасны кыйсян да челядь ворсӧмъяс. Сідз, ыджыдвидзсаяс котыртасны коми лызь да лямпа вылын ордйысьӧмъяс. Окотитысьяс вермасны катайтчыны «Буран» да вӧвъяс вылын. Сэк жӧ кутас мунны вузасян да енбияслӧн ярмангаяс. Нёбдінса гажӧ пырӧдчасны министерствояс да веськӧдланінъяс, райадминистрация да Кӧрткерӧсса землячество петкӧдлысьяс. Виччысьӧны и пыдди пуктана сьылысь Лидия Логиноваӧс. Сідзжӧ пасъям, мый ярманга кежлӧ дасьтысьӧм ышӧдіс миян районса енбиа гижысь Зоя Шиликоваӧс мӧвпыштны кыпыд лӧсьӧг (слоган): «Ярманга Нёбдінын Опонась лунӧ — ньӧбасьны волы, тэрмась, эн вунӧд!». Ярманга кузя юалӧмъясӧн верманныд шыӧдчыны «Нёбдін» сикт овмӧдчӧминса администрацияӧ: 8(82136) 9-66-44 телепон пыр. План серти, тӧв шӧр 29 лунӧ котыртасны «Сыктывкар — Нёбдін — Сыктывкар» автобус. {Николай Старцев @ Ловзьӧ Енлы эскӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} ЛОВЗЬӦ ЕНЛЫ ЭСКӦМ Некымын во дорвыв Ыджыдвидз сикт да Выльыб грезд дорын вӧчлӧны ва вежӧдан йӧрдан. Выльыбын — шор шӧрын, коді визувтӧ грезд шӧрӧд, а Ыджыдвиддзын — Вишера ю вылын. Тайӧ енлы лӧсялана уджсӧ нёль во нин нуӧдӧны Никифоровъяс, Денис да кык Алексей, а тшӧтш и Руслан Курцевич. Юрнуӧдӧ ставнас Денис Никифоров, коді волӧ Сыктывкарсянь. Сійӧ жӧ медводзын и ызгысьлӧ йӧрданас. Коймӧд во йӧрдансӧ вежӧдӧ вежа ай Александр, а отсасьӧ сылы вежа ай Павел. Колӧ тӧдчӧдны, воысь воӧ тайӧ мероприятиеыслӧн коланалуныс лоӧ тӧдчанаӧн. Ӧд быд во унджык и унджык олысь вой шӧр кадӧ волӧны ва вежӧданінӧ. И, дерт жӧ, зэв бур, мый православнӧй традиция кутіс бӧр ловзьыны. [Николай СТАРЦЕВ. Ыджыдвидз сикт] {Kodko @ Мойдъясысь серпасъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} МОЙДЪЯСЫСЬ СЕРПАСЪЯС Тайӧ четвергӧ, тӧв шӧр 26 лунӧ, республикаса Национальнӧй музейын воссяс сизимӧд войтыркостса челядьлӧн финн-йӧгра мойдъяс кузя серпасъяса «Завещание предков» выставка-конкурс. Сыӧ пырӧдчасны квайт арӧссянь да кызь арӧсӧдз республикаса кар-районъясысь, а сідзжӧ Удмуртияысь, Марий Элысь, Мордовияысь, Карелияысь, Ненецко, Ямало-Ненецко, Ханты-Манси автономнӧй кытшъясысь, Перым крайысь, Мурманскса, Ростовса, Пензаса, Вӧлӧгдаса, Улыс Новгородса обласьтъясысь, Санкт-Петербургысь, Финляндияысь да Норвегияысь ныв-зон. Конкурс мунас «Живопись да графика», «Скульптура», «Декоративно-прикладнӧй искусство», «Финн-йӧгра чача», «Национальнӧй паськӧм», «Видео-арт» нимпасъяс серти. Лои пыртӧма и выль «Ворсӧмъяс Flash технология отсӧгӧн» нимпас. Мультимедийнӧй ворсӧмъяс, мый сиӧма этнокультурнӧй сюрӧс серти, конкурс вылӧ вермас пуктыны быд лӧсьӧдысь арлыд вылӧ видзӧдтӧг. Ордйысьысьяслӧн уджъяс дорӧ медшӧр корӧм — серпасъяслӧн тэчас мед быть йитчӧма финн-йӧгра да самодийскӧй войтырлӧн легендакӧд, мойдкӧд, преданиекӧд, обрядкӧд да йӧзкост гажкӧд. Выставка вылын петкӧдланторъясысь лоӧ артмӧдӧма челядьлӧн серпасъяса ветлӧдлан галерея. Бӧрынджык наӧн тӧдмасясны финн-йӧгра странаясын да Россияса регионъясын олысьяс. Кыдз лои тӧдса, конкурс вылӧ ставнас воис 1100 творческӧй удж, на пиысь выставка вылын лоӧ петкӧдлӧма 350-ӧс. [Комиинформ.] {Kodko @ Муса мамуклы сиа @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-24.} МУСА МАМУКЛЫ СИА Кольӧм субӧтаӧ, тӧв шӧр 21 лунӧ, тшупӧда паса чужан лун пасйис дона да муса мамук, Нина Александровна Габова. Зулӧбса ань быдмис шань да авъя мортӧн. Верӧс сайӧ петіс Висерса зон сайӧ да ӧтлаын чужтісны-быдтісны нёль челядьӧс. Уна вояс сійӧ уджавліс бурдӧдчанінын завхозӧн, колхозын — пусьысьӧн да бригадирӧн. Дерт, и лёкыс, и бурыс эз этша вӧв мамуклӧн олӧмас. Но кужис венны ставсӧ. Уна йӧз пыдди пуктӧны тайӧ мортсӧ. Ӧні мам олӧ Одыбын, сылӧн дас внук-внучка. Быдӧнлы, и челядьлы, и внук-внучкалы сійӧ отсалӧ сувтны кок йылӧ. Сылӧн керка ӧдзӧс восьса быдӧнлы. Мам чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ, быд гаж кежлӧ сійӧ дасьтӧ козинъяс. Менам мам медбур нывъёрт, шог и радлун верма сыкӧд юкны. Сиа мамуклы дыр на овны да радуйтчыны вӧльнӧй светас. Дона мамук! Ме тэнӧ зэв ёна радейта. Мед Енмыс видзас тэнӧ став неминучасьыс, муӧдз копыр тэныд ставсьыс. [Люда ныв. Висер сикт.] {Kodko @ Видзчысям висьӧмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ВИДЗЧЫСЯМ ВИСЬӦМЫСЬ Тӧвся поводдякӧд дурны оз позь, сійӧ регыд казялӧ мортыдлысь ышмӧмсӧ. Уна висьӧм-нёрпалӧм петкӧдчӧ дзик нин тӧлын. Та вӧсна асьтӧ колӧ кужӧмӧн кутны да видзны кӧдзыдъяс дырйи. Медводз, дерт, колӧ пӧтӧса сёйны. Удж вылӧ либӧ гуляйтны мунтӧдз быть колӧ нуръясьыштны пӧсь сёянӧн, юны маа чай либӧ йӧв. Быд лун быть колӧ сёйны кутшӧмкӧ фрукты да градвыв пуктас. Наын зэв уна мортлы колана витамин, а яръюгыд рӧмыс кыпӧдӧ олан ру. Тӧлын быть колӧ новлыны улыс паськӧм. Мед кӧть сійӧ и вӧсни, но шонтас ной моз. Нӧшта, оз ков петны ывлаӧ пӧсялӧмӧн. Вир-яйыд регыд кӧдзалас да кынман. Бурджык лоас, ыркӧдчыштанныд кӧ посводзын либӧ восьса ӧшинь дорын. Нӧшта, колӧ закаляйтчыны. Но тайӧ колӧ вӧчны вочасӧн. Шуам, тӧлӧдны тшӧкыдджыка уджалан да патера жыр. Ывлаӧ петтӧдз пожъявны горштӧ кӧдзыд ваӧн. А шойччан лунъясӧ быть петавлыны вӧр-ваӧ исласьыштны лызьӧн, даддьӧн, конькиӧн. Татшӧм оласногыс ёна кыпӧдӧ мортлысь ловсӧ. А шуда мортыдлы висьны некор. {Галина Ногтева @ Волісны студентъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ВОЛІСНЫ СТУДЕНТЪЯС Быд во тӧв шӧр (январь) 25 лунӧ Одыбса шӧр школаын пасйӧны Студентъяслысь лун. Школаӧ волісны вылыс тшупӧда велӧдчанінъясысь студентъяс, медым аддзысьлыны гырысь классъясса велӧдчысьяскӧд. Гажыс муніс дасьтӧм сценарий серти. Сійӧс дасьтіс школаса котыртысь Галина Модестовна Габова. Аддзысьлӧм дырйи висьтавлісны студентъяс йылысь байкаяс, 9 класса велӧдчысьяс петкӧдлісны студентъяслӧн олӧмысь босьтӧм серамбана сценкаяс, 10 класса велӧдчысьяс сьылісны студентъяслысь радейтана сьыланкывъяс. Сэсся сетісны кыв студентъяслы: найӧ велӧдчӧны КГПИ-ын, СГУ-ын, медакадемияын. Висьталісны асланыс факультет йылысь, кыдзи да кутшӧм экзаменъяс овлӧны сессия кадӧ, помалӧм бӧрын кутшӧм уджсикас босьтасны. Унаторйӧн тӧдмӧдіс Андрей Михайлов, коді велӧдчӧ СГУ-са история факультетын. Миянлы, велӧдысьяслы, зэв нимкодь, мый вылыс тшупӧда велӧдчанінын пӧшти ставӧн велӧдчӧны бюджет сьӧм вылӧ, унджыкыслӧн эм стипендия. Ми аттьӧалам найӧс волӧмысь, сиам бура велӧдчыны да шедӧдны ыджыд вермӧмъяс олӧмын, уджын. [Галина НОГТЕВА. Одыб сикт.] {Kodko @ Зарни шедӧдісны керӧссаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ЗАРНИ ШЕДӦДІСНЫ КЕРӦССАЯС Тӧв шӧр 22 лунӧ Керӧсын мунісны районса ДЮСШ-ӧ ветлысь ичӧт арлыда ныв-зон кос-Сыӧ пырӧдчылісны кӧкъямыс спортшкола. Кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн тыдовтчис, мый 2000–2001-ӧд воясын чужӧм ныв-зон пиысь медбура котралісны Пӧддельнӧйысь Карина Попова да Василий Волков, а 1998–1999-ӧд чужӧмаяс пӧвстысь — Керӧсысь Марина Ветошкина да Шойнатыысь Владислав Орлов. Школаяс пӧвстын медводдза местаӧ петіс Керӧс, мӧд да коймӧд местаяс юкисны Пӧддельнӧйса да Кӧрткерӧсса спортшколаяс. {Kodko @ Понъяслӧн кӧзяевакӧд тыш @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ПОНЪЯСЛӦН КӦЗЯЕВАКӦД ТЫШ Быд тӧв, торйӧн нин кӧдзыдъяс дырйи, районса сикт-грездъясын содӧ лыд шӧйтысь понъяслӧн. И тайӧ, дерт, кыпӧдӧ ыджыд тӧжд сиктса олысьяслысь. Ӧд кӧть и шуӧны, мый пон — мортлӧн медбур ёрт, но тшӧкыда нёль кокакӧд аддзысьлӧм помасьӧ лёка. Шӧйтысь понъяс пӧгибӧ кутӧмаӧсь воштыны Висер да сы гӧгӧр грездъясын олысьясӧс. Такӧд йитӧдын сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова и босьтчӧма нуӧдны тыш понъяслӧн кӧзяевакӧд. «Эг нин ӧтчыд сёрнит сиктсакӧд, медым понъясӧс видзисны кыдзи колӧ — домпомын. Но видзӧда да шуӧма тшӧктӧмтӧ оз пыдди пуктыны пемӧс видзысьяс, шӧйтысь понъяслӧн лыд пыр ӧтарӧ кутіс содны. Та вӧсна ковмис гижны шыӧдчӧм районса полиция юкӧнӧ. Гашкӧ на отсӧгӧн вермам чорыдджыка чирыштны идӧра пон видзысьясӧс», — висьталӧ Анна Попова. {Kodko @ Тыртӧны туйяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ТЫРТӦНЫ ТУЙЯС Юрсиктса ӧткымын ас керкаын олысьяслы, буракӧ, туй вывті ветлан торъя оланпас гижӧма. Тӧв воигӧн унаӧн заводитӧны вайны пес. Дерт, сытӧг ас керкаад некыдзи. Но ӧд вайӧны да ректӧны оз керка йӧрас, а гузьнитӧны-кисьтӧны машинаӧн ветлан туй вылӧ. Овлӧ, ӧткымынӧн сэсся вежон, а то и тӧлысь тадзи видзасны. А сэк жӧ татшӧмъясыс медъёна элясьӧны, мый туйяс лёка весалӧны. Асьнысӧ жӧ мыжаӧн ньӧти оз лыддьыны. {Оксана Гудырева @ Сизим видзысьлӧн кагаыс... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} СИЗИМ ВИДЗЫСЬЛӦН КАГАЫС... Газетлӧн тавося тӧв шӧр 24 лунся (8-ӧд номер) петасын йӧзӧдім «Йизьӧны пасъясӧн» гижӧд. Шойнаты сиктса Сӧветскӧй уличавывса 18 Б керкаын олысьяс корӧны газетӧс отсавны разьны уна вося гӧрӧд шоныдӧн могмӧдӧмын. Та кузя ми шыӧдчим «Шойнаты» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь, «Ремонт и Услуги» ООО-ӧн юрнуӧдысь да «КТК» ОАО-ысь главнӧй инженер дорӧ. Налысь вочавидзӧмъяссӧ сетім гижӧдын... Тайӧ гижӧд петӧм бӧрын редакцияӧ воліс «РиУ» ООО-ӧн юрнуӧдысь Валериан Микушев. Сійӧ висьталіс, мый 18 Б керкаын олысьяс ӧні шуӧны, нинӧмсьыс пӧ тіянӧс мыждісны... «Ме абу сӧглас «КТК»-ысь главнӧй инженерлӧн висьталӧмкӧд, — шуӧ В. Микушев. — Сійӧ шуӧ, тырӧмаӧсь шоныд нуан трубаяс и колӧ пӧ найӧс мыськавны-пожъявны. Да абу пӧ аддзылӧма миянлысь акт трубаяссӧ мыськалӧм йылысь... Кыдзи нӧ эз аддзыв, кор актсӧ кырымаліс «КТК»-ысь мастер Николай Панюков?!». Висьталӧмсӧ эскӧдӧм могысь Валериан Микушев петкӧдліс миянлы Паспорт, кӧні пасйӧма, мый жилищно-коммунальнӧй оланін 2011–2012 вося ар-тӧв кежлӧ дась. Сідзжӧ сэні гижӧма шоныд нуан трубаяс мыськалӧм йылысь (2011 вося сора (июль) 25–26 лунъясӧ). Трубаяс мыськалӧм йылысь акт кырымалӧмаӧсь комиссияӧн юрнуӧдысь Валериан Микушев, комиссияӧ пырысь Андрей Некрасов (слесарь-сантехник), «КТК» ОАО петкӧдлысь Николай Панюков да патераын олысь. Микушевкӧд сёрниын шуим, мый йӧзӧдӧм гижӧдын ми эг мыждӧй найӧс, а сетім налысь вочавидзӧмъяссӧ «Мыйла кӧдзыд Сӧветскӧй уличавывса 18 Б керкаын?» юалӧм вылӧ. Миян видзӧдлас серти, «КТК» да «РиУ»-лы колӧ ас костаныс лӧсьӧдчыны да ӧтсӧгласӧн уджавны, а не ӧта-мӧд вылӧ «кольяс» шыблавны. Сэки и падмӧгъяс оз лоны... [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Елена Лодыгина @ Шонтысьӧй, но и биысь видзчысьӧй @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ШОНТЫСЬӦЙ, НО И БИЫСЬ ВИДЗЧЫСЬӦЙ Поводдя кӧдздӧдіс. Йӧз тшӧкыдджыка кутісны ломтыны пачьяс, содтӧд лӧсьӧдӧны сідз шусяна «буржуйкаяс», шонтӧны керка жыръяс биӧн уджалан приборъясӧн да сідз водзӧ. А ӧд найӧс туйтӧма лӧсьӧдӧмыс да видзӧдтӧг кольӧмыс тшӧкыда вайӧ стрӧйба сотчӧмӧдз. Тӧлын шонтысян электроприборъясӧн колана ногӧн вӧдитчӧм йылысь тӧдмӧдӧ биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управление. — Водзвыв дасьтысьӧй кӧдзыдъяс кежлӧ. Видзӧдлӧй гӧгӧрбок керкаысь би сутуга. Орӧма да важмӧма кӧ лӧсьӧдӧй. Но оз ков аслыныд дзоньтавны, корлӧй бур специалистӧс. Сэк жӧ тшӧктӧй видзӧдлыны лёка уджалысь приборъяс. Ӧні лавкаын вузалӧны уна сикас шонтысянтор. Ньӧбигӧн быть колӧ кутны тӧд вылын: кутшӧм жыр кутанныд шонтыны да ыджыд-ӧ сійӧ. Шуам, 12 квадратнӧй метра жырлы лӧсялас 1 кВт шонтысян. Сідзжӧ сюся видзӧдлӧй, позь-ӧ содтыны-чинтыны шонтан вынсӧ. Обогревательӧн вӧдитчытӧдз лыддьӧй инструкциясӧ да энӧ торкалӧй индӧдъяссӧ. Оз позь ӧттшӧтш сюйны розеткаӧ некымын шонтысян прибор. Оз ков сыӧн вӧдитчыны, би сутугаыс кӧ дзиралӧ либӧ би киньяс сявкйӧны. Шонтысян пач сувтӧдӧй ылӧджык шкап-улӧс да ӧдйӧ ӧзйысь эмбур дорысь, энӧ косьтӧй сы вылын кӧлуй. Сотчысь обогреватель пыр жӧ перйӧй розеткаысь, а сэсся босьтчӧй кусӧдны. Вевттьӧй кыз эшкынӧн. Видзӧдлӧй, абу-ӧ восьса ӧшиньыд. Сынӧдыс вермас ловзьӧдны ӧдва чусалысь бисӧ. Бисӧ дзикӧдз кусӧдӧм бӧрын сӧмын позяс тӧлӧдны жыр. Босьтӧй тӧд вылӧ тайӧ правилӧяссӧ да тӧдмӧдӧ наӧн матыссаястӧ. [Елена ЛОДЫГИНА.] {Ольга Печеницына @ Юксисны — тӧдмасисны опытӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ЮКСИСНЫ — ТӦДМАСИСНЫ ОПЫТӦН Тӧв шӧр (январь) 19 лунӧ Шойнатыса шӧр школаын муніс «Внеурочная работа при внедрении федеральных государственных образовательных стандартов» районса семинар. Уджӧ пырӧдчылісны районса школаясысь велӧдысьяс, содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринысь педагогъяс, велӧдӧминӧн веськӧдланінысь специалистъяс да методистъяс. Чукӧртчылӧмлӧн медшӧр мог — опытӧн юксьӧм, школа да содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧрин костын ӧтувъя удж котыртӧм. Медводз воӧмаяс кывзісны риторика кузя восьса урок. О. Д. Савина 2 классын нуӧдіс «Кывзам да зілям» урок. Ныв-зон радпырысь уджалісны да сеталісны колана вочакывъяс. Бӧрынджык риторика урок муніс и 1 классын, кодӧс нуӧдіс С. В. Пурлушкина «Мимика и жесты» сюрӧс серти. Челядь босьтісны тӧд вылӧ, кыдзи колӧ кутны асьтӧ сёрнитігӧн, кыдзи «вӧдитчыны» чужӧмӧн да киясӧн. Колӧ пасйыны, мый риторика — челядьлы зэв колана предмет. Ӧд найӧ велалӧны тӧлкӧн кывзыны, мӧвпавны да нуӧдны колана сёрни. Семинар вылӧ воысьяс кывзісны и О. Н. Каракчиеваӧс, коді нуӧдіс восьса урок челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринын. Ольга Николаевна 1 классын велӧдчысь ныв-зонкӧд петкӧдліс «Фольклор народа Коми». Тӧдмӧдіс, кыдзи комияс важӧн лунпукисны да рытйысьлісны. Томулов велӧдыськӧд ёна ворсісны, сьылісны коми частушкаяс. Весиг видзӧдісны аканьяслысь спектакль, мый вӧлі дасьтӧмаӧсь сиктса библиотекаын уджалысьяс. Ёна отсасисны и гырысьджык класса велӧдчысьяс, петкӧдлісны колядка. Тӧдчӧда, фольклор кузя школаясын торъя урок абу. И сӧмын татшӧм занятиеяс отсӧгӧн челядь вермӧны тӧдмавны, кыдзи овлісны налӧн пӧль-пӧч, коллявлісны прӧст кад. Семинар дырйи вӧлі котыртӧма «гӧгрӧс пызан». Сы дырйи сёрнитісны ФГОС велӧдан юкӧнӧ пыртӧм йылысь. Шойнатыса школаӧн веськӧдлысь А. М. Захаренко тӧдчӧдіс, мый ФГОС велӧдан юкӧнӧ пыртӧм — быть коланатор. Шойнаты школа мӧдӧд во тырвыйӧ уджалӧ тайӧ стандартъяс серти сы тшӧтш весьтӧ, мый ӧтув, социумын олӧны сэтшӧм сиктса учреждениеяскӧд, кыдз челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан да спорт Шӧринъяскӧд, культура керкакӧд. Но медыджыд мытшӧдӧн тайӧ выль пыртӧмас Ангелина Михайловна лыддьӧ сьӧмӧн могмӧдтӧм. Но и тайӧ мытшӧдсӧ пӧ позьӧ разьны, шуӧ А. Захаренко. «Методические рекомендации по организации внеурочной деятельности в образовательном учреждении» докладӧн семинар дырйи сёрнитіс А. С. Шрамм, районса велӧданінӧн веськӧдланінысь информационно-методическӧй кабинетӧн веськӧдлысь. Сійӧ тӧдчӧдіс, мый и школалӧн, и содтӧд сетан тӧдӧмлун Шӧринлӧн быть должен лоны торъя велӧдан уджтас. Сідз жӧ, Анна Степановна тӧдмӧдіс семинар вылӧ воысьясӧс урок бӧрся удж нуӧдан индӧдӧн. А Л. П. Изъюрова, районса информационно-методическӧй кабинетса методист висьталіс, кыдзи тайӧ индӧдсӧ пыртны велӧдӧмӧ. Чукӧртчысьяс водзын сёрнитіс и С. В. Поломошнова, «Кӧрткерӧс районса челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧрин» МОУ-са директорӧс вежысь. Презентация отсӧгӧн сійӧ тӧдмӧдіс, кыдзи татчӧс Шӧринса велӧдысьяс нуӧдӧны урок бӧрся удж, мый вылӧ найӧ мыджсьӧны и мый вылӧ колӧ торйӧн на сувтлыны. Светлана Викторовна ясыда индіс паныдасьлысь мытшӧдъяс. Торйӧн кӧ, урок бӧрся удж да содтӧд тӧдӧмлун сетӧм уджтасын абу ӧтувъя корӧмъяс; оз тыдав, кутшӧм ногӧн колӧ донъявны велӧдчысьӧс да сідз водзӧ. А кыдзи котыртӧма Шойнатыса школаын 1–2 класса велӧдчысьяслы урок бӧрся удж, тӧдмӧдіс татчӧс школаса директорӧс вежысь С. М. Попова. Тайӧ велӧданін ФГОС серти уджалӧ мӧдӧд во, эм кутшӧмсюрӧ и опыт. Светлана Михайловна тӧдмӧдіс нырвизьӧн, петкӧдліс видеосюжет, кыдзи ӧтувъя вежӧр индӧд подулын школаса библиотекарь Т. Я. Бабина нуӧдіс «Лыддьысьӧм — медбур велӧдчӧм» урок. Семинар помын унаӧн пасйисны, мый татшӧм чукӧртчылӧмсӧ колӧ нуӧдны тшӧкыдджыка. Ӧд велӧдӧмӧ быд выль пыртӧмын колӧ зумыд подувлун, сӧмын сэк велӧдысь тыр-бура кутас пӧртны олӧмӧ ассьыс могъяс. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Ольга Печеницына @ Юргис-сьыліс «Василей» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ЮРГИС-СЬЫЛІС «ВАСИЛЕЙ» Миян республикаын вужъясис нин уна сикас гаж. Найӧ нуӧдсьӧны быд во, чукӧртӧны ас гӧгӧр уна йӧзӧс. Пример вылӧ, Чилимдінын ыджыд ӧдӧн котыртсьылӧ Гӧрка, Изьваын — Луд, Керчомъяын — Пыжа гаж, Кулӧмдінын — «Василей». Бӧръя вылас и кӧсъя сувтыштлыны торйӧн. Василей лун усьӧ тӧв шӧр 14-ӧд лун кежлӧ. Мӧд ногӧн кӧ, тайӧ Важ выль во. Январ 13 лун рытсянь заводитӧны гажӧдчыны. Буретш тайӧ лунӧ Кулӧмдінын уна во нин зэв кыпыда мунӧ «Василей» гаж — коми сьыланкыв тэчысьяслӧн конкурс. Уна мыла сьыланкыв чужис стӧч тан, кодъяс водзӧ сӧвмисны-бордъясисны да ӧні юргӧны, гажӧдӧны коми йӧзлысь сьӧлӧмсӧ. Тайӧ праздниксӧ думыштӧмаӧсь нуӧдны Кулӧмдінысь куим енбиа Василей: Гущин, Чувьюров (шылад тэчысьяс), Лодыгин (кывбуралысь). Найӧ асьныс ӧніӧдз сьӧлӧмсянь пырӧдчӧны тайӧ конкурсас да шедӧдӧны бур вермӧмъяс. Таво кыпыд «Василей» муніс 19-ӧдысь. Эз нин ӧтчыдысь мойвилы меным волыны тайӧ гаж вылас. Мусмис нин сылӧн мунанногыс, руыс, кыпыдлуныс. И быд во позьӧ казявны кутшӧмкӧ аслыспӧлӧслун: мыйкӧ шензьӧдана-чуймӧдана, кыткӧ весиг весьӧпӧртана да вежӧрӧ пыдӧ коляна. Весиг гоз-мӧд час пукалӧмысь мудзтӧ он кыв. Да и мудзнысӧ некор: колӧ «висьны» радейтана сьыланкыв вӧсна, нимкодясьны выль петасӧн, гигзьыны-вашъявны лэчыд коми шмонь вылын, шензьыны чуймӧдантор вылӧ. Водзын со кулӧмдінсаяс вӧлі гажсӧ нуӧдӧны асьныс. И та вӧсна, гашкӧ, вӧлі ёна бурджыкӧн. Колис кад, «Василей» сӧвмис-паськаліс, кыпӧдчис республика тшупӧдӧдз. Таво режиссёрнас вӧлі культураын пыдди пуктана уджалысь, Искусство гимназияын велӧдысь Виктор Напалков. Дерт, тӧдчис мастерлӧн киподтуйыс: ставыс бур и ас инын, быд юкӧн торйӧн бура думыштӧма-мӧвпыштӧма. А мый сьыланкывъяссӧ эз ставсӧ колана ног донъявны — тайӧ мӧд йӧзлӧн нин «удж». Тавося «Василей» вылӧ ассьыныс выль «пӧжасъяссӧ» вайисны уналы нин тӧдса Гений Горчаков, Марк Новосёлов, Лидия Логинова, Михаил Оверин, Ирина Чувъюрова, Василий Гущин, Алексей Ген, Михаил Шахов да выль «енбияс» — Зинаида Сидорова, Юрий Рочев, Зинаида Пупышева, Иван Нестеров, Николай Григорьев да Андрей Епанешников. Бӧръяыс ми йӧзӧс шензьӧдӧ унаторйӧн: сійӧ и бур актёр шылада-драма театрын, сяммысь режиссёр, мичаа сьылысь. И ӧні петкӧдчис нӧшта ӧти боксянь — кыдз шылад тэчысь. Сідзкӧ, мастер мортлӧн енбиыс вермӧ чуктыны зэв уналасянь, мед сӧмын вӧлі ыджыд кӧсйӧм, творческӧй ловби да ыджыд радейтӧм вӧчӧмтор дінӧ. Епанешниковлысь «Воркута» сьыланкывсӧ (кывъясыс Алексей Уляшевлӧн) жюри донъяліс 3 местаӧн. А сьыліс Воркутаса роч зон Евгений Кревицкий. Мӧд места шедӧдіс Михаил Оверинлӧн «Шонді улын пожӧм быдмӧ кӧн...» сьыланкыв (кывъясыс А. Ванеевлӧн). Сьыліс Вера Басакова. А миян районса мича ныв Анастасия Есева сьыліс «Пипу пос» сьыланкыв (шыладыс Марк Новосёловлӧн, кывъясыс Василий Лодыгинлӧн) и петіс медводдза тшупӧдӧ. Жюри лыддис тайӧ сьыланкывсӧ медбурӧн. Гран-при тайӧ пӧрйӧ некодлы эз вичмы. Кыдз и пыр, вӧлі нимпасъяс серти донъялӧм. Лидия Логиновалысь «Талун менам узьсьӧма» петас со лыддисны медшмоньлив сьыланкывйӧн (шыладыс и кывъясыс аслас). Челядьлы медбур сьылан-кывйӧн лыддисны Михаил Шаховӧн да Александра Мишаринаӧн «Вильыш нывка» артмӧдӧмтор, сьыліс Пожӧгысь Анна Шебырева. Зинаида Пупышева да Клавдия Белоуслысь «Сёр арын» сьыланкыв шуисны медбурӧн «Радейтчӧм йылысь» нимпасын. Коми республикаса народнӧй да Россияса заслуженнӧй артистка Альфия Коротаева кӧть и ачыс татарка, но эз нин ӧтчыдысь петкӧдчыв концертъяс вылын коми сьыланкывйӧн. И сьылӧ сӧдз коми кыв вылын. Тайӧ пӧрйӧ Николай Григорьев да Николай Тюрнинӧн «Сьыланкывъя Эжва йылӧй» дасьтӧмторйӧн петкӧдчис нималана сьылысь и вӧрзьӧдіс сьӧлӧмсӧ залын пукалысьяслысь, лои вермысьӧн «Чужан мулы сиӧм сьылан» нимпасын. А видзӧдысьяс медвылӧ донъялісны Иван Нестеровлысь «Коми зон» сьылан (кывъясыс А. Некрасовлӧн), сьыліс Дмитрий Кирушев. Быдӧнлы воис сьӧлӧм вылӧ татшӧм кывъяс: «Ме — коми зон. Ме аслам муын медся ён!». Но конкурс эм конкурс. Быдӧн вермысьӧн лоны оз вермы. Да и жюрилӧн тшӧкыда видзӧдласыс оз ӧткодясь залкӧд. И татшӧмторйыс овлӧ быд во. Пример вылӧ, видзӧдысьяс сьӧлӧмсянь чолӧмалісны миян районса ставлы тӧдса мича шылад тэчысь Алексей Генлысь «Козьнав меным» эстраднӧй сьыланкыв (кывъясыс Зоя Шиликовалӧн). Сьыліс ачыс Алексей да шызьӧдіс ставнысӧ збодерлуннас да гажа юрган ногнас. Но жюрисянь донъялӧм эз ло. Казьтышттӧмӧн колины и мукӧд мича сьыланкывъяс. Сідзжӧ, кык во помся, миян Шойнатыса зонъяс Альберт Ширяев да Иван Канев петкӧдчылӧны «Василей» вылын. Зэв жӧ ышӧдана да збодерӧсь вӧліны сьыланкывъясыс, пыді вежӧртасаӧсь и. Видзӧдысьяс и журналистъяс вылӧ донъялісны колян во Альберт Ширяевлысь «Пожӧм» сьыланкыв, лыддисны медбуръяс пиысь ӧтиӧн. А вот жюри тадзи эз лыддьы. Кыдз шуласны, судьякӧд оз вензьывны. Сійӧ пыр прав. А сьӧлӧм вылад мыйлакӧ пондылӧ дільквидзны. Мый нӧшта позьӧ пасйыны тавося «Василей» йылысь... Дерт жӧ, миян «Кӧрткерӧсса пӧчьясӧс». Эг нин ӧтчыд видзӧд налысь ышмӧмсӧ и пыр синва петмӧн сералі. Сяммӧны тай, майбыр, видзӧдысьястӧ вӧрзьӧдны асланыс шмоньнас, тешитчӧм-лыбзьӧмнас. И ставыс ӧд ас местаын, колана ногӧн... Вот и кулӧмдінсаӧс семдӧдлісны «садь быртӧдзныс». Кузь нэм да уна-уна бур петкӧдчӧм налы! Тавося «Василейлӧн» аслыспӧлӧслунӧн лои и сійӧ, мый медводдзаысь на ывла вылын вӧлі лӧсьӧдӧма ыджыд экран. Культура керкаад ӧд унаӧн оз тӧрны, а видзӧдны окотитысьыд уна. Со и лои аддзӧма петан туй — быд мунысь-локтысь вермис сувтыштлыны да видзӧдны гажсӧ. А, нӧшта, гажсӧ кыпӧдіс файер-шоу да салют. Водзын татшӧмыс эз жӧ вӧв. Колӧ пасйыны и сійӧ, мый «Василей» праздник пыр кык юкӧна. Конкурснӧй уджтас помасьӧ, жюри мунӧ уджавны, а концерт нюжалӧ водзӧ. Таво мӧд юкӧнсӧ вӧлі сиӧма Кулӧмдінса «Эжваса дзоридзьяс» котырлы, коді пасйис гӧгрӧс пас — тыри 55 во! Уна сӧдз мича сьыланкыв юргис сцена вывсянь. Кутшӧм жӧ паськыд налӧн репертуарыс, шензьӧдана! Уна чолӧмалана кыв юргис тайӧ бур котырлы да налӧн веськӧдлысь Василий Гущинлы. Зэв ёна ставныслы кажитчис республикаса медбур частушечница Нина Лодыгина (Керчомьяысь). Частушкатӧ вермас мунігмоз артмӧдны. Ачыс зэв мича, варов, шмоньлив ань. Сьывны заводитас да став залтӧ шызьӧдӧ-чеччӧдӧ! Козьналӧма тай енмыс сійӧс татшӧм озырлунӧн. Сідзжӧ зэв ёна ставныслы воис сьӧлӧм вылӧ Сыктывкарса диаспораяслӧн сьылан котыръяс. Петкӧдчисны белорусъяслӧн, украинечьяслӧн, татаралӧн, немечьяслӧн, еврейяслӧн и весиг чиганъяслӧн сьылан котыръяс. И мый тӧдчанаыс — ставныс сьылісны мича коми кыв вылын. Тані тыдовтчис быд кывъя войтырлӧн ӧтувъялун, крепыд йитӧд-ёртасьӧм. Тайӧ бара жӧ режиссёрлӧн зэв бур пыртӧмтор. Уна чолӧмалана кыв сиисны и Василий Лодыгинлы — «Василей» подув пуктысьяс пиысь ӧтилы. Сылы тыри 65 ар. Уна кывбур на артмӧдны енбиа мортлы да петкӧдчыны «Василей» вылын! Чолӧмалӧм да ошкӧм висьталісны и чинаяс, кодъяс ӧти бӧрся мӧд кайлісны сцена вылӧ. И мыйла кӧ гоз-мӧд во нин найӧ дольӧны, мый «Василей» гаж колӧ вуджӧдны карӧ. Сідз кӧ, мырдӧн Вылыс Эжваса, медся енбиа войтырыслысь медбур «пӧжассӧ» кӧсйӧны мырддьыны. Кулӧмдінын чужис гажа «Василей» — Кулӧмдінын и овны-вывны, нимавны, шензьӧдны, пестыны выль енбияс! [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Эдуард Пименов @ Ярманга Нёбдінын Опонась лунӧ, ньӧбасьны волы, тэрмась, эн вунӧд! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-01-31.} ЯРМАНГА НЁБДІНЫН ОПОНАСЬ ЛУНӦ, НЬӦБАСЬНЫ ВОЛЫ, ТЭРМАСЬ, ЭН ВУНӦД! Зоя Шиликовалӧн кывъясӧн тадзи чуксалӧмӧн Нёбдінын бара на видзаалісны гӧстьясӧс да вузасьысьясӧс Опонасей ярманга вылӧ. Таво сійӧс нуӧдӧны кӧкъямысӧдысь нин. Тайӧ пӧрйӧ жӧ ярманга вӧлі поселениеяскостса, но вузасьысь-ньӧбасьысь воисны эз сӧмын районысь, но и карсянь. 19 нэмын на Нёбдінӧ ярманга вылӧ волісны Изьваысь, Устюгысь, Емдінысь, Вяткаысь вузасьысьяс. Вӧзйисны ассьыныс тӧвар, босьтасисны мукӧдлысь. Ярмангаыс нюжавліс вежон чӧж. Гӧстьясӧс медводз вочаалісны Виктор Савин нима литература музейын. Сэтчӧс веськӧдлысь Галина Микушева тӧдмӧдіс сиктлӧн историяӧн. Тан жӧ Зинаида Елизарова нистіс да печкис вурун. А культура керка дорын быд локтысьӧс ворсӧдісны. Ыджыдвидзсаяс лямпаӧн котрӧдлісны. Пезмӧгсаяс олӧмын став бурсӧ сиӧмӧн важся обряд серти нуӧдісны мегыр увті, вӧнь вомӧн да корӧсьӧн кучкалісны. Вузасьысь таво вӧлі уна. Ярманга вылӧ быд локтысь пасйис на пиысь медся кажитчанасӧ. А ӧні тан позис ньӧбны яй-гос и чери, йӧла вӧлӧга, нянь, гын сапӧг да пимы, мукӧдтор. Унаӧн киӧн вӧчӧмтор вузалісны. Ставыс ӧкмис 26 вузасьысь, на пиысь 11 — нёбдінсаяс. Кодсюрӧ быд ярманга дырйи ньӧбӧ кролик яй, кодкӧ сюмӧдысь пестер, чачаяс. Бӧрас, тшӧтш нин традиция серти, видзӧдан залын ассьыныс талантъяс петкӧдлісны 10 сикт-посёлокысь котыръяс. Гажӧдісны нёбдінсаяс, пӧддельнӧйсаяс, Кӧрткерӧсысь да Шойнатыысь сьылысь-йӧктысьяс, Намскысь да Мордінысь котыръяс, типӧсиктсаяс да ыджыдвидзсаяс, Пӧдтыбокысь да Лӧкчимдінысь асшӧр артистъяс. Нёбдін сиктса юралысь Валерий Савин быдӧнӧс пасйис аттьӧалана письмӧӧн. А козинъяс вичмӧдісны Коми Республикаса Госсӧветысь депутатъяс Владимир Косов да Иван Медведев, кодъяс сідзжӧ ньӧбасисны ярманга дырйи да чолӧмалана кывъяс висьталісны быдӧнлы. Нёбдінсаӧс да гӧстьясӧс чолӧмалісны и Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, Коми Республикаса народнӧй артистка Лидия Логинова. Тан жӧ пасйисны вузасьысьясӧс. Ньӧбасьысьяслӧн унджык гӧлӧс вичмис Кӧрткерӧсса йӧв заводлы да Нёбдінысь крестьянско-фермерскӧй овмӧс кутысь Зинаида Макаровалы. Кыдз пасйим нин, таво ярманга паськӧдчис и лои районсаӧн. Мӧд во жӧ кӧсйӧны видлыны вӧчны сійӧс республикасаӧн. И сэк, кывсяс кӧ водзӧ, гашкӧ, и бара на кутасны волывлыны Нёбдінӧ и Вяткаысь, и Устюгысь купечьяс. [Эдуард ПИМЕНОВ. Фотоыс авторлӧн.] {Оксана Гудырева @ Бура пӧртӧны могъяссӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-07.} БУРА ПӦРТӦНЫ МОГЪЯССӦ Воддза вежонӧ райадминистрацияын муніс семинар-чукӧртчылӧм, кытчӧ волісны республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан министерство, Гарантийнӧй фонд, Народнӧй контроль петкӧдлысьяс, районса видз-му, ас да крестьянско-фермерскӧй овмӧсъяс кутысьяс-веськӧдлысьяс. Комиын видз-му овмӧс юкӧнлӧн кольӧм вося кывкӧртӧдъяс да водзӧ вылӧ могъяс йылысь тӧдмӧдіс Минсельхозпродса министрӧс вежысь Надежда Потапова. Сылӧн висьталӧм серти, кывкӧртӧдъяс петкӧдлісны, мый кольӧм воӧ видз-му овмӧс юкӧнын зільысьяс уджалісны бура, шедӧдісны тӧдчана вермӧмъяс. Тайӧ шедӧдӧмъясыс — котыръяслӧн ӧтувъя удж, и ми аттьӧалам быд уджалысьӧс, коді пӧ пуктіс пай мог пӧртӧмӧ. Сідзжӧ видз-му овмӧслы ыджыд отсӧг сетӧма государство — 1 миллиардысь унджык шайт. Сэтысь нёльӧд пайсӧ, 251,9 млн. шайт, видзӧмаӧсь техника выльмӧдӧм да пемӧс видзанінъяс кыпӧдӧм вылӧ. Бур шедӧдӧм — бӧръя воясӧ абу чинӧма мӧс юр лыд. Скӧт видзӧмлысь продуктивность 6 прӧчент вылӧ кыпӧдӧм вӧсна содӧма и йӧв лысьтӧм (4 прӧчентӧн). Республикаын ӧти мӧслысь шӧркодя лысьтӧны 3694 кг йӧв. Миян, водзмӧстчысь, районлы пӧ тайӧ абу ыджыд лыдпас. Но таӧдз зільӧны воӧдчыны мукӧд овмӧсъяс. Нимкодь, мый республикаын видз-му овмӧсса 6 организацияын ӧти сюруклысь йӧв лысьтӧм вуджӧма 5000 кг, а ӧтиын — 6000 кг. Нӧшта ӧти водзмӧстчӧм — тайӧ пемӧс видзанінъяс кыпӧдӧм, дзоньталӧм-выльмӧдӧм серти инвестиционнӧй балаяс пӧртӧм. Выль скӧт картаяс кыпӧдӧм вылӧ сетӧмаӧсь 59,4 млн. шайт субсидия. Балаяс пӧртӧм вылӧ ӧти воӧн вичмӧдӧмаӧсь 1,8 пӧв унджык сьӧм воддза куим воӧн серти. Сідз конкурс пыр бӧрйӧм бизнес-планъяс пиысь пӧртсисны: Интаын кӧръяс начканін кыпӧдӧм, Сыктывкарын, Кӧрткерӧс да Изьва районъясын йӧлысь вӧлӧга вӧчанінъяс выльмӧдӧм. Таво пӧртасны квайт бала. Коми минсельхозпродса министрӧс вежысь висьталіс, мый кольӧм воӧ овмӧсъясын босьтӧмаӧсь 1,6 пӧв унджык картупель да 1,7 пӧв унджык градвыв пуктас. Картупель улӧ муяс ыдждӧдӧмаӧсь 13 прӧчент вылӧ, градвыв пуктасъяс вылӧ — 30 прӧчент вылӧ. Мӧд «няньлӧн» урожай ыдждаыс лоӧма 28 прӧчентӧн вылынджык воддза во серти. Та вӧсна картупель да капуста вылӧ донъяс вӧліны ичӧтджыкӧсь 2010 воын серти. Надежда Потапова тӧдчӧдіс, мый и водзӧ оз ков чинтыны пуктасъяс улӧ му вӧдитӧм. Таво государство бара на кӧсйӧ отсавны видз-му овмӧсъяслы градвыв пуктасъяс вӧдитан техника выльмӧдӧмын. Йӧв лысьтӧм да яй вылӧ скӧт юр лыд содтӧм, муяс вынсьӧдӧм, яйысь вӧлӧга вӧчӧм да нянь-пӧжас прӧдукция паськӧдӧм, градвыв пуктас переработка — тайӧ тӧдчана нырвизьяс КР-са видз-му овмӧс да сёян-юан министерство водзын 2012 во кежлӧ. (Газетлӧн мӧд петасын лыддьӧй районса видз-му овмӧсъяслӧн кольӧм вося удж да тавося могъяс йылысь). [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Ворсасны том йӧз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-07.} ВОРСАСНЫ ТОМ ЙӦЗ Тайӧ субӧтаӧ, урасьӧм 11 лунӧ, юрсиктса «Союз» кинотеатрын мунас районса том войтыр костын «Кор? Кӧні? Мый?» ворсӧм. Кыдзи и пыр сійӧс нуӧдас Антон Колесников, Коми Республикаса вежӧра ворсӧмъяс лигаӧн веськӧдлысь. «Кор? Кӧні? Мыйӧ?» вермас пырӧдчыны районса быд организация-предприятиеысь уджалысь, но сӧмын водзвыв юӧртӧм серти. Шыӧдчӧмсӧ позьӧ сетны урасьӧм 10 лунӧдз районса культура да том йӧзкӧд удж нуӧдан юкӧнӧ. Ворсӧмыс заводитчас 11 часын. {Kodko @ Пенсия содыштіс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-07.} ПЕНСИЯ СОДЫШТІС Тавося урасьӧм (февраль) 1 лунсянь сизим прӧчент вылӧ содіс пӧрысьлун, вермытӧм да вердысьӧс воштӧм кузя уджалан пенсиялӧн ыджда. Миян районын та улӧ веськалӧ 6472 пенсионер. Индексация вӧчӧм бӧрын уджалан пенсиялӧн шӧр ыджда лоӧ: пӧрысьлун кузя — 10278 шайт, вермытӧм кузя — 6779 шайт да 5797 шайт — вердысьӧс воштӧм кузя. {Оксана Гудырева @ Сайӧда нималы вочакыв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-07.} САЙӦДА НИМАЛЫ ВОЧАКЫВ Выль вося гажлунъяс бӧрын редакцияӧ воис письмӧ. Сійӧс ыстӧмаӧсь миян районса ӧти сиктысь (конверт вылын пасйӧма). Гижӧдыс абу ёна кузь, но сійӧс абу кырымалӧмаӧсь. Гижысьыс, медым сійӧс эз тӧдмавны, абу пасйӧма ним-овсӧ. Газетӧ кырымпастӧг гижӧдъяс ыстӧны шоча: во чӧжӧн ӧти-кыкӧс, а овлӧ и ньӧти оз. Ми, газетын уджалысьяс, важысянь нин шуим и пыр кутчысям татшӧм правилӧӧ: татшӧм гижӧдъяс ог йӧзӧдӧй... Но тайӧ пӧрйӧ шуим вӧчны тадзи: кырымпастӧм гижӧдсӧ йӧзӧдам дженьдӧдӧмӧн, и сэтысь сайӧдам, ог пасйӧй, кутшӧм сикт овмӧдчӧмин да сыӧн веськӧдлысь йылысь гижӧма сайӧда нима юӧрын. Гижысьыс тай дзебис нимсӧ! «... Миян сиктын Выль воӧ некутшӧм гаж эз вӧв! Весиг сиктса администрациясянь, ни клубса уджалысьяссянь эз вӧвны некутшӧм чолӧмалана плакатъяс! Теш тешӧн, а збыль вылас — гажтӧм, кӧть бӧрд..... Клубсянь некутшӧм мероприятие эз вӧв ни верстьӧлы, ни посни войтырлы. Да, миян клубыс ичӧт, но ӧд поводдяыс таво кутшӧм! Кӧть быд лун ывла вылын гаж чукӧрт, либӧ лызьӧн котралӧм... Артмӧ, мый том войтырлы некытчӧ воштысьны, сӧмын и кольӧ стопка пыдӧсысь гажсӧ корсьны. Лёкиник олӧм артмӧ «кӧзяинтӧм» сиктад!... Интереснӧ эськӧ вӧлі тӧдны, мый висьталас тіянлы миян глава, юаланныд кӧ, кыдзи миян сиктын коллялісны Выль восӧ? Колӧкӧ кабала вылын сы мында мероприятие нуӧдӧм йылысь гижӧма? Шуас кӧ, мый нинӧм эз вӧв, мыйла нӧ глава креслӧсьыс оз чеччы? Колӧкӧ кодкӧ бурджыка уджалас!». Гижӧд помын пасйӧма, мый гижӧмаӧсь «... сиктса войтыр, унджыкыс, дерт, томъяс». Ми аддзысьлім да сёрнитім кырымавтӧм гижӧдын пасйӧм сикт овмӧдчӧминӧн юралыськӧд. Сійӧ висьталіс, мый Выль вося мероприятие вӧлі нуӧдӧма школаын. Сэні пӧ йӧзӧс гажӧдісны и томулов, и клубын зільысьяс. А мыйла ывла вылын эз котыртны гаж? Та вылӧ юралысь вочавидзис: «Кольӧм воӧ сикт шӧрӧ сувтӧдлім коз, мичмӧдлім гӧгӧрсӧ... Гажӧдчыны волісны лыда морт, кызьыс эз чукӧрмы. Йӧз кӧ асьныс оз ыштыны, кыдзи тшӧктан?! Сы вӧсна таво ывла вылын гаж эз нуӧдны». Пыдди пуктана газет судзӧдысьяс, газетӧ гижысьяс! Кӧсъянныд кӧ, медым тіянлысь гижӧд йӧзӧдім газетын, эн вунӧдӧй пасйыны ним-овтӧ, кырымасьны. [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана ГУДЫРЕВА.] {Оксана Гудырева @ Сыкӧд и гажыс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-07.} СЫКӦД И ГАЖЫС Пыр кыпыд руа, писькӧс, водзмӧстчысь — татшӧмӧн тӧдӧны нёбдінсаяс Ольга Ивановна Макароваӧс. Буретш та вӧсна сійӧс бӧрйисны юрнуӧдны сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн. Сійӧ кужӧ котыртны йӧзӧс, ышӧдны найӧс и уджӧ, и гажӧдчӧмӧ. Ольга Ивановна кужӧ сьывны-йӧктыны и весиг гудӧкасьны. Культура керка сцена вылын петкӧдчӧ уна во нин. Кор заводитісны ловзьӧдны сиктын Опонасей ярманга, дыр эз мӧвпавны, кодӧс индыны Опонась купечӧс ворсны. Варов нывбабалы и шуисны «лоны» тайӧ купечӧн. Латшкӧс тушаа нывбаба пасьталӧма мужик гач да дӧрӧм, важӧн купечьяслӧн кодь жилетка, юрас — картуз. А медым дзик нин мужик кодь лоны, чужӧм вылас ус-тош вӧчӧма-серпасалӧма. И артмис ярмангалӧн медшӧр герой! Сійӧ кадсяньыс и ворсӧ Ольга Ивановна Опонасейлысь рольсӧ быд ярманга дырйи. Тайӧ чужтӧ аслыспӧлӧс нимкодьлун, мый татшӧм кывкутана рольсӧ ворсны сиктын войдӧр нималана купечӧс, мойвиис сылы. И таысь сьӧлӧм вылас сӧмын бур. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс Эдуард ПИМЕНОВЛӦН.] {Kodko @ Шедӧдісны «зарни» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-07.} ШЕДӦДІСНЫ «ЗАРНИ» Тӧв шӧр 25–29 лунъясӧ юркарса Р. Сметанина нима стадион вылын мунісны Рытыв-Войвыв федеральнӧй кытшса да Коми Республикаса лызь вылын ордйысьӧмъяс. Бура петкӧдчис тайӧ котралӧмъясын миян районса ӧтувъя котыр, шедӧдісны медводдза места. Торйӧн нин колӧ пасйыны Россияса спортса мастеръясӧс: Антон да Александр Зюзевъясӧс, Наталья Зюзеваӧс, спортса мастерпуясӧс — Владислав Ванеевӧс, Ольга Климоваӧс, Александр Савинӧс. Тӧдчана баллъяс районса котырлы вайисны Сергей Волков да Анжела Макарова. {Kodko @ Бокс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} БОКС Урасьӧм (февраль) 2–5 лунъясӧ юркарын мунісны бокс кузя республикаса ордйысьӧмъяс. Чемпионатӧ пырӧдчылісны 1994–95-ӧд воясын да гырысьджык, 1993-ӧд воын чужӧма Комилӧн став карысь, а сідз жӧ Удора, Сыктывдін да Кӧрткерӧс районъясысь зонъяс, ставнас 134 боксёр. Миян районса котырӧ пырисны Артём Коюшев (56 кг сьӧктаын шедӧдіс медводдза места), Егор Малгаждаров (лои коймӧд местаын 69 кг сьӧктаын), Дмитрий Гуляев (петіс медводдза местаӧ 49 кг сьӧктаын). Ордйысьӧмӧ пырӧдчысь районъяс пӧвстын Кӧрткерӧсса ӧтувъя котыр тшӧтш лои вермысьӧн, шедӧдіс медводдза места. Но шойччыны боксёръяслы водз на. Сідз, Артём ӧні дасьтысьӧ Россияса Рытыв-Войвыв федеральнӧй кытшса ордйысьӧмъяс кежлӧ, коді мунас рака 10–18 лунъясӧ Ленинградскӧй обласьтын. Миян боксёр петкӧдчас Коми Республикаса ӧтувъя котырын. Дасьтысьӧ Петрозаводскын мунысь Рытыв-Войвыв кытшса чемпионат кежлӧ и Дмитрий Гуляев. {Игнат Пинягин @ Бура и исласим @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} БУРА И ИСЛАСИМ Ӧдйӧ колины тӧвся каникулъяс. Дас луныс быттьӧ эз и вӧв. Поводдя вӧлі быд лун шоныд, унаысь петалі иславны лыжиӧн. Семьяӧн ислалім пос дорын дадь-ледянкиӧн. А ӧти лунӧ велӧдчысьяскӧд, Роза Егоровнакӧд да Оксана Васильевнакӧд ветлім иславны ворйӧн да ледянкиӧн станция дорӧ. Миянлы вӧлі зэв гажа да долыд! Весиг гортӧ эз мунсьы, но мудзтӧдз тай лои. Гортлань мунім кыпыд сьӧлӧмӧн! [Игнат ПИНЯГИН, 5 класс. Висер.] {Kodko @ Вӧзйыны эм мый @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ВӦЗЙЫНЫ ЭМ МЫЙ Миян районын вынсьӧдісны туризм сӧвмӧдӧм кузя торъя уджтас. Таво кежлӧ сэні урчитӧма 525 сюрс шайт. Туризм кузя координационнӧй сӧветлӧн чукӧртчылӧм дырйи юклісны сьӧмсӧ да бӧрйисны шӧр туйвизьяс. Коми республикаса экономика сӧвмӧдан министерствоӧ вӧзйӧма некымын бала: Нёбдінӧдз литературнӧй маршрут, Лӧкчим кузя байдаркаясӧн кывтӧм, Кӧрткерӧсын «Языческая роща» да ГУЛАГ-лӧн вӧвлӧм инъяс. Районын эм нин туроператор, ас вылӧ уджалысь Инга Усачёва. Сы серти, районын туризм да шойччӧм кузя став нырвизьяссӧ колӧ ӧтувтны ӧтиӧ, сэки кокниджык вӧзйыны гӧстьяслы, медым вермисны волыны татчӧ во гӧгӧр чӧж. Та могысь Инга дасьтӧ сайт, кытчӧ и пырас ставыс, тшӧтш и миян мастеръяслӧн кипом уджъяс. Сайтсӧ шуӧма лӧсьӧдны тулыснас нин. Таво жӧ мӧвпалӧны ньӧбны туристъяслы снаряжение велӧдчӧм и кӧртымӧ сетӧм могысь. Одыбсаяс сідзжӧ вӧзйисны кынмывлытӧм Лымва ю кузя, тшӧтш и Джиянса ключьяс дорӧ маршрутъяс. {Виолетта Подорова @ Вӧчалім Мороз пӧльясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ВӦЧАЛІМ МОРОЗ ПӦЛЬЯСӦС Выль во водзвылын миян школаын мунісны посньыд войтыр костын ордйысьӧмъяс: «Киӧн вӧчӧм Мороз пӧль» да «Гажа мишура». Мороз пӧльӧс вӧчалісны и бутылкаысь, и бумагаысь, и весиг быгйысь (пенаысь). Ставныслӧн артмисны мича вӧчӧмторъяс. Жюрилы вӧлі зэв сьӧкыд бӧрйыны вермысьясӧс. Ордйысьӧмӧ став пырӧдчысьсӧ пасйисны козинъясӧн. А вермысьясӧн лоины 1 классын велӧдысь Алёша Габов да 2 классысь Артём Габов. «Гажа мишура» ордйысьӧмын вермисны 4 классын велӧдчысь Кристина Макарова (мамыскӧд вӧчасьӧмаӧсь кампет корйысь) да 1 классысь Кристина Попова (мишурасӧ вӧчӧмаӧсь тюка кӧвйысь). Нӧшта вӧліны вӧчӧмторъяс бумагаысь, мочалкаысь. Ӧшым 29 лунӧ 2–4 класса ныв-зонпоснилы котыртлісны Выль вося гаж — «Мороз пӧльлӧн козинъяс». Пӧттӧдз ворсісны Лымчиркӧд, Ёма-бабакӧд, Васакӧд, Рӧзбойниккӧд. Бӧрыннас Мороз пӧль козьналіс челядьлы юмовторъяс. [Виолетта ПОДОРОВА, 4 класс. Висер.] {Нина Коюшева @ Валентин да Валентина @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ВАЛЕНТИН ДА ВАЛЕНТИНА Ӧта-мӧдӧс радейтӧмӧн, пыдди пуктӧмӧн, сӧгласӧн олӧны Одыбын Валентина Ивановна да Валентин Николаевич Поповъяс. Ылӧ кольӧм вояс сайын аддзысисны Лымваысь статя зон да сэтӧр кодь сьӧд синъяса ань. Том йӧз костын чужис радейтчӧм, а неуна бӧрынджык найӧ йитісны ассьыныс сьӧлӧмъяс. И со 44 во нин Валентин да Валентина олӧны ӧти вевт улын. Радейтӧмӧн да сӧгласӧн гозъя быдтісны вит челядьӧс, а ӧні ассьыныс шаньлун сетӧны внук-внучкалы. Ныв-пияныс козьналісны асланыс бать-мамлы вит внукӧс да ӧти внучкаӧс. Поповъяс — абу сӧмын бур гозъя, но и нималӧны сиктын, кыдз бур труженикъяс. Валентин Николаевич 41 во уджаліс вӧр овмӧсын, вӧлі и шоперӧн, и трактористӧн. Валентина Ивановналӧн уджалан стажыс ӧкмис 32 во, нывбаба зілис нянь пӧжалысьӧн. Ӧні кыкнанныс пенсия вылын. И кӧть корсюрӧ ӧдӧлитлӧны олӧма гозъяӧс висьӧмъяс, но пыр жӧ радейтчӧмлӧн гӧрӧд воысь воӧ на костын зумыдмӧ да сӧвмӧ. [Нина КОЮШЕВА.] {Эдуард Пименов @ Ветеранъяслы абу веськодь аскиа луныс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ВЕТЕРАНЪЯСЛЫ АБУ ВЕСЬКОДЬ АСКИА ЛУНЫС Кольӧм вежонӧ Кӧрткерӧсын аддзысьлісны сиктса ветеранъяс. Культура керкаын чай юигмоз сёрнитісны тӧжд-могъяс йылысь, странаын ӧнія олӧм йылысь, тшӧтш и урчитісны водзӧ вылӧ удж. Ветеранъяслӧн сӧвет тадзи медводдзаысь чукӧртчыліс. Ӧкмис ставыс 80 гӧгӧр морт. Гӧститны корлісны и Маджаысь, Нёбдінысь да Пезмӧгысь ветеранъясӧс. Чукӧртчылӧм водзын гажӧдісны ветеранъяслӧн хор да «Кӧрткерӧсса пӧчьяс» котыр. Лов кыпӧдыштӧм бӧрын сиктса ветеранъяс сӧветлӧн удж йылысь висьталіс веськӧдлысь Надежда Ивановна Малыгина. Сійӧ пасйис, мый юрсиктын 1100 ветеран, став олысьсьыс 23 прӧчентыс. — Ми вермам унатор на вӧчны районлы и ас сиктлы, — тӧдчӧдіс Надежда Ивановна. — Окота, мед Кӧрткерӧсын вӧлі парк, мед памятникъяс бур дӧзьӧр улын вӧліны. Шойна дорын колӧ пуктыны сувтӧдны Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъяслы, кодъяс кувсисны мирнӧй олӧм дырйи, казьтылан пас. Аттьӧаліс отсӧгысь да колана нырвизь вӧзйӧмысь олӧмаясӧс сиктса юралысь Михаил Питашук. Пасйис, мый ветеранъяслы абу веськодь сиктлӧн, районлӧн аскиа луныс. Власьткӧд бур йитӧд кутӧм йылысь пасйис ветеранъяслӧн райсӧветса веськӧдлысь Николай Михайлович Казаков. Водзын кӧ быттьӧ корысялісны, ӧні жӧ пырджык отсалӧны. Быд юалӧм-тӧжд зільӧны босьтны тӧд вылӧ. Но эм на, дерт, мытшӧдъяс. Уналӧн на пенсияыс ичӧт, быд во заводитчигӧн кокньӧд босьтысьяслы лекарствояс оз ас кадӧ сетны. Став вӧзйӧмсӧ бура кывзісны и шуисны видлыны отсавны Госсӧветса депутатъяс Владимир Косов да Иван Медведев. Став тӧжд-могсӧ тӧдӧны и районса администрацияын. Сэтчӧс веськӧдлысь Василий Гончаренко шуис, мый сӧмын ӧтув республикаса, районса, сиктса власьткӧд, тшӧтш общественнӧй котыръяскӧд ӧтувъя уджӧн позяс венны унатор. Чукӧртчылӧм дырйи вынсьӧдісны резолюция. Медводдзаӧн ветеранъяс корисны водзӧ нюжӧдны биару труба Кӧрткерӧсӧдз, вӧзйисны юрсиктса сӧветӧ унджык водзмӧстчысь йӧзӧс, некымын во дорвыв нин корӧны кыпӧдны сиктын ӧтув пывсян. Сідзжӧ найӧс майшӧдлӧ федеральнӧй да регионса бюджетъяс костын вотъяс торйӧдлӧм. [Эдуард ПИМЕНОВ.] {Оксана Гудырева @ Видзӧдалісны детсадъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ВИДЗӦДАЛІСНЫ ДЕТСАДЪЯС Неважӧн районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская воліс сикт-грездъясса детсадъясӧ. Сылӧн висьталӧм серти, медшӧр могӧн пӧ вӧлі — видзӧдлыны, кыдзи детсадъясын видзӧны челядьӧс. Туялӧмъяс бӧрын лои вӧчӧма кывкӧртӧдъяс. И найӧ абу лёкӧсь: ыджыд тырмытӧмторъяс школаӧдзса учреждениеясын абу. Сідзжӧ Александра Барановская пасйис, мый детсадъясын уджалысьяслы и бать-мамлы колӧ пуктыны ыджыд тӧжд, медым ныв-пиян быдмисны-сӧвмисны дзоньвидзаӧсь, видзны найӧс лёк суӧмысь. Ӧд весиг овлӧ сідзи, мый кывкуттӧм бать-мам вунӧдӧны челядьнысӧ босьтны детсадйысь. Артмӧ, мый дзолюк колис видзысьястӧг. Детсадйын уджалан кад помасьӧм бӧрын тайӧ кагасӧ вермасны нуны весиг приютӧ. Нӧшта майшӧдлӧ, мый ӧткымын бать-мам челядьнысӧ асылын оз пыртны детсадйӧдз, а кольӧны пыранінын либӧ ӧткӧн ыстӧны. Тадзи вӧчны оз позь, ӧд дзолюк вермас и мӧдлаӧ кежны. Быть колӧ челядьтӧ сетны кагульничалӧн «киӧ». Сӧмын та бӧрын сійӧ веськалӧ детсадын уджалысьлӧн дӧзьӧр улӧ, кутас кывкутны быдтас вӧсна. Детсадын уджалысьяслы да бать-мамлы колӧ кутны топыд йитӧдъяс да ӧта-мӧдсӧ пыдди пуктыны — сэки нелючкияс оз лоны. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Видзчысям терроризмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ВИДЗЧЫСЯМ ТЕРРОРИЗМЫСЬ Москваса «Домодедово» аэропортын взрыв грымӧбтӧмсянь коли во. А пӧгибнитӧмаяслӧн рӧдвуж пыр на ёна шогсьӧ. Дерт, миян республикаын лӧньджык террористъяслӧн ышнясьӧмысь. Но неминучаыд вермас суны быдлаын. Кыдзи видзны асьтӧ да матыссаястӧ йӧзаинын, — велӧдӧ биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса веськӧдланін. Быдӧнлы тӧдса, мый террористъяс пырджык бӧрйӧны йӧзаинъяс: вузасянінъяс, театръяс, вокзал-аэропортъяс да с. в. Эн матыстчӧй ывлаын либӧ мукӧдлаын кольӧм сумка-пакет, кӧрӧб-мешӧк дорӧ да эн видлалӧй найӧс — вермас виччысьтӧг чашнитны-лыйны. Ылыстчӧй асьныд да ӧлӧдӧй йӧзӧс матыстчӧмысь. Пыр жӧ звӧнитӧй полицияӧ. Юӧртӧй аддзӧмтор йывсьыд, стӧча висьталӧй адрестӧ, быть висьталӧй ним-овтӧ. Татӧг звӧнитӧмтӧ лыддясны пӧръясянаӧн. Ӧд быд звӧнитысьлысь юӧрсӧ гижӧ спецаппаратура. Та вӧсна «тешитчыны» взрывнад оз ков. Шмонитысьтӧ регыд аддзасны да ыджыда штрапуйтасны. Талун терроризм нимтӧны обществолӧн висьӧмӧн. А бурдӧдчанторыс сыысь абу на аддзӧма. Колӧ овны сӧмын ас вылӧ надеяӧн, медым видзны асьтӧ да матыссаястӧ. Босьтӧй тайӧс тӧд вылӧ, ӧд олӧмыд да дзоньвидзалуныд — меддонатор. {Зоя Жижева @ Гӧсьтитім Марий-Элын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ГӦСЬТИТІМ МАРИЙ-ЭЛЫН Тӧв шӧр (январь) тӧлысь помын Одыбса «Сипертас» котырысь нёль сьылысь — Мария Попова, Иван Ларуков, Галина Попова да же — ветлім Йошкар-Олаӧ. Россия пасьта кӧть и вӧлі кӧдзыд поводдя, пыр жӧ эз торк ветлӧм-мунӧм. Кузь туй коли тӧдлытӧг. Комиысь гӧсьтъясӧс Марий-Элын вочаалісны пӧся юркарӧ пыригӧн, овмӧдісны мича гостиницаӧ. Асывнас окотапырысь мунім тӧдмасьны Йошкар-Олаӧн. Экскурсовод петкӧдліс миянлы медся тӧдчана инъяс. Колӧ пасйыны, мый сэні ёна стрӧитчӧны, кыпӧдӧны уна сикас стрӧйбаяс, ортсысяньыс да пытшкӧссяньыс зэв мичаӧсь, кодъясӧс позьӧ ӧткодявны Рытыв Европа карса стрӧйбаяскӧд. Ӧти район весиг Голландияӧн и шуӧны. Юркарса музейясын тӧдмӧдісны республикалӧн, юркарлӧн историяӧн. Волім и художествоа галереяӧ. Сы бӧрын, культура шӧринын (зэв мича да кыпыд керка, позьӧ шуны, двореч) Одыбсаяс паныдасьлісны «Царев град» фольклор котыркӧд. Найӧ висьталісны, кыдзи гожӧмнас ветлӧдлӧны сиктъясӧд, паныдасьлӧны олӧма йӧзкӧд, чукӧртӧны пӧль-пӧчлысь сьыланкывъяс да ворсӧмъяс. Юксисны, кыдзи котыртӧны гажъяс. Кывзісны и миянӧс. Сы бӧрын петкӧдлім ӧта-мӧдлысь сьылӧмъяс, ӧтув ворсім. А рытнас ставным чукӧртчим йӧзкост театрӧ. Тані бара жӧ ставыс вӧлі мича, кыпыд. Театрын тайӧ лунӧ нуӧдісны коми рыт. Йӧз воис уна, весиг матысса сиктъясысь локтісны. Коми рыт дырйи театрса сцена вылын петкӧдлісны А. В. Поповлысь «Гӧтрась, пиӧ, гӧтрась» пьеса. Премьера заводитчытӧдз фойеын позис тӧдмасьны «Коми — менам му» снимокъясысь выставкаӧн, ньӧбны коми гижысьяслысь небӧгъяс, тӧдмасьны коми газет-журналъясӧн. Тані жӧ воысьяс кывзісны коми сьыланкывъяс мыла гудӧк шы улӧ. Рытыс вӧлі зэв ышӧдана да гажа. Спектакль вылӧ йӧз чукӧрмис тыр, уналы ковмис весиг сувтӧмӧн видзӧдны. Пьесасӧ ворсісны марий кыв вылын. Ёна жӧ бура, сьӧлӧмсяньыс петкӧдчисны артистъяс, залын пыр кыліс кыпыд серам. Окота пасйыны, мый Марий-Элын зэв пыдди пуктӧны ассьыныс чужан кыв. Весиг чина войтыр, юркарын олысьяс пыр сёрнитісны марий кыв вылын. Окота, мед и миян республикаын коми кыв вӧлі тшӧтш пыдди пуктана. [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб сикт.] {Вероника Михайлова @ Гажаа шойччӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ГАЖАА ШОЙЧЧӦМ Колисны тӧвся каникулъяс. Велӧдчӧмысь шойччигӧн ми класскӧд да класснӧй «мамкӧд» ветлім карӧ выль вося мойд вылӧ. Сэсся пӧттӧдз ислалім изэрд вылын. Жаль, луннас эз ӧзъяв джуджыд козйыс да, но тайӧ менӧ эз шогӧд. Ӧд ме кольччи карӧ и Выль вося войӧ ветлі видзӧдны салют. Збыльысь зэв мича вӧлі! Енэжыс ставнас ыпъяліс быд пӧлӧс рӧмнас. И козйыс вӧлі зэв мича! Карын и тӧвнас эм, кӧні шойччыны да гажӧдчыны. Дас лун чӧжӧн ме унаысь ветлі иславны конькиӧн да ватрушкиӧн, видзӧді 4D, волі ыджыд «Макси» магазинӧ, гуляйті кар кузя. [Вероника МИХАЙЛОВА, 4 класс. Висер.] {Kodko @ Гира лэпталӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ГИРА ЛЭПТАЛӦМ Миян районса котыр бура петкӧдчис гира лэпталӧмын республикаса ордйысьӧмын, коді муніс Сыктывкарын урасьӧм (февраль) 8 лунӧ. Сыӧ пырӧдчылісны Одыбысь Вениамин Уляшев, Дмитрий Подоров, Константин Михайлов, Василий Подоров, Евгений Подоров, Михаил Габов, Кӧрткерӧсысь Олег Ларуков, Иван Стахиев, Шойнатыысь Алексей Печеницын. Республикаса кар-районъясысь воӧм котыръяс пӧвстын миян гира лэпталысьяс петкӧдчисны медбура да шедӧдісны медводдза места. {Кристина Макарова @ Карса коз дорӧ ветлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} КАРСА КОЗ ДОРӦ ВЕТЛӦМ Тӧвся каникуллӧн медводдза лунӧ ми класскӧд ветлім карӧ. Карӧдз лэччим автобусӧн, сёрни сайын ӧдйӧ и воим гажа, мичмӧдӧм карӧ. Карса филармонияын видзӧдім кык спектакль. Спектакльсӧ пуктӧмаӧсь роч кыв вылын. Артистъяс петкӧдлісны асьнысӧ зэв бура, меным ёна кажитчис. Сэні вӧліны рӧзбойникъяс, Ёма-баба да выль вося медшӧр геройяс — Мороз пӧль да сылӧн внучкаыс — Снегурочка. Спектакль бӧрын мунім Стефановскӧй площадь вылӧ. А сэні гажыс! Шӧрас сулалӧ ыджыд коз, кодӧс мичмӧдӧмаӧсь быд рӧма флажокъясӧн. Пукалыштім йиысь вӧчӧм Мороз пӧльлӧн креслӧын, быттьӧ «царъяс». Пӧттӧдз и ислалім йиа чойяс вылын! Меным сьӧлӧм вылӧ воис карӧ ветлӧмыс! [Кристина Макарова, 4 класс. Висер.] {Kodko @ Пӧдлалісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ПӦДЛАЛІСНЫ Районса ёрд шуӧм серти судприставъяс кызь сутки кежлӧ пӧдлалісны Мордінысь детсад. Кыдзи висьталӧны Комиысь УФССП-ын, челядьӧс видзанін пӧдлалӧмлы подувнас лои висьӧм паськалӧмысь видзан корӧмъясын тырмытӧмторъяс аддзӧм. Сідз, административнӧй оланпас вуджӧм гижӧдын пасйӧма, мый аддзӧм тырмытӧмторъяс зэв ӧпаснӧйӧсь садикӧ ветлысь челядьлӧн олӧмлы да дзоньвидзалунлы, артмӧдӧны мыж вӧчӧм. Детсад ӧні пӧдса, ӧдзӧсъясӧ пуктӧма печать. Челядьӧс видзанінӧн веськӧдлысьӧс судприставъяс ӧлӧдісны ёрдлысь помшуӧмъяс олӧмӧ пӧрттӧмысь уголовнӧй кывкутӧмӧ кыскыны вермӧм йылысь да сетісны исполнительнӧй производство панӧм йылысь шуӧм. Сідзжӧ висьталісны, мый торкалӧмъяссӧ кӧ лоӧ бырӧдӧма индӧм кадысь водзджык, эм позянлун шыӧдчыны ёрдӧ, медым административнӧй кывкутӧмсӧ лои сувтӧдӧма. [Комиинформ.] {Ксения Панюкова @ Тайӧ рытӧ быдӧн кыліс асьсӧ велӧдчысьӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ТАЙӦ РЫТӦ БЫДӦН КЫЛІС АСЬСӦ ВЕЛӦДЧЫСЬӦН Школаын велӧдчӧм — тайӧ кад, коді пыр кежлӧ кольӧ вежӧрын. И кутшӧм лӧсьыд, кор тӧвся кӧдзыд рытӧ, вояс кольӧм либӧ весиг уна дас во кольӧм бӧрын, аддзысьны аслад том дырся ёртъяскӧд. Ӧд накӧд йитчӧма уна бур казьтылӧм. Шойнатыса школаын лои нин традицияӧн нуӧдны школа помалысьяскӧд рытпук. Со и таво, тӧв шӧр (январь) 28 лунӧ велӧдчанін чукӧртіс ассьыс выпускникъясӧс, кытчӧ волісны 2002-ӧд да 2007-ӧд воын школа помалысьяс. Воӧма гӧсьтъяс висьталісны асланыс олӧм да удж йылысь. Тыдовтчис, кодсюрӧ пыр на шедӧдӧны тӧдӧмлун, кодъяс кӧ уджалӧны, а ӧткымынӧн быдтӧны-мывкыдсьӧдӧны челядьӧс. Вӧвлӧм велӧдчысьяс висьталісны уна аттьӧалана бур кыв асланыс велӧдысьяслы. И сэтшӧм долыд вӧлі аддзыны сцена вылысь верстяммӧм нин йӧзӧс. Вот кодъяслысь колӧ босьтны пример ӧнія ныв-зонлы! Рытпук колис зэв гажа, кыпыд петкӧдчӧмъясӧн да ворсӧмъясӧн, кодъясӧс вӧлі дасьтӧмаӧсь 10 классын велӧдчысьяс. [Ксения ПанюковА.] {Kodko @ Челядьлы да налӧн велӧдысьяслы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-14.} ЧЕЛЯДЬЛЫ ДА НАЛӦН ВЕЛӦДЫСЬЯСЛЫ Неважӧн велӧдӧм сӧвмӧдан Коми Республикаса институтлӧн издательскӧй шӧринын петіс миян районса асшӧр автор Геннадий Поповлӧн «Видза олан, гажа лун» небӧг. Геннадий Ивановичлӧн тайӧ кӧкъямысӧд небӧг. Пӧшти став петасыс сылӧн сиӧма челядьлы, тшӧтш и накӧд удж нуӧдӧм могысь. Ӧнія небӧгын пыртӧма кывбуръяс, гажлы сценарий, пудъясянкывъяс да нӧдкывъяс. Петассӧ лэдзӧма 100 экземплярӧн. {Kodko @ «Эзысь» вермӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-21.} «ЭЗЫСЬ» ВЕРМӦМ Вежон чӧж, урасьӧм 6 лунсянь, сыктывкарса шӧр стадион вылын мунісны ордйысьӧмъяс баскетбол кузя. Республикаса быд кар-районъясысь ныв-зонъяслӧн котыръяс ёна и кисьтісны пӧсь, медым шедӧдны вермӧм. На лыдын вӧліны и Одыбысь баскетболӧн ворсысьяс. И колӧ тӧдчӧдны, личлэдзлытӧм ворсӧмын миян нывъяслӧн котыр лои мӧд местаын сиктса районъяс пӧвстын. Ыджыд вермӧмсӧ шедӧдісны Светлана Серемяшко, Анастасия Габова, Анастасия Ларукова, Ольга Ларукова, Олеся Макарова, Паша Попова, Ирина Габова, Ирина Михайлова, Мария Габова, Александра Гевейлер, Елена Жижева. Чолӧмалам нывъясӧс бура петкӧдчӧмӧн да сиам водзӧ вылӧ вермӧмъяс. {Оксана Гудырева @ Мог — лӧсьӧдӧны сӧвмӧдан ӧтувъя уджтас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-21.} МОГ — ЛӦСЬӦДӦНЫ СӦВМӦДАН ӦТУВЪЯ УДЖТАС Неважӧн райадминистрацияӧ чукӧртчылісны велӧдан учреждениеясын уджалысьяс. Медшӧр сёрниыс муніс велӧдӧм выльмӧдан-сӧвмӧдан бала пӧртӧм серти. Велӧдӧм сӧвмӧдӧмын тӧдчана нырвизьяс пиысь ӧти — войтырсикас кыв, литература, йӧзкостса оласног-ӧбича видзӧм да водзӧ паськӧдӧм йылысь — сёрнитіс Шойнатыса шӧр школаӧн юрнуӧдысь Ангелина Захаренко. Сійӧ вӧзйӧ лӧсьӧдны коми кыв да литература сӧвмӧдан ӧтувъя уджтас. Мый сэтчӧ колӧ пыртны? Медводз, колӧ пӧ тырмымӧн лэдзны коми кыв да литература кузя велӧдан-методическӧй чукӧръяс 1–11 классъяслы, кодъяс велӧдӧны комисӧ кыдзи чужан кыв, а сідзжӧ налы, кодъяс велӧдӧны кывсӧ кыдзи каналан (государственнӧй). Та могысь жӧ, сиктъясын пӧ восьтыны небӧгъясӧн вузасянінъяс, кӧні лоас позянлун ньӧбны и велӧдан небӧгъяс, и художественнӧй литература, и кывкудъяс. Мӧд-кӧ, уджтасӧ пӧ бытьӧн колӧ пыртны татшӧмтор: детсадъясын да школаясын уджалысьяслӧн штатӧ содтыны коми кыв да литература содтӧд велӧдысьӧс. «Детсадъяс важӧн нин виччысьӧны оргтехника выльмӧдӧм, — тӧдчӧдіс Ангелина Михайловна. — Татӧг бура велӧдӧм оз артмы. Ӧд кыв дорӧ муслун ӧзтӧны да велӧдӧм панӧны детсадйын. Сэні кӧ дзолюк оз сёрнит коми кывйӧн, кӧні сэсся велалас?!». Сідзжӧ Шойнатыса шӧр школаӧн юрнуӧдысь пасйис, мый талун челядь, кодъяс велӧдӧны коми кыв кыдзи чужанӧс (Одыбын, Ыджыдвиддзын, Висерын, Вомынын, Пӧддельнӧйын, Шойнатыын, Нёбдінын), бытьӧна сдайтӧны комиысь экзамен. А колӧ пӧ, медым экзамен лоис велӧдчысьлӧн бӧрйӧм серти. Оз ков комисӧ и ЕГЭ-ӧ пыртны. Медбур — бӧрйӧм серти. Медбӧрын велӧдысь висьталіс, мый сійӧс майшӧдлӧ миян газет-журналъяслӧн, небӧгъяслӧн «кыв». Уна интереснӧйтор йылысь гижӧны, а лыддян да мукӧд кывсӧ пӧ он гӧгӧрво. Талун вӧдитчам коми кывйӧн, кодӧс искусственнӧя пыртісны олӧмӧ. Бать-мам тшӧкыда юасьӧны, мыйла миян школаын пӧ роч челядь окотапырысь велӧдӧны коми кыв? А сы вӧсна, мый велӧдчысьяслы оз сетны гортса удж. Ӧти-кӧ, бать-мам рочӧсь да оз вермыны отсавны ныв-пиянлы, мӧд-кӧ, — кывкудъяс абуӧсь. Ангелина Захаренко вӧзйис велӧдысьяслы, медым посни класса велӧдчысьяс гортса уджъяссӧ (коми кыв кузя) вӧчисны школаын, «продлёнка» котырын, кӧні эськӧ накӧд уджаліс коми кыв велӧдысь. Сэки пӧ бать-мам оз лоны паныд коми кыв велӧдӧмысь. «Школаясын коми да роч кыв велӧдӧмлы колӧ сетны ӧтмында кад, — шуӧ А. Захаренко. — Со и Владимир Путин тӧдчӧдӧ, мый Россия — уна сикас войтыра государство, сідзкӧ, миянлы колӧ ӧта-мӧднымӧс бурмӧдны-вынсьӧдны». Кыдзи лои тӧдса, рака (март) 1 лунӧ Шойнатыса шӧр школаын мунас республикаса конференция-семинар, кӧні кутасны сёрнитны вылынджык пасйӧм могъяс йылысь. Сэтчӧ воласны республикаса Госсӧветысь депутатъяс. А рака 13 лунӧ Шойнатыын котыртласны небӧгъяс гижысьяс-лӧсьӧдысьяслы финн-йӧгра войтыркостса семинар. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Елизавета Макарова @ Муніс Ӧльӧксан война вылӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-21.} МУНІС ӦЛЬӦКСАН ВОЙНА ВЫЛӦ... Олӧм неуна путьмыштіс — война ӧзйис. Муніс Ӧльӧксан вой-на вылӧ. Ен мед видзас мӧдысь тӧдлыны сэкся олӧм-вылӧм. Ми Нинакӧд кыкӧн, ыжъяс видзим пыр, эг тшыгъявлӧй. А кодлӧн керка тырыс челядь — ёна сьӧкыда олісны. Письмӧ Ӧльӧксансянь кыкысь и воліс. Война помасис, ловъя кольӧмаяс локталӧны, а сысянь шы ни ру. Воис юӧр Иван воксяньыс. Куйла пӧ Мӧскуаын, бурдӧдча, ӧтнамӧс оз лэдзны, кодкӧ волӧй. Аминь ӧдйӧ Катя ветліс, и вайӧдіс. Бура дыр Иван беддьӧн крӧвликасис. Кутшӧмкӧ бур здукӧ ямӧстӧма гӧтырыслы, мый Ӧльӧксансянь письмӧ волӧма. Муна пӧ ёрткӧд сылӧн чужанінас, вермас лоны кольчча, Насталы энлы висьтав. А Катялӧн вомас ваыд эз йизьыв, варовлуныс ассьыс водз чужлӧма. Водз-водз асывнас котӧрӧн локтіс, кашкӧ, тэрмасьӧ меным удтыны. И адрессӧ вайӧ. Видзӧдлі да отьми — Узбекистан! Меным мый тӧлысь выв, мый Узбекистан ӧтылнаын. Лунтыр неморт вӧлі, войбыд эг узь. Бергалӧмла, пессьӧмла вольпась гартчис. Ӧзйи. Муні сельсӧветӧ, орчча жыръяс колкоз правление. Кыкнанас пронтовикъяс ыджыдыс, ёна эз и ковлы кеньгыны. Ӧльӧксан, мися, корис, адрессӧ петкӧдла. Шуисны лэдзны менӧ. Сёрнитчим сідзи, став вит ыжӧс сдайта поставка тшӧт весьтӧ. Некымын печатя кабала сетісны, ӧта-мӧд вежӧмсьыс висьталӧны кыдзи да мый ветлыны. Колкоз пред шуӧ Ӧльӧксанӧс вайӧдны, йӧз уджавны оз тырмы, а сійӧ зарни киа. Мӧдыс велӧдӧ уна кӧлуй-мӧлуй мед аскӧд ог босьт, сэні пӧ шоныд. Мӧдӧдчи. Быдлаӧ гуся зеп вури, кабалаястӧ да деньгатор видзны. Рӧдня нуръясянтор чукӧртісны. Бабаяс дивуйтчӧны, батьӧ сӧткӧ, кытчӧ пӧ лешакыс нуӧ. Мамӧ юӧртӧ, мед Нинаӧс аскӧд ог ну. А менам аслам дум, Нина быттьӧ кӧзыр Ӧльӧксанкӧд сёрнитны. Дзик ӧд батьыс кульӧма и ляскӧма, весиг ветланногыс сылӧн жӧ. Аддзас да сьӧлӧмыс кыскыштас сылань. Код тӧдас, кык вонад колӧкӧ гӧтрасис нин сэні... Вот сэсся пукті панераысь чоботанӧ шылльӧ-мылльӧ да нуръясянтор, петім туйӧ. Медводз дзонь сутки «Бородино» парокодӧн карӧдз брутким. Син эг куньлы, юрын жувгӧ, кытчӧ бара мӧдӧдчи, мый тон лоӧ? Асъядорыс гӧгӧрвои, ог кӧ ветлы, ог кӧ аддзӧдлы олӧм оз ло, думъяссьыс йӧйма. Карын чожӧ отсаліс пуксьыны мӧд парокодӧ Котласӧдз. Йӧзыс пуксис, ыльӧбӧн йӧршитчим труба дорас. Мышкӧ шоныдыс шлоньгӧ. Нина унмовсис сы ни садь. Ми варовитім орчча нывбабакӧд — орчча сиктысь! Ме моз жӧ верӧсысла мунӧ, роч муӧ. Майбырӧс мужикыс корӧмӧн корӧма сэтчӧ овмӧдчыны. Сэсся Котласын пӧшти куим лун бергалім, кыкӧннад збойджыкӧсь. Коркӧ и поездӧ пуксим. Вот и муныштім, вот и гурликтім. Ыджыд жӧ миян Россияным! Мыйсӧ эг аддзылӧй. Войнаӧн рӧзӧритӧм муяс. Пасьвартӧм каръяс да сиктъяс. Туй бокас чергӧдчӧм танкъяс, жугалӧм машинаяс, пӧрӧм вагонъяс. Вот кӧні страстьыс вӧлӧма! Кымыныськӧ сьӧлӧм топавлі, он кӧсйы да синва петалас. Поезд то надзӧник лунтыр мунас, то быд здукӧ сувтӧ. Быд вокзалын йӧзыс жуӧ, ува-ава. Вагонын муртса прӧстмылас, бара нин туджсьӧмаӧсь. Пӧшти быд поездын салдат тыра вагонъяс. Гортас локтӧны ловъя кольӧм геройяс. Сьылӧны, гудӧкасьӧны, дырджык сувтланінъясын весиг йӧктыны босьтчыласны. Ёна и гажӧдісны йӧзсӧ. А меным дум вылӧ усьлісны ас сикт-са мужикъяс, кодъяс усины вой-на вылын. Ставыс верстьӧ, ён, мастерӧвӧй йӧз. Мед, думайта, тайӧяс ыззьӧны, уна и удж виччысьӧ. Мед гажӧдчӧны шуда здукас. Ниналы 9 арӧс, ӧдйӧ вӧлі аскоддьӧмъясыскӧд тӧдмасяс, вагон кузя дзизъялӧны. Ӧтчыд весиг тювкунняӧс воштылі. Вӧлӧмкӧ зонпосникӧд котӧртӧма вок-залӧ вала. Кык орчча поезд увті вуджӧмаӧсь, а сэні ӧчеред. Бӧр локтігас нин миян поездыд вӧрзяс. Пызйыштӧмаӧсь бӧрсяньыс да медбӧръя вагонсьыс салдатъяс отсалӧмаӧсь кавшасьны. А ме — ок да мат! Сувтіс поезд да чеччышті, дась бӧр мунны корсьысьны. Видзӧда да, салдатъяс аравасӧ вайӧны. Кӧсйи шыльчаӧс бур пӧт някравны да салдатъяс эз лэдзны. Дыр бӧжӧ кутчысьӧмӧн эз ов, регыд и бара вӧймис. Коркӧ унмовсим, эг и тӧдлы киысь прӧстмӧдӧмаӧсь воропсӧ да чоботантӧ гусялӧмаӧсь. Бур, мый кабалаястӧ ас бердын видзи. Унаысь мыччӧдлӧмсьыд лестук кодьӧсь лоины. Кыдзи вӧлі рочася юрын ог нин кут, эг жӧ ӧд дзик бӧб вӧв. Кутасны прӧверитны да нор чужӧм вӧча. Нинаӧс киняулӧ топӧда. Но сэсся Ташкентад и воим. Гортысь петім майын, а заводитчӧ нин август. Горш косьмӧ, кузь туяд сӧмын пӧсь ва вӧлі этшаник ырснитла, мед гежӧдджыка пемыд пельӧс корсьлыны. Вокзалын миянӧс кутісны, нуисны пывсянӧ, кӧлуйнымӧс чукӧрнас кытчӧкӧ лэбӧдісны. Мед той да висьӧм ог паськӧдӧй тані. Пывсьӧм бӧрын паськӧмнымӧс сеталісны тертука кодь чорыд да дука. А ми кузь туйнад да пывсян бӧрад дзикӧдз лигышмунӧмаӧсь. Босьтім арбуз да здукӧн вазгим. Аслым нимкодьыс, вои ӧд ловъя, Нинаӧс эг вошты, тшыгла эг кулӧй. Но колӧ водзӧ на мунны, кыдзи адресӧ гижӧма — Андижанӧ. Бара поезд, воим да Нинаӧс биаліс. Йӧршитісны больничаӧ, малярия пӧ. Дзонь вежон вокзалас кӧлтыкайтчи, узьӧм ни олӧм. Нинаӧс лэдзисны, аминь-аминь нэриник, платтьӧыс шлюп, куш юра, весиг быттьӧ нюжалыштӧма. Сулалам туйвежын, пӧсь лювгӧ, кокъяс емалӧны. Колана сиктӧдз пӧ 12 верст. Гортын кӧ тайӧ вӧлӧктӧ муртсаӧн и вуджан. А ӧні сідзи унежитчӧмаӧсь, мый кокъяс юзгӧны сюръя моз. Ӧд сы мында подӧн рашикасьны лои жар поводдяӧ. Регыд машина сувтіс миянлы, арбуз тыра. Кӧсъяд веритӧй, кӧсъяд эн веритӧй, мунӧ вӧлӧм миянлы коланаинӧ, а кабинаас — Ӧльӧксанӧс татчӧ ылӧдысь ёртыс! Колӧ жӧ сідзи веськавны, кавшасим арбузъяс вылӧ, мед пӧ омӧльджыка таркӧдас. Воим, петкӧдліс оланінсӧ Ӧльӧксанлысь да ӧдйӧ пызйыштіс. Менам бара юрӧ лёк дум воис, мыйла та ӧдйӧ пышйис? Джуджыд стен сёйысь, ӧдзӧс каличас кутчыси... (Водзӧ лоӧ на). [Елизавета Макарова.] {Нина Коюшева @ Чужан кыв сӧвмӧдӧм могысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-21.} ЧУЖАН КЫВ СӦВМӦДӦМ МОГЫСЬ «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмлӧн бӧръя конференция дырйи, коді муніс кольӧм вося арын, бара на кыпӧдлісны сёрни чужан кыв сӧвмӧдӧм йылысь. Такӧд подулын котырӧ пырысь Алексей Ген вӧзйис «Кӧрткерӧсса йӧв завод» ООО-лысь картона тӧбӧдӧ пуктӧм прӧдукциялысь гижӧд лэдзны кык кыв вылын — комиӧн да рочӧн. Вӧзйӧмсӧ ошкисны конференцияӧ мукӧд пырӧдчысь. Колӧ пасйыны, Алексей Ген босьтчӧм уджысь эз эновтчы: котыртіс торъя комиссия да вуджӧдісны роч кыв вылысь коми вылӧ йӧв тӧбӧд вылысь гижӧд, кодӧс бӧрынджык эскӧдісны КР-са войтырсикас министерствоын. А неважӧн, чужан кывлӧн Лун водзын (талун пасйӧны), А. Ген аддзысьліс «Кӧрткерӧсса йӧв завод» ООО-ӧн юрнуӧдысь Андрей Люосевкӧд да сэтчӧс технолог Галина Морозовакӧд. Чукӧртчӧмаяс нӧшта ӧтчыд сёрнитісны вӧлӧгалӧн тӧбӧд вылысь гижӧд вуджӧдӧм йылысь, пыртісны вежсьӧмъяс. Сідзжӧ шуисны, мый выль сикаса тӧбӧдъясын прӧдукция вузӧсӧ лоӧ пуктӧма тавося рака (март) тӧлысьӧ нин. Колӧ пасйыны, оз кӧ лоны некутшӧм мытшӧдъяс да падмӧгъяс, миян район лоӧ медводзын, кӧні тӧбӧдъяса йӧв прӧдукция кутас воны вузӧсӧ коми да роч кывъяс вылын. [Нина КОЮШЕВА.] {Елизавета Макарова @ Пӧчьяс «ветлісны» армияӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-28.} ПӦЧЬЯС «ВЕТЛІСНЫ» АРМИЯӦ Шойччан лунӧ «люкасисны» ёсь тышын пезмӧгса, адзорӧмса да нёбдінса ветеранъяс. Россия армиялӧн лун кузя найӧ ворсісны «Армияын кӧ служитісны пӧчӧяс» КВН-ӧн. Видзӧдны локтысьяс висисны став сьӧлӧмсяньыс. А ворсысьяслӧн, кыдз шуласны, синсьыс би петіс, пельсьыс — тшын, кокнас мусӧ гирскисны. Тӧдчис, мый дасьтысьӧмаӧсь вермӧм вылӧ. Кокни вӧлі пезмӧгсаяслы, ӧд найӧ быд гаж дырйи татшӧмторсӧ панӧны, уджалӧны творческӧя. А капитаныс, Галина Карпова, ӧні кӧть армияӧ мунас. Ӧдйӧ эськӧ адмиралӧдз воас. Сы вӧсна, мый «Моряк» командаас быдӧн вӧліны аскодьыс жӧ «юр вундысьяс». Морфлотӧ жӧ мӧдӧдчӧмаӧсь нёбдінса пӧчӧяс. Синныс дон, гӧлӧс гора, сетчыны эз жӧ кӧсйыны. Уна ворсан паськӧм лӧсьӧдӧмаӧсь адзорӧмсаяс. Клубныс абу, йӧршитчылӧмаӧсь школаӧ, но дасьтысьӧмаӧсь бура. Коді сӧмын эз мыччысьлы сцена вылын: Куим юра гундыр, Путин, инопланетянин, стрӧг прапорщик да с. в. Армияӧ пӧчӧяс ӧдвакӧ шогмасны, а вот артистасьны — кӧть ӧні жӧ кутшӧмкӧ театрӧ. Кӧть мый шуӧй, йӧз кӧлена, коді суліс на комсомолын олӧмсӧ, кокниа пырӧ ӧтувъя уджӧ да гажӧ. Кыдзи и пыр нимкодя примитіс аслас пелькиник клубын сыӧн веськӧдлысь З. А. Киселёва, ёна и аттьӧалісны сійӧс. Гажыс вӧлі сэтшӧм кыпыд, мый кывкӧртӧдыс абу медшӧр. А найӧ татшӧмӧсь: медводдза местаын пезмӧгса «Якорь» команда (капитаныс Галина Карпова), мӧдӧн лои адзорӧмса «Пехота» (капитаныс Валентина Третьякова), муртса-муртса наысь кольччыштісны нёбдінса «Бабушки-морячки» (капитаныс Валентина Цывунина). Став пӧчӧяслы сиам ён дзоньвидзалун, петкӧдлӧй пример том йӧзлы, мед вежыс петас тіян гажӧдчыны кужӧм вылӧ. [Елизавета Макарова.] {Оксана Гудырева @ Шоныдлуныс тырмӧ ставлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-28.} ШОНЫДЛУНЫС ТЫРМӦ СТАВЛЫ Додз сиктӧ пыригӧн синмӧ пыр жӧ шыбитчӧ югыд эжӧда керка. Сиктса йӧз шуӧны, пластикӧн эжӧм тайӧ керка ӧшинь улын пӧ гожӧмбыд дзоридзалӧны уна рӧма мича дзоридзьяс. Мукӧдлысь сы мында дзоридзсӧ он аддзы... Окота лои тӧдмасьны тайӧ керкаын олысьяскӧд. Ывла вылын миянӧс вочааліс неыджыд тушаа олӧма ань. Пырим керкаӧ. Ыджыд пач дорын том мужичӧй мавтчӧ-белитчӧ, сэні жӧ детинка ар квайт-сизима. «Со кӧвдумъяс пӧжала, — шуӧ кӧзяйка. — Талун внукӧй пиыскӧд локтісны карысь... Внуклӧн чужан лун да кӧсъя чӧсмӧдлыны пӧжасӧн...». Тадзи пансис миян тӧдмасьӧм. Нина Степановна Потапова (таво тулыс сійӧ пасъяс 80 арӧс) сьӧлӧмсяньыс висьталіс аслас олӧм, уджалӧм йылысь. Ань чужлӧма Выльгортын. Школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма Сыктывкарса 2-ӧд номера педучилищеын. Сійӧс да нӧшта куим нывъёртсӧ ыстӧмаӧсь уджавны миян районӧ. Нина Степановнаӧс — Доддзӧ, мукӧдсӧ — Визябӧжӧ, Пезмӧгӧ, Кӧрткерӧсӧ. Том специалист овмӧдчӧма олӧма пӧч ордын. Детсадйын уджалӧмаӧсь куимӧн: пусьысь, няня да кагульнича. Видзӧмаӧсь-мывкыдсьӧдӧмаӧсь 15 челядьӧс. Нина Степановналӧн уджалігӧн детсад витысь вежлӧма меститчанінсӧ. Ӧтилаысь мӧдлаӧ вуджлісны, а выльсӧ эз и кыпӧдлыны. Вӧвлӧм кагульнича висьталіс, мый ӧти кадӧ пӧ 50 ныв-зонпосниӧдз видзлӧмаӧсь. Вӧлӧма сьӧкыд, но сьӧлӧмӧн бӧрйӧм уджсӧ эз эновт, водзӧ зілис. Бура уджалӧмсьыс — ошкылісны, а кывкутӧмлунсьыс — индылӧмаӧсь детсадйӧн веськӧдлыны. Посни челядь дорын уджлы сійӧ сиис 38 во. Пенсия вылӧ петтӧдзыс Нина Степановналы сетӧны «Народнӧй просвещениеса отличник» пас. Та кындзи сійӧс пасйӧма тылын уджалысь да уджвывса ветеран нимъясӧн. Томдырся кадсӧ казьтылігӧн, ань тӧдчӧдіс, сэки пӧ йӧзыс гажӧдчылісны винатӧг. Шойччан лунъясӧ чукӧртчасны ёртъясыскӧд да ветлӧны сикт кузя, сьыланкывъяс сьылӧны. Гожӧмын ва дорӧ лэччӧны. Сэні пӧ и гажыс. Бипур дорын ливкйӧдлӧны роч да коми сьыланкывъяс. Ӧти татшӧм рытйысьӧм дырйи Нина тӧдмасяс аслас пӧлыскӧд — Владимиркӧд. Регыд гозъя лӧсьӧдасны шоныд «поз», кӧні налӧн чужасны ныла-пиа. Челядь быдмисны, разалісны бать-мам дорысь. Кыкнаныс овмӧдчисны карӧ. Ӧні налӧн асланыс нин челядь да внукъяс. Бать-мамлӧн чужан Додз сиктӧ, пӧчлӧн гажа керкаӧ волывлӧны куим внук да кык правнук. «Пӧрысьлунлы ог на сетчы, — шуӧ Нина Степановна. — Окота дыр на овны, ӧд ме быдта внучкалысь нывсӧ». Шогыд ӧткӧн оз ветлы: висьӧмысь кувсис верӧсыс, сы бӧрын таладор югыдысь муніс внучкаыс... Нина Степановна 8 во нин видзӧ Катя правнучкасӧ. Сійӧ пӧ югыд шонді кодь, гажлун вайысь. Катюк велӧдчӧ мӧдӧд классын, пӧчсӧ нимкодьмӧдлӧ бура велӧдчӧмнас. Школаысь пӧ локтас да пыр жӧ дневниксӧ петкӧдлас. Сійӧ сэтшӧма нин велаліс муса бабуш дорас, мый сытӧг оз узьсьы, ни асывводз оз чеччыссьы. Медшӧр кӧсйӧмыс — медым пыр лоны орччӧн медматысса морткӧд. Эз на лӧньны аньлӧн дойяс матыссасӧ воштӧмысь, кыдзи бара на суис неминуча. 2005 воӧ кушӧдз сотчис керкаыс. Став морӧс тырӧн эськӧ горӧдны: «Мыйла меным татшӧмыс?!». Но чорыд из быттьӧ мыджсьӧма горшас... Синмысь курыд-сола «шорыс» лэччис тыртӧм му вылӧ. Коми ань и тайӧ пӧрйӧ эз сетчы лёк шогыслы, коді кӧсйис сконъявны сійӧс. А отсалісны сылы бур нывъёртъясыс. Регыд Висерысь вайисны выль керка струб. Ӧти суткиӧн кыпӧдісны оланін, сэки жӧ и пывсян вӧчисны. Нина Степановналӧн керка ӧшинь улыс гажа, пельк. Сэні быдтӧ уна сикас градвыв пуктас, дзоридз. Медрадейтана тюльпанъяссӧ быдса град пуктӧ. А дзоридзавны босьтчасны да став сиктсаыс нимкодясьӧны. Найӧ, кӧть и быдмӧгъяс, радейтӧны жӧ бур дӧзьӧртӧ. Аньлӧн шоныдлуныс тырмӧ ставныслы — олӧмлӧн дзоридзьясыслы-челядьыслы и быдмӧгъясыслы. И таысь сы дорӧ муслун оз быр. Детсадйын сыӧн быдтӧм-мывкыдсьӧдӧм челядь аддзасны кагульничасӧ-мӧд «мамсӧ» да пыр и кутласны-окаласны. Ныв-пиыс, внук-правнукъясыс сы кодь жӧ зільӧсь да бурӧсь, муслунӧн тырӧсь медся дона, ыджыд шыпассянь МАМ дорӧ. Керкаын ӧвтӧ чӧскыд пӧжас кӧрӧн... Нина Степановналӧн Никита правнукыс босьтіс банйӧм, пӧсь кӧлӧб да некымынысь курччыштӧм бӧрын матыстчис пӧч дорас. Сійӧ меліа сывъяліс дона мортӧс. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Ыджыд ӧдӧн! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-02-28.} ЫДЖЫД ӦДӦН! Керӧсса «Кодзувкотъяс» пыр гажа коллялӧны прӧст кад. Налы весиг кӧдзыд абу мытшӧд. Со и «Воръя гаж» неважӧн котыртлісны: Нил горулын исласисны кыр йывсянь. «Кырйыс джуджыд, крут, гуран вылын гуран, сьӧлӧмыд ыркнитлӧ, кор дзопканас веськалан. Кокыд паркӧ — лымнас чужӧмыд тырлӧ, сылас да ныр йылӧдыд ваыс войталӧ. А коктӧ кӧ вылӧ лэптан — мыш вылад пӧран. Кынӧм вылад исковтан — чужӧмнад лым пиас бускысян. А гажыс мыйттӧм!», — висьталӧны исласьысьяс. Ёна нин пӧжӧ шонді, лунъясыс кузьмӧны, — ыджыд ӧдӧн локтӧ тулыс. {Kodko @ «Вӧралысь туйӧ» петалӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-13.} «ВӦРАЛЫСЬ ТУЙӦ» ПЕТАЛӦМ Миян районысь кык команда ветліс Кулӧмдінӧ «Йиркап» районкостса тӧвся ворсӧмъяс вылӧ. Мероприятиеыс муніс некымын лун и вӧлі сиӧма Том войтырлӧн волы. Визябӧжысь да Приозёрнӧйысь том войтыръяслӧн котырӧ пырысьясысь «Визя бӧж» («Полосатый хвост») да «Каляты» командаяс медводдза лунӧ петкӧдлісны сюсьлунсӧ коми традицияяс, пӧльяслысь вӧралан сям тӧдӧмын. Пырӧдчылісны аканьяс да видзӧгъяс вӧчалан мастер-класслӧн уджӧ, патриотическӧй сьыланкывъяслӧн фестивальӧ. Мӧд луннас командаяс петкӧдлісны винёвлунсӧ, тэрыблунсӧ ворсӧмъясын да ордйысьӧмъясын. Кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн миянлысь командаясӧс пасйисны аттьӧалана гижӧдӧн. Медбӧрын ветлӧмаӧсь Ульянаса манастырӧ. Том войтырлы зэв нимкодь, мый ветлісны Кулӧмдінӧ, тӧдмасисны орчча районкӧд, ёртасисны кулӧмдінсакӧд, бура шойччисны. Командаӧ пырысьяс аттьӧалӧны том войтыркӧд удж нуӧдысь специалист Татьяна Кашаповаӧс, райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренкоӧс да Кулӧмдін районӧн юралысь Дмитрий Шатохинӧс «Йиркап» вылӧ ветлыны отсалӧмысь, ворсӧмъяс котыртӧмысь-нуӧдӧмысь, бура вочаалӧмысь. {Kodko @ Бӧрйысим да Йӧввыв колльӧдім @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-13.} БӦРЙЫСИМ ДА ЙӦВВЫВ КОЛЛЬӦДІМ Ӧзын грездын урасьӧм (февраль) 26 лунӧ бӧрйим Россияса Президентӧс. Бӧрйысьӧм вылӧ йӧз локтісны гаж вылӧ моз, кыпыдӧсь да нюмбанаӧсь. Тайӧ лунӧ нӧшта котыртлісны Йӧввывдыр (Масленича). Восьтісны мероприятиесӧ эстафетаӧн. Командаяс кыскалісны ӧта-мӧднысӧ пу даддьӧн, чеччалісны мешӧкӧн, вермасисны. Волісны гӧсьтъяс и Одыбысь, и юркарысь. Эстафета бӧрын котыръяс пӧвстын нуӧдісны коми йӧзкостса ворсӧмъяс. Ворсісны и гырысь, и посни — некоді эз коль бокӧ. Сэсся клубын чӧсмасим самӧварысь пӧсь тшайӧн, сёйим блин да юмовторъяс, гажӧдчим. Та бӧрын ветлім исласьны, клубын ворсім да йӧктім. Ставныслы воис сьӧлӧм вылас тайӧ гажӧдчӧмыс. Сӧмын ӧтитор майшӧдлӧ, мый уна во сайын Ӧзынын тупкисны клуб... Ас да став йӧз нимсянь аттьӧала гаж котыртысьясӧс — Ӧзынса аньясӧс — Антонина Егоровнаӧс (велӧдысь), Татьяна Васильевнаӧс (кагульнича), Нина Николаевнаӧс. Водзӧ на гажӧдӧй миянӧс! [Наталья МИКУШЕВА.] Веселовкаын тулыс Бура колльӧдӧмаӧсь тӧв и Веселовкаын. Гажӧдчӧмсӧ котыртлӧмаӧсь Президентӧс бӧръян лунӧ. Тайӧ ыджыд мероприятие вылӧ сьӧм вичмӧдӧма сикт овмӧдчӧминса администрация. Посёлокса клубын уджалысьяс гажӧдӧмаӧсь-ворсӧдӧмаӧсь, сьыланкывъяс сьылӧмаӧсь, йӧктӧмаӧсь. Мероприятие нуӧдӧм-котыртӧмын водзмӧстчӧмаӧсь Галина Смирнова, Наталья Лутценко, Галина Андреева, Татьяна Ховриг, Галина Губарева, Катерина Панюкова, Вика Забоева, Оксана Смирнова, Настя Есева, Анна Панюкова да Вика Смирнова. Веселовкаса клубӧн веськӧдлысь Елизавета Дербаклӧн висьталӧм серти, гаж вылӧ волӧма и райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александр Артеев. Клубӧн веськӧдлысь шыӧдчӧма чина морт дорӧ корӧмӧн, медым культура учреждениелы отсаласны лӧсьӧдны лыжияс да радиомикрофонъяс. Е. Дербак шуӧ, мый художествоа самодеятельностьӧ пырысь нывбабаяс ёна радейтӧны спорт и прӧст кадӧ эськӧ окотапырысь петавлісны лыжиӧн исласьны. На кындзи пӧ тӧвся спорт сикасӧ ыштӧны и томулов. Лоас кӧ спортинвентарь — клуб бердын восьтасны лыжиӧн котравны радейтысьяслысь кружок-секция, либӧ кутасны «на прокат» сетны. Окота пӧ, медым йӧзыс шойччисны и ловнас, и вывтырнас. Бӧрйысян лунӧ тӧв колльӧдісны Важкуръяын, Приозёрнӧйын, Висерын. Важкуръяын Том и пӧрысь воисны гаж вылӧ. Заводитчис тӧв колльӧдӧм кыпыд конкурс-ордйысьӧмсянь, сьылӧм-йӧктӧмӧн, пӧсь тшай да пӧжас-кампетӧн чӧсмасьӧмсянь. Медводз воӧмаяс бӧрйисны медся-медся бур полокалӧ вӧчысьӧс. Вермысьӧн лои Ольга Генриховна Михайловалӧн нылыс. Сылы и козьналісны сотӧвӧй телепон. А кор збой да вынйӧра зонъяс шыблалісны гира, удал да винёв айлов дасьтысисны нин кайны шыльыд-мольыд сюръя вылӧ, кӧні ӧшаліс нёль козин. Унаӧн видлісны кавшасьны, но помӧдз воны мойвиис сӧмын кыклы. Евгений Макаров сюръя вылысь «судзӧдіс» сотӧвӧй телепон, а часі «шедіс» Иван Гудыревлы. Бура дыр сиктын юргисны мыла сьыланкывъяс, кыліс гажа серам. Гортӧ эз мунсьы, тувсовъя мича лунӧ быдӧнлы окота вӧлі олыштны сӧстӧм сынӧдын. Код тӧдас, вӧлі кӧ клуб, вой шӧрӧдз на, гашкӧ, гажӧдчисны сиктса. Приозёрнӧйын Тӧв кольӧдӧм кузя гажсӧ котыртісны да нуӧдісны посёлокса ветеранъяслӧн котырӧ пырысьяс. Гаж дырйи тані котыртсьылісны конкурсъяс, тані жӧ позис чӧсмасьны пӧжасӧн, шонтысьны пӧсь тшайӧн. Зэв лёк, мый тайӧ пӧрйӧ эз водзмӧстчыны культураын уджалысьяс. Висерын Тӧд вылӧ сиктсаяслы водзвыв вӧлі юӧртӧма «Частушкаяс гижӧм», «Кывтӧ ньылыштан», «Гажа чужӧм» конкурсъяс. Ордйысьысь ӧкмис уна, быдӧнлы налы вичмисны козинъяс сикт овмӧдчӧминӧн юралыссянь. Гаж дырйи жӧ котыртсьылісны ворсӧмъяс, уджаліс ярманга, позис чӧсмасьны тшайӧн, а помас сотісны полокалӧӧс. {Эдуард Пименов @ Лямпийскӧй ворсӧмъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-13.} ЛЯМПИЙСКӦЙ ВОРСӦМЪЯС Кольӧм субӧтаӧ Ыджыдвиддзын муніс «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн исполкомса призъяс вылӧ республикаса лыжи фестиваль. Котыртлісны сійӧс квайтӧдысь нин. Спортса гаж чукӧртліс лызнича вылӧ республика пасьталаысь 400 гӧгӧр том и верстьӧ спортсменӧс, кодъяс пырӧдчисны 15 котӧртӧмӧ. Локтӧмаясӧс видзаалісны нянь-солӧн. Медводдзаысь фестивальын петкӧдчисны национально-культурнӧй автономияясӧ да котыръясӧ пырысьяс. Изьватас, немечьяс, украинечьяс, белорусъяс, узбекъяс, татаръяс, прибалтъяс, армяна, азербайджанечьяс лыжиӧн котӧртісны Спартакиада зачёт весьтӧ. Традиция серти жӧ котӧртісны чина да нималана войтыр. Медся виччысянаӧн видзӧдысьяслы лоис вӧралан лызьӧн да лямпаӧн котӧртӧм. Сэтчӧ пырӧдчылісны 40 сайӧ морт: нывъяс и челядь, спортсменъяс и вӧралысьяс. Бӧръяясыс кодсюрӧ тшӧтш и вӧралан паськӧмаӧсь, лызьыс ас вӧчӧм, кодлӧнкӧ пӧльсяньыс на кольӧма, кианыс — койбедь. Ставнысӧ колльӧдісны аньяс, юкталісны коми сурӧн, да косканыс алӧй вӧньяс кӧртыштісны. Быдӧн котӧртісны 2 километра. Медся сьӧкыдӧн вӧлі лым толаті мунӧм да помланьыс нин гӧра кайӧм. Быдӧнӧс видзӧдысьяс видзаалісны да ышӧдісны горзӧмӧн да кекӧначӧн. Унаӧн шуисны, коліс эськӧ эстафета сямаӧн вӧчны лызьӧн котралӧмсӧ, медым и ружьеысь лыйсян сям петкӧдлыны. Кыдзи пасйис фестиваль котыртысьяс пиысь ӧти, КР-са Госсӧветысь веськӧдлысьӧс вежысь Валерий Марков, мӧвпалӧны мӧд во котыртны татшӧм конкурссӧ. Сідзжӧ вӧзйӧны Ыджыдвиддзын вӧчны ЛЯМПИЙСКӦЙ ворсӧмъяс, кытчӧ пыртны спортлӧн тӧвся сикас кузя ордйысьӧмъяс, мый абу пыртӧма Олимпиадаӧ. Тайӧ мӧвпсӧ бурӧн лыддьӧ и Коми Республикаын лыжнӧй спортса Федерацияысь вице-президент Николай Гордеев. — Медым войтыр эз вунӧдны, тшӧтш и сӧвмӧдӧм могысь, колӧ лызьӧн да лямпаӧн ордйысьӧмсӧ кыпӧдны, — пасйис Николай Александрович. — Вӧчны аслыссяма брендӧн. Гашкӧ, и Сочиын Олимпиада дырйи позяс торъя петкӧдчӧмӧн пырӧдчыны. Спортлӧн гаж Ыджыдвиддзын муніс лунтыр. Вермысьясӧс пасйытӧдз сиктса культура керкаын петкӧдлісны концерт. Фестиваль дырйи школа дорын паськӧдчыліс ярманга. Медыджыд козин вайис Комисянь Россияса Федерация Сӧветса сенатор Евгений Самойлов. «Буран» вичмис ордйысьӧмъяс котыртысь да медшӧр судья Афанасий Габовлы. Быд призёрлы, ставыс 84-ӧн, вичмисны дипломъяс да дона козинъяс. Шуам, Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзерсянь телевизор да навигаторъяс вичмисны спортсменъяслы. Сбербанксянь бытӧвӧй техникаӧн (стиральнӧй машина, микроволновка да пылесос) пасйисны лямпаясӧн медӧдйӧ котӧртысь аньясӧс. Мужичӧйяслы вичмисны бензопилаяс. Сідзжӧ призъясӧн вӧліны спортивнӧй лыжи комплектъяс, велосипедъяс, бытӧвӧй техника, стрӧитчан электроинструментъяс, паськӧм, весиг зарниысь мичмӧдчанторъяс. [Эдуард ПИМЕНОВ.] {Людмила Андреева @ Москваын Кӧрткерӧс районса культура лунъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-13.} МОСКВАЫН КӦРТКЕРӦС РАЙОНСА КУЛЬТУРА ЛУНЪЯС Россияса Президент бердын Коми Республикалӧн пырся представительствоын рака (март) 10 лунӧ мунісны Кӧрткерӧс районса культура лунъяс. Тайӧ аддзысьлӧм дырйи медшӧр лоӧмторъясыс — Кӧрткерӧс районса администрация, Москваын «Коми землячество» РОО да Сыктывкарын Кӧрткерӧсса землячество костын социально-экономическӧй йитӧдъяс кутӧм, ӧтвылысь уджалӧм йылысь куимладорсянь артмӧдчан гижӧд кырымалӧм, а сідзжӧ Кӧрткерӧс сиктса йӧзкост театрлӧн спектакль петкӧдлӧм. Куимладорсянь артмӧдчан гижӧдсӧ кырымалісны Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, «Коми землячество» РОО правлениеӧн юралысь Николай Рулев да Сыктывкарын Кӧрткерӧсса землячествоӧн веськӧдлысь, «Коми му» холдингса директор Надежда Быковская. Гижӧдын лӧсьӧдӧма ӧтув удж нуӧдан медшӧр нырвизьяс, кӧні пасйӧмаӧсь нин тавося тӧдчана некымын мероприятие. На пиын — Москваын Кӧрткерӧс районса культура лунъяс дырйи Надежда Михайловна Клермон нима йӧзкост театрӧс 65 во тырӧмӧн нимӧдӧм; котыртны удж коми драматург, республикалысь кып гижысь Виктор Савинлысь юрвежсӧ нэммӧдӧм кузя (сылысь ним сетны Томск обласьтса Итатка сиктысь ӧти уличалы). Николай Рулевлӧн висьталӧм серти, та кузя сёрнитӧмаӧсь нин Москваын Томскса землячество петкӧдлысьяскӧд и найӧ пӧ кӧсйысьӧмаӧсь отсавны. Та кындзи, артмӧдчан гижӧдлӧн планын — котыртны Шойнаты школаса «Оптимист» группалысь Рыбинск карса томуловӧс духовно-нравственнӧя мывкыдсьӧдан Шӧринӧ ветлӧм; Кӧрткерӧс районын нуӧдны «А. С. Пушкин — наше всё!» ним улын выставка (Москваын «Коми землячество» РОО-ӧ пырысь Иван Свистельниклӧн ас коллекцияысь); лӧсьӧдны «Война — 1812 года» новлӧдлан выставка; босьтны районса призывникъяс вылын, кодъяс служитӧны Москваын, сы гӧгӧрын да Сыктывкарын, шефство. Пасъям, мый планын урчитӧм некымын мероприятие лои нуӧдӧма водзвыв, кырымавтӧдзыс на. Сідз, аддзысьлӧмаӧсь Тулаын служитысь районса призывникъяскӧд. Налӧн корӧм серти москваса землячество ыстас зонъяслы коми кыв вылын небӧгъяс: найӧс вайисны Сыктывкарын Кӧрткерӧсса землячествоӧ пырысьяс. Москваын Кӧрткерӧс районса культура лунъяс сетісны позянлун аддзӧдлыны землякъясӧс, районысь петлӧм йӧзӧс, на пиысь унджыкыс важ ёртъяс, ӧта-мӧдлы рӧдвужъяс, суседъяс либӧ тӧдсаяс, кодъяс дыр кодь нин абу аддзысьлӧмаӧсь. Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко став чукӧртчӧмасӧ чолӧмалігӧн тӧдчӧдіс, артмӧдчан гижӧдын водзӧ кежлӧ могъясыс пӧ стӧчӧсь да пӧртанаӧсь. Ставныслы сьӧлӧм вылӧ воис коми драматург Ӧльӧш Поповлӧн «Кӧні, мусаӧй, тэ менам?» гижӧд серти петкӧдчӧм. Сійӧс пуктіс республикаса госпремияа лауреат Анастасия Казакова. Надежда Клермон нима йӧзкост театрын ворсысьяс асланьӧдісны москваса видзӧдысьясӧс. Миян землякъяслы коми кыв вылын небӧгъяс, художествоа да челядьлы литература, петасъяс вайисны «Коми му» холдингын уджалысьяс да Надежда Быковская. А республикаын да районын нималана морт, шылад, сьыланкывъяс тэчысь Геннадий Попов сьыліс гудӧк улӧ сьыланкывъяс. Сы бӧрся сьывны босьтчисны и мукӧд — артмис ӧтувъя хор, сьылісны муса чужанін, сикт, дона йӧз да инъяс йылысь сьыланкывъяс. Рытыс помасис ужнайтӧмӧн, казьтылана козинъяс сеталӧмӧн. [Людмила АНДРЕЕВА, РФ-са Президент бердын Коми Республикалӧн пырся представительствоысь консультант.] {Kodko @ Нимӧдчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-13.} НИМӦДЧИСНЫ Гаж Нывбабаяслӧн лун водзвылын Висерса школаын муніс «Минута славы» конкурс. Ок и лӧсьыда йӧктісны вальс зонкаяскӧд первой классын велӧдчысь Мариша да Таня нывкаяс, а мӧдӧд классысь Ида Игушева петкӧдліс восточнӧй йӧктӧм, Лиза Мишарина — гимнастическӧй. Йӧзкост роч йӧктӧм сизьдісны коймӧд да нёльӧд классын велӧдчысьяс, ас лӧсьӧдӧм частушкаяс ливкйӧдліс Кристина. Шензьӧдісны видзӧдысьясӧс ас киӧн вӧчӧмторъясӧн Валерия да Виолетта. Гырысь классын велӧдчысьяс гажӧдісны кыпыд сьыланкывъясӧн да йӧктӧмъясӧн. {Галина Микушева @ Енбинас югзьӧдӧны сиктын олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-20.} ЕНБИНАС ЮГЗЬӦДӦНЫ СИКТЫН ОЛӦМ Март 25-ӧд лунӧ — Культураын уджалысьяслӧн лун. Тайӧ гажсӧ кутісны пасйыны 2008-ӧд восянь. Миян районса сикт-посёлокъясын талун лыддьыссьӧ 26 культура учреждение, кӧні зільӧ 61 специалист. На пиысь кыкӧн уджалӧны Нёбдін сиктса культура керкаын. Тайӧ Светлана Николаевна Каракчиева да Елена Валериевна Касева. Мыйла бӧрйисны найӧ тайӧ уджсикассӧ да кыдзи олӧны талун культура учреждениеяс? — татшӧм юалӧмъясӧн ме шыӧдчи на дорӧ. — Медшӧр мог миян — бура котыртны прӧст кад сиктын олысьяслысь, — висьталӧ Светлана Каракчиева. — Та вӧсна культура керкаын нуӧдсьӧ уна сикас мероприятие: концертъяс, рытпукъяс, конкурс-ворсӧмъяс. Эм и уна сьылан-йӧктан котыр, а со неважӧн нывбабаяс заводитісны шейпингасьны. Светлана Николаевна ачыс Нёбдінса, тані чужліс и быдмыліс. Ичӧтсянь радейтӧма сьывны, тшӧкыда петкӧдчывлӧма сиктса клублӧн сцена вылын. Весиг школаын велӧдчигӧн медрадейтана урокӧн вӧлӧма — музыка. Школа помалӧм бӧрын том ань абу дыр мӧвпалӧма, пырӧма юркарса мӧдӧд номера педучилищеӧ — сьывны велӧдысьӧ. Но сьӧлӧмсӧ кыскис матӧджык искусстволань и во мысти сійӧ вуджӧдчӧ велӧдчыны искусство училищеса йӧзкост хор юкӧнӧ. А 1999-ӧд воын Светлана воӧ уджавны сиктса культура керкаӧ художествоӧн веськӧдлысьӧн. — Уджӧ босьтчӧмсянь лӧсьӧді сьылысьяслысь «Реченька» котыр, — юксьӧ мекӧд С. Каракчиева. — Репертуарын вӧлі ӧнія коми сьыланкыв. Светлана Николаевна ӧні культура керкаса веськӧдлысь, кытчӧ индісны 2010-ӧд воын. Дерт, тӧжд-нокыд тырмымӧн. Но тайӧ нывбабаыс зэв кужысь кияса, бура кысьӧ, быдторйысь вермӧ вӧчны мичатор: и бисерысь, и шыдӧсысь, и кольясысь. Ассьыс кужӧмлун да тӧдӧмлун сійӧ сетӧ и сиктса челядьлы. Гоз-мӧдысь нин клуб посйӧд вывсянь петкӧдчылісны моднӧй паськӧма нывъяс, кодъяслысь платтьӧяссӧ вӧлі дасьтӧмаӧсь кампет коръясысь, бумагаысь да полиэтиленысь. А ӧд мыйтта кад да кужӧмлун колӧ пуктыны, медым дасьтыны найӧс? Колӧ пасйыны, Светлана зэв сьӧлӧмсяньыс матыстчӧ аслас удж дорӧ. Шуам, концерт дасьтігӧн кӧ оз тырмы колана шылад, Николаевна ставсӧ вӧчас, ветлас юркарӧ, орчча районӧ, но колана кад кежлӧ лӧсьӧдас. Тшӧкыда Светлана Николаевна дорӧ шыӧдчылӧны сиктсаяс могӧн. То корӧны отсавны чужан лун либӧ мукӧд гаж нуӧдны. И нывбаба пыр налы отсалӧ: бӧрйӧ-дасьтӧ сценарий, шылад-сьыланкыв гижӧ. Нёбдінса культура керкаын сиктсаяс пасйывлӧны и кӧлысьяс, и тшупӧда пасъяс. Зэв ёна радейтӧ С. Каракчиева и дзоридзьяс быдтыны. Уджалан жыръяс пыран да быттьӧ оранжереяӧ веськалан! Художествоӧн веськӧдлысьӧн 2009-ӧд восянь Нёбдінса культура керкаын зільӧ Елена Валериевна Касева. Сійӧ велӧдӧ челядьӧс йӧктыны. Арлыд серти найӧ ветлӧны куим котырӧ. «Папины дочкиӧ» — волывлӧны медся ичӧтъяс, «Солнышкоӧ» — шӧр арлыда нывкаяс, а гырысь классын велӧдчысьяс йӧктӧны «Изумруд» котырын. Колӧ пасйыны, ныв-зонъяслы зэв ёна воӧ сьӧлӧм вылас йӧктӧмыс, тшӧкыда петкӧдчӧны концертъясын. Ӧні со дасьтысьӧны быд вося «Ӧшкамӧшка-радуга» фестиваль кежлӧ. Елена Валериевна чужлӧма Шойнатыын. Ичӧтсянь зэв ёна радейтлӧма йӧктыны. А пестӧма муслунсӧ йӧктӧм дорӧ велӧдысьыс, В. В. Агеева. Е. Касевалӧн висьталӧм серти, сійӧ ачыс на петкӧдчывлӧма медводдза «Ӧшкамӧшка-радуга» фестивальын. А ӧні со челядьӧс нин велӧдӧ-дасьтӧ. Уна вын да кужӧмлун колӧ пуктыны челядькӧд уджын. Елена Валериевна кутӧ лача, мый воас кад, кор сылӧн быдтасъяс ассьыныс енбиалун кутасны петкӧдлыны республикаса фестиваль-гажъясын. Сёрни помын культура керкаса уджалысьяс юксисны мӧвпъясӧн. Найӧ эскӧны, мый Нёбдін сиктса войтыр тшӧкыдджыка кутасны коллявны ассьыныс прӧст кад культура керкаын, ӧд та вылӧ эм став позянлуныс. [Галина МИКУШЕВА.] {Елизавета Макарова @ Муніс Ӧльӧксан война вылӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-20.} МУНІС ӦЛЬӦКСАН ВОЙНА ВЫЛӦ... (Заводитчӧмыс газетлӧн 22-ӧд номерын). ... Кутчыси ӧдзӧс вугъяс, сьӧлӧм горшын пессьӧ, мый тон аддза? Восьті, воськовті, Нина сувтовкерис. Мышкӧн миянлань Ӧльӧксан пукалӧ, мыйкӧ мастеритӧ. А воча, кокъяс сюркнялӧмӧн томиник нывбаба пукалӧ, чатӧртчӧма сы вылӧ. Син лапнитігкості звирк чеччыштіс да воши. Сьӧлӧм топавлі — рушкуа! Ӧльӧксан бергӧдчис да сӧмын нурбыльтіс: тэ али мый? А сэсся асьныд юртӧ жуглӧй, колӧ кӧ, мый да кыдзи вӧлі: окасим али кокасим, бӧрдім али сьылім. Сӧмын тӧвбыд олім сэні да аньыс весиг ӧтчыд син водзын эз вуджӧртлы. Дыр мысти Ӧльӧксан каймӧстліс, мый усьӧм салдатлӧн дӧва да пи быдтӧ. Коді сэсся чужи, ог тӧд. А ме сы водзын абу мыжа. Менам гижсьӧм йылысь печать кабала эм. Со ныв быдмӧ и. Но вот, олам-вылам узьбекын. Кыкнанным уджалам водз асывсянь жуявмӧн. Ӧльӧксан колкозын трактористъяскӧд. Зэв пыдди пуктӧны, бӧр мунӧмысь шогсьӧны. Ме вата фабрикаын мужикъяскӧд радысь. Бабаяс вата клопоксӧ ӧктӧны му вылын кӧрзинаясӧ да вайӧны миянлы, ми тӧлӧдам, сэсся тэчам. Асывнас бригадир юклӧ йӧзсӧ удж вылӧ, ставныс менӧ ас дорас чуксалӧны. Кӧні ме уджала, сэні лунся план тырӧ. Артмӧ сы вӧсна, мый кыкысь луннас узьбекъяс чукӧрнас уськӧдчӧны пидзӧс вылӧ, люкалӧны мусӧ да аллах сьылӧны. А ме ӧд сэк костті ог шуйвидз, водзӧ уджала. Весиг матькыштла вӧлі, ме весьтті красуйтчад! Босьта потш да пӧвсала дыш мышъясӧс. Ӧльӧксан вомалӧ менӧ, яруйтӧмысь нӧйтасны пӧ. А ме водзӧ ёсьтӧдча, вӧрзьӧдасны кӧ, мися, асьнысӧ пуркӧда. А Нина здукӧн и партитчис аскоддьӧмъясыскӧд. Кватитчи да на ног нин сёрнитны босьтчӧма. Мый сэсся, шоныд, кынӧм пӧт. Сэксянь нин помидор-яблӧктӧ тӧдліс. Но уджтӧг и челядьӧс эз видзны. Быдӧнлы вӧлі вайӧны посни розьяса ящик, кытчӧ лӧдӧмаӧсь номыръясӧс. Челядь налы сюялӧны свежӧй коръяс, вазьӧдыштӧны. Сэсся номыръяссьыс петасны малямуш кодь жукъяс (шелкопряд — авт.). Нуасны ящиксӧ фабрикаӧ, наысь пӧ кутас сэсся петны клей кодь вӧсни-вӧсни сунис, артмас шӧвк. А менӧ лунысь лунӧ гажтӧм босьтӧ. Нинӧмӧн сьӧлӧм оз бурмы. Муртса вит час, а ывлаыс сап пемыд нин. Гортын тӧлысьыс гӧгрӧс чужӧмнас быттьӧ вашъялӧ. А тані вывті ыджыд, виж, быттьӧ грӧзьбаӧн видзӧдӧ. Некодкӧд сёрнитны. Ӧльӧксан абу варов, Нина ичӧт на. Узьбекъяслӧн мода абу ӧта-мӧд дорӧ пыравлыны. Да и мый йылысь ме накӧд сёрнита? Быд лун пана сёрни кӧзяинкӧд гортӧ мунӧм йылысь. Тшӧкыда вӧтася гортсаясӧс, лымъя ывлавыв. Да и Нинаӧс думнӧ. Школаыс Андижанын, коді сійӧс новлӧдлас? А сиктас сӧмын на кывъяяслы посни классъяс. Сэсся нэмыс неграмотнӧй лоӧ? Узьбек аньыс дум вылӧ усьлӧ. Лешаклы, колӧ мунны татысь Коми муӧ. Менӧ шуӧны урусӧн. Ме вӧлі тшапа шуа, мися ме абу урус, абу урӧс, абу русский, ме — коми! А уджыд и гортын ки гаддявтӧдз сюрӧ. Тані зьмейяс кыскасьӧны. Лёк гагъяс му джодж кузя тювкъявлӧны. Лягушаясыс пӧтӧса кань ыдждаӧсь, зэв гора войбыд ваксьӧны, узьӧм ни олӧм. Коркӧ пажнайтам да Нина юр весьтӧ стенас друг ыджыд лёк гаг мыччысис. Ӧльӧксан весиг горӧдӧмысь миянӧс ӧлӧдіс. Надзӧник нюжӧдчыліс кузь воропа клещила да тшапнитіс гагсӧ. Вӧлӧма яда твар, эг кӧ казялӧй, войнас вермис кувтӧдз курччыны кодӧскӧ. Шонді сотӧ, пӧжӧм сырчикъяс кодь лоим, омӧльтчим да муговмим. Пыр деньга чукӧртам туйӧ. Ёна эськӧ вашйӧдлісны дзикӧдз кольччыны да. Май помын казялі «анькытш ньылыштӧмтӧ». Ог жӧ йӧз муын чужты! Вӧрзим. Локтім Мӧскува пыр, сідзи ӧдйӧджык. Парокодсянь сиктӧс аддзи да лолӧй оз шед нимкодьла. Сиктсаяслы шемӧс, юасьӧны быдтор. Ми тшӧтш во быдся татчӧс лоӧмторъяссӧ горша сёрнитам. Вӧлӧмкӧ, миян мунан 47-ӧд воад, гожӧм шӧрнас, зэв чорыда пужъялӧма. Кынмӧма нянь и картупель, тшак и вотӧс. Вывті сьӧкыда тӧвйӧмаӧсь йӧзыс и скӧтыс. А ми сэні нинӧм эг тӧдлӧй. Мый сэсся висьтала? Доддясим уджӧ. Пыр уджалі скӧт дорын. Чужті ӧта-мӧд бӧрсяыс ичӧт костӧн куим ныв, медбӧрын — нимкодьтор пи. А Ӧльӧксан понда пӧрысьмытӧдз лои нерничайтны. Кымынлыськӧ лёзь нетшкылі, весиг ӧшинь кисьтлі. Кытчӧкӧ тай ставыс кольӧма. Быттьӧ вӧтын моз вӧлі олӧмӧй, пыдӧстӧм ру пиын ставыс вунӧ, сайкалӧ... Тӧрытъяыс вунӧма, а коркӧяыс пыр син водзын. Кывза тайӧ историясӧ, ог мудз шензьыны. 1947 во. Страна джынйыс пасьвартӧма. Тшыг нисьӧ пӧт олӧм. Колӧ войвывсянь лунвыв пыдӧсӧдз вуджны. Ань жебиника тӧдӧ роч кыв, а мӧд кывъя йӧз муӧ путьмӧ мунны. Лэдзӧны и колкозсянь, кӧть эськӧ ставсӧ топӧдісны, паспорт весиг оз вӧлі сетны, медым йӧзыс оз мунны бокӧ, весиг велӧдчыны. Сьӧм колӧ зеп тыр, мед та ылнаӧ воны. Збойлун колӧ, ӧд быдсяма йӧз кузь туяд паныдасяс. Ӧльӧксанӧс коланлун. А ми небӧгын да киноын кодь радейтӧм? Кӧть эськӧ тайӧ кывсӧ ӧтчыд Наста баб эз шу. 1976 воын ме вӧлі тайӧ местаясас, Наманганкӧд орчча сикт, кыдзи юркарын Выльгорт. Школаас самӧй выпуск, некутшӧм гаж оз вӧчсьы. 6-ӧд классянь нин заводитчӧны нывкаяссӧ ньӧбавны гӧтырпуяс вылӧ. А школа помалӧм бӧрын июль тӧлысь чӧж мунӧны пир бӧрся пир. Невеста ассьыс жӧниксӧ аддзӧ, тӧдмасьӧ сӧмын свадьба лунӧ. Вӧлӧмкӧ, пыр тшӧкыдджыка нывкаяс кисьтӧны асьнысӧ бензинӧн да ӧзтӧны, зэв нин мустӧм да пӧрысь сайӧ кӧ сетӧны. Суд, прокуратура быттьӧ нинӧм оз аддзыны. Клуб ни кино сиктын абу, том зонъяс Намангаӧ ветлӧны гежӧда. Сэні быд воськолын плакат, снимок, кӧні Брежнев вом на вом окыштчӧ сэтчӧс генсек Рашидовкӧд. Ставыс тайӧ Сӧвет власьтлы 50 во тыригӧн! А 1947 воӧ?! Сэки татчӧс олӧм йылысь гижны эз позь, весиг «Правда» газет ылӧдчис, мый СССР-ын быдлаын райын кодь олӧм, закон да пӧрадок, народъяс костын топыд лӧсялӧм. А ми эским. (Пом). [Елизавета Макарова.] {Галина Микушева @ Нёбдінӧ асшӧр кывбуралысьлӧн волӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-20.} НЁБДІНӦ АСШӦР КЫВБУРАЛЫСЬЛӦН ВОЛӦМ Став мирса чужан кывлӧн лун водзвылын (пасйыссьӧ урасьӧм 21-ӧд лунӧ) Нёбдінса литературнӧй музейын сиктса олӧма войтыр аддзысьлісны асшӧр гижысь А. С. Кулаковкӧд. Аддзысьлӧмыс пансис выльлунӧ, лун шӧр кадӧ. Медводз Анатолий Кулаков висьтыштіс ас йывсьыс, казьтыштіс челядьдырсӧ, мам-батьсӧ, ёртъяссӧ... да кыдзи босьтчис гижны медводдза кывбурсӧ. Лунпук дырйи Анатолий Семёнович сьӧлӧмсяньыс тӧдмӧдіс чукӧртчысьясӧс ас кывбуръяснас да сьыланкывъяснас. Пасъям, поэт гижӧ радейтчӧм, чужан му да вӧр-валӧн аслыспӧлӧс мичлун йылысь. Сылӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧма уна сьыланкыв. Музейын аддзысьлӧм кежлӧ дасьтӧмаӧсь выставка, кӧні петкӧдлӧма «Звезда» газет лист бокъяс вылын А. Кулаковлысь йӧзӧдӧм кывбуръяссӧ, а сідзжӧ асшӧр поэтлӧн кывбуръяса куим ӧктӧд да рукописьяс. Анатолий Семёнович уна во кутӧ топыд йитӧд музейкӧд, пырӧдчӧ сійӧ и Нёбдін сиктын котыртлӧм мероприятиеясӧ. Тайӧ лунпукыс колис зэв аслыспӧлӧса-кыпыда. Уна аттьӧалана кыв вичмис кывбуралысьлы ветеранъяссянь. А сиктса юралысь В. В. Савин тӧдчӧдіс, Анатолий Семёновичкӧд пӧ тӧдсаӧсь важӧн, а сійӧ пыр ӧткодь тэрыб йӧз вӧсна тӧждысьӧмын, водзмӧстчысь морт. Аддзысьлӧм помын асшӧр поэт козьналіс лунпук вылӧ волысьяслы «Ловзьӧм» («Возрождение») ним улын кывбур ӧктӧдъяс. Сиктса олӧма йӧзлы дыр кежлӧ коляс вежӧрас тайӧ аддзысьлӧмыс. [Галина МИКУШЕВА. Нёбдін сикт.] {Геннадий Попов @ Петкӧдчим Москваын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-20.} ПЕТКӦДЧИМ МОСКВАЫН Таво тырис 20 во, кыдзи вӧлі примитлӧма миян республикаын кык каналан (государственнӧй) кывйӧн, рочӧн да комиӧн, вӧдитчӧм йылысь оланпас. Такӧд йитӧдын миян юркарын, Москваын, мунісны Кӧрткерӧс районса культуралӧн лунъяс. Ветлім да петкӧдчим Москваын Коми республикалӧн представительствоын: Кӧрткерӧс сиктса Н. М. Клермон нима йӧзкост театрысь артистъяс Е. Изъюров, А. Нестеров, О. Латкина, С. Ермаков, К. Валл, Н. Попова, Т. Макарова, звукорежиссёр И. Потапов, театрлӧн режиссёр-постановщик, государственнӧй премияа лауреат А. Казакова. Сійӧ жӧ, Анастасия Казакова, юрнуӧдіс миян делегацияӧн. Накӧд тшӧтш ветлі ме, кыдзи коми йӧзкостса шылада ворсанъяс да сюмӧдысь вӧчасьысь мастер. Дерт, Москваӧдз туйыд кузь, суткиысь дыр колӧ мунны. Но ми эг гажтӧмтчӧй. Да-й, кутшӧм гажтӧм вермас лоны, гудӧкыд кӧ сьӧрсьыд! Сьылім коми да роч сьыланкывъяс. Гажӧдім асьнымӧс и орччӧн мунысьясӧс. Ярославскӧй вокзалын вочаалісны Москваын «Коми землячество» РОО-лӧн правлениеӧн юралысь Н. Н. Рулев да «Парма» национально-культурнӧй котырӧн юралысь С. Б. Терентьева. Миянӧс овмӧдісны представительстволӧн гостиницаын. Бура сёйӧм да шойччӧм бӧрын корисны представительстволӧн ыджыд залӧ. Сэні, кыпыд чукӧртчылӧм дырйи, Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь В. А. Гончаренко да «Коми землячество» РОО-лӧн правлениеӧн юралысь Н. Н. Рулев кырымалісны топыд йитӧдъяс кутӧм да ӧтув уджалӧм йылысь сёрнитчӧм. Аслас сёрниын Н. Рулев тӧдчӧдіс, зэв пӧ ыджыд тӧдчанлуныс тайӧ сёрнитчӧмыслӧн сыын, мый лои лӧсьӧдӧма топыд йитӧдъяс сиктса районкӧд. Вочакывйын В. Гончаренко пасйис, миян республикаын сиктса районъяслӧн сӧвмӧм кузя удж кутас пӧ и водзӧ нуӧдсьыны. Та бӧрын чукӧртчӧм войтырлы Кӧрткерӧс сиктса йӧзкост театр петкӧдліс А. Поповлысь «Кӧні, мусаӧй тэ менам?» лирическӧй комедия. Ок и кекӧначасисны видзӧдысьяс! Ставлы воис сьӧлӧм вылас артистъяслӧн ворсӧмыс. Ёна и аттьӧалісны артистъясӧс да режиссёр А. Казаковаӧс, сиисны налы водзӧ сӧвмыны, нӧшта на паськыдджыка нимавны. Анастасия Казакова висьталіс йӧзкост театрлӧн артмӧм да сӧвмӧм йылысь. Эм, мыйӧн гӧрдитчыны театрлы! Ӧд сылы 65 во тырис. И пуктӧма нин 60 гӧгӧр спектакль! Представительство нимсянь быд артистлы вичмис козин. На бӧрын петкӧдчисны представительствоын уджалысьяслӧн челядь. Найӧ сьылісны да ворсісны. Ме козьналі челядьлы коми ворсанъяс «шур-шар» да юркытшъяс, медым вӧлі мыйӧн петкӧдчыны ансамбльяслы коми сьыланкывъяс сьылігӧн. Та кындзи, миян район нимсянь вӧліны нӧшта на козинъяс — «По земле Корткеросской» электроннӧй энциклопедия, буклетъяс. Бӧрас тыра пызан сайын бура гӧститім, сьылім коми уна сьыланкыв, йӧктім гудӧклӧн гажа шыяс улӧ коми йӧктӧмъяс. Аддзысьлім уна бур йӧзкӧд, кодъяс, кӧть и важӧн кодь олӧны Москваын, абу вунӧдӧмаӧсь ас мам кывсӧ, коми кывсӧ, да пыр сёрнитісны комиӧн. Торйӧдчигӧн быдӧнлӧн вӧлі кӧсйӧм нӧшта на аддзысьлыны ӧта-мӧдкӧд, паськӧдны бур ёртасьӧм миян район да Москваса представительство костын. А тані вӧліны и олӧма и том йӧз. Со, шуам, Михаил Васильевич Чукичев — чужлӧма 1926 воын Усть-Вымь районса Айкино сиктӧ пырысь Шежамын. 1955-ӧд восянь нин олӧ Москваын. Уджалӧ (кӧть и 86 арӧса) Москваса М. В. Ломоносов нима МГУ-са физфакын велӧдысьӧн. Зэв мичаа сёрнитӧ комиӧн, ёна нимкодясис миянкӧд аддзысьлӧмлы. А Анастасия Алексеевна Микушева, том ныв, велӧдчӧ ГУЗ-ын медводдза курсын. Сійӧ Пӧддельнӧйса. Шуӧ, быттьӧкӧ пӧ рӧдвужкӧд аддзысьлі, сэтшӧм нимкодь ас районсакӧд ас кывйӧн сёрнитны. Ме снимайті сійӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь В. Гончаренкокӧд. Мӧд луннас ветлӧдлім экскурсияӧн Москва кар кузя. Вӧлім Гӧрд изэрд вылын да мукӧд нималана инын. А сэсся бӧр поездӧ да гортӧ. Ми лыддям, мый тайӧ аддзысьлӧмыс вӧлі зэв коланаӧн да аттьӧалам районӧн веськӧдлысьясӧс, торйӧн нин Василий Гончаренкоӧс, миянӧс пыдди пуктӧмысь да тайӧ аддзысьлӧм вылӧ мӧдӧдлӧмысь. Аттьӧалам и Москваын Коми представительствоын уджалысьясӧс, торйӧн нин Н. Н. Рулевӧс да С. Б. Терентьеваӧс, бура примитӧмысь, вылӧ донъялӧмысь да гӧститӧдӧмысь. [Геннадий ПОПОВ.] {Геннадий Попов @ «Биа-изъя» кодь топыдӧсь да ёнӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-27.} «БИА-ИЗЪЯ» КОДЬ ТОПЫДӦСЬ ДА ЁНӦСЬ Ичӧт дырйи на кывлі мамӧлысь да Наста тьӧткалысь сёрни кутшӧмкӧ «Биаизъя» йылысь. Вот пӧ сэтӧні олӧмыс да кердор уджыс вӧлі, аминь-аминь. Медыджыд чойныс, Поди Ӧдя, «Биа-изъяын» жӧ кер дорын омӧлик кӧм-пасьнад кынмалӧмысь висьмӧма да кулӧма. Кык пи кольӧма, Васьӧ да Ваньӧ. Ӧдя тьӧтка миян батьӧлӧн воддза гӧтырыс вӧлӧма. Батьӧ война вылын воюйтӧма заводитчӧмсяньыс да Вермӧмӧдз. Ранитчылӧма и контузитчылӧма, но ловйӧн воӧма гортӧ. Ӧдя тьӧткалӧн кулӧм бӧрын гӧтрасьлӧма ыджыд мамлӧн чой вылӧ, Онопрей Марья вылӧ. Сыкӧд ӧтик ныв лоӧма — Анна. Сійӧ, миян Анна чой, ӧні овыс Ладанова, олӧ Шойнаты сиктын. Сэсся тай торйӧдчӧмаӧсь да батьӧ коймӧдысь гӧтрасьӧма миян мам вылӧ, Поди Ирина вылӧ. Чужтісны-быдтісны дас челядьӧс. Кӧть и гӧлиника овлім да став сьӧкыдсӧ тӧдлім, но быдмим тай со, верстяммим да ставным ас нянь вылӧ петім. Лэбзим-разӧдчим чужан грездысь, Джиянысь, коді-кытчӧ. Бать-мам, Наста тьӧтка важӧн нин абу ловъяӧсь, а вот налӧн висьтавлӧмыс бара на дум вылӧ усис... Кыдзкӧ воим сёрниӧ Одыбса олӧма ань Лидия Петровна Эргардткӧд (снимокын). Зэв шань да варов тайӧ нывбабаыс. И сійӧ казьтыштіс сёрниас «Бия-изъя» йывсьыс. Меным дзик пыр усис дум вылӧ мамӧлӧн да Наста тьӧткалӧн казьтылӧмъясыс. Ме кори Лидия Петровнаӧс висьтыштны тайӧ «Бия-изъя» йывсьыс. Лидия Петровна чужӧма-быдмӧма Типӧсикт грездын. Опонь Семе Петырлӧн да Микайлӧ Устиньлӧн ныв. (Микайлӧ Устиньыс нималана Ефим Михайловичлӧн чой. Ефим Михайловичыс вӧлӧма Коми АССР-са предсовнаркома. Ветлӧма Ленин дорӧ, но абу веськалӧма сы дорӧ, но сылӧн индӧд серти тшыг воӧ ветлӧма Казахстанӧдз няньла да вайӧма коми йӧзлы). Со мый висьталіс Лидия Петровна: «Чужи ме 1926 вося декабрын. Бать-мамлӧн вӧлім ӧкмысӧнӧсь. Сьӧкыда да гӧлиника жӧ и овлім. Водзсянь сьӧкыд уджтӧ тӧдлім: и колхозын, и кер дорын. Горт кӧзяйствоад кӧть и видзыштан вӧлі скӧттӧ — кызсӧ поставка вылӧ колӧ вӧлі сдайтны: и яй, и вый, и йӧв. Аслыд зэв этша кольӧ. Миян кӧзяйствоысь, бура помнита, вӧлі колӧ сдайтны картупель — 230 кг, йӧв — 230 литра, быд чипанысь — 20 колькйӧн, быд ыжысь — 200 грамм вурун, яй — 40 кило. Видзан кӧть он — мынты и ставыс, кӧть деньгаӧн. А нӧшта на быть колӧ мынтыны поставкасӧ деньгаӧн — 450 шайт. Со ӧд олӧмыс вӧлі! Война кусан вонас Типӧсиктсянь лэччӧдім вӧла-доддяясӧн Висерӧ поставка вылӧ дасьтӧмторъяс. Батьӧ сэки вӧлі висерса лесопунктас начальникӧн. Сійӧ шуис, вай пӧ, нылӧ, каям «Бия-изъяӧ» поммастерӧн. Ме сэсся пыралі лесопунктас да сетісны меным мерник да личнӧй клеймо. Эн пӧ бара-й вошты клеймосӧ, нылӧ, пыр жӧ судӧ сетасны. Быд керйӧ пӧ кутан клеймитны. Сетісны и справочник. 1944–45 воясӧ ме кер дорын уджавлі нин, чӧвтасьлі, да тӧда нин вӧлі кер уджтӧ, гӧгӧрвоа нин «сотыхъястӧ». Ставсӧ справочник серти кызта, кузьта, чукыль и с. в. А тайӧ вӧлі 1945–46 воясӧ. Менӧ катӧдіс Висер ю кузя пыжӧн Олюк Петя. Сійӧ сьылысь Лидия Логиновалӧн батьыс. Зэв смел да шань морт вӧлі. Сылы отсасис Висерысь жӧ мӧд пыжа Вид Марья. Ӧткӧн пӧ катны сэті, косьясӧдыс, он вермы некыдзи. Пондім катны да ме сӧмын и шензя юыслӧн мичлун вылас. А косьясыс, косьясыс! Збыльысь мичаӧсь, но грознӧйӧсь. Бокисяньыс кӧ видзӧдны кось вылас — кӧть лунтыр видзӧд, сэтшӧм мичаӧсь да шензьӧданаӧсь. Но пондім катны да ме сӧмын тірзьыла полӧмла. Первой воӧ Вылыс видзын дзоляник визлӧб. Но абу ыджыд. Метра комын кузя. Сэсся Пугдымын дзоляник кось. Водзын воас «Лювъя-лявъя» кось. Аминь ӧдйӧ визувтӧ, посньыдик изйӧсь. Сійӧ кузь. Верст джын кымын да кось горулас на визулыс куимсё метра гӧгӧр. Шондіа лунӧ кӧ кӧть лунтыр видзӧд сы вылӧ. Но уна вын колӧ пуктыны, медым ӧдӧлитны сійӧс. Йӧткасян пелысыд дорӧм ёсь кӧрт пома. Прӧстӧй лопта пелыссьыд сэні пӧльза абу. Сэті катім-прӧйдитім да водзын воӧ «Вась Семе» кось. Сійӧ ёна грознӧй. Абу изйӧсь, но ваыс сьӧд петкӧдлӧ. Ва увса берегыс сьӧд да сійӧн, гашкӧ. Сэтшӧм визув сійӧ. Катны он вермы. Ваыс джуджыд. Сэті кыскысьӧны. Веськыд берегыс вӧра, джуджыд, а шуйга берегӧдыс алькӧсджык да сэті кыкӧн кыскӧны первой ӧти пыжсӧ, сэсся мӧдсӧ. Ӧткӧн он вермы. Пелысӧн йӧткасьны он судз, сы джуджда. Сы бӧрын дзоляник кось воӧ, буракӧ, «Лёк вез» кось. «Ӧрепын» ми шойччим. Сэні эм Тоне Егорлӧн вӧр керка. Сэні и Пӧлик Иванлӧн вӧвлӧма жӧ керкаыс. Тайӧ Пӧлик Иваныс — батьӧлӧн ёрт. Сійӧ, коркӧ арланьыс, катӧ пыжӧн Типӧсикт дорті, Ньывсер ю кузяыс. Пырис миянӧ шойччыны. Мамӧ юалӧ: «Пӧлик Иван, тэнад ӧд вӧраланіныд, вӧр керкаыд Висер ю йылын, а тэ катан Ньывсер кузя?». Пӧлик Иваныд и шуӧ: «О, висьтала тіянлы гусяторсӧ. Висер да Ньывсер юясыд ӧд ӧти нюрысь петӧны, ӧтилаысь васӧ босьтӧны. Висер юӧдыс катнытӧ матайтчан, косьӧсь да порогӧсь, а Ньывсер юыд — лӧнь, сӧмын и шлывгы-кат. Ньывсер бокас менам тшамъяяс эм жӧ. Сэтчӧдз ката, а сэсся нопъяся да подӧн пета Висер йылас. Дас верст мында и эм костыс». Со ӧд кутшӧм сюсь коми вӧралысьыд. Но, шойччыштім да водзӧ мӧдӧдчим. Олюк Петя шуӧ, сэсся пӧ «Еджыд изъя» кось пондам кайны. Прӧйдитім «Ляпкыд ёль» дор. Сэні кулакъяслӧн барак вӧвлӧма. Миян Наста чой сэні кер лэдзлӧма. Нёль верст пӧ колӧ кайны ю дорсяньыс баракӧдзыс. Сэсся «Еджыд изъя» косьлӧн быг пондіс воавны. И шы кылӧ. Олюк Петя шуӧ, эн пов пӧ, кыдзкӧ каям. Сэсся пондім воны. Быгйыс сӧмын и резӧ. А изйыс мында! И гырысьыс, и посниджыкыс. Ставыс ю шӧрланяс. Порогъяса, сэтшӧм грознӧй кось. Сэті катны ни йӧткасьны он вермы. Ӧтиыс берегӧдыс кыскӧ-катӧдӧ пыжсӧ, а мӧдыс — ӧпаснӧй пелысӧн йӧткасьӧ. Куим порога тайӧ косьыс. Вылыс порогыс джуджыдджык, а кык улысджыкыс ляпкыдджыкӧсь. А сэні юас эм зэв ыджыд лӧз из. Отарыс плавкӧс, а мӧдарыс ёсьмӧ кодь. Йӧз висьталӧм серти, тайӧ из вылас пӧ пажнайтлӧмаӧсь дас кык мужик. Сэки плавкӧсладорыс вывланьӧ вӧлӧма. А ӧні со ыджыд ванас тыдалӧ путкыльтӧма да ёсьджыкладорыс вывланьӧ тыдалӧ. Но ыджыд. Менам пач дорысь ёна на ыджыд. Ваыс ызгӧ-бузгӧ порогъяс вывтіыс, лёкысь вачкысьӧ гырысь изъясӧ да сӧмын и резӧ-быгзьӧ гӧгӧр. Но сэтшӧм грознӧй. Сэтысянь эмӧсь нӧшта посниджык косьяс: «Ване стан дор» кось да «Багуна» кось. Сэсянь Бия-изъяӧдзыс матын нин. А мыйла местасӧ тадзи шулӧмаӧсь, том дырйи эг юасьлы. Ог тӧд. Дерт, прӧстӧ сідзи эз шулыны. Мыйкӧ нимыс висьталӧ жӧ. (Водзӧ лоӧ на). [Геннадий ПОПОВ. Одыб сикт. Снимокыс авторлӧн.] {Нина Коюшева @ Вӧчисны вося уджлы кывкӧртӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-27.} ВӦЧИСНЫ ВОСЯ УДЖЛЫ КЫВКӦРТӦД Кольӧм пекничаӧ «Союз» кинотеатрын чукӧртчылісны районса культура юкӧнын уджалысьяс. Асланыс гажлун водзын найӧ вӧчисны вогӧгӧрся уджлы кывкӧртӧд. Колӧ тӧдчӧдны, кольӧм во тайӧ юкӧнлӧн удж вӧлі зэв озыр. Республика пасйис 90 во тырӧм. Такӧд йитӧдын юркарын, юрсиктын котыртсьыліс уна мероприятие, на лыдын и кар-районъяслӧн культура лунъяс. И наын бура петкӧдчисны миян районса культура юкӧнын уджалысьяс: торъя мортсянь дзонь котырӧдз, ставнас матӧ 600 морт. Буретш чукӧртчылӧм дырйи быдӧнӧс найӧс лои пасйӧма республикаса да районса тшупӧдъяса наградаясӧн. Сідзжӧ, КР-са культура министерствоысь искусство да культура учреждениеяскӧд удж нуӧдан юкӧнса начальник Татьяна Бушенева кыпыда козьналіс районлы культура лунъяслы сиӧм дӧрапаслысь копия. «Культура лунъяс лоины зэв тӧдчанаӧн юркарса олысьяслы да гӧсьтъяслы. Пӧшти быд районлысь петкӧдчӧмӧ позянлун серти воліс видзӧдны и Коми Республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер. Сійӧ вылӧ донъяліс муниципалитетса творческӧй котыръяслысь енбиалун. А кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн регионса губернатор сетіс наказ, мый правительстволӧн концертъяс дырйи петкӧдчӧмъяслысь 59 прӧчентсӧ сетны муниципалитетъяслы», — висьталіс Т. Бушенева. Татьяна Николаевна сідзжӧ лыддис КР-са культура министр Валерий Коробовлысь чолӧмалана гижӧд. Сэні вӧлі пасйӧма, мый Кӧрткерӧсса культура ёна торъялӧ мукӧд муниципалитетысь. Сійӧс он торк мукӧдкӧд. Сійӧ колана ас районса, республикаса да Россияса олысьяслы. Уна бур кыв культура юкӧнын уджалысьяслы, енбиа войтырлы висьталісны тайӧ лунӧ и районса веськӧдлысьяс. [Нина КОЮШЕВА. Снимокыс Оксана ГУДЫРЕВАЛӦН.] {Ольга Печеницына @ Водзӧ сӧвмӧдны да паськӧдны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-27.} ВОДЗӦ СӦВМӦДНЫ ДА ПАСЬКӦДНЫ Март тӧлысь заводитчигӧн Шойнатыса школаын муніс «Проблемы и пути их решения в вопросах изучения коми языка и литературы в образовательных учреждениях района» ним улын республикаса семинар, кытчӧ чукӧртчылісны коми кыв, литература да начальнӧй классын велӧдысьяс, детсадйысь воспитательяс, велӧдан да национальнӧй политика министерствоясысь специалистъяс, школаӧдзса велӧдӧмын кыв туялан лабораторияӧн веськӧдлысь Зоя Остапова, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь Сергей Габов, республикаса СМИ-ысь журналистъяс. Вӧлісны и КРИРОиПК-ысь курсантъяс, кодъяслӧн стӧч та кадӧ лӧсялісны велӧдчан лунъяс. Бур, мый налы мойвиис веськавлыны тайӧ семинар вылӧ. Медводз вӧлі позянлун пыравны «восьса» урокъяс вылӧ. Первой классын муніс «Сёян-юан. Пызан сайын. Кывбӧръяс: вылын, сайын» тема серти урок. Мӧдӧд «а» классын тӧдмӧдісны коми йӧзкостса кухняӧн, мӧдӧд «б»-ын коми лыддьысян урок дырйи сёрнитісны потандорса сьыланкывъяс йылысь. Коймӧд классын пырӧдчылісны тулысӧ «Во гӧгӧр кад. Тулыс. Лэбачьяс.» сюрӧс серти. Дасӧд классын нуӧдісны ёрта сёрни Г. Юшковлӧн лирика серти. А 5 «а» да 5 «б» классъясын котыртлісны ӧтувъя внекласснӧй мероприятие — «Кывным миян сёрнитігӧн олӧ» ним улын. Семинарлӧн удж муніс водзӧ «гӧгрӧс пызан» сайын. Э. А. Старцева, коми кыв кузя РМО-ӧн веськӧдлысь, нуӧдіс сёрни районса коми кыв да литература велӧдысьяс йылысь. Донъяліс налысь опыт, ыджыд удж да творческӧй вермӧмъяс. Висьталіс, мый коми кыв велӧдысьяс пиысь унаӧн абу сӧмын енбиа велӧдысьяс, но и бур методистъяс, ас кыв отсӧгӧн челядьӧс бурӧ чуйдӧдысьяс. Одыбса школаын велӧдысь Ева Кучева чуймӧдіс кывзысьысьясӧс аслас сёрниӧн (сюрӧсыс — «Кыв да литература велӧдӧмын практико-ориентировочнӧй подход»), юксис аслас удж опытӧн. Позис казявны, мый урок нуӧданногъясыс (формаясыс) велӧдысьлӧн зэв паськыдӧсь, интереснӧйӧсь. Тайӧ и велӧдчысьяскӧд ӧтув кинофильмъяс артмӧдӧм, «Гургӧс шор» газет лэдзӧм, балаяс вылын удж, серпасъясысь «Сера вӧнь» выставка котыртлӧм да сідзи водзӧ. Велӧдысь аслас уджӧ пыртӧ и Интернет-урокъяс, сідз шусяна «интерпос» отсӧгӧн. Тайӧ, кор кык класс разнӧй сиктъясын олӧны, но урок вермӧны нуӧдны ӧтув Интернет отсӧгӧн. Ёрта-ёртнысӧ аддзӧны экран пыр. Зэв бур урок артмылӧма Одыбса да Пожӧгса челядь костын «Чужан сикт» сюрӧс серти. Ева Александровна тӧдчӧдіс, мый татшӧм аслыспӧлӧс уджаланногыс сетӧ позянлун пыдӧ пыртны велӧдан материалсӧ, бурджыка сӧвмӧдӧ мортӧс, татшӧм уджыс нуӧдӧ ас бӧрсяыс, увлекайтӧ, вайӧ радлун, велӧдчысь казялӧ тӧдчанлунсӧ кывйыслысь. Шойнатыса школаӧн веськӧдлысь Ангелина Захаренко ассьыс сёрнисӧ дасьтӧма В. В. Путинлӧн «Россия: национальный вопрос» статья вылӧ мыджсьӧмӧн. Премьер аслас уджын нуӧдӧ сёрни национальнӧй ӧтувъялун да миграционнӧй политика йылысь. «Россия нэмсӧ вӧлі уна национальностя ыджыд государствоӧн... Ставӧн, кодъяс олӧны тайӧ странаас, не дӧлженӧсь вунӧдны асланыс вера да этническӧй принадлежность йылысь. Но медводз, сійӧ дӧлжен лоны Россияса гражданинӧн и гӧрдитчыны сійӧн... Сійӧ, коді локтӧ овны ӧти регионысь мӧдӧ аслас историческӧй да культурнӧй традицияясӧн, дӧлжен пыдди пуктыны выль регионын олысьяслысь культурасӧ да кывсӧ...». Ангелина Михайловна презентация отсӧгӧн тӧдмӧдіс кывзысьясӧс коми кыв сӧвмӧдӧмын ассьыс пай пуктӧм йылысь. Тӧдчӧдіс, мый ӧні быть дӧлжен лоны республика тшупӧдын уджтас чужан кыв да литература сӧвмӧдӧм могысь. Та могысь А. Захаренко ассяньыс сетіс татшӧм вӧзйӧмъяс: коми кыв да литература велӧдӧмын лэдзны колана мында учебно-методическӧй комплекс; школаса штатнӧй расписаниеӧ пыртны содтӧд тӧдӧмлун сетысь велӧдысьлысь ставка национально-региональнӧй компонент уджтас пӧртӧм могысь; образовательнӧй учреждениеясын ёнмӧдны материально-техническӧй подувсӧ выль оргтехникаӧн да сідзи водзӧ. И торъя вӧзйӧм — коми литератураысь экзамен (и кыдз национальнӧй, и кыдз государственнӧй кыв) школа помалысьяслы сдайтны ас кӧсйӧм серти. Сӧмын пӧ сэк коми кыв оз ло кедзовтанаӧн велӧдчысьлы. Дерт, тайӧ ас видзӧдлас, кодсюрӧ тайӧн воис ӧти кывйӧ: мый, збыль, мырдӧнавны оз ков велӧдчысьӧс, мед ачыс бӧрйӧ, мый сылы колӧ, мый оз. Но пукалысьяс пиысь унаӧн татшӧмторнас эз сӧгласитчыны. Вӧліны татчӧ воча шуасьӧмъяс, мый колӧкӧ пӧ и роч кыв тшӧтш ас бӧрйӧм серти вӧчны, ӧд техническӧй вузъясӧ пыригӧн роч кывйыд торъя оз жӧ ков. Вен кыптыліс и сы бӧрын, кор ӧти велӧдысь шуис, мый коми кыв мешайтӧ пырны гырысь вузъясӧ, мый тайӧ лоӧ аслыспӧлӧс падмӧгӧн. Татчӧ В. А. Лимерова сетіс тӧдны, мый чужан кыв некодлы на некутшӧм падмӧг да мытшӧд абу вӧчлӧма, а мӧдарӧ, сійӧ сетӧ содтӧд отсӧг уна выльтор тӧдмӧдӧмын, кругозор паськӧдӧмын. Вайӧдіс примерӧ сэтшӧм нималана коми йӧзӧс, кодъяс ас кадӧ помавлісны Россияса гырысь вузъяс да лоины тӧдчана йӧзӧн. Ӧд ставыс сӧмын ас кӧсйӧм да кужӧм сайын! Сёрни муніс сы йылысь, мый чужан кыв — ас национальностьлӧн чужӧмбан, и сыысь бергӧдчыны оз ков. Вуджӧдам кӧ комиысь экзамен ас бӧрйӧм вылӧ, дерт, вочасӧн велӧдчысь дзикӧдз эндӧдчас чужан кывйысь. Тайӧн ми, велӧдысьяс, асьным тальччам мам кыв выланым да сетам позянлун ӧдйӧджык сылы бырны. Кыпӧдлісны юалӧмъяс: колӧ-ӧ бергӧдчыны коми кывйысь, чинтыны-ӧ сылысь час лыд, кутшӧм лоны мам кывлы аски, кыдзи бурджыка велӧдны чужан кыв да сідзи водзӧ. Став юалӧм дорӧ вӧлі уна пӧлӧс видзӧдлас, и абу кокни корсьны петантуйяс. Вӧліны и сэтшӧм вӧзйӧмъяс, мый кагаӧс детсадйын, а сэсся и школаын колӧ кыдз позьӧ дырджык велӧдны чужан кыв вылын, сӧвмӧдны сыын муслунсӧ ас кыв дінӧ. Мыйла ас? Да кӧть нин сы вӧсна, мый ас му вылын олам, Комиӧн код шусьӧ. Чужан кыв йылысь зэв сьӧлӧмсяньыс сёрнитіс З. В. Остапова. Сёрни нуӧдіс вужвойтыр йылысь (коренное население). «Ми, комияс, орӧдчам кӧ асланым вужйысь, лоам кывтӧм пемӧсъясӧн. Челядь вермӧны сёрнитны кыкнан кыв вылас зэв бура... Колӧ тӧд вылын кутны, мый ми — абу роч войтыр, а россияна, и Россияын уна пӧлӧс нация олӧ и ставныс найӧ аслыспӧлӧсӧсь... Кывнымӧс видзны колӧ, а кывйыс миянӧс ачыс видзӧ. Кыв — тайӧ вужвойтырлӧн лолыс (язык — душа народа). Сӧстӧм кӧ кывйыд — сӧстӧм и лолыд. А кывйыд сӧмын сёрнитігӧн олӧ...». Кыв босьтлісны «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн веськӧдлысь, КРИРОиПК-са велӧдысь, Министерствоса представительяс... Ставныс найӧ ӧти кывйӧ воисны, мый чужан кыв колӧ кыдз позьӧ бурджыка ёнмӧдны, экзаменысь нинӧм вылӧ не дугӧдчыны, корсьны выльпыртӧмъяс , мед предметсӧ велӧдны кагаыслы вӧлі интереснӧ и сідзи водзӧ. И зэв бур, мый семинар вылын кыптыліс вен. Сідзкӧ, эм мытшӧд (проблема), мый вылын колӧ уджавны. Чуктыліс уна юалӧм, сідзкӧ, колӧ корсьны вочакывъяс. А ставсӧ вермам вӧчны сӧмын ӧтвылысь — челядь, бать-мам, велӧдысьяс, коми кыв да чужан му радейтысьяс. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Галина Петренко @ Пӧсь чолӧм, дона велӧдан керка! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-27.} ПӦСЬ ЧОЛӦМ, ДОНА ВЕЛӦДАН КЕРКА! Керӧсса школалӧн история подувнас лоӧ 1902 во. Тайӧ воӧ вӧлі кыпӧдӧма Керӧсын медводдза школа. А рака (март) 30 лунӧ Керӧс кутас пасйыны школалы 110 во тырӧм. Кадыс тюрӧма, но талунъя кадӧ эм, мый висьтавны нӧрыс йылын сулалысь ичӧтик школа йылысь: сылӧн кыпыдлун да гажалун йылысь, сылӧн велӧдысьяс да велӧдчысьяс йылысь. Воысь воӧ школа мичаммӧ да сӧстӧммӧ. 2008 воын, пытшкӧссӧ дзоньталӧм бӧрын, школа быттьӧ выльысь ловзис: югдісны велӧдчан жыръяс, ыдждӧдӧма библиотека, вӧчӧма выль туалет, гажаджыка видзӧдӧны ывлаӧ выльӧн пукталӧм ӧшиньяс. Кольӧм воӧ школасӧ эжисны сайдингӧн, тшӧтш и спортзал. Школа дорӧ матыстчигӧн пыр и нюмыд петас, ӧд кутшӧм ӧні сійӧ кыпыд да гажа, окота ӧдйӧджык пырны да котӧртны классӧ. Быд во уджыд сюрӧ, быд во школаӧс дзоньталӧны да выльмӧдӧны, сы вӧсна мый ӧні зэв ыджыд корӧмъяс биысь видзысьяссянь. Лои нин тупкӧма гипсокартонӧн стенъяс да пӧтӧлӧк, лӧсьӧдӧма джоджӧ линолеум да сідзи водзӧ. Тырмытӧмторъяссӧ зілям пыр жӧ бырӧдны. Та вылӧ видзӧдтӧг, школа олӧ тыр олӧмӧн. Сы вӧсна мый быд лун урокъяс сетны, мероприятиеяс нуӧдны локтӧны зіль велӧдысьяс. А натӧг школа оз вермы лоны. Ӧні налӧн лыдыс — дас сизим. Ветымын во Керӧсса школаын уджаліс да велӧдіс Агния Фёдоровна Ванеева, химия да биология велӧдысь, Коми АССР-са заслуженнӧй велӧдысь. Сӧмын 2011 вося кӧч (сентябрь) тӧлысьӧ Агния Фёдоровна колис велӧданінсӧ, петіс шойччыны. Сы ки улысь петісны медводдза выпускникъяс, кодъяс ӧні асьныс нин лоины пӧльясӧн да пӧчьясӧн. Агния Фёдоровна оз весьшӧрӧ ов, сьӧлӧмыс пыр на висьӧ чужан школа понда, волывлӧ видлыны велӧдысьясӧс, сёрнитӧ накӧд ӧнія сьӧкыдлунъяс йылысь, отсалӧ быд ногыс ставныслы. Меным зэв окота казьтыштны Ванеевъяслӧн династия йылысь. Агния Фёдоровналӧн верӧсыс, Александр Андреевич, 34 во велӧдіс миян школаын. Вӧлі и физика велӧдысьӧн, и директорӧн, и гӧтырыслы пыкӧд (опора). Сы веськӧдлӧм улын кыпӧдӧма выль спортзал да мастерскӧй. Александр Андреевичӧс ми казьтылам шоныд нюмӧн, 2008 вося тӧв шӧр тӧлысьӧ сійӧ кувсис. Андрей Александрович да Елена Александровна — Агния Фёдоровналӧн да Александр Андреевичлӧн челядь. Елена Александровна уджалӧ химия да биология велӧдысьӧн Шойнатыса школаын. Андрей Александрович нэм чӧжыс нуӧдӧ физкультура да ОБЖ урокъяс. Сы кипод улысь петісны районын, республикаын да Россияын нималана спортсменъяс. Россияса лызь кузя сборнӧй командаын котралӧ Керӧсса школаын велӧдчылӧм Ольга Царёва. Ольга вайис школалы зарни медаль, аттестатас сылӧн вӧлі сӧмын «витъяс». Андрей Александровичлӧн Владислав пиыс велӧдчӧ Рязаньса военнӧй академияын, нӧшта ассьыс збойлунсӧ петкӧдлӧ Россияса да республикаса лызь кузя ордйысьӧмъясын. Школаын унджык челядьыс ветлӧны спортшколаӧ. Челядьлӧн команда районын медъёнъяс пӧвстысь ӧти. Андрей Александровичлы сетӧма «Почётный работник общего образования» морӧсвывса пас. 36 во велӧдӧ школаын математика Анна Ивановна Ветошкина (отличник народного просвещения). Зумыд тӧдӧмлунъяс сетӧ сійӧ ӧнія коми войтырлы. 22 во веськӧдліс школаӧн. Сы веськӧдлӧм улын лои вӧчӧма ыджыд дзоньтасьӧм, вежӧма ва шонтан система. Вера Васильевна Микушева да Татьяна Алексеевна Зюзева 30 воысь унджык нуӧдӧны роч кыв да литература. Кутшӧм бур урокъяс дасьтӧны найӧ челядьлы, нуӧдӧны быдсяма викторинаяс, фестивальяс, литература рытпукъяс! Татьяна Алексеевна — кыв мастер, кужӧ ышӧдны велӧдчысьясӧс аслас кыв енбиӧн. Вера Васильевналӧн велӧдчысьяс бура петкӧдлӧны асьнысӧ олимпиада вылын, ЕГЭ сдайтігӧн. Сідз, 2011 воӧ Марина Ветошкина роч кыв экзаменысь босьтіс 80-ысь унджык балл. Велӧдысьяслы сетӧма «Почётный работник общего образования» морӧсвывса пас. Валентина Юрьевна Моторина — 40 во нин уджалӧ ичӧт классъясын велӧдысьӧн. Артмис сідзи, мый классъяс ӧтлаалӧм бӧрын Валентина Юрьевналы ковмис нуӧдны труд урок. Ошкам ми сійӧс зарни кияссьыс: кужӧ быдтор вӧчны и таӧ велӧдӧ челядьӧс. Валентина Юрьевнаӧс пасйӧма Россияса Министерствосянь Почёт грамотаӧн. Веськыд киӧн уджын школалӧн веськӧдлысьлы лоӧ Оксана Николаевна Чуприна, директорӧс вежысь, география велӧдысь. Оксана Николаевналӧн сьӧлӧмыс быдторйысь висьӧ: и том велӧдысьяслы колӧ отсыштны, и олӧмаяслы бур кыв шуны, и школатӧ быдсикас мероприятиеясын петкӧдлыны, кыдз шулӧны, лэптыны сылысь имиджсӧ. Выныс да тӧлкыс судзсьӧ быдлаӧ. Оксана Николаевналы сетӧма Россияса Министерствосянь Почёт грамота. Ичӧт челядьлы тӧдӧмлунъяс сетӧны Валентина Вениаминовна Бармичева да Елена Васильевна Королёва. Валентина Вениаминовна быдлаын петкӧдлӧ ассьыс визувлунсӧ, петкӧдчӧ уна пӧлӧс конкурсын. Енбиа морт кольӧм воӧ шедӧдіс медводдза места «Мой лучший урок» республикаса конкурсын, лои лауреатӧн «Вося велӧдысь» районса конкурсын. А Елена Васильевна велӧдӧ челядьӧс выль стандартъяс серти, сідз шусяна ФГОС серти. Дерт, сьӧкыд, но мортыд тай быдлаӧ велалӧ, сӧмын колӧ кӧсйӧм да вын. Унаысь классъясысь кывлан мылаа сьылӧм да баян шы. Тайӧ Татьяна Анатольевна Чугаева, музыка велӧдысь, ливкйӧдлӧ-сьылӧ челядькӧд, азыма, мичаа, гораа, весиг сьӧлӧмыд ышмунлӧ здукӧн. Татьяна Анатольевна отсалӧ нуӧдны концертъяс, ышӧдӧ сиктса йӧзӧс. Библиотекаын уджалӧ Елена Ивановна Казаринова. Быдлаын сылӧн пӧрадок, быд пельӧс пелькӧдӧма, мичмӧдӧма. Керӧс сиктын ӧта-мӧднысӧ аддзисны том гозъя — Дёминъяс: Татьяна Михайловна, биология велӧдысь да Сергей Александрович, математика, физика, информатика велӧдысь. Квайт во нин отсалӧны ӧта-мӧдныслы восьлавны олӧмын да уджын. Татьяна Михайловналӧн велӧдчысь 2011 воын лои республикаса конкурсын вермысьӧн, шедӧдіс медводдза места. Сергей Александрович бура гӧгӧрвоӧ компьютернӧй техника. Том гозъя пырӧдчӧны быд пӧлӧс инноватика уджӧ. Зільӧ школаын Юлия Николаевна Шелепанова, коми да роч кыв да литература велӧдысь. Нӧшта сійӧ велӧдысь-котыртысь. Юлия Николаевна котыртӧ быдсяма праздникъяс, мероприятиеяс, а сибӧдчӧны отсавны сылы челядь. Тайӧ лои нин школаын вужъясьӧм традицияӧн. Тавося велӧдчан воӧ локтісны Керӧсса школаӧ выль велӧдысьяс: Анна Валерьевна Кречетова, англия кыв велӧдысь, да Александр Дмитриевич Титов, история велӧдысь. Ми пыдди пуктам найӧс да сиам выль вермӧмъяс. Ачым ме помавлі тайӧ школасӧ. Локті татчӧ уджавны велӧдысьӧн. Уджалі директорӧс вежысьӧн, а 2009 восянь индісны школаса веськӧдлысьӧн. Сьӧкыдлуныс да полӧмлуныс, дерт, вӧлі уна, но ёртъяс эскисны, и ачым тӧді, мый ставыс артмас. Школа лои меным дзик асӧн, мӧд гортӧн. Воысь воӧ челядьлӧн лыдыс пыр этшаммӧ и этшаммӧ, но ме чайта, лоасны кӧ бур да тӧлка велӧдысьяс, кутас кӧ кывны школаын челядьлӧн гӧлӧс, асьным кӧ кутам пырӧдчыны быдсяма уджӧ, кыпӧдны олӧмсӧ, школа пыр лоӧ, оз кус, кӧть кутшӧм мытшӧдъяс оз паныдасьны туйын. Чолӧмала школалӧн 110 вося юбилейӧн ассьым уджалысьясӧс, велӧдысьясӧс, отсасьысьясӧс (техперсонал), быдтасъясӧс да налысь бать-мамсӧ. Ӧд унджыкыс велӧдчылісны Керӧсса школаын! Школалы сиа — кузь нэм да бур шуд! [Галина ПЕТРЕНКО, Керӧсса школаысь директор.] {Любовь Кирушева @ Сёрни вӧлі тӧдчана @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-27.} СЁРНИ ВӦЛІ ТӦДЧАНА Февраль помын юркарын муніс «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Х-ӧд съезд. Республикаса кар-районъясысь чукӧртчылӧм вылӧ воліс 202 бӧрйӧма. Уджӧ пырӧдчылісны тшӧтш и делегацияяс мукӧд регионъясысь, кӧні олӧны комиӧн асьнысӧ шуысьяс. Съезд дырйи лои вӧчӧма кывкӧртӧд нёль вося уджлы, лэптӧма зэв ёсь юалӧмъяс, пуктӧма выль могъяс матысса кад кежлӧ. Миян районысь съезд вылӧ ветліс 12 бӧрйӧма, на лыдын и ме. Делегатъясӧс бура вочаалісны В. А. Савин нима драмтеатрын. Сэні муніс съездлӧн пленарнӧй сёрни. Чукӧртчӧмаяс водзын медводз сёрнитіс «Коми войтыр» ӧтмунӧм исполкомӧн юрнуӧдысь Сергей Габов. Сійӧ висьталіс IX чукӧртчӧмсянь нуӧдӧм удж йылысь. «Коми войтыр IX чукӧртчӧм дырйи вӧзйисны нуӧдны 2009-ӧд воын Коми кывлысь во. КР-са правительство торъя индӧдӧн вынсьӧдіс тайӧ вӧзйӧмсӧ. Исполкомлӧн вӧзйӧмъяс серти лои пӧртӧма олӧмӧ Коми кывлысь во нуӧдан республикаса уджтас. Торйӧн кӧ, котыртсьылісны коми кыв сюрӧс серти научнӧй конференцияяс да семинаръяс. Кыпыда мунісны том йӧз костын мероприятиеяс — «Этнококтейль», «Коми войтыр нимкодясьӧ» чужан кыв вылын КВН; «Мый? Кӧні? Кор?» бала. Сідз жӧ лои йӧзӧдӧма компьютерӧн велӧдчан подула коми ворсанъяс. И, дерт жӧ, бара на юргисны быдвося, йӧзӧн ёна радейтана фестиваль-гажъяс: «Василей», «Коми небӧг», «Луд». Выль уджтасъяс лои йӧзӧдӧма газет-журналъясын да телевидение-радиоын. «Коми войтыр» водзмӧстчысьяскӧд ӧтвылысь чужан кывлысь тӧдчанлун кыпӧдӧмын ёна зілисны коми культура да войтырсикасъяслӧн культура Шӧринъяс. Ыджыд пай пуктісны культураын да искусствоын уджалысьяс. Сьӧлӧмсянь аттьӧ налы ставныслы! Исполкомӧн лои вӧзйӧма лӧсьӧдны коми национальнӧй велӧдӧмлысь концепция. Медтӧдчана могыс таын — дугӧдны чинтыны велӧдчанінъясын чинтыны коми кыв урок, бурмӧдны коми кыв да литература велӧдан тшупӧд, лӧсьӧдны коми кыв велӧдӧмӧ колана позянлунъяс. Заводитны тайӧс позьӧ медводдза тшупӧдын ныв-зонкӧд сэтшӧм школаясын, кӧні коми кыв быд велӧдчысьлы лоӧ чужан кывйӧн. 2010–2011-ӧд воясӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн исполком да представительствояс чукӧртісны сьӧм нималана коми гижысь Геннадий Анатольевич Юшковлы казьтылана пас сувтӧдӧм могысь. Президиум вӧчис ставсӧ, мый вӧлі позяна, медым пуктыны памятник гижысьлӧн гу вылӧ. Тайӧ уджӧ пырӧдчылісны республикаса быд муниципалитетысь ӧтмунӧмлӧн котыръяс. Ӧніӧдз на уна тӧжд-мытшӧд паныдасьлӧ сикт-грездъясын социальнӧй юкӧн боксянь, торйӧн нин вӧрса посёлокъясын. Такӧд йитӧдын, «Коми войтыр» президиумӧ пырысьяс котыртлісны некымын аддзысьлӧм «Монди СЛПК» восьса акционер котырса веськӧдлысьяскӧд. Медшӧр сёрниӧн вӧлі — сиктсаяслысь проблемаяс бырӧдӧм. Ыджыд удж ӧтмунӧм нуӧдӧ том йӧзкӧд. «Коми войтыр» водзмӧстчӧмӧн республикаын котыртсьылӧ «Райда» коми нывъяс костын республикаса конкурс. Медколанаӧн исполком лыддьӧ — отсавны том йӧзлы быд зільӧмын: «Койташ», «Коми КВН» мероприятиеяс нуӧдӧмын. Ӧтув уджалӧ «Коми войтыр» велӧдан да национальнӧй политика министерствояскӧд. Сідз, ӧтсӧгласӧн мӧдысь нин котыртсьыліс войтыркостса конференция, кодӧс сиӧма финн-йӧгра кывъяс сӧвмӧдӧмлы. Миян эм зумыд подув да уна позянлун медым сӧвмӧдны коми вужвойтыр, колӧ сӧмын — власьткӧд ӧта-мӧдӧс гӧгӧрвоӧм, войтырлӧн вужъяс дінӧ том йӧзлӧн сьӧлӧмсянь сибӧдчӧм, вылі тшупӧда тӧдӧмлун, гуманитарнӧй наука сӧвмӧм, финн-йӧгра войтырлӧн ӧтувъя уджын юрнуӧдан ин. А медколана — миянлы аслыным сяммыны ӧтувтны быд мортлысь пытшкӧсса позянлунъяссӧ, мобилизуйтчыны ставнымлы вежӧрын топыда кутӧмӧн, мый ас кыв да культура отсӧгӧн да вӧр-ваӧн рациональнӧя вӧдитчӧмӧн ми вермам асьнымӧс, кыдзи вужвойтырӧс, видзны да сӧвмӧдны», — кывкӧрталіс С. Габов. Съезд дырйи сёрнитісны и бӧрйӧмаяс. Быд делегациялӧн вӧлі уна вӧзйӧм. Но тыдовтчис, мый быдӧнлӧн тӧждыс ӧткодь: лёк туй, биару абутӧм, вӧр-ваӧн ковтӧма вӧдитчӧм, уджалан местаяс тырмытӧм. Сідзжӧ, сикт-грездъясын колӧны выль ФАПъяс, клубъяс да сідз водзӧ. Та вӧсна 2013-ӧд во «Коми войтыр» вӧзйисны нуӧдны Комиын «Сиктлӧн во» пас улын. Съездлӧн мӧд лунӧ бӧрйӧмаяс уджалісны секцияяс вылӧ юксьӧмӧн. «Общественно-политическӧй» юкӧнын миян районысь зілисны Афанасий Габов да Станислав Коюшев, Зоя Шиликова, Василий Кирушев да Прокопий Габов — «Велӧдӧм» юкӧнын, «Культураын» — Михаил Габов, Геннадий Попов да Алексей Ген, «Гӧгӧртас зумыда сӧвмӧдӧмын» — ме да Анастасия Микушева. Кыпыда вӧлі котыртӧма съезд вылӧ воысь делегатъяслы шойччӧм. Сідз, Коми Республикаса вужвойтырлӧн шылада-драма театрын видзӧдім К. Жаковлӧн «Биармия» эпос серти «Парма лов» сьыланкывъяса спектакль. [Любовь КИРУШЕВА, Кӧрткерӧс районын «Коми войтыр» ӧтмунӧм юкӧнӧн веськӧдлысь.] {Людмила Пименова @ Медся матысса да дона морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-03-30.} МЕДСЯ МАТЫССА ДА ДОНА МОРТ Шӧр арлыда мужичӧй шлапсьӧдіс мир туйті. Ыджыд сьӧд сумкаыслӧн волысыс орӧдӧ пельпомсӧ. Но ылі туйысь воны оз мешайт сьӧкыд мудз. Бара на ӧти уджалан вежон помасис. А шойччан лунъяс бӧрын бӧр ковмас мунны вахта вылӧ. Водзын тыдовтчис нин Пӧдтыбок посёлок. «Нӧшта здук, и лоа гортын», — нимкодьпырысь мӧвпыштіс мужичӧй да тэрыбджыка мӧдіс восьлавны, ӧд гортын виччысьӧны радейтана гӧтыр да куим посни челядь. Тайӧ тэрмасьысь мужичӧйыс Василий Иванович Пименов — менам батьӧй. Чужліс сійӧ 1952 воын Кулӧмдін районса Аныб сиктын. Батьыс, Иван Иванович Минаев, тракториставлӧма, а мамыс, Анна Дмитриевна Пименова, вӧлӧма сиктын медводдза трактористкаӧн. Быдтылӧмаӧсь вит челядьӧс. Шӧрса пиыс, Василёк, ичӧтдырйи вӧлӧма зэв збой да наян. Мамыс вӧлӧм шуӧ, наян кӧ пӧ — сідзкӧ оз вись. Кӧкъямыс тшупӧда школа помалӧм бӧрын Василий велӧдчӧ ПТУ-ын и бать-мамыс моз жӧ лоӧ трактористӧн. 1970–72-ӧд воясӧ батьӧ служитӧ Сӧветскӧй Армияын воздушно-десантнӧй войскаын. Армия бӧрын тӧдмасьӧ мамкӧд — Шойнатыысь ныв Нина Петровна Поповакӧд, кодӧс училище помалӧм бӧрын ыстӧны уджавны Аныб сиктӧ. Мамӧ вӧлі висьтавлӧ, кыдзи пӧ аддзи батьтӧ, дзик пыр и воис сьӧлӧм вылӧ. Сэтшӧм пӧ вӧлі мича да статя. Тельняшкаа, салдат гача, кирзӧвӧй сапӧга ветлӧдлӧ. 1973-ӧд вося сентябрь тӧлысьын найӧ ӧтлаасисны. Чужтісны-быдтісны куим челядьӧс. Бать зілис совхозын трактористӧн, а мам — детсадйын воспитательӧн. Кыкнаннысӧ бура уджалӧмысь эз ӧтчыд пасйывны аттьӧалана гижӧдъясӧн да Почёт грамотаясӧн. Батьлӧн эмӧсь и медальяс. Прӧст кадӧ бать вӧралӧ да чери кыйӧ. Ёна жӧ чӧсмӧдлӧ чери-пӧтканад. Бать-мам менам зэв шань йӧз, олісны ӧтсӧгласӧн, ӧта-мӧдсӧ радейтӧмӧн 23 во. Ме медся ыджыд нылыс, некор эг кывлы налысь зык-пинясьӧм. Дерт, батьысь мам дорысь ёнджыка вӧлі полам, стрӧгджыка видзліс да. Ставыс эськӧ бур вӧлі, да олӧмтӧ тай он тӧд. Суис миянлысь семьяӧс зэв ыджыд шог: чорыда висьӧмысь кувсис мамным. Сылы вӧлі сӧмын на 42 арӧс. Ыджыд гажа керканым кушмис. Батьӧ коли дӧвечӧн, а ми челядь — муса мамтӧг. Став гортса уджыс да челядьӧс быдтӧм-велӧдӧмыс уси кӧзяин пельпом вылӧ. Но кӧть кутшӧм эз вӧв сьӧкыд, бать ыджыд шогысь эз сетчы юӧмлы, а босьтіс асьсӧ киясӧ, ӧд сылы вӧлі колӧ на велӧдны да вайӧдны верстьӧ мортӧдз миянӧс. Ми чойкӧд сэки велӧдчим нин карын, а ичӧт воклы эз на вӧв весиг дас кык арӧс. Код тӧдас, кыдзи эськӧ оліс Василий Иванович, эз кӧ паныдась сійӧ бур да тӧлка нывбабакӧд. Анджела гӧтырыскӧд найӧ олӧны Пӧдтыбокын матӧ 14 во нин. Быдтӧны куим челядьӧс. Бать уджысь пыр на эз лэдзчысь. Век на зільӧ «Лӧкчимдорын» экскаваторщикӧн, ветлӧдлӧ 100 километр сайӧ удж вылӧ. Вахта вылысь локтас да гортас оз жӧ прӧста ов. Сарайтор челядьлы вӧчыштас, то гид кыпӧдас, то веранда выльӧс тэчас. Уджыд тай горт гӧгӧрад тырмӧ, торъя нин тулыс-арнас. А прӧст кадӧ ветлывлӧ ва дорӧ кыйсьыны. Оз вунӧд и миян дорӧ волыны. Ветліг-мунігӧн тшӧкыда пыравлӧ внук-внучкасӧ видлыны. Регыд Василий Иванович Пименов кутас пасйыны юбилей. Кос му (апрель) 1-ӧд лунӧ сылы тырӧ 60 арӧс. Ми, челядь, чолӧмалам дона папӧс тайӧ тшупӧда паснас. Сиам крепыд дзоньвидзалун, ыджыд радейтчӧм, шуда тыр-бура олӧм, пыр лоны татшӧм томӧн, винёвӧн да збойӧн! Ми тэнӧ зэв ёна радейтам! [Людмила ПИМЕНОВА, Кӧрткерӧс сикт.] {Геннадий Попов @ «Биа-изъя» кодь топыдӧсь да ёнӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} «БИА-ИЗЪЯ» КОДЬ ТОПЫДӦСЬ ДА ЁНӦСЬ (Пом. Заводитчӧмыс 38 номерын). «Шуӧны, Висерсяньыс «Бия-изъяӧдзыс» пӧ 100 сайӧ верст ю кузяыс. Важӧн ӧд вӧлӧм «чом кост» лыддьӧны. А уна-ӧ «чом костыс» лоӧ — ог тӧд. Гашкӧ, вӧр керкасянь вӧр керкаӧдз да? Сэні ӧд, «Бия-изъяас», купечьяс на вӧрсӧ пӧрӧдлӧмаӧсь. А вӧрыс мича да. Пожӧмъясыс кузьӧсь, шыльыдӧсь. Абу ёна кыз, вӧльнӧй мачтӧвӧй вӧр. Йылас сӧмын шапка кодь увъяса туган. Купечьясыслӧн на баракыс сэні вӧлі: 12 метра кузьта 8 метра пасьта. Баракас овлісны уджалысьяс. Кызвын пӧрӧдчысьыс нывъяс, нывбабаяс. Помнита главнӧй пӧрӧдчысьяссӧ: Джиянысь Поди Наста, Ӧврам Галя, Микулай Марья, Пэдэр Устинь, Сӧлӧ Пильӧлӧн кык ныв Марья да Катя. Вӧліны и олӧмаяс Ведень Педӧр, Ольӧ Максим. Том детинаяс кер кыскалӧны. Помнита Джиянысь жӧ Кать Ваньӧс да Сергей Мишӧс. Унаӧн уджалісны. Ёна, ок ёна ковмис уджавны. 4 час асылын барак ӧдзӧстӧ восьтас мастерыд да «Подъём!» горӧдас. Чеччан. Косьмӧма ли абу паськӧмыд — пасьтасян, тшуп-тшап сёйыштан да-й ягӧ. Ӧти мортыслы нормаыс луннас вӧлі 3,5 кубометра, таысь мынтӧны 8 шайт 20 ур. Первой тӧлысьсӧ уджавны сьӧкыд. Мый вермӧмысь 40 нормаӧ тыртчисны. Сэки содтӧд сетлісны 15 % и нянь норматӧ ыдждӧдлісны. А тыртан кӧ вӧлі 60 норма — 30% содтӧд босьтан. Нажӧткатӧ медводз, дерт, гортад ыстан. Ӧд кытысь гортсаыдлы сьӧма поставкатӧ мынтыны. Со ӧд кыдзи вӧвлі олӧмыс. А вӧртӧ колі мичаа пӧрӧдны. Мед ӧти ув ни мыр помад вӧзет эз вӧв кольӧма. Пуыд пӧрас да доймас кӧ кутшӧмкӧ понӧль — керышт му бердӧдыс да бипурӧ шыбит. Сӧстӧмлун да пӧрадок вӧлі. А ӧні?! Вӧрад пырны он вермы. Кӧні пӧрӧдӧмаӧсь — быттьӧ бушков мунӧма. Гӧгӧр лойӧны гырысь техникаӧн, нинӧм оз жалитны. Со ӧти вӧвлӧмтор. Локтіс сэтчӧ, пӧрӧдчысьяс дорӧ, Сюзяыб колхозса председатель, Чайковский. Сійӧ шуӧма, ме пӧ татшӧм мича вӧрсьыд верма ӧти лунӧн 100 кубометра вӧчны. Мужикъяс, Ведень Педӧр, Остап Максим да мукӧд оз эскыны. Вен кодь артмас. Он пӧ вермы, шуӧны. Верма пӧ. А сійӧ, Чайковскийыс, 1937 либӧ 1938 воӧ вӧвлӧма стахановечӧн. Ен ӧд и вӧлі сійӧ... Вайӧй пӧ меным 2 зыртчысьӧс, 3 увйысьысьӧс, пу йӧткысь-мерайтчысьӧс да пилоправӧс, куим лучкӧвӧй пила, пажнайтны пӧсь сёян да лэччыны баракӧдз вӧв. Сылы вундісны делянка. Сійӧс водзвыв кытшовтіс. Дерт, арталіс-мурталіс ставсӧ. Сэсся асывсяньыс урчитӧм отсасьысьясыскӧд кайисны делянка вылӧ и заводитчис удж. Лым зыртысьяс зыртӧны, а зыртнысӧ ӧд лучкӧвӧй пилаыдлы колӧ паськыда, 1,5 м гӧгӧр. Чайковскийыс ачыс тшупӧ и пӧрӧдӧ пуяссӧ стӧча, кытчӧ кӧсйӧ. Пу йӧткысьыс зіля мерайтӧ, кузь-ӧ колӧ керйыс, сэсся Чайковский чинталӧ. Дас пу пӧрӧдас, сэсся чинталас и бара водзӧ. А увсӧ пӧ эн чукӧртӧй, бӧрас бипур вӧчам да сотам. Меным примитчыны тшӧктісны. Рытнас нин примиті бӧръя керъяссӧ. И эскан, он? 106 куб лои! Ӧні пӧ сэсся, шуис Чайковский, бипур сотам. А лучковкаыс ныжмыштас кӧ — вежас. Пилоправ бара кеслӧ-лэчтӧ. Со ӧд кутшӧм йӧз вӧліны. Быд лун уджалім. Некутшӧм выходнӧй ни шойччан лун эз вӧв. Баракад пачтӧ ломтӧны асьныс жӧ, пӧрӧдчысьяс, пестӧ лӧсьӧдӧны и. Нёльӧн-нёльӧн лӧсьӧдчасны да ӧти лун ӧтияс, мӧд лун — мӧдъяс. Локтігмозыс вӧрсьыс и вайӧны конда либӧ кос пу. Пилитасны и поткӧдласны. И тайӧ лунтыр пӧрӧдчӧм бӧрын. Баракын ыджыд пач гӧгӧрыс быдӧнлӧн аслас тув. Сэтчӧ и ӧшлан паськӧмтӧ косьтыны. Сэсся быдӧнлӧн аслас нар. Сійӧ и аслад пельӧс. Ставыс ӧтувъя. Вӧлі и пывсян. Пывсьынысӧ колӧ удитӧдчыны. Он кӧ удит — ваыд оз тырмы, да-й ӧдйыд абу. Сэсся баба, кӧть мужик. Ставыс, коді удитас, пывсьӧны. Ва катлысьыс, пелькӧдчысьыс вӧлі Тит Ӧксинь Наста. Сійӧ катлас васӧ сёян пуны, юны да пывсянӧ. А ваыс ылын. Ю дорсяньыс кузь чой, Джиян чойыд кодь кымын. Куим ыджыд пельса тыр катлас лун кежлӧ. Сэсся войнас на катлас асыв кежлӧ. Тӧлысьнас 45 шайт мынтылісны, сетлісны аслыс 500 грамм нянь да 200 грамм — дзоля нылыслы. Вӧлі карточнӧй система. Быдтор вылӧ номер: нянь, сакар, сов, шыдӧс, истӧг да сідз водзӧ. Вузасьысьыд, кор мыйкӧ ньӧбан, номерсӧ вундас да торъя тетрадьӧ клеитас. Сэсся тайӧ тетрадьнас лэччӧ орсӧ да отчёт вӧчӧ. Сэсся наряд ковмис лэччӧдны Висерӧ. Олюк Петя пыжӧн лэччӧдіс. Косьясӧдыс да порогъяс вомӧныс ва туйтӧ кӧ он тӧд — пом. Ме сӧмын и куня синмӧс полӧмӧйла. Олюк Петя шуӧ, эн пӧ пов, прӧйдитам. Сійӧ бура ва туйтӧ тӧдӧ. И ӧд колӧ на кужны пыжад сӧвтчыны. Катігас колӧ нырвывджык сӧвтчыны, мед нырыс сьӧкыдджык, а кывтігас бӧжыс мед сьӧкыдджык. Бергӧдас кӧ косьясас — караул. Мамӧ висьтавліс со кутшӧм лоӧмтор. Карип Опоньлӧн вӧраланіныс Висер йылын вӧлӧма. Бура уна кыйдӧс-прӧмыс пӧ сюрӧма. Сӧвтчӧмаӧсь пыжад да лэччыны-кывтны кутӧмаӧсь. Тыдалӧ, нырвывджык лоӧма да-й путкыльтчӧма пыжыд косяс. Став прӧмысыс пӧ вӧйӧма, асьныс ӧдва и мездмӧмаӧсь. Мӧдарӧсӧ кайим подӧн. Кӧлуйсӧ пыжӧн катӧдісны. Ми пӧрӧдчысьяскӧд дасӧн кымын подӧн каям. Пугдымӧдз ю кузяыс 25 верст лоӧ, пода туйӧдыс — 17 верст гӧгӧр. Пугдымас пӧжарнӧй вышка вӧлі 25 метра 8 джуджда. Лесниклӧн керка. Лесник керкаас пыралі, зэв ӧккуратнӧя вӧчӧмаӧсь. И быдтор эм: кос пес, истӧг, мыйкӧ сёянтор, пач дорын шойччан нар. Том йӧз вышка вылӧ кайлісны йылӧдзыс. Сэсся лесникыс висьталіс: видзӧдӧй пӧ, со. Тайӧ пӧ вышкадор эрдыс — тӧдысь Тювеыдлӧн керка местаыс. Со тӧдчӧны на град туйясыс, со пӧ пач местаыс на эм. Тайӧ эрдсӧ пӧ сійӧ вӧчлӧма. А эрдыс 50 метра гӧгӧр кузьтаыс, а пасьтаыс 12 метра гӧгӧр лоӧ. Сэсся кутісны висьтавлыны, коді мый кывлӧма Тюве йывсьыс. Ӧти зон шуӧ: ме пӧ кывлі, мый ӧтчыд Ыджыдвиддзысь тӧдысь Пиля Епим да Тюве сёрниӧ воасны. Пиля Епим шуас, ме пӧ водзджык кула, а Тюве шуас, ме пӧ. Пиля Епим шуас, а вот пӧ видзӧдлам. Ме пӧ кула да тэнӧс сёйны вола. Тюве шуас, он пӧ вермы, Бадзӧ понйӧй тэнӧс оз лэдз виссӧ вуджны ме дорӧ. Тюве каяс гортас, Пугдымас. Кутшӧмкӧ кад коляс и рытгорулыс понйыс лёкысь увтны кутас вис дорас. Сёйӧмӧн-сёйӧ. Тюве шуас, Пиля Епимыд тай кулӧма, менӧ пӧ сёйны локтӧ. А сэсся и петук горӧдас. И Бадзе пон дугдас увтны. Мӧд зон шуӧ, кор Тювеыс кувны кутас, шуас гӧтырыслы, ме кула да тэ вой кежлас эн лӧсьӧдчы гортӧ. Сёя пӧ. Тюве куліс. Гӧтырыс идралас. Водтӧдас, кисӧ кресталас да ки вылас Ен ӧбраз пуктас. Сэсся думайтӧ, ог жӧ пӧ гортысь мун. Сы мында во пӧ ӧтлаын олім да аслам мужикысь пӧ ог жӧ пов. А аслыс абу жӧ лӧсьыд. Керкаас джадж вӧлӧма, изки джаджйӧн шуӧны, сэтчӧ вӧдитчан дозмук да мукӧдтор пуктӧны. Стен пӧлӧныс кузяла мунӧ джаджйыс. Сэтчӧ и каяс гӧтырыс. Вой воас. И Тювеыд чеччас. Вешъявтӧм синмӧн корсьӧ гӧтырсӧ. Аддзас джаджсьыд да матыстчас. Чатӧртчас, но оз судз джаджйӧдзыд. Вомсӧ паськӧдӧма, сӧмын и гольскӧ пиньяснас, быттьӧ курччавны-сёйны кӧсйӧ. Гӧтырыс пыр вешйӧ джадж кузяыс. Тюве эськӧ кӧсйӧ кисӧ нюжӧдны, медым кватитны бабасӧ, но Ен ӧбразыс оз лэдз кресталӧмӧн пуктӧм кисӧ морӧс вывсьыс лэптыны. Бура дыр вӧтлысяс гӧтыр бӧрсяыс. Сэсся петукныс горӧдас и Тювелӧн вын бырӧ. Водас бӧр, кытысь чеччыліс. Сэсся миянӧс лесникыд катӧдіс визирка вылӧ да индіс, таті пӧ и мунӧй «Бия-изъяӧдзыд». Сэті и кайим. Ёна матын ю кузяысь дорысь. «Бия изъясяньыс» 20 верст сайын эм Ен ю. Сійӧ сэтшӧм югыд ваа. Сӧстӧм-сӧстӧм, синва кодь. Сійӧ воӧ кутшӧмкӧ зэв гырысь тӧрӧкан явитчыліс. Дзик чирк моз чирксӧ. Лэбалӧ ӧд и быдӧн. Гашкӧ, миллионысь уна вӧлі. Каритон Аньписа пекар шуліс, гожӧмнас пӧ воис. Аминь-аминь, быд потассянь и джаджсянь, и пач гӧгӧрыс мыччасьӧны. Тырыс. Дерт, бара-й сёянад уна веськавліс. Сӧмын и легӧдӧны сюръяссӧ, жбыръялӧны ӧтарӧ-мӧдарӧ. Сэсся ӧд тӧвнас бырис кыдзкӧ. Ен ю дорас важкуръяса йӧз вӧлі керсӧ лэдзӧны. Найӧ тӧвнас турунтӧ вӧлі вайӧны веськыда лӧсьӧдӧм туйӧд. Кыті да коді кужлӧма лӧсьӧдны сэті тӧвся туйсӧ, ог тӧд. Сэні сэсся ӧти сезон и лои уджалӧма менам. Висьми да лэччи гортӧ. Вот татшӧм олӧм да уджалӧм вӧлі миян том дырйи». Кывза пӧрысь йӧзлысь висьталӧмсӧ да весиг оз эскыссьы, мый сэтшӧм сьӧкыд вӧлӧма олӧмыс. Кажитчӧ, мый тайӧ вӧлӧма зэв важӧн. А ӧд со, ловъяӧсь на найӧ, кодъяс вывті прӧйдитіс тайӧ курыд кадыс — война да война бӧрся сьӧкыдсьыс сьӧкыд кадыс. Кымын татшӧм «Бия изъяын» кодь вӧр пӧрӧдан участокыс вӧлӧма Коми му пасьтала?! Позьӧ повтӧг да гӧрдитчӧмӧн шуны — «Бия из» кодь топыдӧсь да ёнӧсь вӧлӧмаӧсь миян кӧлена чужтысь-быдтысьяс, но сьӧлӧмнаныс шаньӧсь да бурӧсь. Мӧд пӧлӧсӧсь кӧ вӧліны, кыдзи вермисны кыпӧдны странанымӧс сы ыджда война бӧрын, да вайӧдны водзын мунысьяс лыдӧдз. ...Миянлы да локтысь кӧленалы некор оз ков вунӧдны историялысь тайӧ лист бокъяссӧ. [Геннадий ПОПОВ. Одыб сикт.] {Kodko @ «Тӧд ассьыд вужъяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} «ТӦД АССЬЫД ВУЖЪЯС» Видза оланныд «Звезда» газет лыддьысьяс: ныв-зонкаяс, том йӧз да олӧма войтыр! Тайӧ во, кыдзи ті тӧданныд, мунӧ: Комиын — Том йӧзлӧн, Россия пасьта — Историялӧн — пасъяс улын. Такӧд йитӧдын тавося, «Тӧд ассьыд вужъяс» («Знай свои корни») творческӧй уджъяса конкурс, ми сиим вылын индӧм нимпаса вояслы. Тӧдчӧдам, пырӧдчыны сыӧ вермас районса быд олысь. Мед сӧмын «Чужанін», «Олӧ орччӧн», «Ордпу» нимпасъяс улын мунысь творческӧй уджъяс вӧлі гижӧма коми кыв вылын. Сідзжӧ конкурслӧн панасӧ лои пыртӧма «Фотолетопись» нимпас. Тӧд вылӧ, уджъястӧ быть колӧ ыстыны печатайтӧмӧн, ки помысь гижӧдъяс комиссия оз примит и оз кут донъявны. Конкурслысь кывкӧртӧдъяс лоӧ вӧчӧма тавося ӧшым 15 лунӧдз. Вермысьясӧс виччысьӧны козинъяс да дипломъяс. {Kodko @ 25 во ветеранъяслӧн ӧтмунӧмлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} 25 ВО ВЕТЕРАНЪЯСЛӦН ӦТМУНӦМЛЫ Нимӧдасны медзільясӧс Районын ветеранъяслӧн ӧтмунӧмлы 25 во тырӧм пасйигӧн сиктса ветеранъяслӧн котыръясӧн куим веськӧдлысьлы сетасны «Коми Республикаса Почётнӧй ветеран» пас. Республикаса ветеранъяслӧн ӧтмунӧмын бура уджалӧмысь сыӧн пасъясны Ыджыдвидз сиктса, Адзорӧм посёлокса да Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветъясӧн веськӧдлысьяс Юлия Михайловна Поповаӧс, Ольга Александровна Кутькинаӧс да Анатолий Семёнович Кулаковӧс. Та кындзи, Дипломъясӧн лоӧ пасйӧма «Кэмон-Лес» ООО-ысь генеральнӧй директор Николай Алексеевич Козловӧс, сэтчӧс организацияысь вӧр пилитан цехӧн юрнуӧдысь Татьяна Ивановна Игушеваӧс да Визябӧж грездысь ас вылӧ уджалысь Николай Васильевич Усачёвӧс ветеранъяслы-пенсионеръяслы отсасьӧмысь, ыджыд арлыда йӧзлы колана могмӧсъяс вылӧ кокньӧдъяс сетӧмысь, бур вӧчӧмысь. {Елена Лодыгина @ Видзӧй асьнытӧ неминучаысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} ВИДЗӦЙ АСЬНЫТӦ НЕМИНУЧАЫСЬ Тувсовъя шоныд лунъяс вайӧны уна тӧжд-майшасьӧм оз сӧмын коммунальнӧй овмӧсын уджалысьяслы, но и йӧзлы. Сідз, тӧдчанаӧн тайӧ кадӧ лоӧ лым сылӧм да керка вевтъяс вылысь йиа толаяс усьӧм. Быд во таысь доймалӧ оз этша йӧз, жугласьӧ вевт улын сулалысь машина. Медым оз су неминуча, вӧзъям босьтны тӧд вылӧ некымын индӧд. Медводз колӧ видзчысьӧмӧн ветлыны пу стрӧйбаяс дорті. Налӧн вевтыс крут сигӧра, та вӧсна сылысь лым бура исковтӧ. Нӧшта, казяланныд кӧ крыша вылысь ӧшалысь йиа-лым, бӧрйӧй мӧд мунан туй. Энӧ матыстчӧй сэтчӧ, кӧні весалӧны вевт вылысь лым, кӧні эмӧсь ӧлӧдан гижӧдъяс да пасъяс. Исковтігӧн лым пласт кышакылӧ. Вевт увті мунігӧн кыланныд кӧ татшӧм шы энӧ лэптӧй чужӧмтӧ енэжлань. Бурджык ӧдйӧ пышйӧ стрӧйба дорсьыс либӧ ляскысьӧ стен бердас. Тӧдӧй, лымйыс усьӧ веськыда, стенсянь кык метр ылнаӧ. И мыйӧн вылынджык стрӧйбаыс, сымын ыджыдджык ӧдыс да выныс йизьӧм лымлӧн. Неминуча дырйи медъёна вермас доймавны юр. Та вӧсна вевттьӧй юртӧ кияснад, сумкаӧн либӧ мукӧдторӧн, мый эм киад. Инмис кӧ лымчукйыс юрад, пыр жӧ шыӧдчӧй больничаӧ. [Елена ЛОДЫГИНА, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Василий Попов @ Вуджис олӧмлысь уна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} ВУДЖИС ОЛӦМЛЫСЬ УНА Вӧлі тайӧ 1967 воын. Армияын служитӧм бӧрын ме велӧдчи Коми пединститутын мӧдӧд курсын. Олім нёльӧн пединститут корпуслӧн вӧвлӧм велӧдчан аудиторияын. Кыла, мый радио пыр висьталӧны Сӧвет власьтлы 50 во тырӧмлы сиӧм КПСС ЦК-лысь, СССР-са Министръяс Сӧветлысь, ВЦСПС-лысь да ВЛКСМ ЦК-лысь тезисъяс. И друг висьталӧны, мый СССР пасьта бур уджалысь предприятиеяс лыдӧ веськалӧма Кӧрткерӧс районысь «Дружба» нима колхоз, кӧні юралысьнас вӧлі Анатолий Егорович Попов. Ёртъяс весиг шмонитыштісны — быдлаын пӧ Поповъяс эмӧсь. Ачым весиг эг чайт, мый пединститут помалӧм бӧрын менам олӧм йитчас Кӧрткерӧс районкӧд — ола сэні нелямын кыкӧд во, кыдзи тай шулӧны, гӧтыра и котыра. А Анатолий Егорович Поповкӧд ковмас унаысь на паныдасьлыны удж кузя. Медводдзаысь аддзысигӧн Анатолий Егорович воис сьӧлӧм вылӧ: сійӧ некор эз куснясьлы ыджыд чина йӧз водзын, а авторитетӧн сылы вӧлі зіль да уджач, веськыд да мывкыд вежӧра морт. Гашкӧ, та вӧсна сылы эз сетны Социалистическӧй уджвывса геройлысь ним. Мойвиис меным снимайтны Анатолий Егоровичӧс сылы Ленин орден сетігӧн. Но та йылысь пасъя неуна сёрӧнджык. Вӧлі тайӧ 1981 вося апрельын, ленинскӧй субӧтник водзвывса пекничаӧ. Кӧрткерӧсын сэки олі нин дас ӧтиӧд во, уджалі шӧр школаын вит воысь унджык да сӧветскӧй да партийнӧй органъясын пӧшти квайт во. Тайӧ каднас ковмыліс пукавны уна сикас заседаниеяс вылын: КПСС райкомлӧн пленумъяс да бюрояс, райсӧветлӧн сессияяс да исполкомъяс, конференцияяс да собраниеяс, кывзыны докладъяс да йӧзлысь сёрни. И ӧтияс кӧ сёрнитісны кабалаӧ гижӧм серти, корсюрӧ он вӧлі кыв да гӧгӧрво, мый йылысь мунӧ сёрниыс, мӧдъяс — прӧстӧ шыбласисны сійӧ кадся моднӧй лозунгъясӧн, то Анатолий Егорович, кӧть син водзас лыдпасъяса кабалаыс вӧвлі жӧ, пыр сёрнитліс сьӧлӧмсяньыс, гораа да йӧзлы гӧгӧрвоана. Пыр тӧдчис, мый вӧрзьӧдӧ сылысь сьӧлӧмсӧ, кутшӧм гӧрӧдъяс-мытшӧдъяс колӧ разьны-венны. — Быдмим ми квайт чоя-вока. Медічӧтыс — Нина чой. Ме вӧлі сыысь ыджыдджык. И кыдзи тані он казьтышт Нёбдінса Витторлысь, аслам земляклысь, кывъяс: «Муртса сувті ас кок йылӧ, удж пыр меным вичмис». Да, вунӧді висьтавны — менам ичӧт дырйи школаад вӧлі заводитӧны велӧдны ӧкмыс арӧссянь. Сюрины кабалаяс — сизим арӧсӧн менам нажӧвитсьывлӧма быдса сизим трудодень. Кӧкъямыс арӧсӧн миянӧс уджӧдлісны верстьӧяскӧд ӧтмоз: чуксаласны 3 час асылын да 8 часӧдз ковмыліс ваявны нянь кольтаяс рынышӧ. Муртса нуръясьыштам, мый сетыштасны — ӧд вӧлі война — сійӧс и сёйыштам, сэсся кольтаястӧ разялам да шыблалам вартан машинаӧ (машинасӧ «бергӧдлісны» кык вӧв). — Школаын велӧдчӧм йылысь уна ог висьтав, — вашнитіскодь Анатолий Егорович, — но быть лоӧ казьтыштны, мый роч кыв кузя гижан уджъяс сетчисны меным сьӧкыда, и висьтавны кӧ дзик веськыда — пырджык артмӧ вӧлі бӧжа оценка. И кыдзи тані он висьтав, мый сизимӧд классын, буретш роч кыв вӧсна, пукалі кык во. Первой вося тулысын шуи мамлы, мися, став сертиыс школа помавны ог вермы, сідзкӧ, бурджык лоӧ муна кӧ колхозӧ гӧрны. Арнас мамлы велӧдысьяс «тальччасны» горш вылас — мед пӧ Толяыд локтас велӧдчыны. А колхозса предлы шуӧмаӧсь, медым меным эз сетны вӧв. Вӧчны нинӧм, лои бара мунны юр югдӧдны. Тулыснас бара экзаменъяс (ӧнія том йӧзыд ӧд оз тӧдны, мый сэки экзаменъястӧ колӧ вӧлі сдайтны нёльӧд классянь быд во). И вот дивӧыд! Роч кывйысь артмӧма «куим». Но школа помалӧм йылысь свидетельство меным эз сетны, мед кӧть экзаменысь и «куим» лои, вогӧгӧрсяысь «куим» оз артмы. Но... недыр мысти ставыс бергӧдчис ме дорӧ бур ногӧн: мамлы паныдасьӧма Уллянаса видз-му овмӧс техникумысь механизация кузя велӧдысь (ачыс Трӧшсиктса). Воасны сёрниӧ, а сійӧ сэсся шуӧма мамлы, мед пӧ Анатолийыд локтас Уллянаӧ. Ковмис меным мунны школаса завуч Елена Ивановна дорӧ корны сизим классын велӧдчӧм йылысь справка. Сійӧ справкатӧ оз сет. А Елена Александровна (школаса директор) тшӧктіс сетны. Сэсся ӧд меным удайтчис «пычкыны» справкатӧ, но справкаын пасйӧмаӧсь, мый «бӧжа» оценкаыс артмӧма абу роч, а коми кывйӧн гижӧмысь (техникумса велӧдысь шуӧма, коми кывтӧ техникумад пӧ оз велӧдны), «кыкыд» пӧ оз мешайт. Катас Анатолийыд (сэки абу на Егорович — В. П.) пароходӧн Уллянаӧдз, сдайтас экзаменъястӧ, и весиг роч кыв кузя гижан экзаментӧ сдайтас государственнӧй оценка вылӧ, и том морттӧ примитасны техникумӧ. Техникумлӧн вӧлӧма ыджыд подсобнӧй, кыдзи ӧні шуӧны, овмӧс. Студентлы ковмылӧма ёна уджавны и сэні, и практика дырйи кынӧмпӧт перйӧм могысь. И со диплома специалист воас аслас районӧ. Районса ветврач А. М. Каракчиев мӧдӧдас А. Е. Поповӧс уджавны зоотехникӧн Важкуръяӧ да Нёбдінӧ, а сэтчӧдз, том специалист корӧм серти мӧдӧдласны стажёрӧн ыджыд опыта специалист дорӧ. А сійӧ то ӧтитор юалас зонмыдлысь, то мӧдтор, то коймӧдтор. Юасяс сэтчӧдз, кытчӧдз оз гӧгӧрво, мый видз-му овмӧсӧ воӧма бур специалист. А Анатолий некутшӧм уджысь оз ӧтдортчы: видз вывті мунігӧн отсыштас турун чӧвтысьяслы, а бӧръяясыс весиг чуймасны, мый том зоотехник тӧдӧ дженьыд, шӧр да кузь пыкӧдъяс, гӧгӧрвоӧ тӧлк чӧвтан уджын. — Тӧв кежлӧ сетісны меным вӧв, и ме, быттьӧ ыджыд начальник, — шмонитӧ Анатолий Егорович, — куті ветлӧдлыны ас вӧла кора доддьӧн. Друг, нем виччысьтӧг, Шойнатыса военкоматысь воӧ повестка — явитчыны тыр нопйӧн служба вылӧ. Ме — Каракчиев дорӧ: «Алексей Михайлович, меным эськӧ армияад абу окота мунны, а кӧсъя мунны Ленинградӧ велӧдчыны ветеринарнӧй институтын». Каракчиев шуӧ: «Некутшӧм армияӧ тэнӧ оз босьтны». Кытчӧкӧ звӧнитліс и шуӧ меным: «Лӧсьӧд кӧлуйтӧ и водзӧ велӧдчыны». Вои Ленинградӧ, а приёмнӧй комиссияысь ӧти дзор дядьӧ и юалӧ менсьым: «Тэ ноябрын эн вермы локны?». Ме и шуа, мый кор сӧмын лэдзисны, пыр жӧ и локті. — Гашкӧ, и рискуйті, но экзаменъяс сдайтны — но-ко, тӧданныд он-ӧ? — заводиті роч кывсянь. И сдайті ӧд... «куим» вылӧ. Мӧд экзамен — физикаысь. И колӧ жӧ — ме водзын 8 мортӧс провалитісны. А ме бара на сдайті. Коли сдайтны химия. Дзор дядьӧыд вӧлӧма приёмнӧй комиссияӧн юралысьӧн. «Гӧняйтіс» менӧ пӧттӧдзыс, а ме став юалӧмъяс вылӧ вочавидза, и вочавидза кыдзи колӧ. Кымын уравнение решиті, содтӧд юалӧм вылӧ вочавидзи, — сэсся ӧтиклаын валентностьсӧ торки-дзуги. Дзор дядьӧыд и шуӧ: «Но, «отлично» вылад тай энджык во, но крепыд, бур «хорошо» ме тэныд пукта». Институтын велӧдчигӧн нин гӧгӧрвои, мый техникумын миянӧс велӧдӧмаӧсь вывті бура, и менӧ весиг «колхозса председательӧн» нимтісны — уджъяс котыртӧм кузя уна юаси да. А предметъяс кузя вочавидзигӧн, вӧлӧм, заводита нормальнӧй гӧлӧсӧн, сэсся висьтала пыр гораджыка и гораджыка, ачым весиг эг казявлы. Этшаысь помӧдз висьтавлі: «вит» пуктасны да пуксьӧдасны места вылӧ. Шуа — «везитіс» меным: и колхозса предӧн, и совхозса директорӧн уджалігӧн миян артмисны да вӧліны бур йитӧдъяс кыдзи Висерса, сідзи и Ыджыдвидзса школаяскӧд. «Вылісянь», некод тшӧктытӧг ми лӧсьӧдім «4» да «5» вылӧ велӧдчысьяслы 25 шайта стипендия. Сэкся кадӧ тайӧ вӧлі эз ичӧт да этша сьӧм. Стипендиясӧ сетлім уна йӧз дырйи — став школаса линейка вылын сиктса водзмӧстчысь йӧзӧс корӧмӧн, и дерт жӧ, пыр ошким бура велӧдчысьясӧс. Тулыссяньыс да сёр арӧдз шойччан лунъяссӧ эг тӧдлӧй. Колӧ весавны лӧптысь видзьяс — шыӧдчам школаса директор дорӧ. Видзӧдан да, вӧскресенньӧ асывсяньыс велӧдчысьяс велӧдысьяскӧд мунӧны миянлы отсасьны. — А тэ тӧдан, — друг казьтыштіс Анатолий Егорович, — менӧ ӧд эз ӧтчыд вӧтлыны удж вылысь. И сӧмын школаясса велӧдысьяслӧн КПСС обкомса сэкся первой секретарь Иван Павлович Морозовлы письмӧныс дорйис менӧ. Кӧнкӧ кабалаяс чукӧрын эм Ыджыдвидз школаса велӧдысьяслӧн чолӧмалан кык гижӧд, корсьла да петкӧдла тэныд. — Кыдзи ме ачым донъяла ассьым уджӧс? — Анатолий Егорович неуна чӧв олыштіс, сэсся вочавидзис менам юалӧм вылӧ тадзи, — колӧ сувтыштлыны да видзӧдлыны бӧрӧ — сэки тэ аддзан, мый вӧчӧма да кыдзи. Ачым пыр лыдди, мый кӧть гыж ыджда быд во колӧ воськовтны водзӧ, вӧчны унджык кольӧм воын дорысь. Колӧ шуны, мый оз вӧлі пыр миян планъяс воны сьӧлӧм вылас джуджыд креслӧын пукалысь чина йӧзлы. Вайӧда некымын пример. Видз-му овмӧс министерствосянь кутісны «тальччыны» горш вылӧ: пукты содтӧд 5 гектар картупель, да-й ставыс. Ме налы шуа, мый 5 гектарыс некутшӧм революция оз вӧч, мӧд ногӧн кӧ, уна содтӧд картупель оз ло. А кӧдзам кӧ сійӧ жӧ вит гектар вылас силоснӧй культура, сюрукъяслы лоӧ вель уна содтӧд кӧрым. Некымын лун мысти пыра видз-му овмӧсса министр Давыдов дорӧ. Эг на удит воськовтны порог вомӧн, кыдзи сійӧ равӧстіс ме вылӧ: «Дас вит во нин ни х... он вӧч!». Ме воча: «А тэ ачыд кык колхоз да быдса район кисьтін да нӧшта Ленин орден босьтӧм бӧрын министр креслӧӧ пуксин! А мый бурсӧ тэ вӧчан ӧні?». Кык час кежлӧ урчитіс министерстволысь коллегия. Чукӧрмисны морт нелямын. И ставныслӧн вомысь петӧ: «Попов — некытчӧ туйтӧм директор, некодӧс оз кывзы — ставсӧ нырӧ ассьыс». Сэсся Давыдов горӧдіс секретаршалы: «Гиж приказ Поповӧс «СССР-лы 50 во» нима совхозса директорысь мездӧм йылысь». Аскинас шуӧмаӧсь нуӧдны приёмо-передача. Директорпуӧн индасны Иван Васильевич Ивашевӧс. Мися, ме ог мун, сдайтчӧй-примитчӧй метӧг кыдзи кужанныд. Эскан, кӧть он, Типӧсиктын комиссиятӧ уджалысьясыд абу весиг примитӧмаӧсь. Коркӧ-некоркӧ звӧнитӧ райсӧвет исполкомса председатель С. А. Шарыгин (вӧлі преднас миян районын 1976 вося сентябр 25 лунӧдз, сэсся сійӧс вежис Ю. И. Семуков): «Анатолий Егорович, колӧ заводитны уджавны». Ме сылы воча: «Кыдзи уджавны? Менӧ жӧ чӧвтісны удж вылысь!». Сійӧ бара: «Колӧ уджавны». Ме сылы шуа: «Коді мездіс директорсьыс, мед сійӧ бӧр и пуктӧ». Корисны бара МСХ-лӧн коллегия вылӧ. Видзӧда да, кодъяс вӧліны воддза чукӧртчылӧм вылас, на пиысь некод абу. Чукӧрмисны морт кызь, министр лыддис менӧ директорӧн бӧр пуктӧм йылысь приказ, и ме бара куті директоравны. Дыр-ӧ? Кор С. А. Шарыгинӧс вежис Ю. И. Семуков, сылӧн мыччысис аслас «висьӧм»: районса совхозъяс — вывті гырысьӧсь, найӧс колӧ посньӧдны. Кыдзи? Ӧти совхоз пыдди лӧсьӧдны кыкӧс. Ме шуа сылы: «Юрий Иванович! Государственнӧй ногӧн кӧ матыстчыны, «СССР-лы 50 во» нима совхоз оз ков юкны кык пельӧ, мӧдарӧ, сэтчӧ колӧ пыртны ӧнія Нившерскӧй госпромхоз». Но шлеяыс кӧ веськалӧма бӧж улас, тэнӧ мӧй кывзасны! Пукала ме районса партийно-хозяйственнӧй активлӧн собрание вылын, сюся кывза районын видз-му овмӧс сӧвмӧм йылысь доклад, и И. П. Морозов вомысь друг кыла, мый «Анатолий Егорович Попов лоӧ видз-му овмӧс сӧвмӧмлӧн «великӧй» тормозӧн». Да, муртса эг вунӧд: кор на медводдзаысь вӧтлісны директорсьыд, менӧ куим во чӧж кораліс Опытнӧй станцияса директор Гагиев: «Анатолий Егорович, мый тэ сирасин али мый Висерас? Со Сыктывкарын тэнӧ виччысьӧ куим жыръя патера, нинӧм нин ог шу удж йывсьыд. Лок!». Мыйӧн кылі «тормоз» йывсьыд кывъяссӧ, звирк чеччышті, быттьӧ пружина йылысь и шуи: «Мыйла либӧ менӧ он мездӧй директорсьыс?» Ю. И. Семуков: «Гиж та йылысь шыӧдчӧм!». Ме шыӧдчӧмтӧ пыр жӧ и гижи, а ачым тӧд вылын куті Гагиевлысь корӧмсӧ. Лэччи Опытнӧй станцияӧ, а Гагиев ёртыд и шуӧ, некутшӧм удж пӧ менам абу. Юрӧ кучкис: да сійӧ жӧ меысь полӧ, а стӧчджыка кӧ, полӧ, мый ме сійӧ креслӧӧ пукся! Мый керны, кытчӧ воштысьны? Муні Ф. А. Третьяков дорӧ, коді водзджыксӧ вӧлі КПСС-лӧн Кӧрткерӧс райкомса первой секретарӧн, а ӧні мырсис КПСС обкомлӧн видз-му овмӧс юкӧнӧн веськӧдлысьӧн. Сійӧ и вӧзйис меным Зеленечысь порсь видзан комплексса директорлысь чин. Воштыны вӧлі нинӧм нин, и ме сӧгласитчи. Иван Павлович Морозов бӧрынджык гижліс меным письмӧ, кӧні корис прӧща неправильнӧй критикаысь, да корис заводитны бара уджавны. Колӧма эськӧ сылысь кывзысьны, но ме думышті, мый иті-катіасьны абу лӧсьыд. Содта, мый 70-ӧд воясӧ висервожса овмӧсын быд мӧслысь лысьтісны 4 сюрс килограмм йӧв, а ӧти доярка «воліс» 5027 килограммӧдз. А ӧні вай жӧ видзӧдлам, кыдзи Анатолий Егорович «тормозитіс», а шуны кӧ неуна мӧд ногӧнджык, «пыкис» видз-му овмӧслысь водзӧ мунӧмсӧ: суткинас порсьяслӧн содтӧд сьӧктаыс воис 600 граммӧдз (200–300 граммсянь — В. П.). Польӧяслӧн сдайтан весыс содіс 130 килограммӧдз (Попов вотӧдз порсьяссӧ вӧлӧм сдайтӧны некымын дас кило сьӧктаӧн), комплексын пемӧсъяслӧн юр лыдыс содас комын кӧкъямыс сюрсӧдз. Нёль вонас стрӧитӧмаӧсь кык племеннӧй карта. Кыдзи он казьтышт и мукӧд лыдпасъяс: Анатолий Егоровичлӧн колхозса предӧн лотӧдз куканьяс кык воӧн «ӧктӧны»-чукӧртӧны вӧлӧм 111 килограмм. Некымын во мысти куканьяслӧн сьӧктаыс ӧти воӧн волӧма 400 килоӧдз. Кыдзи овмӧсыс татшӧм ӧдйӧ воськовтӧма водзӧ? Попов ёрт оз кут лэдзны куканьясӧс йирсьыны видз вылӧ лым сылӧм бӧрын, а тшӧктас вердны пемӧсъясӧс веськыда картаас. Коркӧ та кузя ас йывсьыс кылӧма: «Абу, тыдалӧ, тыр сюсь миян предным». Неуна кад кольӧм бӧрын бара кылас: «Миян предлӧн юр вемыс тай вӧлӧма жӧ!». Анатолий Егорович уна вӧчас, медым ыдждӧдны и пӧскӧтинаяс (эз этшаысь найӧс тшыкӧдлыны мелиораторъяс — В. П.). Ёна бурмӧдас и племеннӧй удж: овмӧсын кутасны быдтыны-видзны айрширскӧй пӧрӧдаа мӧсъясӧс. А мый эз волы сьӧлӧм вылас «СССР-лы 50 во» да «Большелугскӧй» (неуна сёрӧнджык) совхозъясса директорлы? Медводз, дыш да курыд зелля радейтысь войтыр. — Коркӧ син улӧ сюри реклама — вайӧны чесночнӧй (чеснокысь) паста. Сы отсӧгӧн, вӧлӧм, позьӧ содтыны порсьяслысь сьӧктасӧ ёна ӧдйӧджык. Сюри фирма петкӧдлысьяслӧн адрес, телепон номер... Йитчи морткӧд, а сійӧ и шуӧ, ми пӧ пастасӧ вузалам быдса вагонӧн. А ме и вочавидзи: «Бур, тырмас быдса во чӧж». Гижим договор, а рытнас фирмачыд локтіс гортӧ. Вель дыр варовитім, а торйӧдчигӧн дядьӧыд вӧзйӧ кутшӧмкӧ тубрас. Мися, мый тайӧ? Сьӧм пӧ, куим сюрс витсё шайт (сэки тайӧ сьӧм вылас вӧлі шедӧ «Запорожец» машина — В. П.). Ме ӧткажитчи, мися, меным «неположено». А сійӧ: «Положено». Да мырдӧн тубрастӧ питшӧгӧ сюйӧ. Куимысь тубрастӧ перйӧм бӧрын дядьӧыд сюйӧма сійӧс менам шапка улӧ. Да, договортӧ ми гижим эг ӧти во кежлӧ. А фирмачыд и шуӧ, мӧд во пӧ бара лоӧ. Кӧсйи пыр жӧ юӧртны ОБХСС-ӧ, а сэсся думышті: коді меным эскас? Колӧ ӧд эськӧ, кыдзи шулӧны, киӧдыс кутны. Мый вӧчны? Сьӧм тубрастӧ пукті дирекция сейфӧ, а сьӧмсӧ, 3,5 сюрс шайт, аслам удждонысь вочасӧн вуджӧді чернобылечьяслы отсалан фондӧ, медбӧръясӧ аслам 13-ӧд удждонысь сеті. Воыд лэбис ӧдйӧ, и фирмачыд бара звӧнитӧ: «Тайӧ лун-войсӧ гортад лоан? Кӧсъя талун-аски аддзысьлыны». Ме сылы шуа, мися, тараыд прӧстмис, бӧр босьтӧй. Зэв ӧдйӧ юӧрті ОБХСС-ӧ: ӧд сьӧмтӧ сійӧ, дерт жӧ, ваяс. Менӧ велӧдісны, кыдзи да мый колӧ вӧчны, да весиг ичӧтик диктофон сетісны, медым ме сёрнинымӧс гижи. Ме и шуа сотрудникыслы, мися, чойыдлӧн жӧ патераыс миянлы воча. Ковмас кӧ, гӧтыр сылы юӧртас. Дядьӧыд локтіс, бызгис да бызгис. Ме повзи, мый диктофонлӧн запасыс бырас, да выключиті сійӧс. Мися, включита сэки, кор колана сёрниыс заводитчас. Выключитнытӧ выключиті, а включитнытӧ эг сяммы. Доказательство бара эз ло. Дядьӧтӧ эськӧ босьтӧмаӧсь гостиницаӧ мунігас, но... Ачым свидетельсянь лои «подозреваемӧйӧн» да весиг «обвиняемӧйӧн». Спаситіс Ю. И. Семуков, коді сэки пукаліс нин Сыктывкарын кӧкъямыс судтаа керкаын, джуджыд да небыд креслӧын. Корӧма погона войтыртӧ аслас кабинетӧ да шуӧма: «Кӧть киӧс кералӧй, но ме ог эскы, медым Анатолий Егорович лёктор вӧчис». Дорйис менӧ и КПСС райкомса первой секретарь Евлогий Алексеевич Попов. А вот райсӧвет исполкомса председатель Козлов пиньнас герчкӧмӧн повзьӧдліс: «Я тебя упеку». Сэсся мыні жӧ мыждӧмсьыд: сетісны колана документ-кабала, а ме погона войтырыдлы и шуи: «Ӧні кӧть син водзын кутасны мортӧс вины — некытчӧ да некодлы ог юӧрт. Мӧдарӧ бергӧдча да-й. Велӧдінныд менӧ дорын узьлыны». Ӧні сёрнитыштам Геройӧн лотӧм йылысь. КПСС райкомса сэкся первой секретарь Минин пыр кӧсйысис меным, лоан пӧ тэ Геройӧн. Социалистическӧй уджвывса геройӧн лои «Сторожевскӧй» совхозса директор Григорий Афанасьевич Михайлов. Нинӧм лёксӧ сы йылысь ог висьтав, ни водзӧ ог шу. Но гортын пукси, син водзӧ пукті «СССР-лы 50 во» нима да «Сторожевскӧй» совхозъяслӧн удж йылысь лыдпасъяс. Эсканныд, кӧть он, но ни ӧти петкӧдлас серти «Сторожевскӧй» совхоз эз вӧв водзын. А Минин пыр шуӧ: «Лоан Геройӧн, лоан». Ме воча: «Дерт, менам корӧм серти тайӧ нимсӧ оз сетны». Локтам коркӧ кутшӧмкӧ совещание вылысь, Сыктывкарысь ли Кӧрткерӧсысь. Зулӧбӧ вотӧдз машина туй шӧрысь аддзам — куйлӧ морт. Шопер надзмӧдіс ӧдсӧ, а мортыд чеччис да кежис туй бокӧ. Тшӧкті шоперлы не сувтны, а мунны водзӧ — ме тӧді тайӧ мужичӧйсӧ — курыд зелля радейтысьӧс. Неуна муныштӧм бӧрын миянлы паныдасисны вӧлӧн мунысь медичка, «Звезда» газетын уджалысьяскӧд машина. Коркӧ-некоркӧ код мужичӧйӧс аддзасны кынӧн. Мыжаӧн лыддясны миянӧс. Шоперӧс нёль сутки видзасны КПЗ-ын, машиналысь воддза бамперсӧ весиг лэччӧдасны экспертиза вылӧ: быттьӧ бамперсьыс сюрасны морт юрсияс. Ковмис лэччывны МВД-ӧ. Меным и шуӧны: «Ті тӧждысянныд? Ми ӧд ог тіянӧс лыддьӧй мыжаӧн, а шопертӧ!». Мися, мыжа тані абу шопер, а ме — ме тшӧкті сійӧс не сувтны, а мунны водзӧ! А делӧыс збыль вылас вӧлӧма тадзи: код дядьӧтӧ йӧткыштӧма миян совхозысь бензовоз. Тайӧ каднас КПСС обкомысь менӧ Герой вылӧ представление бергӧдасны бӧр, и Герой ним вичмас Сыктыв районса дояркалы. — Кыдзи казьтыштлі нин, — водзӧ висьталіс Анатолий Егорович, — видзьяс вӧлі тырӧмаӧсь баддьӧн, пӧскӧтинаяс — лӧптӧн. И унаысь миянлы «отсалісны» мелиораторъяс. Со, шуам, 9 гектара видз вылын мелиоратор Пятков уджалӧм бӧрын артмис 7 участок, 3 канал кодйӧмаӧсь орччӧн да сідзи, мый ваыс визувтӧ кытчӧ «кӧсйӧ», а оз кытчӧ колӧ. Быдмӧ 5 метр судта бадь. Мый вӧчны? Ме серти кӧ, кӧрым заптыны колӧ эськӧ оланінсянь матын, а не мунны 25–40 километра сайӧ. Ме и вӧзйи — вай вӧчам тадзи: кодлӧн эм мӧс, урчитам весавны куим норма (площадь серти), ыжысь урчитім ӧти норма. Ачым медводз босьті чер да кералі бадьсӧ «аслам» участок вылысь. Ме вылӧ видзӧдӧмӧн уджӧ кутчысисны мукӧд. Сэсся баддьысь кералӧм му участоксӧ тракторӧн гӧрим кузя и вомӧн, бадь вужъяссӧ чукӧртім, косьтім да сотім. Недыр кадӧн тадзи ми вӧчим вель уна видз. Став уджсӧ бергӧдім некутшӧм дон босьттӧг. Воис 1961 во. Таӧдз ми уджысь мынтысьлім трудоденьӧн. Сэсся шуим вуджны сьӧмӧн мынтысьӧм вылӧ. Мынтысим, и совхозлӧн тшӧт вылын важ деньгаӧн коли 360 шайт. Ӧні на юрсиӧй сувтлӧ, а сэки эз вӧв серам. И миянлы друг везитіс: воис Молдавияысь морт да шуӧ, меным пӧ колӧ 2,5 сюрс кубометр вӧр. Ме звӧнита райкомӧ, кора, медым миянӧс лэдзисны пӧрӧдны вӧрсӧ да вузавны сійӧс. И лэдзисны ӧд! Гижим молдаванинкӧд сёрнитчӧм: вежон мысти сійӧ мынтӧ пӧрӧдӧм вӧрлӧн донсьыс 80 прӧчентсӧ. Оз кӧ мынтысь — вӧрсӧ вузалам мукӧдлы. Но ставыс артмис кыдзи колӧ. Абу лишнӧй казьтыштны, мый водзті скӧт видзысьяслы вӧлі мынтысьӧны «за голову», а ми сэсся вуджим «привесысь» мынтысьӧм вылӧ. Пукала Москваын ӧти совещание вылын да кыла: вонас куканьяс быдмӧны 250 килограмм сьӧктаӧдз, та дырйи найӧ «выше средней упитанности». А миян овмӧсын? Казьтылі нин: кык вося куканьяс 111 килограммаӧсь, та дырйи найӧ ставныс «тощей упитанности». Медводдза вонас жӧ (календарнӧй во тыртӧдзыс на) куканьяслӧн сьӧктаыс воис 156 килоӧдз, сэсся, некымын во мысти, воӧдчим 400 да весиг унджык килограммӧдз. Йӧв кутім лысьтыны быд сюрук вылӧ 4 сюрс килограммӧн, а К. Ф. Габова воӧдчыліс 502 7 килограммӧдз. Лысьтӧм йӧвлӧн нӧгыльлуныс лои 4,2–4,5 прӧчент. Скӧт видзысьяслы бур привесъясысь кутім дон босьттӧг сетны турун. Корсюрӧ сетлім быдса тоннаӧдз. Вочасӧн вуджим машинаӧн йӧв лысьтӧм вылӧ. Эз вӧв тайӧ кокни да прӧстӧй удж. Ас вывті муніс тайӧ уджыс и Кӧрткерӧсын (сэки совхозын директорнас вӧлі И. А. Коюшев). А кыдзи зілисны йӧртны А. Е. Поповӧс порсь видзан комплексса директорысь чӧвтӧм бӧрын? Анатолий Егорович казьтылӧ: — Кывлі, мый Сыктывкарса ЛПК-лӧн подсобнӧй овмӧсын абу директорыс. Вӧзйыси. Корисны 10 лун мысти. Локті. Местаыс пӧ абу нин. Сёрӧнджык тӧдмалі — Н. В. Гусятников, сэки КПСС обкомса секретар, абу тшӧктӧма босьтны. Вӧзйыси Чука-чойса фермаӧ скӧтникӧн. Эскан, кӧть он, эз ӧд босьтны. Сэсся звӧнитӧ КПСС Кӧрткерӧс райкомса первой секретар Павловский: «Анатолий Егорович, босьтчад-ӧ ті директоравны «Большелугскӧй» совхозын?». Менсьым сӧглас кылӧм бӧрын шуис, мый собрание нуӧдан кад урчитӧм-сӧгласуйтӧм бӧрын звӧнитлас. Сёрниыс вӧлі ноябр 5-ӧд лунӧ. Но колины бӧрӧ праздникъяс, ноябр 9-ӧд да-й 10-ӧд лунъяс, а некутшӧм звӧнок абу. Бара жӧ, кыдзи тӧдмалі сёрӧнджык, Гусятников суитчылӧма. И вот дивӧыд, ыджыдвидзсаыд менӧ дзескӧдӧм йылысь гижасны КПСС ЦК-ӧ письмӧ. Сэсянь воас стрӧг кабала, да-й Гусятниковлысь телепон пыр юаласны: «Мыйын делӧыс? Мыйла дзескӧдан Попов ёртӧс?». А сійӧ вочавидзас, мый Попов уджалӧ нин (кӧть збыльвылас эз вӧв тадзи). Эз окотит локны и Ыджыдвиддзӧ директорӧс бӧръян собрание вылӧ. Сійӧ мӧдӧдас минсельхозысь ыджыд чина мортӧс, и лои ме — бӧрйисны — «Большелугскӧй» совхозса директорӧн. Уджалі сэні пенсия вылӧ петтӧдз. Ӧні вай бергӧдчылам А. Е. Поповлӧн наградаяс дорӧ. 1948 воын велӧдчысь Толя Поповӧс наградитасны «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.», 1970 воын сылысь морӧссӧ мичмӧдіс Ленинскӧй юбилейнӧй медаль. Сетісны сылы «Знак Почёта», Трудӧвӧй Гӧрд Знамя да Ленин орденъяс, и весиг совхозлы «СССР-лы 50 во» ним сетӧм бӧрын овмӧссӧ наградитісны «Знак Почёта» орденӧн. Ас кадӧ Анатолий Егоровичлы вичмылісны ВДНХ-лӧн кык бронза, ӧти эзысь да ӧти зарни медальяс. Но тайӧ абу на ставыс. А. Е. Попов — Коми АССР-са пыдди пуктана уджалысь, сылысь нимсӧ пасйӧма Коми АССР-са Трудӧвӧй слава книгаӧ, сійӧс куим созыв бӧрйылісны Верховнӧй Сӧветса депутатӧн, да ставсӧ мӧй верман лыддьӧдлыны? Воис кад, и Анатолий Егорович кутіс лӧсьӧдчыны петны пенсия вылӧ. И дивӧыд — тыр пенсия босьттӧдз оз тырмы куим (!) тӧлысь. Неуна водзджык казьтыштлі нин: сизим арӧса детинкалӧн вӧліны нин трудоденьяс, школаын велӧдчӧм бӧрын, каникулъяс дырйи пыр уджаліс, та дырйи быдмыштӧм-верстяммыштӧм бӧрын гӧрис да чӧвтіс. Кутісны корсьны колхоз архивысь колана кабалаяс. Сюрис ӧти — 1952 во. Отсалісны пенсионнӧй фондын уджалысьяс: локтасны Нёбдінӧ да юасясны куим свидетельлысь, а 96 арӧса пӧчӧ нӧшта и видас на найӧс — коді оз уджав, небось, сылӧн стажыс тырмӧ, а коді война кадӧ уджаліс ныр вылас усьтӧдз, сылӧн стажыс абу. Наградаяссӧ Анатолий Егоровичлысь лыддьӧдлі нин, и со тайӧ мортыслӧн пенсияыс неважӧн на вӧлӧма 9 сюрс 800 шайт. А ӧд Ленин орденысь сӧмын сетсьӧ кӧкъямыс «минимальнӧй» пенсия. Сэсся бӧрас ставсӧ шыльӧдісны-мольӧдісны. Ас кадӧ Анатолий Егорович мӧдӧдас КПСС ЦК-лӧн Генеральнӧй Секретар, СССР-са Верховнӧй Сӧветса Председатель М. С. Горбачёвлы письмӧ, кытчӧ гижас, мый оз кӧсйы сыкӧд ӧтлаын кывкутны СССР кисьтӧмысь. Ыджыд арлыд вылӧ видзӧдтӧг, Анатолий Егорович и талун ноксьӧ му вылын: вӧдитӧ картупельлысь выль сортъяс. Тӧвйыны ветлӧ Зеленечӧ, та дырйи бара жӧ шмонитӧ: «Видзӧд: кор турияс кутасны лэбны лунвылӧ, сэки ми кӧзяйкакӧд тшӧтш мунам тӧвйыны, тулыснас турияс локтӧны, и ми локтам Нёбдінӧ». Ас да тшӧтш и районса уна бур йӧз нимсянь чолӧмала Анатолий Егорович Поповӧс ыджыд тшупӧда лунӧн да сиа сылы кузь нэм да бур шуд! [Василий ПОПОВ.] {Kodko @ Кодысь дзебанныд? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} КОДЫСЬ ДЗЕБАННЫД? Трӧш грездса олысьяс норасьӧны Нёбдін сиктса клубын уджалысьяс вылӧ. «Некор оз юӧртны гырысь мероприятиеяс йылысь. Со неважӧн волӧмаӧсь карса артистъяс спектакльӧн. И бара жӧ трӧшсиктса ус увті, бокиті, мунісны. Оз и велавны, ӧд коркӧ шум кыпӧдлісны нин Лидия Логиновалӧн концерт тӧдлытӧмысь. Ӧні газетысь тӧдмалім шейпингасьӧм йылысь, а юӧрыс некӧн бара эз вӧв. Гуся али мый?», — гижӧны сиктсаяс. {Александра Потапова @ Коми — Удмуртия: книгаӧн ёртасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} КОМИ — УДМУРТИЯ: КНИГАӦН ЁРТАСЬӦМ Миян районса творческӧй делегация, Кӧрткерӧсса ЦБС-ысь директорӧс вежысь Александра Потапова да челядькӧд удж нуӧдӧм кузя директорӧс вежысь Валентина Шестакова, а сідзжӧ КРЦДОД-лӧн Одыбса юкӧнын велӧдысь Геннадий Попов да «Ловъя ва» фольклор котырын сьылысь, Одыбса школаын 10-ӧд класса велӧдчысь Олеся Макарова, рака тӧлысьӧ ветліс Удмуртияса Глазов районӧ. Ветлӧмлӧн могыс — «Коми — Удмуртия: книгаӧн ёртасьӧм» бала пӧртӧм. Пасъям, тайӧ баласӧ сьӧмӧн могмӧдіс Финляндияысь МА. Кастренлӧн котыр. Коми да удмуртъяс пырӧны ӧти финн-йӧгра кыв котырӧ. А войтыръяс костын бур йитӧд кутысьясӧн, аслыспӧлӧс поскӧн, лоӧны небӧгъяс. Бала отсӧгӧн, небӧгъяс пыр, рӧдвуж войтыръяс бурджыка тӧдмалісны ӧта-мӧдлысь культура, оланног да традицияяс. Кык лунӧн котыр воліс Штанигурт, Удмуртияса Ключьяс, Золотарёво сиктъясӧ. Аддзысьлісны и Глазов карын В. Короленко нима каналан (государственнӧй) пединститутысь студентъяскӧд да велӧдысьяскӧд, а сідзжӧ чужан му туялысьяскӧд. Е. Габовалӧн да Н. Макаровалӧн «Важ мулӧн челядь» («Дети древней земли») небӧг серти ас му туялан-литература час тӧдмӧдіс коми войтырлӧн оланногӧн да традицияясӧн. Удмуртияса челядь окотапырысь кывзісны, а сэсся ӧткодялісны коми да удмурт кывъяс вылын пемӧсъяслысь, быдмӧгъяслысь нимъяс. Найӧ тӧдмасисны и вӧралан коми лунпасӧн, йӧзкостса паськӧмӧн, рӧдвуж пасъясӧн. Небӧг лои бур козинӧн сэтчӧс библиотекаса лыддьысьысьяслы. А Кӧрткерӧсса библиотекаын лыддьысьысьяслы найӧ козьналісны удмуртияса гижысьяслысь небӧгъяс: Т. Максимовалысь «Глаз-город: правдивые рассказы для современных детей» да С. Сычёвлысь «Великая тайна Богов: сказки народов Удмуртии». Та кындзи, нуӧдӧма «Кӧрт Айка му вылын» («На земле Кӧрт Айки») электроннӧй тӧдмӧдӧм, код отсӧгӧн лои позянлун думӧн волыны Кӧрткерӧс сиктӧ. Аддзысьлӧм вылӧ чукӧртчӧма тӧдмасисны сиктлӧн артмӧмӧн да сӧвмӧмӧн, Кӧрт Айка йылысь легендаӧн, сиктлысь важ да ӧнія олӧмсӧ «волісны» пу енлы кевман раскӧ. Аддзысьлӧмъяс дырйи Олеся Макарова сьыліс коми сьылан-кывъяс. Ставныслы сьӧлӧм вылӧ воис «Маръямоль» сьылан-кыв. Ворсісны «Ош» да «Шегъясьӧм» коми йӧзкостса ворсӧмъясӧн. Геннадий Иванович нуӧдіс мастер-класс: вӧчалісны сюмӧдысь видзӧгъяс. Быд окотитысь вермис ворсны пуысь вӧчӧм йӧзкост инструментъяс вылын (шур-шар, зиль-зёль, пу бара — бан, пӧлян). Кӧть и кывным торъялӧ, ми бура гӧгӧрвоим ӧта-мӧднымӧс. Уна кыв вӧлі гӧгӧрвоана. Талы, дерт, отсаліс ёрта аддзысьлӧм. Миянӧс, ыджыд гӧсьтъясӧс моз, вочаалісны сьыланкывъясӧн да гӧститӧдчӧмӧн. Чӧсмӧдланторъясысь вежӧрӧ колисны чӧскыд перепечи. Тайӧ гажлунъяс дырйи гӧститӧдчан сёян. Дасьтӧны медкыпыд лунъясӧ. Няньшомсӧ вӧчӧны пельменьлы моз. Сэсся сыысь вундалӧны посни гӧгыльяс (кружочки), доръяссӧ кыпӧдыштӧны да чепӧльтӧны — артмӧдӧны кӧрзинкаяс. Шӧрас пуктӧны кодлы кутшӧм колӧ сьӧмӧс (начинка): омлетӧн да лукӧн соралӧм тшак, яй, рок, капуста, вӧрса турунъяс. перепечи пӧжалӧны неыджыд ӧда би вылын да сёйӧны сӧмын пӧсьӧн. Уна тӧдмалім удмуртъяслӧн традицияяс йылысь, весиг на пиысь ӧткымынӧ пырӧдчылім. Интереснӧя, йӧзкост обычайӧ кутчысьӧмӧн, вочаалісны миянӧс Золотарёво грездын. Гӧститӧдчанторъя часьсӧ кӧрталӧмаӧсь укват бердӧ (сыӧн вӧдитчӧны перепечи пӧжалігӧн). Удмуртъяслӧн муын ми аддзим бур ёртъясӧс. [Александра ПОТАПОВА, Кӧрткерӧсса ЦБС-ысь директорӧс вежысь.] {Оксана Гудырева @ Миянлы гижӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} МИЯНЛЫ ГИЖӦНЫ «Висер сиктса нывбабаяслӧн «Ягодки» йӧктан котыр пасйис тшупӧда пас. Кӧть пасыс абу ыджыд — 5 во, но ӧд йӧктӧм абу кокни удж», — гижӧ письмӧын «Звездалӧн» внештатнӧй корреспондент Оксана Пинягина. Сійӧ сідзжӧ пасйӧ, мый котырӧ пырысь нывбабаяслы 30 сайӧ арӧсӧн. Тайӧ вузасьысь Арина Кунина да Оля Габова, велӧдысьяс Люба Каракчиева да Оксана Пинягина, сиктса клубӧн веськӧдлысь Наташа Кирушева да уджтӧмалысь Маша Панюкова. Кыпыд концертыс мунӧма школаын. Йӧз чукӧрмӧма зал тыр. Волӧмаӧсь Типӧсиктысь «Оз тусьяс» сьылан котыр: найӧ гажӧдӧмаӧсь мича сьыланкывъясӧн. «Ягодкиӧс» чолӧмалӧмаӧсь «Вишерскӧй» СПК-ӧн веськӧдлысь Лидия Ивашева, сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова. Котырлы аттьӧалана гижӧд ыстӧма и районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. «Ми, «Ягодки» котырӧ пырысьяс, зэв радӧсь, мый гаж муніс кыпыда, — гижӧд помын пасйӧ О. Пинягина. — Висерсаяс пӧся кекӧначасисны, аттьӧалісны миянӧс. Концерт видзӧдысьяс пиын вӧліны весиг найӧ, коді дыр кад нин эз волы клубӧ. Жаль, мый эз волыны Кӧрткерӧсса клубӧн веськӧдлысьяс, эз аддзывны татшӧм гажа петкӧдчӧмсӧ. Корласны кӧ миянӧс мукӧд сиктӧ — ми дасьӧсь волыны да гажӧдны!». Татчӧ содтам, мый сиктын абу клуб и котыр репетируйтчӧ дзоля жырйын (матӧ 30 квадрата метр). Лоас кӧ ыджыдджык жыр — унджыкӧн вермасны чукӧртчывны да дасьтысьны петкӧдчӧмъяс кежлӧ. Водзӧ сетам гижӧд «Ягодки» котырлысь концерт видзӧдысьяс пиысь ӧтилысь — Тамара Калистратовалысь. «Висерын муніс гажа праздник. Сійӧс сиисны «Ягодки» йӧктан котырлӧн 5 во тырӧмлы. «Ягодки» котырын квайт том ань. Ставныс мичаӧсь, ӧткодь статяӧсь... Ёна жӧ нимкодь налысь йӧктӧмсӧ видзӧдны! Ӧти бӧрся мӧд выльсьыс выль йӧктӧм. Синтӧ ёрысь мича паськӧмаӧсь, то кузь сыръя чышъянаӧсь, то мича серъяса кичышкӧдъясаӧсь. Сьӧлӧм бурмытӧдз нимкодясим. Аттьӧ, «Ягодки» котырлы, да мед Енмыс сетас дзоньвидзалун гажӧдны уна-уна во! Тайӧ гажлунӧ чолӧмавны волісны Типӧсиктса «Оз тусь» котыр. Налы тшӧтш кык пӧвста аттьӧ! Налӧн котырын унджыкыс олӧма аньяс. Ливкйӧдлӧны мича гӧлӧсъяснаныс сиктса олӧм йылысь и, тӧдӧмысь, вунӧдлӧны став тӧждъяс йылысь. Сьылӧй-гажӧдчӧй, «Оз тусьяс»! Нӧшта пасъя, мый ми ӧд гажӧдчылім жӧ, дасьтылім мича концертъяс. Водзын вӧлі оланног — гажлунъяс кежлӧ быд котыр дасьтӧ концерт. Вежӧрын кута ылӧ-бӧрӧ кольӧм кад... Октябрь праздник кежлӧ концерт дасьтім сельпоын уджалысьяскӧд. Мича сарапана (дерт, ӧнія моз сарапанъясным эз югъяв) аньяс йӧктім висерса кадриль. Гудӧкӧн ворсіс Наталь Ӧлексан. И пасъя, мый оз на ӧд вӧлі быдӧн куж ворсны кадриль йӧктан шыладсӧ. Сэсся «Сербияночка» йӧктыны петіс вузасьысь Мария Яковлевна Игушева. Тайӧ гижӧдын чолӧмала Мария Яковлевнаӧс чужан лунӧн, сылы кос му (апрель) 2 лунӧ тырис 87 арӧс. Сиа сылы дзоньвидзалун, дыр на овны ныв-пияныслы да рӧдвужыслы радлун вылӧ». [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс Оксана ПИНЯГИНАЛӦН.] {Kodko @ Петкӧдчӧмъяс содӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-03.} ПЕТКӦДЧӦМЪЯС СОДӦМАӦСЬ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын кольӧм во серти йӧв лысьтӧм содӧма. Та йылысь висьталӧны лыдпасъяс, мый сетіс миянлы КР-са минсельхозпродлӧн сёян-юан да видз-му овмӧс Кӧрткерӧсса юкӧн рака (март) 28 лунӧ. Сідз, тайӧ лун кежлӧ ставнас районын лысьтӧмаӧсь 188,2 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 173,1 центнер. Ӧти мӧслысь тайӧ лун кежлӧ лысьтӧмаӧсь 11,3 килограмм йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 10,7 килограмм. Вузӧс вылӧ вичмӧдӧмаӧсь 173,5 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 157,7 центнер. А уна-ӧ йӧв лысьтіс быд овмӧс торйӧн, тӧдмаланныд водзӧ йӧзӧдӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь таво, витӧдын лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ (килограммъясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 24,6 19 12,6 10,2 «Северная Нива» 24,2 19 15,1 13,4 «Маджа» 4,5 6,9 3,2 4,9 «Сторожевск–1» 5,7 6,2 8 8,6 « Нёбдинскӧй» 32,7 29,8 15,4 14,1 «Исток» 22,8 17,3 11,4 8,7 «Вишерскӧй» 46 50 10,7 11,6 «Нившера» 13,1 12,2 10,5 11,1 «Важ Куръя» 14,6 12,7 10,8 9,6 Овмӧсъяс пасьта 188,2 173,1 11,3 10,7 Сводка серти, ставнас таво овмӧсъясын район пасьта лыддьыссьӧ 1669 юр лысьтан мӧс, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ вӧлӧма 1624 юр. {Kodko @ Бӧрйисны медзільсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} БӦРЙИСНЫ МЕДЗІЛЬСӦ Неважӧн Мордінын бӧрйисны ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысьӧс. Тайӧ кывкутана уджӧ босьтчис сиктса олӧмын водзмӧстчысь нывбаба — Тамара Марковна Смирнова. Ветеранъяслӧн юрнуӧдысь ӧтув сӧветӧ пырысьяскӧд лӧсьӧдӧмаӧсь мероприятиеяс нуӧдан план. Медматысса могӧн пуктӧмаӧсь — дасьтысьны Вермӧм лун пасйӧм кежлӧ. {Kodko @ Лоис ас жыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} ЛОИС АС ЖЫР Кольӧм пекничаӧ «Маджа» сикт овмӧдчӧминлӧн администрация керкаын кыпыда восьтісны сиктса ветеранъяслӧн сӧветлысь торъя жыр. Асланыс жыр йылысь важӧн нин мӧвпалісны ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс. И ыджыд кӧсйӧмныс збыльмис. Ӧні эм, кӧні чукӧртчыны ветеран-пенсионеръяслы, нуӧдны мероприятиеяс. Дзоньталӧм жыр ыджыд, сӧстӧм, сэні эм колана эмбур. Сиктса ветеранъяс шуӧны, мый татшӧм «короминаын» миян удж кутас мынны нӧшта на бура да сьӧлӧмсянь. {Kodko @ Налы воясыд абу мытшӧд! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} НАЛЫ ВОЯСЫД АБУ МЫТШӦД! Мӧд вежон помын, кос му 22 лунӧ, Шойнатыса шӧр школаын мунас районса ветеранъяслӧн да пенсионеръяслӧн пленум. Сійӧс сиасны районын ветеранъяслӧн ӧтмунӧмлӧн артмӧмсянь 25 во тырӧмлы. Кыдзи висьталіс ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков, пленум вылӧ виччысьӧны 120 сайӧ мортӧс. Сідзжӧ сійӧ юӧртіс, мый тайӧ жӧ лунӧ лоӧ нуӧдӧма нӧшта на ӧти тӧдчана мероприятие — ыджыд арлыда войтырлысь спортивно-культурнӧй районса фестиваль — Ыджыд Вермӧмлы 67 во тырӧмлы сиӧмӧн. Сыӧ пырӧдчасны 50 арӧса да ыджыдджык арлыда аньяс да 55 арӧса да олӧмаджык айловъяс. Найӧ петкӧдчасны шашкиӧн да волейболӧн ворсӧмын, пневматическӧй винтовкаысь лыйсьӧмын да дартс шыблалӧмын. Та кындзи, ветеран котыръяс петкӧдласны кужӧмлунсӧ сьылӧмын, кывбуръяс лыддьӧмын, неыджыд сценкаясын. Лои тӧдса, фестивальӧ пырӧдчӧм йылысь шыӧдчӧм сетӧмаӧсь ветеранъяслӧн да пенсионеръяслӧн 12 котыр. Тӧдӧмысь, налӧн лыдыс нӧшта на содас. Пасъям, ыджыд арлыда войтырлысь фестиваль котыртасны сизимӧдысь нин. Спортивно-культурнӧй лоӧ нёльӧдысь. Сы кындзи нуӧдлісны и туристическӧйӧс. Фестивальлӧн мог — ыджыд арлыда войтырӧс ышӧдны физкультураӧ да спортӧ, дзоньвидза оласногӧ, да паськӧдны ёрта йитӧдъяс. {Оксана Гудырева @ Пӧсь чолӧм, джиянса «Кодзув»! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} ПӦСЬ ЧОЛӦМ, ДЖИЯНСА «КОДЗУВ»! Талун ассьыс гӧгрӧс паса чужан лун пасйӧ газетлӧн общественнӧй корреспондент, районын, республикаын да весиг Россиялӧн уна пельӧсын бура тӧдса, пыдди пуктана морт — Геннадий Иванович Попов. Ми чолӧмалам Геннадий Ивановичӧс 60 арӧс тырӧмӧн да сиам крепыд дзоньвидзалун, шонді кодь югыд да шоныд олӧм, уджын да творчествоын ыджыд вермӧмъяс, помтӧм шудлун да кузь нэм! Водзӧ на нимкодьмӧдӧй асланыд кывбуръясӧн да сьыланкывъясӧн, сюмӧдысь выль вӧчӧмторъясӧн, нимӧдӧй чуман коми кывнымӧс, йӧзнымӧс да мунымӧс. Аттьӧалам уна во миянкӧд ёртасьӧмысь, бур гижӧдъяс гижӧмысь да газетнымӧс радейтӧмысь. Квайтымын во сайын Джиян грездын чужис «Кодзув»... Генюкӧс ичӧтсянь кыскис мыла, сьӧлӧмтӧ вӧрзьӧдана шыа гудӧк. Дзолюк радейтліс, кор батьыс босьтліс гудӧк да сылӧн ворсӧмысь керканыс тырліс кыпыдлунӧн да аслыспӧлӧс югыд рӧмъясӧн. Вочасӧн, ас наукаӧн, детинка велаліс ворсны коми да роч йӧктан шыладъяс. Регыд гудӧкасьысь зонкаӧс кутісны корны и сиктса свадьбаяс вылӧ. Сиктын Геня лои медводдза зонмӧн, коді кужліс йӧктӧдны и гаж пестыны. Гудӧккӧд ёртасьӧмыс артмис крепыд да уна вояс кежлӧ. Сійӧ ворсӧ, а гудӧк петкӧдӧ ортсы сылысь сьӧлӧм кылӧмъяссӧ, чуксасьӧ шыладӧн, лов кыпӧдан руӧн... Кӧть и эз мойви сылы велӧдчыны музыкантӧ, сійӧ лоис сыӧн. Нӧшта на, енбиа морт босьтчис гижны кывбуръяс да сьыланкывъяс. Гудӧк «вӧчис» ассьыс бур уджсӧ. Отсалӧ олӧмас и уджас. Геннадий Попов 20 сайӧ во уджаліс трактористӧн. Но кӧрт техника вылын уджыс эз кӧдзӧд сійӧс гудӧкысь. Сьыланкывкӧд некор эз янсӧдчыв. Весиг тракторлӧн гора шы улӧ пыр ливкйӧдліс радейтана сьыланкывъяссӧ. А удж бӧрын кокъясыс тэрыба восьлалісны клублань, кӧні тшӧкыда мунлісны репетицияяс. И ни ӧти петкӧдчӧм эз вӧв гудӧкасьысь Поповтӧг. Одыбӧ локтӧм бӧрын айлов босьтчис дзик мӧд сикас уджӧ, кӧні медсясӧ зільӧны нывбабаяс. Корисны уджавны детсадйын шыладӧ мывкыдсьӧдысьӧн. Сійӧ, небыд гӧлӧса, шань да челядькӧд мелі, лои шӧвктугъяслӧн радейтана ёртӧн, бур велӧдысьӧн. Сэсся, медым сӧвмӧдны велӧдан сямлунсӧ, уджысь орӧдчытӧг (заочнӧя) велӧдчис 2-ӧд номера педучилищеын. Тайӧ воясӧ жӧ Геннадий Иванович котыртіс «Сипертас» нима йӧзкост ансамбль. Сэтчӧ пырисны медмича гӧлӧса сиктса аньяс. Тайӧ котырыс мичмӧдӧ быд мероприятие. Найӧ «ӧзтасьӧны» районын, республикаын и суйӧр сайын. Но тайӧ абу на ставыс. «Сипертас» бердын Попов котыртіс «Ловъя ва» челядьлысь фольклор ансамбль. Сійӧ сідзи жӧ нималӧ бур петкӧдчӧмъясӧн и водзӧ сӧвмӧ. Талун Геннадий Иванович нуӧдӧ сюмӧдысь вӧчасян да гудӧкасьысьяслысь кружокъяс Челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан «Нюмсер» шӧринын. Челядь окотапырысь волывлӧны велӧдысь-мастерлӧн урокъяс вылӧ. Сідзжӧ пасъям, мый Г. Попов лои мӧвп сетысьӧн «Гудӧк, ворс, частушка, юргы!» районса конкурс котыртӧмын. Уна во ачыс да сылӧн велӧдчысьяс пырӧдчылӧны тайӧ конкурсӧ и налӧн эмӧсь бур шедӧдӧмъяс. Кывлі, мый Геннадий Ивановичӧс шуӧны коми Страдивариӧн. Тайӧ сы вӧсна, мый сійӧ вӧчалӧ коми йӧзкостса шылада инструментъяс. Шур-шар, пӧлян, зиль-зёль да мукӧд вӧчӧмтор эм сиктса детсадъясын, тшӧкыда найӧс позьӧ аддзыны и выставкаяс вылысь. Тӧдчана, мый ассьыс кужӧмлунъяссӧ, тӧдӧмлунъяссӧ Геннадий Иванович сетӧ Сергей пиыслы. Сійӧ батьыс моз жӧ ичӧтсяньыс ворсӧ гудӧк вылын, велаліс и сюмӧдысь вӧчасьны. Сергейлӧн эм позянлунъяс лоны батьыс кодь жӧ нималана мортӧн. Чужис «Кодзув»... Сійӧ ассьыс олӧмсӧ йитіс Коми мунымӧс нимӧдӧмлы-сӧвмӧдӧмлы, коми оланног да традицияяс видзӧмлы, ныв-пиянӧс велӧдӧмлы. Мед жӧ дыр на сійӧ югъялас, нимкодьмӧдас матыссасӧ да миянӧс, орччӧн олысьясӧс! * * * Г. И. Поповлӧн уджалан стажыс — 44 во, велӧдан стажыс — 19 во да 3 тӧлысь. Запасын офицер (лейтенант). Пасйӧма: почёт грамотаясӧн — Коми Республикалӧн, культура, войтырсикас да велӧдан министерствояслӧн, районса администрациялӧн; КР-са Юралыссянь аттьӧалана гижӧдӧн. Гижис 100 сайӧ сьыланкыв. Петіс 7 небӧг: челядьлы сьыланкывъяса (3) да кывбуръяса (3) да детсадъясын мероприятиеяс нуӧдан сценарийяса. Гижӧма 100 сайӧ сьыланкыв да 100 сайӧ кывбур. Гижӧдъяссӧ йӧзӧдӧ «Звезда», «Йӧлӧга», «Коми му», «Би кинь» газет-журналъясын. [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Радъяс томмисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} РАДЪЯС ТОММИСНЫ Таво миян районса сиктъясын ветеранъяслӧн да пенсионеръяслӧн сӧветъясӧн босьтчисны веськӧдлыны выль юралысьяс. Ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысьлӧн висьталӧм серти, первичкаяслӧн активъяс тӧдчымӧн томмисны. Воддза веськӧдлысьясӧс вежисны том пенсионеръяс. Найӧ ӧдйӧ пырӧдчисны выль уджӧ да бура пӧртӧны могъясныссӧ — тайӧ Приозёрнӧйын Нина Александровна Богадевич, Важкуръяын Надежда Михайловна Мишарина, Типӧсиктын Ангелина Ивановна Панюкова, Мордінын Тамара Марковна Смирнова. {Елена Лодыгина @ Тувсовъя йиыд ылӧдчысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} ТУВСОВЪЯ ЙИЫД ЫЛӦДЧЫСЬ Лунысь-лун кутіс тырны ывла тувсовъя руӧн. Шонді да зэр азыма сёйӧны лыж, зэв регыд и сылӧ йи. Чери кыйысьлы ӧні медбур кад. Тшыг чериыд ачыс крукасьӧ шатинад, эшты сӧмын нопъяд тэчны. Но колӧ зэв видзчысьӧмӧн лоны. Ю вылӧ мӧдӧдчигӧн дасьтысьӧй водзвыв. Кыйсян кӧлуй кындзи босьтӧй сьӧрысь спасжилет да сотӧвӧй телепон. Телепонтӧ меститӧй бура, мед оз кӧтась. Висьталӧй гортсаыдлы, кытчӧ мунанныд да кор локтанныд. Кӧть войнас и кынмалӧ, но лун шӧр кежлӧ чарӧмыд бырӧ. Температура вежласьӧмысь йиыс киль кодь артмӧ и мортӧс оз кут. И любӧй здукӧ вермас виччысьтӧма потны кок улын. Тӧдӧй, сӧмын лӧзоват либӧ турунвиж рӧма йи лыддьыссьӧ ёнӧн. Рыжмӧм йилӧн рӧмыс еджыд либӧ вижоват. Лым вылӧ петӧма кӧ ваыс — сэтшӧминӧ мунны оз позь. Медводз йиыс сылӧ берег пӧлӧн быдмысь пуяс гӧгӧр, юӧ шор усянінын. Бӧрйӧй сэтшӧм кыйсян места, кӧні ваыс абу визув, лажмыд, шондіыс оз ёна веськав да лымнас абу пӧльтӧма йисӧ. Йилысь зумыдлунсӧ позьӧ видлыны беддьӧн. Сійӧ отсалас и ваысь петны, потас кӧ друг кок улад йиыс. Вына кучкалӧмысь тыдовтчас, позяс-ӧ тувччыны йи вылӧ. Кылӧ кӧ чажгӧм шы, водзӧ мунны оз позь. Сюринныд кӧ йӧрданӧ, медводз, энӧ майшасьӧй. Видлӧй водны морӧснад йи вылӧ. Сэсся паськӧдӧй китӧ да ньӧжйӧник лэптӧй коктӧ йи вылас. Петанныд васьыс да кыссьӧй кынӧм вылад йӧрдансьыс бокӧ, кысянь локтінныд. А берегас туплясьыштӧй лым пиын. Сійӧ кыскас паськӧмсьыд васӧ. Мӧд мортлы отсавны петны ваысь позьӧ бедь, кӧв, шарп либӧ тасма отсӧгӧн. Шыбитӧй помсӧ да ньӧжйӧникӧн кыскӧй вӧйысьӧс. Сэсся сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн кыссьӧй берегланьыс. Дзик пыр звӧнитӧй «скорӧйӧ» либӧ мездысьяслы сотӧвӧйсянь 112 либӧ 911 телепон пыр. Республикаса биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян управление корӧ видзны асьнытӧ да сиӧ тіянлы бура коллявны шойччан лунъяс да шедӧдны озыр кыйдӧс. [Елена ЛОДЫГИНА.] {Kodko @ Шедӧдім кыпыдлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-10.} ШЕДӦДІМ КЫПЫДЛУН Неважӧн Визинын муніс КВН-лӧн районъяскостса коймӧд фестиваль. Миян районысь сэні петкӧдчисны «Керӧсса джыджъяс» да «Визя бӧжъяс» том войтырлӧн котыръяс. Кыдзи висьталӧны ворсысьяс, ворсім пӧ эг лёка. «Дерт, медводдза места эг вермӧй шедӧдны, но и медбӧрын эг жӧ лоӧй. Медтӧдчанаыс — бурпӧт вак-вак сералім, шедӧдім уна кыпыдлун да аддзим выль ёртъясӧс», — юксьӧны «Керӧсса джыджъяс» котырӧ пырысьяс. {Елизавета Макарова @ Босьті киӧ снимок... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} БОСЬТІ КИӦ СНИМОК... Война да войнабӧрся воясӧ видз-му овмӧсын уджалысьяс вежалісны бӧрынджык уджалысьяслы. Позьӧ и уджавны пӧ, мынтысьны заводитісны сьӧмӧн, кокньӧдісны куйӧд петкӧдӧм, шойччан лун гежӧдика сетлісны. Сэсся бӧръяясыс кутісны тадзи жӧ водзӧ уджалысьяслы шуны. Майбыр, мый не уджавны совхозад! Куйӧд транспортёр петкӧдӧ, пудовняа йӧв пляга оз ков лягайтны. Отпуск сетӧны, висян лунъяс мынтӧны. Унджык техника воӧ, сьӧкыд уджысь мездӧ. Оз ков войтӧлӧн ки кыскавмӧн лысьтысьны, сӧмын автомат пысав да бадзвидз. Картупель пуктӧ да керӧ машина. Бӧръя воясӧ водзӧ олӧмыс вежсис. Быри видзвыв кипом удж, картупель кӧйдыс бӧрйӧм, трактор-машина тырыс журъялӧ. Да, эм мый колхозса ветеранъяслы казьтывны. Висьталанторйыс быдӧнлӧн кыз книга мында. Но мунӧ, мунӧ сійӧ кӧленаыс, коді сьӧкыдсӧ зырис аслас пельпомъясӧн, сямӧн да старанньӧӧн ӧнія олӧмыслы подувсӧ тэчис. Асьныс ветеранъяс шуӧны, нёбдінсаяслы абу на ӧбиднӧ, эз ставыс весьшӧрӧ вош. Ӧд медсьӧкыд кадас, 90-ӧд воясӧ, кутчысис овмӧс кок вылас. А кыдзи кӧнкӧ ӧбиднӧ мукӧд сиктъясын, кӧні ставыс рӧзӧр лои? Нёбдінын лыда морт коли важ олӧмсӧ висьталысьыс. Со 60-ӧд воясся снимок. Муяс вылын уджалысь ань чукӧр босьтӧмаӧсь кианыс капуста юр. Нимкодь ставныслы, урожай воӧма ошйысьӧмӧн. Абу прӧста водз тулыссянь сёр арӧдз ки помысь зільӧма, мулы копрасьӧма. Медводзын радас звеньевӧй Анна Андреевна Габова (таво сылы 82-ӧд арӧс). Кыдзи грамотнӧйджык, кывкутысь мортӧс пыр пуктылісны ыджыдджыкӧ. Видз вылын, му вылын бригадирӧс вежліс, весиг кассирӧ пуктылісны. Видз сэки помтӧг нюжавліс, кывтыдсяньыс Важкува тыдалӧ, катыдса видзсяньыс — Шойнаты. Ӧти турун сі вӧлі оз коль Анна Андреевна ыджыдалігӧн. Ӧтчыдысь вой кежлӧ зорӧд сигӧрттӧг абу кольлӧмаӧсь, план тырлӧма. Завкозалігӧн ставыс перӧӧн чутӧдӧма, мода пӧ эз вӧв гортӧ мыйкӧ кыскыны. Уджын пыр медводдза радын, зыктӧг, бур кывйӧн. Сэки ӧд быдсяма уджалысьыс вӧлі жӧ, кӧть эськӧ этшаджык ӧнія серти. Мӧдар помсяньыс мӧдыс — Анна Ивановна Макарова (93 арӧса). Сӧмын кыкӧн нин таяс пиын вермасны висьтавны, коді снимайтіс, колӧкӧ, газетӧ? Мӧд снимокас Анна Ивановна Панюкова, уна йӧза ыджыд совхозын ӧтнас тракторист ань. 25 во — ставсӧ руль сайын вӧлӧма, мужикъяскӧд радысь. Медся мустӧмыс пӧ вӧлі Вомынса вый заводӧ йӧв катӧдны сёр рытын. Сэкся туйяс! Некор абу сетлӧма тракторсӧ дзоньтавны мӧдлы. Видзӧда да, уджыс абу чорзьӧдӧма-измӧдӧма. Ыджыд могтӧг сӧткӧмӧ абу велавлӧма. Мӧдарӧ, сыкӧд орччӧн уджалігӧн, мужикулов неуна кутыштісны асьнысӧ. А снимокыс интереснӧй со мыйӧн. Анна Ивановна вайлӧма йӧв детсадйӧ. Челядь пиысь гырысьджыкъясыс матыстчӧмаӧсь трактор дорӧ, интереснӧ. На пиысь дзик некоді ассьыс олӧмсӧ абу йитӧма видз-му овмӧскӧд. Мукӧд зонпосни школадырся кадӧ видз вылын уджавлісны, юр кыскавлісны, куртан машина вылын таркйӧдчисны. А верстяммисны да разалісны. Гоз-мӧд шопер, коді кӧні. Ӧти нывка — велӧдысь, мӧд — клубын сьылӧ, ӧти зонка помаліс эськӧ Кировын сельхозинститут, но карӧ шыбӧлитіс. Сэсся, буретш тайӧяслӧн верстяммиг кежлас, воліс «зарни кад» — кутісны мынтысьны... уджавтӧмысь. Некымын морт сэки вошины, ӧдйӧ велалісны прӧста овны. Ӧтвизяс мӧд мортыс — сиктса ӧнія юралысь, медуна велӧдчис. Колӧ эськӧ татшӧм снимокъяссӧ чукӧртны, водзӧ кежлӧ казьтылӧм вылӧ. Ӧд быд керкаын сюрас интереснӧй снимок. Дерт, миян музей — литературнӧй, но кутшӧмкӧ пельӧс позьӧ торйӧдны та улӧ. Пӧпуттьӧ казьтыла колхозын уджавлӧм тавося юбиляръясӧс. 80 арӧс тыри Анатолий Яковлевич Савинлы. Арнас суӧдас Михаил Васильевич Микушев, стройбригадаӧн уна во веськӧдлысь. Пасйисны 75 арӧс Эмилия Константиновна Макарова, республика тшупӧдын лысьтысьысьяслӧн вермасигӧн босьтліс приза места, да Василий Васильевич Макаров. [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Ворсісны КВН-ын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} ВОРСІСНЫ КВН-ЫН Пекничаӧ, кос му 13 лунӧ, Комиын Россияса МЧС-лӧн медшӧр веськӧдланінын муніс КВН-ысь ворсӧм, кӧні петкӧдчисны сы улӧ пырысь кар-районъясысь юкӧнъяслӧн вит команда. На лыдын вӧліны и миян районса кусӧдчысьяс, «На всякий пожарный» нима котыр. И кыдз лои тӧдса, миян ворсысьяс петкӧдлісны бур тӧдӧмлун да кужӧмлун. Стрӧг жюри вылӧ донъяліс миян районса мездысьясӧс. «На всякий пожарный» котыр шедӧдіс мӧд места. {Kodko @ Выльмӧдчисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} ВЫЛЬМӦДЧИСНЫ «Победа» районса котыртан комитетын лоины вежсьӧмъяс. Сідз, бӧръя чукӧртчылӧм дырйи «Кӧрткерӧс» АМР-ӧн веськӧдлысьӧс вежысь, комитетса председатель Александра Барановская юӧртіс, мый котырысь лоӧ вештӧма ӧткымын пырысьӧс да индӧма выльясӧс. Выльысь пыртӧмаяс лыдӧ веськалісны районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, «Звезда» газетса медшӧр редактор Эдуард Пименов да районса велӧданінӧн веськӧдлысь Вера Киселёва. {Kodko @ Кӧрткерӧс дасьтысьӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} КӦРТКЕРӦС ДАСЬТЫСЬӦ Юрсиктын талунсянь нин босьтчисны дасьтысьны Вермӧм лун пасйиг кежлӧ. Кыдзи юӧртіс «Кӧрткерӧс» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Михаил Питашук, администрация бердын кольӧм лунъясӧ котыртлісны оргкомитет. Чукӧртчӧмаяс вынсьӧдісны гаж нуӧдан уджтас. Сы серти, гажлун асылӧ юрсиктын олысь войнаса участникъясӧс кыпыда вочааласны районса военкоматын. Сы бӧрын ветеранъяс мӧдӧдчасны «живӧй» каридор пыр митинг вылӧ. Колоннаын медводз кутас мунны «Универсал» трактор да нуны Победалысь дӧрапас, сы бӧрын — войнаса участникъяс да тылса ветеранъяс, мӧд юкӧн дзоридзьясӧн да уна рӧма шаръясӧн, «Ура» горзӧмӧн мичмӧдасны том йӧзлӧн котыр. Митинг дырйи «Шогсьысь мам» мемориал дорын кутас ӧзйыны «Куслытӧм би», видзны сійӧс кутасны почёт караулын школаса гырысь классын велӧдчысьяс. Та могысь найӧс пасьтӧдасны торъя формаӧ, мый лоӧ ньӧбӧма сиктса администрациялӧн тшӧт весьтӧ. Буретш тані жӧ, митинг нуӧданінын, лоӧ сувтӧдӧма палаткаяс. Гаж вылӧ быд воысьлӧн лоӧ позянлун чӧсмасьны чериа шыдӧн, пӧжасӧн, видлыны салдатскӧй рок, юны туруна тшай. Бӧрынджык «Союз» кинотеатр дорын мунас концерт. Юрсиктса олысьясӧс да воӧм гӧсьтъясӧс гажӧдасны гырысьяслӧн да челядьлӧн творческӧй котыръяс. Рытнас, 22 часын, сынӧдӧ бара на лэдзасны уна рӧма праздничнӧй салют, а помасяс Вермӧм лун пасйӧм восьса енэж улын йӧктӧмъясӧн. {Макарова Л. А., Попова С. М. @ Колана аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} КОЛАНА АДДЗЫСЬЛӦМ Рака тӧлысьӧ Шойнатыса школаысь 5-ӧд класса велӧдчысьяс, кадетъясӧн лоны дасьтысьысьяс, волісны юркарӧ тӧдмасьны би кусӧдчысьяскӧд да налӧн уджӧн. Медводз челядь волісны учебнӧй шӧринӧ, кӧні велӧдӧны би кусӧдчысьясӧс, тӧдмасисны сэтчӧс музейса экспонатъясӧн. Зэв бура экскурсиясӧ нуӧдіс шӧринса уджалысь Елена Петровна Лисицына. Сэсся челядьӧс нуӧдісны сэтчӧс пӧжарнӧй частьӧ. Томулов окотапырысь видзӧдісны став уджалан кӧлуйсӧ, техникасӧ, паськӧмсӧ. Ныв-зонлы окота быдторсӧ тӧдны да унатор юасисны. Пӧжарнӧй частьса уджалысь Андрей Васильевич Железов петкӧдліс ныв-зонлы быдсяма пӧжарнӧй машина, колана оборудование, тшын пиын лолалан аппаратъяс, маскаяс, противогазъяс да сідзи водзӧ. Но медся ёна челядьлы сьӧлӧм вылӧ воис выль пӧлӧс машина, коді уджалӧ компьютернӧй программа отсӧгӧн. Нӧшта чуймӧдіс техника, кодӧн вӧдитчӧны сӧмын уна этажа керкаяс кусӧдігӧн. Сідз-жӧ боеч тӧдчӧдіс, мый би кусӧдчысьяслӧн уджыс зэв сьӧкыд да колӧ лоны дасьӧн быдтор кежлӧ, быд лун тренируйтчыны да кутны асьтӧ дзоньвидзаӧн. Таысь кындзи колӧ кужны вӧдитчыны быд сикас техникаӧн да инструментӧн, лоны дасьӧн быд лун сетны отсӧг йӧзлы да удитны некымын здукӧн пасьтасьны. Татшӧм аддзысьлӧмъяс коланаӧсь, отсалӧны бӧрйыны олӧмын колана туйвизь. Ыджыд аттьӧ аддзысьлӧм котыртысьяслы! [Л. А. Макарова, классӧн веськӧдлысь. С. М. Попова, коми кыв да литература велӧдысь.] {Kodko @ Корӧны отсӧг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} КОРӦНЫ ОТСӦГ Неважӧн газетӧ воис письмӧ керӧсса том войтырсянь — найӧ пырӧны «Кодзувкотъяс» котырӧ. Тайӧ котырса ныв-зонъясӧс лыддьысьысьяс бура нин тӧдӧны. На йылысь газетын петлісны гижӧдъяс. Найӧ водзмӧстчысь томулов: и сиктса уджын, и чужан му туялӧмын, и гажӧдчӧмын. И ӧд котыр нимныс бура лӧсялӧ налы. Найӧ збыльысь, быттьӧ кодзувкотъяс, пыр мыйкӧ жуӧны-вӧчӧны... А тайӧ пӧрйӧ «Кодзувкотъяс» шыӧдчисны отсӧгла. Челядь лача кутӧны, мый найӧс кыласны да корӧмсӧ пӧртасны. Керӧсса ныв-зонкаяс гижӧны, ковмас кӧ пӧ насянь кутшӧмкӧ отсӧг — найӧ пыр дасьӧсь. «Кывлім, мый Нёбдін сиктын эм ас вылӧ уджалысь Николай Панюков, коді тӧлын вӧчӧма челядьлы исласянін, — пасйӧмаӧсь гижӧдын «Кодзувкотъяс» котырӧ пырысьяс. — Ачыс ваӧн киськалӧма, югыд би ӧзтӧма и выль во кежлӧ коз сувтӧдӧма. Татшӧм шань да кужысь киа дядьӧыс миян сиктӧ эськӧ колӧ жӧ — гожӧм кежлӧ, купайтчӧм воссьытӧдз. Миян эм Вад ты, кытчӧ сиктсаяс, весиг лаборӧмсаяс, волӧны купайтчыны. Ӧти-кӧ, сэні пурйыс векньыд, да и лэччанінас колӧ моски вӧчны. Мӧд-кӧ, гӧгӧр борщевик, став туйсӧ тупкӧма. Окота, медым гожӧм кежлӧ ставсӧ тайӧс лои вӧчӧма...». {Kodko @ Кувсис кольмӧдана чадысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} КУВСИС КОЛЬМӦДАНА ЧАДЫСЬ Кос му (апрель) 15 лунӧ, рытнас Керӧс сиктса ӧти ас олан керкаын ыпнитіс би, — юӧртӧ Комиын РФ-са МЧС-лӧн веськӧдланін. Пӧжар дырйи би тшыкӧдіс стрӧйбасӧ 15 кв. метр ыджда. Сідзжӧ, кусӧдчысьяс перйисны оланінысь 1956 воын чужлӧм нывбабаӧс. Сійӧ кувсьӧма кольмӧдана чадӧн отравитчӧмысь. Ӧзйӧмыс лоӧма ломтысян пачсянь. {Kodko @ Некодӧс оз ло вунӧдӧма @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} НЕКОДӦС ОЗ ЛО ВУНӦДӦМА Кӧрткерӧс сиктын талун кежлӧ ставнас лыддьыссьӧ матӧ 600 войнаса ветеран, войнаса челядь, тылса труженик. На пиысь 65-ыс — вермытӧмаӧсь. И кыдз висьталӧ юрсиктӧн юралысь Михаил Питашук, Вермӧм лун пасйигӧн оз ло вунӧдӧма некодӧс. Быдӧнлы лоӧ дасьтӧма козин. Вермытӧмаӧс чолӧмаласны да сёян-юанысь дасьтӧм наборъяс администрация ваяс гортӧдзыс. {Елена Ветошкина @ Олӧ Керӧсын коми ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} ОЛӦ КЕРӦСЫН КОМИ АНЬ Конкурс Ме чужи да быдми Керӧс сиктын, а ӧні ола юркарын, уджала 33-ӧд номера школаын велӧдысьӧн. Миян классын эм неыджыд «музей» пельӧс, кӧні чукӧртӧма важся эмбур. Унатор ме вайи аслам сиктысь. Краеведение урокъяс вылын ме тӧдмӧда роч челядьӧс коми йӧзлӧн олӧмкӧд. Неважӧн челядь урок вылын тӧдмасисны, кыдзи вурун кепысь да носки артмӧны. Медым артмис вурун, колӧ ыджыд шыран, нистысян да печкан. Тайӧ эмбурсӧ козьналіс миянлы коми ань, менам мам-батьлӧн соседка — М. А. Лобанова. Мария Афанасьевна чужлӧма Эжол сиктын 1930-ӧд воын ыджыд семьяын. Сылӧн мам-батьыслӧн вӧлӧма 4 ныв да 4 пи, Маша — медыджыдыс. Батьыс водз кувсьӧма. Мамныс ӧтнасӧн лэптӧма ставнысӧ кок вылӧ. Уна сьӧкыдлун тӧдлӧма да прӧйдитӧма Мария Афанасьевна. Ӧні колины сӧмын казьтылӧмъяс. Медся сьӧкыд кадыс, дерт, война кад. Ыджыд Иван вокыс пӧгибнитӧма 1942 воын. А Маша уна мукӧд сы кодьыскӧд уджаліс колхозын. Нёль класс и помаліс, кӧкъямыс арӧссянь ковмис колхозын уджавны. Сӧмын война помасьӧм бӧрын муніс велӧдчыны автослесарӧ Пезмӧгса ремесленнӧй училищеӧ. Сійӧс помалӧм бӧрын уджаліс Шойнатыын механиклы отсасьысьӧн. 50-ӧд воясӧ локтіс ас сиктас, первой колхозын, а сэсся совхозын уджаліс. 1969-ӧд восянь зілис поштальонӧн. Поштаысла Керӧсӧдзыс волывліс вӧлӧн — дас километр Эжолсяньыс колӧ мунны. Ставӧн пыдди пуктӧны тайӧ аньсӧ, сылы сетӧма Уджвывса ветеран ним. Машӧ пӧч зэв шань, авъя, пыр радпырысь паныдалӧ гӧсьтъясӧс. Олӧмыс абу кокньыд и ӧні, водз мунісны олӧмсьыс матыссаясыс, да вот пыр частӧджык висьӧмъясыс овнысӧ мешайтӧны. Олӧ ӧтнасӧн, но тшӧкыда волӧны гӧсьтитны внукъясыс да правнукъясыс. Мария Афанасьевна пыр кольӧ сэтшӧм жӧ бур да шань аньӧн, пызан вылас век эм уна чӧсмасянтор, а керкаыс пыр сӧстӧм — югыд. Сиам тіянлы, Мария Афанасьевна, медводз — дзоньвидзалун да матыссаясыдлысь мелілун. [Елена Ветошкина.] {Kodko @ Пырӧдчам акцияӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} ПЫРӦДЧАМ АКЦИЯӦ Кыдзи и кольӧм воясӧ, таво Кӧрткерӧс район бара на пырӧдчас «Мы наследники Великой Победы» акцияӧ. Та йылысь лои тӧдса «Победа» районса котыртан комитетлӧн бӧръя чукӧртчылӧм дырйи. Кыдзи висьталіс райсӧветса ветеранъяслӧн котырӧн юрнуӧдысь Николай Казаков, кольӧм воӧ татшӧм акция дырйи район пасьта лои чукӧртӧма 100 сюрс 367 шайт сьӧм. Ставсӧ лои индӧма ветеранъяслы да тылса труженикъяслы отсӧг сетӧм могысь. Сёрнитысь сідзжӧ висьталіс, мый юрсиктын тайӧ акцияӧ пырӧдчыліс пӧшти быд уджаланін ОВД, суд да прокуратура кындзи. Стӧчджыка акция йылысь лоӧ йӧзӧдӧма газетлӧн матысса петасын. {Екатерина Глумова @ Районса «зарни» томулов @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} РАЙОНСА «ЗАРНИ» ТОМУЛОВ Кольӧм четвергӧ Шойнатыса шӧр школаын райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко аддзысьліс енбиа, водзмӧстчысь велӧдчысьяскӧд. Пасъям, районса енбиа челядькӧд аддзысьлӧмъяс котыртӧны 1996-ӧд восянь, тулысын. И пырджык нуӧдлісны юрсиктын. Но тайӧ пӧрйӧ мероприятие муніс Шойнатыын. Шойнатыса шӧр школалӧн актӧвӧй жырйын велӧдчысьясӧс чолӧмалігӧн Василий Гончаренко сиис налы водзӧ вылӧ выль вермӧмъяс да бӧрйыны бур уджсикас. Аттьӧаліс бать-мамъясӧс челядьӧс бура быдтӧмысь-мывкыдсьӧдӧмысь, а велӧдысьясӧс — ыджыд уджысь да терпенньӧысь. Сійӧ пасйис ныв-зонкаясӧс почёт грамотаясӧн, сьӧма премияясӧн. Ставнас лои пасйӧма районысь 36 челядьӧс: «Нырччысь (Лидер) да велӧдан-туялан удж» (таво ӧтлаалісны), «Спортын вермӧмъяс» да «Культура юкӧнын вермӧмъяс» тшупӧдъясын. Челядьӧс кыпыда пасйӧм бӧрын муніс гажӧдчан юкӧн. Сійӧ воис сьӧлӧм вылӧ томуловлы да налӧн бать-мамлы. Аддзысьлӧм артмис интереснӧйӧн, ёртаӧн. Таын ыджыд пайыс мероприятие нуӧдысь Любовь Мишариналӧн. Аддзысьлӧм помын енбиа том войтырлы бурсиис Шойнаты школаса директор Ангелина Захаренко: — Велӧдчӧй уджсикасӧ да бӧр локтӧй сиктӧ. Ті — районлӧн аскиа луныс! Миян район вермас гӧрдитчыны асланым енбиа челядьӧн. Лача кутам, мый найӧ водзӧ кутасны сӧвмӧдны чужанінсӧ, районнымӧс. [Екатерина ГЛУМОВА. Снимокыс Елена ЗРАЙЧЕНКОЛӦН.] {Галина Петренко @ Ыджыд шыпассянь велӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-17.} ЫДЖЫД ШЫПАССЯНЬ ВЕЛӦДЫСЬ Пыдди пуктана йӧзыд сиктад, позьӧ шуны, уна эм. Но медым тӧдісны мортсӧ и сиктын, и районын — татшӧмыс, дерт, оз уна сюр. Буретш миян Керӧс сиктын олӧ шань да вежӧра велӧдысь, коді 50 во зілис-уджаліс сиктса школаын. Тайӧ — быдӧнлы тӧдса Агния Фёдоровна Ванеева. Агния Фёдоровна йылысь позьӧ дасьтыны нин, гашкӧ, небӧг, ӧд сы мында во сійӧ олӧма да аддзылӧма, сы мында во уджалӧма-велӧдӧма. 74 вонад Агния Фёдоровнаӧс позьӧ лыддьыны ловъя «энциклопедияӧн». Мыйла? Да сы вӧсна, мый Агния Фёдоровналӧн пыр дась вочакыв быдсяма юалӧм вылӧ, сылӧн, компьютерлӧн моз жӧ, юрас сирассьӧма нин став юӧрыс. Чужлӧма Агния Фёдоровна Из-Урал гӧра бокын, Свердловск обласьтса Верхняя Синичиха посёлокын 1937-ӧд вося моз тӧлысь 11-ӧд лунӧ. Сьӧлӧмсяньыс сійӧ казьтылӧ ичӧтдырся кадсӧ, кӧть шог-курыдыс веськалӧма жӧ челядьлы война кадӧ. Агния Фёдоровналӧн пыр на син водзас и мамыс, и батьыс, и чой-вокыс. Вӧлӧма сылӧн куим вок да кык чой. Сійӧ казьтылӧ, мый вокъяс вӧлӧмаӧсь зэв бурӧсь, пыр ворсӧдлӧмаӧсь ичӧт чоюкӧс. Нывка некор абу ветлывлӧма детсадйӧ подӧн, ки вылын новлӧдлӧмаӧсь вокъясыс. Вот нимкодьыд! А чойяс пиысь Агния вӧлӧма медыджыдӧн. Грымӧбтіс война. Ичӧт Агнюшалы сэки вӧлі 3 арӧс да 10 тӧлысь. Бара на син водзас Агния Фёдоровналӧн тайӧ шуштӧм серпасыс. Керка тыр чукӧртчисны йӧз, и мыйлакӧ ставныс лимзалісны-бӧрдісны. Нывкалы, дерт, эз вӧв гӧгӧрвоана тайӧ, сӧмын некымын во мысти сійӧ тӧдмалас, мый заводитчӧма война. А сійӧ шог луннас весиг узян местаыс эз тырмы йӧзлы, и ковмис водны джоджӧ. Колис вой. А асывнас Агниялӧн вокъяс мунісны ылӧ-ылӧ, фронт вылӧ. Кӧть и зэв гажтӧм вӧлі найӧс колльӧдігӧн, но ворсіс гудӧк, вокъяскӧд янсӧдчисны гудӧк шы улӧ. Нӧшта казьтылӧ, мый ыджыдджык вокыс бергӧдчылӧма на бӧр, пыралӧма керкаӧ да окыштӧма ыджыд пач водзсӧ. Шулісны, мый та бӧрын салдат бӧр воас гортӧ. Но кӧсйӧмъяс семьялӧн эз збыльмыны — вокныс усис война вылын. Куим вок пиысь гортӧ воис сӧмын ӧти. Батьсӧ Агниялысь тшӧтш босьтӧмаӧсь фронт вылӧ. Семьялы воӧма юӧр, мый батьыс вошӧма. Тадзи Родыгинъяслӧн семьяын колис сӧмын ӧти мужичӧй. Агния Фёдоровна казьтылӧ тайӧ кадсӧ син куньӧмӧн, син доръясыс весиг вазьылӧны. Война кадӧ зэв сьӧкыда олісны: эз тырмы сёян, тшӧкыда тшыгъялісны. Мамыс лунтыръясӧн уджаліс колхозын. Агния Фёдоровна пыр на шензьӧ, кыдзи мамыс ставсӧ удитлӧма вӧчны, ӧд гортас видзисны зэв уна скӧт: ыж, чипан, кролик, мӧс; вӧлі ыджыд град йӧр. Мамыслӧн весиг висьмылӧмаӧсь кокъясыс, абу вермӧма ветлӧдлыны. Ёна уна мытшӧд венісны война кадӧ! Быдлаӧ шыблаліс мортӧс судьбаыс. Ичӧт классъяс велӧдчис Киров обласьтса Родыги грездын — тайӧ мамыслӧн чужанін. Татчӧ локтісны Уралысь. Кор Агния велӧдчис 5-ӧд классын, отпускӧ воис вокыс. Сійӧ вӧлі век на салдаталӧ. Дыр эз мӧвпав, а босьтіс ичӧтджык чойсӧ Карелияӧ. Тані нывка велӧдчис 5-ӧд классянь 7-ӧдӧдз. 1953-ӧд воын Агния пырис комсомолӧ, а вокыс — партияӧ. Вокыс салдаталіс 10 во, сэсся демобилизуйтчис. Эз и казяв ныв, кыдзи судьбаыс бара на шыбитіс сійӧс чужанінас, Уралӧ. Тані нин помаліс 8–10-ӧд классъяс. Бать-мамыс шулісны Агниялы, мый сійӧ лоас йӧзӧс бурдӧдысьӧн либӧ велӧдысьӧн. Сідзи и лои. Ныв бӧрйис велӧдысьлысь туй. Но кытчӧ мунны, кыдзи пырны велӧдчыны? Мамлӧн удждоныс ичӧт, позянлуныс вӧлі пырны сэтшӧм велӧдчанінӧ, кӧні сетӧны стипендия да медводдза курссянь общежитие. Татшӧм местаыд сюри — тайӧ Сыктывкар. Сыктывкарын вӧлі вылыс тшупӧда велӧдчанін, кӧні тӧдӧмлунъяс сетісны донтӧг налы, кодъяслӧн батьясыс усьӧмаӧсь война вылын. Агния эз тӧд, кӧні тайӧ карыс да мый виччысьӧ сійӧс. Но сылӧн вӧлі ӧти мӧвп: велӧдчыны да лоны велӧдысьӧн. Тадзи Агния нывъёртыскӧд чукӧртісны чемоданъяс и воисны билет кассаӧ. Шензьӧданаӧн лои, кор билетсӧ корӧм бӧрын висьталісны, мый Сыктывкар нима станцияыд абу, кӧрт туйсӧ сэтчӧ абу на вӧчӧмаӧсь. Ковмис нывъяслы корсьны петан туй: воӧдчисны Княжпогостӧдз поездӧн, сэсся машинаӧн. Агния Фёдоровна казьтылӧ: «Отсаліс ӧти шопер, коді тюрӧдіс нывъясӧс Сыктывкарӧдз». Роч нывъяс медводдзаысь аддзисны вуджанін (переправа), аслыспӧлӧс сиктъяс да грездъяс. А Сыктывкар петкӧдчис ыджыд сиктӧн, сы вӧсна мый керкаяс вӧліны пуысь, туйяс вылын эз на вӧв асфальт. Шоперыд вайис нывъясӧс местаӧдз. Ӧнӧдз казьтылӧ Агния Фёдоровна бур шопертӧ. Велӧдчыны пырысьясыд сэки уна вӧлі. Коми пединститутӧ пырны эз вӧв кокни. Коліс сдайтны нёль экзамен. Ставыс эськӧ бур, эз кӧ ковмы сдайтны немеч кыв. Немеч кывтӧ нывка велӧдлӧма регыдъя кад, и тыр тӧдӧмлунъяс сылӧн абу вӧлӧмаӧсь. Мый вӧчны? Сылы ковмис босьтны небӧгъяс, кывкудъяс да лун и вой велӧдны немеч кыв. И велалӧма ӧд. Экзаменысь босьтӧма «нёль». Велӧдысь пыр пуктылӧма Агнияӧс примерӧн мукӧд велӧдчысьяслы. Тадзи лои пырӧма Коми пединститутлӧн химия-биология факультетӧ. Эз и тӧдлы ныв, кыдзи мусмис орчча факультетысь Александр нима зон. Тайӧ вӧлі нин коймӧд курсын. Тӧдмасьӧмныс артмӧма тадзи: общежитиеын колӧ ломтыны пачьяс, а пессӧ поткӧдлыны вермис сӧмын сиктысь петӧм морт — быть ковмис Агниялы дасьтыны пестӧ. Тані отсӧг вылӧ локтӧма том молодеч. Тӧдмасисны, чужис муслун. Рытъясын паныдасьлісны, гажӧдчисны. Александр Андреевич кужис ворсны баянӧн. Ок и сизьдылісны-йӧктылісны! 1961-ӧд вося кос му тӧлысь 30-ӧд лунӧ институтын ворсісны гажа кӧлысь, сідз шусяна «комсомольскӧй свадьба». Тайӧ жӧ вонас, институт помалӧм бӧрын, том гозъялы уси шуд локны Керӧс сиктӧ, кӧні и заводитісны «талявны» велӧдысьлысь туй. Агния Фёдоровна уджаліс химия да биология велӧдысьӧн. Медводдза вояс вӧліны сьӧкыдӧсь, ӧд том йӧз пырисны выль школаӧ, кӧні немтор эз вӧв, сӧмын восьсаӧсь вӧліны кыпыд да сӧстӧм велӧдчан жыръяс. Агния Фёдоровналы вичмис ыджыд да кывкутана удж: сетны наукаысь тӧдӧмлунъяс, велӧдны челядьӧс быдторйӧ, медым найӧ олӧмас гӧгӧрвоисны ассьыныс коланлунсӧ. А выль школаын партаяс, улӧсъяс да дӧска кындзи нинӧм эз вӧв. Лои мичмӧдны-гажӧдны классъяс, вӧчны урокъяс кежлӧ пособиеяс. Агния Фёдоровна эз усь сьӧлӧмнас, а став вынсьыс босьтчис уджӧ. Тадзи медводдзаяс лыдын лои дасьтӧма биология жыр. Дерт жӧ, дзоридз-быдмӧгъястӧг оз вермы лоны биология жыр. Велӧдчысьяскӧд ӧтлаын Агния Фёдоровна чукӧртіс быдмӧгъяс, и регыд класс ловзис. Буретш во помын лыдыс налӧн вӧлі кызьысь унджык. Сідзжӧ велӧдысьлӧн ышӧдӧм бӧрын школа дорӧ пуктісны медводдза пуяс. Тайӧ кыдз пуясыс ӧні на шувгӧны школа водзын, ыджыдӧсь, кузьӧсь, пашкырӧсь. Кымын велӧдчысь да велӧдысь малыштлісны налысь еджыд коксӧ. Позьӧ шуны, ӧткодь туй вуджисны тайӧ пуясыс и Агния Фёдоровна. Пуяслы матӧ 50 во, и велӧдысь уджаліс Керӧсса школаын 50 во. Уджыд тырмыліс быдлаын. Школа бердын лои вӧчӧма ыджыд йӧр. Быдтылісны картупель, морков, свеклӧ, ревень, дзоридзьяс. Пуктісны и кустъяс: сэтӧр, крыжовник, сирень да сідзи водзӧ. Тайӧ шензьӧдӧ миянӧс. «Сьӧкыд вӧлі уджавны школаын», — висьталӧ Агния Фёдоровна. — Челядьӧс велӧдім кык сменаӧн, уджалім 8 час асывсянь 8 час рытӧдз. Мудзлім ёна, а кытчӧ воштысян». Тадзи колисны медводдза вояс. Регыд Агния Фёдоровна дзикӧдз велаліс коми кыв дорӧ, кутіс гӧгӧрвоны кывъяслысь вежӧртассӧ, и, гашкӧ, ёнджыка матыстчис челядь дорӧ. Агния Фёдоровна пыр вӧлі посни войтыркӧд. Быд во котыртчыліс вӧр-ва радейтысьяслӧн кружок, быд во ныв-зон ветлісны слётъяс вылӧ. Сійӧ дасьтыліс вермысьясӧс биологияысь да химияысь, экологияысь. Тшӧкыда лэччылісны карӧ Том юннатъяслӧн станцияӧ, велӧдчылісны быдторйӧ: кыдзи быдтыны градвыв пуктасъяс, дӧзьӧритны дзоридзьяс. Быдторйыс вӧлі челядькӧд уджын Агния Фёдоровналӧн: и шогыс, и гажыс, но некор сійӧ эз ӧтдортлы челядьӧс, аддзис колана кывъяс. Локтӧмсяньыс челядь и бать-мам пыдди пуктісны велӧдысьӧс, ӧд Агния Фёдоровна сетіс зумыд тӧдӧмлунъяс, гӧгӧрвоис челядьӧс, ышӧдіс найӧс быд сикас уджӧн. Но кадыд, майбыр, кольӧ. 1963-ӧд вося тӧв шӧр тӧлысь 26-ӧд лунӧ Ванеевъяс семьяын чужис мича да муса нывка. Агния Фёдоровна казьтылӧ кага чужтӧмсӧ шоныд нюмӧн. Том батьӧс, дерт, эз лэдзны ичӧтик пузчужӧм кага дорӧ. Но Агния Фёдоровна аддзис петан туйсӧ — ыстіс гижӧдтор, кытчӧ пасйис 5 ныв ним. Александр Андреевичлы коли сӧмын бӧрйыны кажитчанасӧ — и тайӧ лоис Елена. Елена Александровна талялӧ бать-мамыслысь туйсӧ. Сійӧ лоис тшӧтш велӧдысьӧн. 1991-ӧд восянь сійӧ уджалӧ Шойнатыса школаын, велӧдӧ химия да биология предметъяс. Куим во мысти шудыд бара на уси том гозъялы — чужи Андрей пи. Оз вӧлӧм Андрейтӧ виччысьны. Сиктса аньяс да врачьяс шуӧмаӧсь, мый чужас пӧ бара ныв, но сорсисны. Ныв пыдди вӧльнӧй светсӧ аддзис зонка. Сулалӧ вӧлі гожӧм — 1966-ӧд вося лӧддза-номъя 9-ӧд лун. Андрей Александрович дыр эз мӧвпав — велӧдчис физкультура велӧдысьӧ, и 1987-ӧд восянь уджалӧ Керӧсса школаын. Сійӧ зэв бур тренер. Быдтіс чемпионъясӧс, кодъяс нималӧны республикаын да Россияын. Ванеевъяслӧн семья — тайӧ кӧленаысь кӧленаӧ вуджӧм династия. И менам чайтӧм серти, зэв ыджыд пай олӧм кутӧдас пуктіс Агния Фёдоровна — шань да вежавидзысь мам, коді аслас сӧветъясӧн, тӧждӧн, мелілунӧн ышӧдіс ныв-писӧ быдторйӧ и отсаліс воӧдчыны мортӧдз. Содта, мый Агния Фёдоровна ӧти пӧрйӧ уджавліс директорӧн да директорӧс вежысьӧн — тайӧ нӧшта на кывкутана удж. А кутшӧм нимкодьпырысь казьтылӧны сиктса йӧз праздникъяс йылысь, кор сцена вылын концерт нуӧдысьнас вӧлі Агния Фёдоровна. Дас кык во чӧж сійӧ нуӧдіс быд сикас концерт. Водзмӧстчыліс и бать-мамъяслӧн комитетын, и нывбабаяслӧн сӧветын, веськӧдліс ветеранъяслӧн котырӧн. Агния Фёдоровналӧн ордымыс вайӧдіс Керӧс сиктӧ, вужъясис пыдӧ и лои асӧн, дона чужанінӧн. Весиг мӧвп абу лэбзьыны кытчӧкӧ, ӧд шудыд ӧти местаын виччысьӧ. Тані быдӧн тӧдӧны сійӧс, и сійӧ тӧдӧ ставнысӧ. Кӧть и ыджыд нин арлыда Агния Фёдоровна, чуймылам, мудз оз тӧдлы. 50 во сиис асьсӧ школалы. Тайӧ зэв ыджыд подвиг. Челядь оз вунӧдны сылысь интереснӧй да велӧдана урокъяссӧ. Велӧдысь окотапырысь юксьӧ ставныскӧд аслас опытӧн, велӧдӧ томъясӧс. Гортас видзӧ скӧт. Оз вермы весьшӧрӧ овны Агния Фёдоровна и ӧні. Волывлӧ школаӧ сёрнитны, пырӧдчӧ школа да сиктса уджӧ. Гашкӧ, вӧр-ваыс сетӧ вын-эбӧссӧ?! Таво Агния Фёдоровналы тырӧ 75 арӧс. Став велӧдчысьяслӧн, велӧдысьяслӧн да бать-мам нимсянь аттьӧала Агния Фёдоровнаӧс сылӧн тӧдчана да колана уджысь, а сідзжӧ чолӧмала школалӧн 110 вося юбилейӧн! Ставлы, кодӧс велӧдіс Агния Фёдоровна, ныв-пилы, уджвывса ёртъяслы, сиктса йӧзлы, лоӧ пыр асӧн: мамӧн, колана велӧдысьӧн, ёртӧн... [Галина ПЕТРЕНКО, Керӧсса школаысь директор.] {Kodko @ Дасьтысьӧны пасйыны Вермӧм лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} ДАСЬТЫСЬӦНЫ ПАСЙЫНЫ ВЕРМӦМ ЛУН Вермӧм лун дасьтысьӧ пасйыны Нёбдін сикт. Неважӧн сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Валерий Савин нуӧдіс «Победа» оргкомитет. Чукӧртчысьяс шуисны, мый медводз колӧ пелькӧдны сикт. Та могысь быд уджаланін, а сідз жӧ став сиктса, петаласны субӧтник вылӧ. Сэк жӧ дзоньталасны-мавтасны усьӧм воинъяслы памятник. Гаж водзвылын школаын велӧдчысьяс ветласны сиктса кладбище вылӧ да пуктасны быд войнаса ветеранлӧн гу вылӧ дзоридзьяс. Ода-кора 5 лунӧ овмӧдчӧминса юралысь, социальнӧй отсӧг сетан специалист да ветеранъяс сӧветӧн юрнуӧдысь воласны вермытӧма тылса труженикъяс дорӧ гортӧдзныс, чолӧмаласны Вермӧм лунӧн да козьналасны козин. Ода-кора 8 лунӧ сиктса культура керкаын мунас концерт. А Вермӧм лунӧ сиктын нуӧдасны митинг, лунтыр ывлаын кутас юргыны патриотическӧй сьыланкыв, а сиктса администрация весьтӧ ӧшӧдасны Россиялысь да Комилысь дӧрапасъяс. Тӧд вылӧ: талун «Нёбдін» сикт овмӧдчӧминын войнаса участник эз нин коль; 7 — тылса труженик; 60 — «войнаса челядь». {Kodko @ Енбиа мортӧс нимӧдӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} ЕНБИА МОРТӦС НИМӦДӦМ Миян сиктын олӧ кужысь кияса, кыпыд сьӧлӧма да енбиа морт, кодлы апрель тӧлысьын тыри 60 арӧс. Тайӧ Геннадий Иванович Попов — кывбуръяс да сьыланкывъяс тэчысь, шылад лӧсьӧдысь. Кос му (апрель) 18 лунӧ Одыб сиктса библиотека котыртіс челядьлы Г. И. Поповкӧд аддзысьлӧм. Том войтыр радпырысь локтісны тайӧ мероприятие кежлӧ. Лыддисны сылысь кывбуръяс, сьылісны сьыланкывъяс Геннадий Ивановичлӧн мича гудӧк шы улӧ. Сэки жӧ Г. И. Попов тӧдмӧдіс выль небӧгӧн — «Видза олан, гажа лун» ( челядьлы гижӧдъяса «зарни кудйӧн»), кытчӧ пыртӧма кывбуръяс, ворсӧмъяс, нӧдкывъяс, кывпесанъяс. Сідзжӧ гижысь козьналіс ассьыс выль небӧгсӧ сиктса библиотекалы, кытчӧ ачыс тшӧкыда волывлӧ. Ми зэв радӧсь Геннадий Ивановичлӧн волӧмлы. Сійӧ пыр сэтшӧм кыпыд руа, вуджӧдӧ ассьыс ловбисӧ орччаяслы, пыр юксьӧ аслас мӧвпъясӧн и миянлы сетӧ бур сӧветъяс. Библиотекаса уджалысьяс да Зоя Григорьевна Жижева (ветеранъяслӧн сӧвет нимсянь) чолӧмалісны Г. И. Поповӧс тшупӧда пасӧн да сиисны енбиа мортлы крепыд дзоньвидзалун, кыпыд да бур олӧм, кузь нэм да бур шуд. Медбӧрын ставӧн сьылісны мыла гудӧк шы улӧ чужан сикт йылысь «Одыб — менам сьӧлӧм гаж» сьыланкыв, кодӧс сідзжӧ гижис Геннадий Попов. [Одыб сиктса библиотека.] {Kodko @ Колӧ пельшӧр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} КОЛӦ ПЕЛЬШӦР Кос му 10 лунсянь Нёбдінса бара на колины бурдӧдысьтӧг, сиктса пельшӧр петіс нӧбасян да кага чужтан отпускӧ. Сикт овмӧдчӧминса юралысь Валерий Савин висьталӧ: «Бӧръя некымын воӧн пельшӧр сиктын вежсьӧ нёльӧдысь нин. Таӧдз куим специалист вуджӧдчисны уджавны карса бурдӧдчанінъясӧ. Гашкӧ, районын олӧ татшӧм уджсикаса специалист да оз вермы аддзыны удж. Кора локны овны-уджавны Нёбдінӧ. Оланінӧн могмӧдам». {Kodko @ Коми кыв — Кӧрткерӧсын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} КОМИ КЫВ — КӦРТКЕРӦСЫН Неважӧн райадминистрацияын муніс «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмлӧн заседание. Кыдзи висьталӧ котырӧн веськӧдлысь Любовь Кирушева, чукӧртчылӧм дырйи бара на вӧлі кыпӧдӧма сёрни школаясын коми кыв велӧдӧм. Торйӧн нин, тавосянь нин сійӧс пӧ колӧ пыртны Кӧрткерӧсса школаын, кыдз основнӧй велӧдантор. Сідз жӧ, индісны локтан вояс кежлӧ районса конференция нуӧдан ин. Тайӧ воӧ сійӧ мунас Пӧдтыбокын, а 2013-О воын — Нёбдінын. {Никита Добриков @ Менам муса пӧрысь дед @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} МЕНАМ МУСА ПӦРЫСЬ ДЕД Ме ола Кӧрткерӧс районса Керес сиктын. Менам эм зэв пӧрысь дед. Сійӧс шуӧны Андрей Александрович Ветошкин. Дедӧ чужлӧма 1928 вося рака 2 лунӧ. Батьыс — Александр Иванович, мамыс — Екатерина Михайловна. Челядьдырся олӧмыс вӧлӧма зэв-зэв сьӧкыд. Ичӧтӧн, 8 арӧсӧн, кольӧма батьтӧг. Батьтӧг кольӧмаӧсь нӧшта на Нина чойыс, Митрей да Вась вокъясыс. Регыд кувсяс чойыс, а сэсся и Митрей вокыс... Мамыс пыр уджалӧма колхозын. Война заводитчан воӧ дедлы вӧлӧма 13 арӧс. Медым кокньӧдны мамсӧ, тшӧтш пырӧма уджавны колхозӧ. А дас квайт арӧссянь заводитӧмаӧсь велӧдны военнӧй делӧӧ. Тшыг да сьӧкыд олӧмысь кувсьӧ мамыс... И Андрей кольӧ Вась вокыскӧд кыкӧн. Дед гӧтрасьлӧма 18 арӧсӧн, а сэсся нёль во служитӧма армияын. Служба бӧрын бӧр локтӧма ас чужан сиктӧ, уджалӧма колхозын 1988-ӧд воӧдз. Быдтіс 6 ныв-пиянӧс. Талун сылӧн уна внук-правнук, на лыдын и ме. Ме тшӧкыда пыравлывла дед дорӧ: отсася, пес да ва пыртла. Ми сыкӧд быдтор йылысь сёрнитам. Сійӧ петкӧдлывлӧ медальяссӧ: «За доблестный и добросовестный труд» — СССР-са уджвывса ветеран; юбилейнӧяс — Айму вӧсна Ыджыд тышын Вермӧмлы 50, 60, 65 вояс. Ыджыд гажлунъяс водзын миян велӧдысь Валентина Вениаминовна Бармичева да ёртъясӧй лӧсьӧдлывлам дедлы чолӧмалан гаж: кывбуръяс, сьыланкывъяс, ичӧтик теш-торъяс. Кӧть дедлӧн керка жыръясыс абу ыджыдӧсь, ми ставӧн тӧрам. Весиг сыкӧд ставным снимайтчим. А колльӧдчигӧн козьнавлам сылы ас киясӧн вӧчӧмторъяс. Война помасьӧм йылысь дедӧ тӧдмалӧма сиктса олысьяссянь. Сійӧ висьталіс, мый ставныс радысла бӧрдісны, сьылісны, йӧктісны. Уджалысьяслы сетӧмаӧсь шойччан лунъяс. А челядь тайӧ лунӧ абу велӧдчӧмаӧсь. Ме кӧсъя, медым менам муса да радейтана дедӧй дыр на олас, мед уна висьталас важ олӧм йывсьыс. Сиа сылы став бурсӧ. [Никита ДОБРИКОВ, 4-ӧд классын велӧдчысь. Керес сикт.] {Станислав Коюшев @ Партияясын да ӧтмунӧмъясын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} ПАРТИЯЯСЫН ДА ӦТМУНӦМЪЯСЫН Субӧтаӧ, кос му 21 лунӧ, юрсиктын аддзысьлісны КПРФ партияӧ пырысьяс. Чукӧртчӧмаяс медводз пуктісны гӧрд гвоздикаяс райадминистрация дорын сулалысь В. И. Ленинлӧн памятник дорӧ. Сідз жӧ, собраниелӧн повестка серти коммунистъяс пыртісны вежсьӧмъяс районса выль котырӧ, ревизионнӧй комиссияӧ, бӧрйисны КПРФ-лӧн республикаса 57-ӧд конференция вылӧ делегатъясӧс, пуктісны могъяс водзӧ кежлӧ. Колӧ тӧдчӧдны, парторганизацияӧс водзын виччысьӧ уна общественно-политическӧй мероприятие. Тайӧ и Первомай, «Правда» газетлы 100 во тырӧм, 90 во пионерскӧй организация котыртчӧмсянь, а сідз жӧ — сикт овмӧдчӧминъясӧ депутатъясӧс да меставывса веськӧдлысьясӧс бӧрйысьӧмъяс. КПРФ-лӧн Кӧрткерӧсса райкомӧ медводдза секретарӧн индісны Галина Васильевна Ивашоваӧс. [Станислав КОЮШЕВ.] {Эдуард Пименов @ Пыр стройынӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-04-24.} ПЫР СТРОЙЫНӦСЬ Шойччан лунӧ Шойнатыса школаын районса 18 сикт-посёлокысь олӧмаяс чукӧртчылісны спортивнӧй фестиваль вылӧ. Сійӧс нуӧдӧны нёльӧдысь нин. Быд пӧрйӧ сиӧны сійӧс Ыджыд Вермӧмлы. Волейболысь, шашкиысь, дартсысь да пневматическӧй винтовкаӧн лыйсьӧмын вермасьны волісны 180 морт. Физзалын 8 команда ордйысисны волейболысь. Тирын лыйсисны пневматическӧй винтовкаысь. Приза местаясын мужичӧйяс пӧвстын Иван Михайлов (Кӧрткерӧс), Александр Попов (Шойнаты), Павел Козлов (Визябӧж), нывбабаяс пӧвстын — Раиса Макарова (Шойнаты), Ангелина Ливсон (Кӧрткерӧс), Эльвира Киселёва (Пезмӧг). Унаӧн видлісны винёвлун дротикъяс шыблалӧмын. Дартсысь медводдза местаясын: мужичӧйясысь — Иван Михайлов (Одыб), Владимир Зюзев (Пӧддельнӧй), Николай Трунов (Визябӧж), аньясысь — Анна Исакова (Вомын), Мария Киселёва (Пезмӧг), Галина Михайлова (Шойнаты). Шашкиӧн медбура ворсісны Александр Димов (Мордін), Анатолий Смилингис (Кӧрткерӧс), Сергей Киселёв (Пезмӧг). Медбур нывбаба-шашкистъяс — Людмила Королёва (Кӧрткерӧс), Надежда Макарова (Адзорӧм), Евстолия Савина (Нёбдін). Командаяс костын медводдза местаӧ петіс Кӧрткерӧс, мӧдӧд местаын — Шойнаты, коймӧд места шедӧдіс Вомынса команда. Спортивнӧй гаж нюжаліс рытӧдзыс. Мӧдысь ветеранъяс шуисны аддзысьлыны арнас. Сэки бара чукӧртчыласны туристъяслӧн фестиваль кежлӧ, мый тшӧтш котыртсьылӧ нёльӧдысь. [Эдуард ПИМЕНОВ. Снимокъяс авторлӧн.] {Нина Коюшева @ «Ӧніӧдз на вежӧрын тыш мунанінъяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-04.} «ӦНІӦДЗ НА ВЕЖӦРЫН ТЫШ МУНАНІНЪЯС» Ӧзынысь Алексей Александрович Михайлов пищальысь велаліс лыйсьыны кӧкъямыс арӧсын нин. А велӧдіс таӧ батьыс, коді кыйсьыны мунігӧн тшӧкыда босьтліс сійӧс аскӧдыс. Коми охотник кӧсйис, мед пиыс лоас бур кыйсьысьӧн. Но эз тай сӧмын звер-пӧтка ковмы лыйны олӧм чӧжӧн Ӧлексейлы, но и... Тайӧ вӧлі 1942-ӧд вося моз тӧлысь. Во да кык тӧлысь нин муніс война, уна вир нин киссис, уна олӧм орис, а пом пыр на эз тыдав. Сӧмын ӧтарӧ вермана йӧз мунісны фронт вылӧ. Босьтны киӧ ӧружие ковмис и Комиысь том зон — Алексей Михайловлы, коді буретш тайӧ кадӧ вӧлі олӧ Ухтаын да уджалӧ буритчысьӧн. Дас кӧкъямыс арӧса Алексей медводз веськаліс Архангельскӧ, кӧні куим тӧлысь велӧдчис учебкаын миномётчикӧ. А сэсся, и висьтавтӧг гӧгӧрвоана, мый виччысис водзын — мина-танкъясысь сырмысь му вылын вӧрӧгкӧд сьӧкыд тышъяс. Дерт, первойя кадсӧ, кыдзи висьталӧ ветеран, вӧлі страшнӧ. Но, кыдз шуласны, мортыд тай быдлаӧ велалӧ. Со и Алексей Александровичӧс фронт вылын гоз-мӧд тӧлысь мысти эз нин повзьӧдлы пулялӧн шутьлялӧм, мина-снарядлӧн грымгӧм. Сӧмын тай ёртъясӧс воштӧмкӧд некыдз эз миритчы сьӧлӧм. Война чӧж ӧтчыд чорыда кодь ранитчыліс и ачыс, Алексей Александрович. Вӧрӧглӧн пуля веськаліс пельпомас, но бурдӧдысьяслӧн мелі кияс вермисны дорйыны олӧмсӧ. Кык тӧлысь да джын салдат куйліс госпитальын, а сэсся бӧр воис фронт вылӧ. А. Михайловӧс фронтӧвӧй туй вайӧдіс дзик Германияӧдз, 1945-ӧд воын тані сійӧ вочааліс Победа. Но гортас салдат воис сӧмын 1947-ӧд воын. Му шар пасьта ветлӧм бӧрын вӧвлӧм салдат эз лэдзчысь олӧмысь. Пыр жӧ пырис уджавны колхозӧ да бура дыр зілис сэні. А сэсся куим во, пенсия вылӧ петтӧдз, вӧлі штатнӧй охотникӧн госпромхозын: кыйис ур, тулан, вурд, йӧра. Эз ӧтчыдысь вӧрын охотник паныдасьлы ошкӧд, но кыйны сідзи и эз мойви. Ӧні войнаса ветеран олӧ ӧтнас. Важӧнкодь, 1996-ӧд воын, эновтіс таладор олӧм гӧтырыс — Александра Ивановна. Бать-мам позйысь разӧдчисны и пиян, быдӧнлӧн налӧн ӧні асланыс семья олӧм. Но видлыны кыдзи олӧ батьыс да отсыштны вӧчны гортгӧгӧрса удж волӧны тшӧкыда и челядь, и моньяс, внук-внучкаяс. Ёна отсасьӧ ветеранлы и социальнӧй работник. Война помасьӧмсянь коли 67 во. Но Алексей Александровичлӧн вежӧрын ӧніӧдз на кутчысьӧ тыш мунанінъяс, сотчӧм кар-сиктъяс, фронтӧвӧй ёртъясӧс воштӧм. Оз, некор оз вун, кыдзи война чӧж муыс сырмис бомбаяслӧн взрывайтчӧмысь, танк-пушкаяслӧн йиркйӧдлӧмысь. Тшӧкыда ставыс тайӧ ӧні на уськӧдчылӧ вӧтӧ. Ода-кора 9 лунӧ, кыдзи и быд во, Одыбса культура керка дорын лоӧ митинг, сиктсаяс нӧшта ӧтчыд нимӧдасны войнаса ветеранъясӧс, тылса труженикъясӧс, казьтыштасны усьӧм воинъясӧс, обелиск дорӧ пуктасны дзоридзьяс. Дерт, зэв эськӧ окота волыны татчӧ да ӧтвылысь сиктсакӧд пасйыны Вермӧм лун и Алексей Александровичлы. Но он тай вермы венны висьӧмъястӧ. Коймӧд во нин ветеран Победа лун пасйӧ гортас. Со и таво бара на пасьталас медальяса пинжаксӧ да кутас виччысьны гӧсьтъясӧс. А шань морт дорад пыралысьыд пыр эм. [Нина КОЮШЕВА.] {Оксана Пинягина @ Гаж вылӧ йӧзыс локтӧ этша @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-04.} ГАЖ ВЫЛӦ ЙӦЗЫС ЛОКТӦ ЭТША Кос му 22 лунӧ бара на гажӧдісны Висерсаӧс юркарса Коми государственнӧй пединститут театрбердса студия «Семь плюс» котырӧ пырысьяс. Гажыс вӧлі сиӧма Ыджыд лун праздниклы. Том йӧз мичаа йӧктісны, сьылісны сьӧлӧмӧ йиджтысяна сьыланкывъяс, вӧлі мукӧд кыпыд петкӧдчӧм. Нӧшта на и ворсӧдісны посни войтырӧс чипан колькӧн, нуӧдісны викторина — коді медбура тӧдӧ Ыджыд лун йылысь. Сьыліс и отеч Александр. Сэсся козьналіс став челядьлы юмов кольк. Эз на важӧн — тӧв шӧр тӧлысьын — тайӧ жӧ котыр волы гажӧдны Рӧштвоса ворсӧмъясӧн. Зэв нимкодь, мый найӧ кад лыддьысьтӧг да дон босьттӧг ветлӧдлӧны вӧчны йӧзлы буртор, козьналӧны радлун. Но висерсаяс оз ёна поддерживайтны асланыс волӧмнас. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Елизавета Макарова @ Европаӧс вӧтӧдам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-04.} ЕВРОПАӦС ВӦТӦДАМ Нёбдін сикт регыд суӧдас Европаӧс... велосипедӧн ризъялысьясӧн. Тӧдмалі, мый 2010 воӧ «Тройка» вузасянін (кӧзяиныс НА. Панюков) вузаліс 29, 2011 воӧ — 31, тавося нёль тӧлысьӧн — 15 велосипед: гырысьяслы, аньяслы, челядьлы. Кадыс сэтшӧм, олӧмыс сэтшӧм, мый тапикасьӧмӧн, рашикасьӧмӧн, лёликасьӧмӧн он ёна эшты быд коланаинӧ волыны. Унаӧн нин кык гӧгыля «чибӧӧн» лэбалӧны. Шыӧдча сиктса администрация, культураын уджалысьяс, школаын физкультура велӧдысь, пыдди пуктана Владимир Модестович Ларуков дорӧ, медым котыртасны велосипедӧн венласьӧм. Збыль ӧд, веж петӧ, кызвын сиктъясын мыйыськӧ да мыйыськӧ спортивнӧй гажъяс нуӧдӧны, сӧмын миян чӧв-лӧнь. Позьӧ весиг детсадса челядьӧс татшӧм панасас ӧтувтны, майбыр, туйыс тырмӧ. Сӧмын козинъяссӧ вермысьяслы лӧсьӧдны тӧдчанаӧс, куш кабала вылад сӧмын ветеранъяс вашнитам, велалӧмаӧсь нин важ олӧмас да. Висер вожын лыжиӧн котралӧм кузя шӧрин, а Нёбдінын велоспорт кузя ӧзъяс! [Елизавета Макарова.] {Оксана Гудырева @ Льӧм садйын позйысьӧм шуд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-04.} ЛЬӦМ САДЙЫН ПОЗЙЫСЬӦМ ШУД Со и бара на воис гажа тулыс... Пуяс вылын пӧльтчисны гаръяс, регыд топыд эшкын улысь мыччысясны виж коръяс, дзоридзаласны югыд еджыд рӧмӧн льӧм, пелысь, сирень. Сэк ывлаыс тырас чӧскыд, юртӧ кольмӧдысь кӧрӧн. Морӧс тыр апыштан сійӧс да дыр сулалан, помтӧг лолалан коддзӧдысь сынӧдӧн. Быд тулыс льӧм дзоридзалӧмӧн нимкодясьӧ Нёбдін сиктын олысь ань Софья Евтифьевна Макарова. Еджыд розъяса льӧм вылӧ видзӧдігӧн сійӧ мӧвпъяснас волӧ ылі чужанінас, кӧні коли том кадыс, кӧні гӧрддзасис, быттьӧ льӧм тусь, медводдза радейтчӧм да чужисны кык челядьыс. Да, ылӧ тай кольӧма томдыр, уна ва визувтӧма, уна во олӧма, вуджӧма сьӧкыдсӧ, мудзсӧ и тшыглунсӧ. Кӧкъямысдас сайӧ воӧн лои панялӧма и курыдсӧ, и юмовсӧ. Ӧтгудравны кӧ — артмӧ курыд-юмов олӧм. Софья Евтифьевна чужлӧма Горький (ӧні Улыс Новгород) кар дорысь неылын, Яблонное грездын. Семьяныс вӧлӧма ыджыд: 11 челядь. Софья абу дзик бӧръя кага, сы бӧрын чужӧмаӧсь нӧшта на куимӧн. Нывка помалӧма сӧмын нёль класс: велалӧма лыддьысьны да артасьны. Войдӧр шулӧмаӧсь, тайӧ пӧ медшӧр тӧдӧмлунъяс да унаыс оз и ков. Сідз, водзӧ велӧдчӧм пыдди уджалӧма колхоз муяс вылын. Удж вӧлі помтӧм, шойччыны некор. Му вылын пӧсь кисьтӧм бӧрын колі и гортын зільны. Мамыс печкыліс, а челядь — кысисны. Лунъяс мунісны ас чӧредӧн, бара на воис тулыс... Тайӧ, 1941 вося, да нӧшта сы бӧрся нёль тулысыс некор оз вунны, оз вушйыны вежӧрысь. Виччысьтӧм вӧрӧгъяс, быттьӧ варышъяс уськӧдчисны миян му вылӧ. Олӧмлӧн югыдыс пемдіс. Сынӧдын ӧвтӧ сотчӧм, порок кӧр, бӧрдӧны верстьӧ и челядь, ойзӧ муыс и мортыс. Софья Евтифьевна казьтылӧ: — Миянлысь грезднымӧс фашистъяс эз бомбитлыны, а Горькийлы — ёна и сюраліс. Самолётъяс лэбалісны дзик керка вевтъяс весьтті. Страшнӧ, полам... Чойяс окопъяс кодйылісны... Медым отсавны миян салдатъяслы, фронтӧ ыстылім косьтӧм градвыв пуктасъяс: лук, морков, картупель да сідзи водзӧ. Карын олысьяс ёна и тшыгъявлісны. Ми вӧлі ваям базар вылӧ картупель вузавны. А карсаясыд картупельысь мынтысьлісны сунисӧн. Та кындзи налӧн нинӧм эз вӧв. Сідзжӧ ань висьталіс, мый аддзылӧма фашистъясӧс — пленӧ босьтӧмаӧс. Помасис дыр кыссяна, вир кисьтана война. Пуксис мирнӧй олӧм. Софьялӧн вокыс корис сійӧс кага видзны. И муніс том ныв Архангельск обласьтӧ. Кагаӧс видзӧм бӧрын сійӧ пырӧ уджавны Харитоново посёлокса вӧрпромовмӧсӧ, пес заптанінӧ. Сэки жӧ посёлокӧ тьӧт дорас локтас отпускавны Севастопольын служитысь коми зон Александр Макаров. Ӧтчыд аддзысьлӧмӧн ныв да зон костын ыпнитіс муслунлӧн куслытӧм би. А кор Макаровлӧн помасис служба, сійӧ пыр жӧ локтіс сьӧлӧм косьтысьла, сэтчӧ, кӧні медводдзаысь аддзысисны. Но тайӧ пӧрйӧ Софья вӧлі чужанінас. Кыкысь нылӧс корны эз ковмы: бара петіс туйӧ, ӧні нин мусук дорӧ. Регыд найӧ йитісны олӧмъясныссӧ ӧти котырӧ. Тані налӧн и чужасны медводдза пи да ныв. Муртса на гозъя велалыштісны семья олӧмӧ — воис Комиысь юӧр: энька корӧ писӧ гортас. Нёбдінӧ, Александр Изосимовичлӧн чужанінӧ, воасны 1961-ӧд воӧ. Макаровъяс кыпӧдасны керка, тані налӧн чужас нӧшта на кык челядь. Быдӧнкӧд ладмысь роч нывбаба ӧдйӧ аддзис нывъёртъясӧс. Сійӧс некоді эз ӧтдорт, кӧть и ылысь воӧм морт. Сиктса йӧз бура вочаалісны роч нывбабаӧс. Софья Евтифьевна пырис уджавны видз-му овмӧсӧ: гожӧмын — турун пуктіс, тӧлын — ваяліс гидӧ. Пенсия вылӧ петіс 55 арӧсӧн. Гозъя асланыс овмӧсын пыр видзисны пемӧсъясӧс. Ас вӧлӧганад кокниджык семьялы. Та дорӧ содтӧд на чери да вотӧс пызан вылысь эз бырлы. Асьныс зільӧсь и челядьныс на кодьӧсь быдмисны. Бать-мам налӧн медбур пример. Сӧмын ӧтитор майшӧдлӧ уджвывса да тылын уджавлӧм ветеранӧс, мый водз колис сійӧс верӧсыс — 64 арӧсӧн кувсис. Ӧні олӧм гажыс челядьыс да 16 внук-правнукыс. Да и ачыс оз сетчы пӧрысьлунлы. Кӧть и вуджис 80 арӧс, а петавлӧ на вӧрӧ, нывъёртъясыскӧд чукӧртчылігӧн сьылӧны-йӧктӧны. Да и быд кык во мысти ветлӧ челядьыскӧд чужанінас. Сэні пӧ ставыс вежсьӧма: вӧлӧма ю — лоӧма шор, тшак вотанінас кыпӧдӧмаӧсь дачаяс... Но сэні дыр оз ов, бӧр кыскӧ аслас позйӧ — тадзи шуӧ Нёбдін йылысь Софья Евтифьевна. Во-мӧд сайын ме аддзысьлі нин тайӧ нывбабаыскӧд — «Гудӧк, ворс, частушка, юргы!» гудӧкасьысьяслӧн районса фестиваль дырйи. Мича сарапана олӧма ань петіс сэки культура керка посйӧд вылӧ да гудӧк улӧ сьыліс гажа частушкаяс. Ӧні гудӧксӧ оз нин босьтлы киас, сӧмын кывзӧ, кыдзи мукӧд ворсӧны. А гудӧкасьны велавлӧма томдырйиыс на. — Зятьлӧн сундукысь вӧлі кыпӧда гудӧк да дзивӧдча-нязга, — сералігтыр висьталӧ Софья Евтифьевна. — Либӧ керка дорын нывъяс чукӧртчасны да петала гудӧкӧн ворсны. Тадзи и ворсі-гажӧді. Софья Евтифьевна дорӧ волігӧн гортас вӧлі Надя нылыс, коді ӧні олӧ Шойнатыын. Сійӧ сьӧлӧмсяньыс висьталіс, мый найӧ, челядь, зэв ёна радейтӧны мамсӧ. «Мамным зэв шань, — шуӧ Надежда, — пыр миян вӧсна тӧждысьӧ, сетӧ колана сӧвет. Оз усь сьӧлӧмнас, пӧрысьлунлы оз сетчы. Мед жӧ дыр на олас, медшӧрыс — мед дзоньвидзалуныс крепыд лоас. А ми пыр орччӧнӧсь, отсалам дона мортлы». Тулыс... Гӧгӧр ставыс ловзьӧ, сӧвмӧ, быдмӧ. Вежсьӧ волӧн кад. Вуджӧма олӧмлысь нӧшта ӧти тшупӧд. Мед жӧ сійӧ ваяс сӧмын бурсӧ да югыдсӧ, содтас вын-эбӧс да водзӧ на нюжалас шуда олӧм. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс авторлӧн.] {Василий Попов @ Повтӧм салдатӧс аттьӧаліс Сталин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-04.} ПОВТӦМ САЛДАТӦС АТТЬӦАЛІС СТАЛИН Коми йӧз, на лыдын и Кӧрткерӧс районын олысьяс, пуктісны ассьыс пай фашистскӧй Германияӧс Великӧй Отечественнӧй война воясӧ пасьвартӧмӧ. Ӧтчыд аддзысигӧн Коми мулысь история туялысь Надежда Алексеевна Митюшева сетіс меным кабала, кытчӧ вӧлі пасйӧма, мый йӧзӧдліс «Вӧр лэдзысь» газет 1942 воӧ. Синмӧ пыр жӧ шыбитчис Пезмӧгын олысь Евдокия Васильевна Турьева йылысь «Сизим боецлӧн мам» нима гижӧд. Пыр жӧ котӧрті республикаса библиотекаӧ, кори казьтыштӧм гижӧда газетсӧ. Лыдди гижӧдсӧ. Дерт, гижӧмаӧсь сэкся кадлы лӧсялана кывъясӧн, но менӧ медся ёна чуймӧдіс, мый Турьев гозъялӧн чужлӧмаӧсь сӧмын 8 пи и — ни ӧти ныв. Шуны Григорийӧс «рака батьӧн» некыдз оз вӧлі позь (гӧгӧрвоӧда: батьӧс, кодлӧн вӧлі чужӧны сӧмын нывъяс, коми уна сиктын вӧлі нимтӧны-шуӧны «рака батьӧн» — В. П.). И кӧть гижӧдас висьтавсьӧ, мый медічӧт, Пётр пиыс, быттьӧ вӧлӧма сэки гортас, збыльвылас — армияын служитӧма, сӧмын абу фронт вылын. Артмӧ, мый военнӧй паськӧмаӧсь вӧліны Григорий да Евдокия Турьевъяслӧн кӧкъямыснан (!) пиыс. Та дырйи Алексей пиыс Гӧрд Армияын служитӧма кык во нин да помалӧма военно-политическӧй училище, а Петя ичӧтджык вокыслы письмӧын гижас: «Дона Петя вок! Ло настоящӧй комсомолечӧн: лӧсьӧдчы любӧй минутӧ сувтны радейтана рӧдина дорйӧм вылӧ. Ӧні тэныд асьтӧ колӧ ёнмӧдны физическӧя, медым лоны выносливӧйӧн да кӧрт кодь дзоньвидзаӧн...». «... Дмитрий мӧд воксӧ сідзжӧ воспитайтіс ленинскӧй комсомол. Война вылӧ мунтӧдз уджалӧма Льӧм ю вӧр участокын, вӧлі стахановецӧн. Сійӧ участвуйтіс бойясын Хасан ты дорын. Ӧні аслас орудиенас паззьӧ немецко-фашистскӧй ордаясӧс. Антоний сідзжӧ дорйӧ сӧветскӧй страналысь честь да свобода. Егор героическӧя тышкасьӧ Ленинград дорын. Иван, Степан да Василий сідзжӧ дорйӧны ассьыныс рӧдина». Нӧшта ӧтчыд тӧдчӧда, мый вылынджык вайӧдӧм гижӧдсӧ босьті «Вӧр лэдзысь» газетысь (1942 вося февраль 28 лун). Военнӧй билетын гижӧдъяс серти, 18 арӧс тырттӧм на коми зон, Пезмӧг сиктын чужлӧм Пётр Турьевӧс (снимокын) Кӧрткерӧсса райвоенкоматсянь 1941 вося сентябрь 1 лунӧ мӧдӧдӧны Пуховичскӧй пехотнӧй училищеӧ да декабрӧдз лоӧ курсантӧн. 1942 во заводитчытӧдз да ноябрӧдз — 257 стрелковӧй бригадаса автоматчик, а сэсся, 1943 вося мартӧдз — 51-ӧд торъя стрелковӧй бригадаса стрелок. Военнӧй жӧ билетас пасйӧма, мый П. Г. Турьев «участвуйтӧма Великӧй Отечественнӧй войнаса бойясын, боевӧй походъясын 1942 вося октябрь 10 лунсянь 1943 вося февраль 24 лунӧдз, кыдзи 51-ӧд лыжно-стрелковӧй бригадаса стрелок». Видзӧда тайӧ гижӧдъяссӧ и быттьӧ ачым аслам синъяслы ог эскы: кыдзи сідзкӧ колӧ гӧгӧрвоны Верховнӧй Главнокомандующӧй, Сӧветскӧй Союзса Маршал И. В. Сталинлысь 10 приказсӧ (та мында кольӧма кабала чукӧрын, а менам чайтӧм серти приказыс вӧлӧма ёна унджык — В. П.). 1944 вося июль 28 лунсянь 1945 вося март 7 лунӧдз, кӧні «гвардии ефрейтор Пётр Григорьевич Турьевлы» сійӧ висьталӧ повтӧг воюйтӧмысь аттьӧ? Эм куим снимок: 1945 вося февраль 2 лунся, снимок мышкас гижӧма: «6. 2. 1945 год. В немецком городе Дойч-Уш». Сійӧ жӧ лунся мӧд снимок мышкын пасйӧма: «На границе Польши с Германией в городе Дойч-Уш», а водзас — «Вот она, проклятая Германия!» гижӧда плакат. Сэні ранитчӧм киа Пётр Турьев. Эм и март 15-ӧд лунся снимок. Сэні пасйӧма: «В Германии. В 10 км от Штеттина». Турьевлӧн военнӧй билетын пасйӧмаӧсь — «1943 вося февраль 24 лунӧ шуйга киас кокниа ранитчӧма». Пётр Григорьевичлӧн Вася пиыс (сійӧс ме велӧдлі на Кӧрткерӧсса шӧр школаын, 9–10 классъясын — В. П.), коді ӧні уджалӧ Кӧрткерӧсса РЭС-ын диспетчерӧн, неважӧн висьталіс меным: «Война дырйи батьӧй ранитчылӧма куимысь, та дырйи, бӧръя кыкысьсӧ — буретш чужан луннас. Та вӧсна 1944 вося ноябрь 18 лун водзвылын матыстчас аслас командир дорӧ да шыӧдчас: «Командир ёрт! Аски кежлӧ мездӧй менӧ служба нуӧмысь! Он кӧ мездӧй — вермас мекӧд лоны лёктор». Командир сюся видзӧдлас аслас повтӧм боец вылӧ и... мездас». Некӧн абу пасйӧма, но П. Г. Турьев пуктӧма ассьыс пай Берлин босьтӧмӧ. Война помасьӧм бӧрын Турьевлӧн военнӧй служба оз помась: Свердловскӧй обласьт-са Ирбит карын артиллерийскӧй училище помалӧм бӧрын (военнӧй билетас — Смоленскӧй артучилище — В. П.) лоӧ 85 мм калибра орудиеса командирӧн, и сӧмын 1947 вося апрельын сійӧс демобилизуйтасны. Война кадся медыджыд наградаыс — «За отвагу» медаль. Тайӧ медальнас салдатъяс ёна гӧрдитчисны. Морӧссӧ фронтовиклысь мичмӧдісны I степеня «Отечественнӧй война» орден да уна медаль. Воис кад мунны уджавны. Вӧвлӧм фронтовикӧс индӧны Усть-Лӧкчимса кылӧдчан рейдӧ сменнӧй диспетчерӧн, а недыр мысти пуктӧны кылӧдчан уджъяс кузя мастерӧн. 1950 воын Пётр Григорьевичӧс мӧдӧдлісны эськӧ технорукъяслӧн кык вося курсъяс вылӧ, но йӧзыс эз чукӧрмы да курсъяс эз и восьтыны. П. Г. Турьев бӧр локтіс посёлокӧ и бара лои кылӧдчан уджъяс кузя мастерӧн. Мӧдӧд категорияа мастер, первой категорияа... 1954 воын Пётр Григорьевич аддзӧ ассьыс сьӧлӧм косьтысьсӧ — Пезмӧг сиктын жӧ чужлӧм Анна Васильевна Киселёваӧс. «Рака батьӧн» Пётр Григорьевичӧс оз жӧ позь шуны — гозъялӧн чужисны сӧмын пиян — быдса квайт. Мирнӧй уджын вӧвлӧм фронтовик петкӧдліс асьсӧ сӧмын бур боксянь: трудӧвӧй книжкалӧн «поощрениеяс да награждениеяс» юкӧнын пасйӧмаӧсь Почёт грамотаяссӧ, сьӧма премияяссӧ да аттьӧалана гижӧдъяссӧ, «Ветеран труда» медальсӧ. Пётр Григорьевич Турьевлысь ним-овсӧ 1971 вося ноябрьын на пасйисны Кӧрткерӧсса сплавконторалӧн Почёт Книгаӧ. Наградитлісны «Гӧрд Знамя» орденӧн. Вӧлі и татшӧмтор: видзӧдала «Правда» да мукӧд газет-журнал и друг аддза — «Ленин» орденӧн наградитӧмаӧсь Кӧрткерӧсса сплавконтораысь кылӧдчан уджъяс кузя мастер Пётр Григорьевич Турьевӧс. Но и мый? — шуас лыддьысьысь. А делӧыс сыын, мый Кӧрткерӧсса шӧр школаын велӧдчис сэки Вася Турьев, Пётр Григорьевичлӧн медыджыд пиыс. Пыри история урок вылӧ да шуа: «Зонъяс да нывъяс! Видзӧдлӧй Вася Турьев вылӧ — сійӧ — странаса медся ыджыд наградаа кавалерлӧн, Усть-Лӧкчимысь Пётр Григорьевич Турьевлӧн пи!». Челядь ёна чуймисны, а медся ёна — Вася Турьев. Сійӧ эськӧ вӧлӧм тӧдӧ нин батьсӧ орденнас наградитӧм йылысь, но абу весиг кужлӧма думыштны, мый та йылысь тӧдӧ и сылӧн велӧдысьыс. Колян нэмся 50–70-ӧд воясӧ школаяс зілисны кутны топыд йитӧдъяс олӧмкӧд, «производствокӧд». Та вӧсна корси кад, ветлі Усть-Лӧкчимӧ да аслам фотоаппаратӧн снимайті сійӧс гортас, медым снимоксӧ ӧшӧдны общешкольнӧй стендӧ. А кутшӧмӧн вӧлі Пётр Григорьевич гортас? Висьталӧ сылӧн медыджыд пиыс — Василий Петрович: «Дерт, ю да ты бокын быдмысь да олысь эз овлы чери кыйтӧг: шатиннад эськӧ вуграсьліс, но тывъяснад эз ноксьыв, а вот звер-пӧткатӧ кыйны радейтліс. Да ӧд тайӧ вӧлі содтӧд сёян ыджыд семьялы. А кор казяліс, мый куті кӧдзавны вӧрӧ ветлӧмысь, кутіс босьтны менӧ аскӧдыс вӧравны да и ӧтнамӧс пельпом сайын пищальӧн мӧдӧдны вӧрӧ. Кыдз помнита, миян пыр вӧліны пӧрысьджык да томджык кык лайка пон». Пётр Григорьевич кувсис 1991 воын... Челядьыс оз вунӧдны сы йылысь: казьтылӧны, юр вежӧрын кутӧны, видзӧны сылысь документъяс, снимокъяс. Сійӧ налы вӧлі и пыр лоӧ бур примерӧн. [Василий ПОПОВ.] {Нина Макарова @ Пыр кольӧны ловъяяс лыдын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-04.} ПЫР КОЛЬӦНЫ ЛОВЪЯЯС ЛЫДЫН Бара на кутам пасйыны Ыджыд Вермӧм лун, 6 7-ысь нин. Тайӧ лунӧ жӧ тшӧтш, кыдзи и ставӧн, казьтыла бур кывъясӧн ассьым тӧдса да ас фронтӧвикъясӧс, кодъяс войналӧн би пыр мунісны да бӧр воисны гортас. А сэсся ӧд тайӧ жӧ лунӧ нӧшта и Степан лун да менам бать, Шойнатыысь Пиля Васька Иван Оле Вась Ширяевлӧн чужан лун. Ловъя кӧ вӧлі сё арӧс эськӧ тырис. Воюйтлӧма бать Белорусскӧй фронт вылын, унаысь ранитчылӧма, но гортӧ воӧма ловйӧн 1945-ӧд воӧ, сьӧд пемыд арнас нин. Война бӧрын оліс 16 во сӧмын, 1962-ӧд вося ноябрь 7 лунӧ кувсис чорыда висьӧмысь. Фронт дырйи пуля веськалӧма желудокас. Сы бӧрын чорыда нёрпаліс язваӧн, а сэсся кӧвъясис желудокас рак. Ми колим мамкӧд нёль челядь. Кык ичӧт воклы вӧлі 10 да 12 арӧс на сӧмын. Война йылысь бать эз ёна радейт висьтасьны. Заводитас жӧ эськӧ вӧлі, да пырысьтӧм-пыр и кутас тюргыны синва чужӧм кузяыс да морӧс вывтіыс. «Мыйта жӧ мужик мортлы вӧлі колӧ аддзывны быдсяма страсьтсӧ, медым та выйӧдз воны?» — тшӧкыда мӧвпыштчывла ӧні ме. Неважӧн сюри ки улӧ батьлӧн салдатскӧй письмӧяс. Унджыкыс Вӧлӧгдасянь волӧма, учебкаын на кор велӧдчылӧма. Гижӧма карандашӧн да уна тор нин абу гӧгӧрвоана, вушъялӧма шыпасъясыс да. Письмӧсӧ гижӧма гӧтырыслы да нылыслы, кодлы ар джын на сӧмын вӧлӧма. Гижӧд помас казьтылӧ ассьыс землякъясӧс: Йигӧ Яковӧс, Демид Ӧльӧксан Васьӧс, Щановӧс, Яким Иван Пиляӧс, Иван Савинӧс (ставныс Шойнатыса). Казьтыштӧма и Комский Филиппӧс (Сюзяыбысь) да Семӧ Епимӧс. Пасйӧма Яков Мишӧс (Шойнатыысь), мый вайисны пӧ ранитчӧмӧн. Ӧніӧдз на сохранитчисны и кутшӧмсюрӧ справкаяс. Наысь ме тӧдмалі, мый бать вӧлӧма курсантӧн 122-са торъя артиллерийскӧй дивизияын, кӧні командиравлӧма Хан. Бӧрдӧм сорӧн лыддяла эвакогоспитальысь справкаяс. Лыддя да страсть босьтӧ, кыдз татшӧм ранитчӧмъяс бӧрын (сюрса лы пырыс пуля мунӧма, шуйга гӧленяс осколок веськавлӧма да уна мукӧд) бать вермӧма овны да уджавны. А нӧшта на ӧд ас овмӧс вӧлі: мӧс, кук, порсь, чипанъясӧс да 100 кымын кролик видзлім. Став гортса уджсӧ бать да ми, челядь, и бергӧдім. Помнита, видзтӧ вӧлі оз сетны да турун пуктылім сёрдысь. Шпанаяс моз гусьӧн ваялам войнас мыш вылын турун нӧбъяс, бӧрсянь куртам, мед туй оз коль. Бать вӧлі вӧчалас ставлы дзӧля нӧбъяс, отсыштас на нӧбтӧ мыш вылад лэптыны. Война дырйи бать вӧлӧма артиллерияын. Пушкаяссӧ вӧлӧм кыскалӧны вӧвъясӧн. Ми, челядь, зэв сюся вӧлі кывзам, кыдзи сійӧ висьтавліс вӧвъяс йывсьыд. Первойсӧ пӧ вайлісны кузь кока вӧвъясӧс, рысистӧйясӧс. Найӧс пӧ немечыд ӧдйӧ вияліс да вайӧмаӧсь сэсся тяжеловозъясӧс, Першерон сяма. Но и найӧ абу дыр олӧмаӧсь, тшыгла кулӧмаӧсь. Медбӧрын вайӧмаӧсь Сибирысь ичӧтик, кузь гӧна вӧвъясӧс. Пушкатӧ пӧ кыскӧны-нюшкӧны — будь здоров. Победа лун да ассьыс чужан лун бать вочаалӧма Чехословакияса ӧти госпитальын. Фронт вылӧ ветліс и батьлӧн вок Прокопий Алексеевич Ширяев. Войнаӧдзыс вӧлӧм служитӧ армияын да сэсянь и ыстасны тышъяс вылӧ. Бӧрсӧ Комиӧ воас сӧмын сизим во мысти, овмӧдчас Щельяюрӧ да бура дыр уджалас радистӧн. Помнита вӧлі письмӧтӧ гижас да бӧръя кывъяснас вӧліны: «Остаемся в числе живых. Проня». Воюйтліс и менам чож — Василий Рудольфович Спартак. Ловйӧн жӧ локтіс, но сьӧкыда ранитчӧмаӧн. Веськавлӧма пленӧ да нэмсӧ оліс мыжа морт моз, кӧть эськӧ ачыс велӧдысьӧн вӧлі. Велӧдліс Висер вожса Выльыбса школаын, зэв шань мортӧн вӧлӧма. Сылӧн вокъяс — Ионикий, Галь Вань усьлӧмаӧсь война вылын. Иваник чожлӧн кольӧма ӧти пи — Гений Ионикиевич, тшӧтш вӧвлӧм велӧдысь, ӧні пенсия вылын. Воюйтліс Сталинград дорын и менам Кар Ваньлӧн батьыс — Иван Егорович Мишарин. Неважӧн кувсьыліс. Колян воӧ кувсьыліс батьлӧн ёртыс Анань Иван Микушев, войнаса ветеран, зэв жӧ бур морт вӧлі. Со ӧд кымынӧс лои казьтыштӧма, ставныс найӧ войналӧн би пыр мунісны. Но сьӧлӧмъясныс абу чорзьылӧмаӧсь, ставныс тӧлкӧвӧй, ыджыд вежӧра йӧз вӧліны. Менам Наде тьӧтка вӧлі шулас: «Степан Великӧйыд Гитлертӧ вермис». Вермис, дерт, со кымынӧн сылы отсасьлісны да. Сӧмын миян рӧдсьыс кымынӧн! А Комисьыс, Россия пасьтаысь? Тавосянь меным некодӧс нин чолӧмавны письмӧӧн Вермӧм лунӧн. Коли сӧмын тайӧ лунӧ тшай стӧкан пуктыны, сись ӧзтыны да «боевӧй сё грамм» пуктыны дінас, бур кывйӧн казьтыштны став фронтӧвиксӧ да кыдзи гижліс аслас письмӧясын Прокӧ дядь шуны: «Остаемся в числе живых». Ӧд пока ми помнитам да казьтылам найӧс — найӧ пыр кольӧны ловйӧн миян сьӧлӧмын. А батьяслысь туйвизь водзӧ нуӧдӧны ныв-пиыс. Менам вок ӧні олӧ батьӧн мездӧм Белоруссияын. Быд во семьяыскӧд ветлӧ гуляйтны Парижӧ, Европаӧ сы вӧсна, мый сэті подӧн муніс бать. Май 9 лунӧ телепон пыр ми век казьтылам батьӧс. Воклӧн эм нин уна внук. Кольӧм воӧ воліс гӧсьтитны миянӧ Никита внукыс. Аддзис пӧльыслысь турунвиж рӧма фуражка, пасьталіс да зэв ёна любуйтчис. А гортас мунігӧн босьтіс аскӧдыс. Гижӧд помын пӧся чолӧмала став ветерансӧ, тылса труженикъясӧс, налысь челядьӧс да внукъясӧс Победа лунӧн да Степан лунӧн. Тайӧ зэв ыджыд да тӧдчана лунъяс. Оз позь вунӧдны найӧс, кодъяс пуктісны юр миян олӧм вӧсна. Кытчӧдз ми кутам казьтывны налысь нимъяс, найӧ пыр лоӧны ловъяяс лыдын. [Нина Макарова. Выльыб грезд.] {Kodko @ Ёртасьӧ спорткӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-11.} ЁРТАСЬӦ СПОРТКӦД Быттьӧ ӧні на тайӧ мича авъя аньыс воис Одыбӧ кооперативнӧй техникум помалӧм бӧрын. Нина Игушева (нывдырся овнас) — товаровед. Зэв колана удж. Сійӧ кадӧ товаровед ачыс лэччыліс сёян-юанла, кӧм-паськӧмла юркарӧдз. Туйяс лёкӧсь, ар и тулыс машинаяс буксуйтлісны няйт пиын. Эз этшаысь ковмы вӧлӧкад войястӧ коллявны. Быдтор овліс. Быдмис да велӧдчис Нина Егоровна Шойнатыын, сэсся помаліс техникум. Школаын и водзӧ велӧдчигӧн олӧмсӧ йитіс спорткӧд. Медся ёна радейтіс теннис да лыжиӧн котравны. И пыр вӧлі вермысьяс лыдын. Одыбӧ воӧм бӧрын эз жӧ эновтчы спортсьыд — и сиктса, и районса фестивальяс вылын вӧлі медводдзаяс радын. Дерт, кыдзи и быд том морт, лӧсьӧдіс семья, аддзис Одыбысь верӧссӧ, быдтіс сыкӧд кык пиӧс да нылӧс, уджаліс дыр кад вузасьысьӧн. И пыр коли сибыд, варов, кывкутысь мортӧн. Некор эз шулы, ме ог, мен веськодь. Ӧні Нина Егоровна Михайлова пенсия вылын, зільӧ сиктса ветеранъяс сӧветын. Некутшӧм уджысь оз ӧтдортчы. Удитӧ и олӧма йӧзкӧд варовитыштны, и «Сипертас» ансамбльын сьылыштны-йӧктыштны. И важ моз оз ӧтдортчы спортысь. районса быд фестивальӧ пырӧдчӧ, и олӧма йӧзӧс спортӧ ышӧдӧ. И быд ордйысьӧмын сійӧ шедӧдӧ призӧвӧй места. Со и Ыджыдвиддзын «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн лызи вылын котралӧмын бара на водзмӧстчис. Ёна, кад жалиттӧг, ань дасьтіс Одыбысь котыр и ветеранъяс костын мунысь бӧръя спортивнӧй фестиваль кежлӧ. Кокни уджавны ветеранъяс сӧветын, кор эмӧсь татшӧм кывкутана зільысьяс. Май 12 лунӧ Нина Егоровналӧн олӧмас ыджыд пас. Ыджыд тшупӧд нин лои воськовтӧма. И ми, Одыбса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс, сиам тайӧ аньлы ыджыд шуд, мед дзоньвидзаӧн быдмасны внук-внучкаыс, а сылӧн найӧ сизимӧн. Мед Енмыс сетас Нина Егоровналы да верӧсыслы кыпыдлун, выль вермӧмъяс. {Екатерина Микушева @ Выль сьылан котыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-15.} ВЫЛЬ СЬЫЛАН КОТЫР Комиын неважӧн чужи сьылысьяслӧн выль котыр. Нимыс — «Северная околица». Дерт, миян республика озыр енбиа сьылан-йӧктан котыръяснад, но татшӧм ансамбльыс абу на. Мыйын сылӧн аслыс-пӧлӧслуныс? Йӧзкостса сьыланкывъяслӧн «Северная околица» ансамбль йылысь видзӧдысь тӧдмаліс тавося январын, кор сылӧн вӧлі медводдза концерт. Сы бӧрын котыр йывсьыс висьталӧмаӧсь: тайӧ ансамбльыс пӧ гора на юргас. Тадзи и лоӧ, ӧд веськӧдлӧны сыӧн енбиа йӧз: котырыслӧн директор — Анастасия Есева, уналы нин тӧдса тӧлка том режиссёр, кодлӧн юрнуӧдӧм улын республикаын котыртчыліс эз ӧти гаж; художествоа веськӧдлысь — Наталья Гнедых, Коми Республикаса заслуженнӧй уджалысь да госпремияа лауреат, В. Чисталёв нима колледжын велӧдысь; режиссёрлысь удж вӧчӧ Виктор Напалков — искусствояс гимназиялӧн вӧвлӧм веськӧдлысь. Настя Есева шуӧ, ансамбль котыртӧм йылысь мӧвпыс пӧ воӧма республикаса народнӧй поэт Надежда Мирошниченколы — миян пӧ абу на роч профессиональнӧй ансамбльыс. И со котырыслӧн чужӧмсянь коли неуна кад, а петкӧдлӧмаӧсь нин дас концерт. Неважӧн ветлісны Кулӧмдінӧ. Мӧвпалӧны кытшовтны республика, сэсся и суйӧрсайӧ кӧсйӧны петавны. Ансамбльыслӧн репертуарын — роч йӧзкостса сьыланкывъяс, но матысса кадӧ лоӧны и коми. Артистъяс оз сӧмын гажӧдны видзӧдысьӧс, но и зільӧны видзны рочьяслысь обрядъяс да сьылан-йӧктан культурасӧ. Неыджыд, сизим морта, котырад некод оз коль син сайӧ, ӧд быдӧнлӧн эм ас сьыланкыв. Нимкодьмӧдӧ и синмӧ шыбитчана сценавывса паськӧмыс. — Артистъяслӧн костюмъясыс — мичаӧсь, — шуӧ Анастасия Есева. — Кор вайисны паськӧмсӧ, зонъяс дзик пыр и шуисны, ӧні пӧ оз сӧмын нывъяс мичаӧсь лоны, но и ми тшӧтш. Мӧвпалам нӧшта вурӧдны дона куысь тӧвся костюмъяс. Котырас сизим морт — кык ныв да вит зон. Ставӧн помалӧмаӧсь Чисталёв нима культура колледж, сы бӧрын велӧдчӧмаӧсь вылыс тшупӧда велӧдчанінын. Кор пондӧмаӧсь чукӧртны профессиональнӧй ансамбльӧ сьылысьясӧс, Наталья Гнедых босьтӧма сэтчӧ ассьыс вӧвлӧм велӧдчысьяссӧ. Александр Альхимёнок — ансамбльлӧн веськӧдлысьяслӧн веськыд ки. Культура колледж помалӧм бӧрын ветлӧма Санкт-Петербургӧ, но бӧр Сыктывкарӧ корӧмаӧсь сьывны ансамбльын. Александрлӧн зэв мича гӧлӧсыс. Тшӧкыда видзӧдысь буретш сійӧс тӧд вылӧ босьтӧ. Елизавета Нестерова, Ольга Тимушева да Николай Черных сьылӧны тшӧтш «Асъя кыа» ансамбльын. Ольга Тимушева — котырын колипкай. Сылӧн мича гӧлӧсыс ыззьӧдӧ-панӧ став сьыланкывсӧ. Елизавета да Николай ӧтлаын локтӧмаӧсь «Северная околицаӧ». Налӧн пельпом сайын — ок уна концерт. Неважӧн котырас локтӧма Юрий Цубера. Сылы 23 арӧс, котырас медся том, но гӧлӧсыс мусмӧма нин видзӧдысьлы. А Иван Филиппов удитӧ и выступайтны, и котыр йылысь тӧждысьны — администраторалӧ тшӧтш. — Кӧсъя шуны ыджыд аттьӧ став сьылысьыслы, — шуӧ Анастасия Есева. — Налӧн синныс ӧзйӧ, медым эськӧ водзӧ нимкодьмӧдны да шензьӧдны видзӧдысьӧс. Кокни уджавны и Наталья Гнедыхкӧд. Сыкӧд быд удж шыльыда мунӧ, шань сьӧлӧма ань и. Ыджыд аттьӧ Виктор Напалковлы, коді отсалӧ миянлы дасьтыны номеръяс, тшӧтш и котырыслы нимсӧ отсаліс бӧрйыны. Роч шусьӧгысь тай кывлан, кыдз пӧ карабтӧ нимтан, сідз сійӧ и кывтас. А «Северная околица» нимыс — мича, кылана, юргана да сьӧлӧм вӧрзьӧдана. [Екатерина МИКУШЕВА.] {Kodko @ Кыпалӧ выль скӧт карта @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-15.} КЫПАЛӦ ВЫЛЬ СКӦТ КАРТА «Нёбдинскӧй» СПК-ын тыр ӧдӧн кыпӧдӧны 400 мӧс юр лыд вылӧ выль скӧт карта. Кольӧм вося лӧддза-номъя тӧлысьын на стрӧитчанінын вӧлі куш эрд, а ӧні синмыд весиг оз эскы — тӧвбыдӧн тані кыпалӧма ӧтвывтӧм стрӧйба. — Медшӧр уджъяс заводитчисны кольӧм вося йирым тӧлысьын, — юксьӧ Виктор Касаджик, пӧдряда уджъяс нуӧдысь «Город» ООО-са директорӧс вежысь. — Буретш сэк тані вӧлі пуктӧма подув, а сэсся кыптіс и ачыс стрӧйба. А талун тані зільӧны нин электрикъяс, плӧтникъяс, бетонщикъяс да каменщикъяс — ставнас 42 морт. Позьӧ шуны, кызвын пытшкӧсса стрӧитчан-тэчан уджсӧ лои вӧчӧма. Картаын коли эжны-шыльӧдны джодж, стенъяс. Сӧмын та бӧрын позяс сэсся босьтчыны нюжӧдны ва мунан трубаяс, вайӧдны пӧрадокӧ йӧв лысьтанін, вӧчны став колана уджсӧ картаса территорияын. Сёрни помын Виктор Касаджик тӧдчӧдіс, мый тайӧ скӧт карта лоӧ медводдза стрӧйбаӧн оз сӧмын миян районын, но и республика пасьта, кӧні пемӧсъясӧс кутасны видзны европейскӧй технологияяс серти. КР-са видз-му овмӧс да сёян-юан министерстволӧн Кӧрткерӧсса юкӧнса начальник Светлана Савчук пасйис, мый подрядчикъяс став уджсӧ вӧчӧны стӧч индӧм план серти. И оз кӧ лоны мытшӧдъяс, то тавося кӧч тӧлысьын нин овмӧсса сюрукъясӧс вуджӧдасны выль картаӧ. Тӧд вылӧ: «Нёбдинскӧй» СПК-ын выль скӧт карта кыпӧдӧны КР-са инвестиционнӧй балаяс фондлӧн да видз-му овмӧслы государственнӧй отсӧг сьӧм вылӧ. {Kodko @ Мультфильмъяс — коми кыв вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-15.} МУЛЬТФИЛЬМЪЯС — КОМИ КЫВ ВЫЛЫН Тавося кӧч тӧлысьын «Юрган» телеканал мӧвпалӧ мӧдпӧлавны мультипликационнӧй, документальнӧй и весиг художественнӧй фильмъяс коми кыв вылын. Дерт, телеканалӧн веськӧдлысьяс выль телевизионнӧй балаяс йылысь паськыда оз на висьтавны, на йылысь ӧні сёрнитӧны сӧмын творческӧй котыр костын. Но кыдз пасйӧ «КРТК» восьса акционернӧй котырса директор Нина Шмарова, роч да зарубежнӧй мультипликацияяс коми кыв вылӧ вуджӧдӧм — регионса быдмысь войтыр пӧвстын коми кыв кокниа гӧгӧрвоанаӧн вӧчӧм ног. Колӧ тӧдчӧдны, Коми республиканскӧй телеканаллӧн фильмъяс мӧдпӧлалӧмын опытыс эм нин. Матысса кадӧ нин телевизор видзӧдысьяслӧн лоӧ позянлун видзӧдны «Супермен» мультфильм «Супер морт» вуджӧдӧмӧн. {Kodko @ Нимӧдасны медбур семьяӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-15.} НИМӦДАСНЫ МЕДБУР СЕМЬЯӦС — Миян шудлунным — челядь, — тадзи шуӧны Ыджыдвидз сиктысь Панюков гозъя — Наталья Николаевна да Михаил Дмитриевич. Налӧн том семьяын быдмӧны-сӧвмӧны нёль челядь: кык пи да кык ныв. На пиысь Настя — опека улӧ босьтӧм ныв. Пиянлы, Дималы да Никиталы, 14 да 11 арӧсӧн, нывъяслы, Настялы да Сонюклы, 12 да 5 арӧсӧн. Наталья Николаевна уджалӧ сиктса культура керкаын веськӧдлысьӧн, а Михаил Дмитриевич — сикт овмӧдчӧминса администрацияын пач ломтысьӧн да нӧшта юрнуӧдӧ том войтырлӧн сӧветӧн. Кӧкъямыс во сайын Панюковъяс вуджисны выль керкаӧ, муса инӧ, кӧні кылӧны гора челядь гӧлӧсъяс, кӧні овмӧдчис радлун да шуд. Та кындзи, семьялӧн эм нӧшта ӧти радейтана ин, кытчӧ ветлӧны быд гожӧм. Тайӧ Сыктывдін районысь нималана Ыб сикт — кӧзяйкалӧн чужанін. Быд волігӧн найӧ веськӧдчылӧны вежа ӧшмӧсъяс дорӧ, пыралӧны вичкоӧ. Сиктса йӧз шуӧны найӧс ёрта, зіль семьяӧн. Бур примерӧн лоӧны и томуловлы, и верстьӧлы. Кольӧм воӧ Панюковъяс пырӧдчылӧмаӧсь «Сьыланкывъя олӧм» республикаса конкурсӧ (сійӧ муніс Усинск карын). Сэні найӧс пасйисны «Медся патриотическӧй семья» нимпасын. А талун семьяӧс кутасны нимӧдны юркарын: шедӧдісны коймӧд места «Уна челядя медбур семья» республикаса конкурсын. Налы сетасны Коми Республикаса Юралыссянь грант (20 сюрс шайт). Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчанінын вермысьяс кутасны петкӧдлыны творческӧй енбиныссӧ. Ыджыдвидзса уна челядя семья дасьтӧма айловъясӧс вӧрӧ колльӧдан коми обряд. Челядь ёна окотитӧмаӧсь ворсны налы торйӧдӧм рольяс. Важӧн комилӧн олӧм, традицияяс, вӧвлӧмторъяс йылысь ныв-пилы висьтавлӧ мамыс. Быд рыт, узьны водігӧн, дона шӧвктугъяс окотапырысь кывзӧны коми мойд либӧ легенда. А ӧшинь пыр тыдалысь пемыд енэжын ӧти бӧрся мӧд ӧзъялӧны кодзувъяс, югыдӧсь-югыдӧсь, быттьӧ вашъялӧны шудаа олысьяслы. {Kodko @ Став сьӧмыс — часовня кыпӧдӧм вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-15.} СТАВ СЬӦМЫС — ЧАСОВНЯ КЫПӦДӦМ ВЫЛӦ Май 24 лунӧ 18 чассянь Виктор Савин нима драма театрын лоӧ «Северная околица» ансамбльлӧн благотворительнӧй концерт. Став чукӧртӧм сьӧмыс мунас Пӧддельнӧйын часовня кыпӧдӧм вылӧ. Билет доныс — 300 шайт. Ньӧбны билет позьӧ Печать керкалӧн (Сыктывкар, Карл Маркс улича, 229-ӧд керка) 404-ӧд жырйысь, драма театрлӧн кассаысь (Сыктывкар, Первомай улича, 56-ӧд керка), Коми культура шӧринысь (Сыктывкар, Бабушкин улича, 32-ӧд керка). {Оксана Гудырева @ Енбиалы дона козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} ЕНБИАЛЫ ДОНА КОЗИН Миян районысь енбиа гудӧкасьысь, кывбуръяс, сьыланкывъяс гижысь, шылад ворсанъяс да сюмӧдысь вӧчасьны мастер Геннадий Поповлы вежонӧ сетісны Москваысь вайӧм козин — баян. Кыпыда чолӧмалӧм муніс Коми культура шӧринын юркарын Кӧрткерӧсса землячестволӧн чукӧртчылӧм дырйи. Рака тӧлысьӧ Геннадий Попов да Кӧрткерӧсса Н. М. Клермон нима народнӧй театрын ворсысьяс ветлісны Москваӧ. Россияса Президент бердын Коми республикалӧн пырся представительствоын найӧ аддзысьлісны миян землякъяскӧд. Театрын ворсысьяс петкӧдлісны «Кӧні, мусаӧй тэ менам?» спектакль, а Геннадий Попов гажӧдіс видзӧдысьясӧс гудӧкӧн ворсӧмнас да сьылӧмнас. Сылӧн петкӧдчӧмыс ставныслы воис сьӧлӧм вылӧ, на пиысь и представительствоын уджалысь Светлана Дуашвилилы. Тайӧ нывбабаыслӧн батьыс ловъя дырйиыс шулӧма нылыслы, кор пӧ ог ло, медым баянӧй оз ланьт. И кор Светлана Борисовна аддзӧма коми айловлысь гудӧкӧн ворсӧмсӧ, шуӧма — батьыслысь баянсӧ колӧ козьнавны тайӧ гудӧкасьысьлы. Медым пӧртсяс дона мортлӧн тшӧктӧмыс, медым баяныс пыр шыалас да сы вылын велӧдчасны ворсны томулов — кӧсйӧмсӧ висьталӧма да баянсӧ сетӧма Сыктывкарӧ мӧдӧдчысь Светлана Терентьевалы (Россияса Президент бердын Коми республикалӧн пырся представительствоын «Парма» котырӧн веськӧдлысьлы). Миян юркарын дона козинсӧ сійӧ сетӧма Кӧрткерӧсса землячествоӧн юрнуӧдысь Надежда Быковскаялы да тшӧктӧма шылад ворсансӧ козьнавны Одыбысь Геннадий Поповлы. Кыдзи висьталіс Геннадий Иванович, сьӧлӧм вылын пӧ зэв нимкодь татшӧм козинсьыс. «Зэв ыджыд аттьӧ Светлана Дуашвилилы. Сылӧн бать тшӧктӧмыс збыльмис. Баян вылын велӧдчӧны нин ворсны миян кружокӧ ветлысьяс», — шуис Г. Попов. Содтӧд сійӧ пасйис, мый тайӧ — мӧдӧд шылад ворсан, кодӧс сылы козьналӧны. Таӧдз батьыслысь жӧ гудӧк козьналӧма Висерысь Галина Ивановна Панюкова. А Сыктывкарын ӧнія чукӧртчылӧм дырйи ӧти нывбаба кӧсйысьӧма жӧ гудӧк козьнавны. «Сідзкӧ, регыд ансамбль лӧсьӧдам», — долыда кывкӧрталіс енбиа морт. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Елизавета Макарова @ Зільӧны ӧтув @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} ЗІЛЬӦНЫ ӦТУВ Тулыс, видз-му овмӧсын пӧсь кад. Тірӧны-порӧны быдлаын, кыйӧны мича кос лунъяс. Тадзи жӧ и «Важ Куръя» СПК-ын. Во гӧгӧр нин тані выль веськӧдлысь. Нималана Надежда Леонидовна Старцева, коді медсьӧкыд кадӧ ыджыд кӧсйӧмӧн босьтчис да эз сет кисьтны овмӧс, петіс пенсия вылӧ. Аслас местаӧ вӧзйӧма чукӧртчылігӧн механизатор Александр Николаевич Михайловӧс. Ӧні том веськӧдлысь мӧвпалӧ водзӧ велӧдчӧм йылысь. Ӧд специалистъясыс тані институт да техникум помавлысьяс, кольччыны оз позь. Олӧмыс тадзи тшӧктӧ. Сюри стрӧка снимайтны председательӧс агрономкӧд сёрнитігӧн. Александр Васильевич Климов 20 во нин тані бергӧдчӧ Кировын велӧдчӧм бӧрын. Муяс вылын суи кыдзи кык трактор разӧдісны куйӧд. Кӧрт чибӧлӧн рульяс сайын пукалісны Владимир Мишарин да Николай Макаров. Сикт бокын тыдалӧ уна на плёнкаа тюкъяс. Овмӧсын шуӧны, лӧсьыд пӧ эськӧ тӧвбыд бур турунӧн вердчыны. Но вот бара на колӧ кышӧдсӧ ньӧбны и доныс шогӧдӧ. [Елизавета Макарова.] {Наталья Ветошкина @ Накӧд кокниа овсьӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} НАКӦД КОКНИА ОВСЬӦ Миян ичӧтик Керес сиктын эм уна крепыд том семья. На лыдын и велӧдысь гозъя — Дёминъяс. Татьяна Михайловна — биолог, помалӧма Марийскӧй госуниверситет, Сергей Александрович — математик, чужлӧма Сыктывкарын. Локтісны Кересӧ 2004 воӧ. Куим во мысти ӧтлаасисны, а сэсся чужис Ксюша ныв. Кӧть дзолюклы 4 арӧс на, а тӧдӧ шыпасъяс, гижӧ ассьыс нимсӧ, радейтӧ серпасасьны, мультфильмъяс видзӧдны, сылӧн юалӧмыс некор оз бырлы, унатор тӧдӧ. Мам-батьыскӧд сёрнитӧ роч кыв вылын, но коми кывсӧ гӧгӧрвоӧ и мукӧд кывсӧ шуӧ. Сергей Александрович велӧдӧ физика да информатика, ворсӧ гитара вылын, быдлаын радейтӧ пӧрадок. Сійӧ отсалӧ йӧзлы, коді сы дорӧ шыӧдчылӧ, ӧнія кадӧ зэв колана техника — компьютер вылын уджавны, ставсӧ бура гӧгӧрвоӧдас да сідзи водзӧ. Школалӧн 110 вося юбилей да май 9-ӧд лун кежлӧ велӧдысь вӧчис ыджыд презентация войнаса да тылса ветеранъяс йылысь, а сэсся отсаліс сійӧс петкӧдлыны. «Компьютер вылын удж кузя мыйӧн верма пыр отсала, сӧмын шыасьӧй», — шуӧ С. Дёмин. Пасъя, мый Сергей Александровичлӧн велӧдчысьясыс бура сдайталӧны госэкзаменъяс. Бур уджалысьӧс пасйӧмаӧсь почёт грамотаясӧн и аттьӧалана гижӧдъясӧн. А Татьяна Михайловна радейтӧ керкапытшса дзоридзьяс. Мукӧдсӧ ме первойысь аддзи: фуксия, примула да уна мукӧд дзоридз. Сылӧн киясын велӧдчанінлӧн учебно-опытнӧй участок, кӧні гожӧм быд дзоридзалӧны дзоридзьяс. Велӧдчысьясыскӧд быд во пырӧдчӧ экологическӧй слётлӧн уджӧ, кӧні шедӧдлісны призӧвӧй местаяс. 2010 и 2011 воясӧ Татьяна Михайловнаӧс пасйисны КР-са велӧдан министерствосянь аттьӧалана гижӧдъясӧн. А таво сетісны нин Почёт грамота дыр да бура уджалӧмысь. Ӧтлаын найӧ — крепыд том семья. Радейтӧны вӧр-ва, пыдди пуктӧны найӧс велӧдчысьяс да бать-мам. Том войтырсянь ми тшӧкыда унатор требуйтам, но сэк жӧ ог интересуйтчӧй, мыйӧн да кыдзи найӧ олӧны. Унджык кӧ вӧлі татшӧм семьяыс миян сиктын, гашкӧ, кокньыдджыка овсис. [Наталья Ветошкина.] {Kodko @ Пасйисны бура уджалӧмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} ПАСЙИСНЫ БУРА УДЖАЛӦМЫСЬ Неважӧн Ыджыдвидз сиктса ветеранъяслӧн сӧветлы кыпыда сетісны уна рӧма телевизор. Районӧн юралысь Сергей Кулаковсянь тайӧ ыджыд козинсӧ вайисны юралысьлӧн сӧветник Анатолий Кулаков да ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков. Ыджыдвидзса ветеранъяслӧн сӧветӧс шуисны пасйыны медшӧр козинӧн бура уджалӧмысь: водзмӧстчысьӧсь, зіля босьтчӧны быд уджӧ. Сиктса ветеранъяскӧд аддзысьлігӧн сёрнитісны удж да олӧм йылысь, Анатолий Кулаков лыддис ассьыс кывбуръяссӧ, тӧдмӧдіс Визябӧж грездса ветеранъяс сӧветлӧн олӧмӧн да водзӧ кежлӧ могъясӧн. Ыджыдвидзса ветеранъяслӧн сӧвет аттьӧалӧ районса юралысьӧс бур козинӧн пасйӧмысь. {Алексей Петренко @ Петренко семьялӧн ордпу @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} ПЕТРЕНКО СЕМЬЯЛӦН ОРДПУ Заводитчӧ Петренко семьялӧн ордпуыс менам пӧрысь пӧльлӧн историясянь. И ме, сылӧн правнук Алексей Петренко, кӧсъя та йылысь висьтыштны аслам гижӧдын. Леонид Игнатьевич Петренко — тадзи шуисны пӧрысь пӧльӧс. Сійӧс вӧлі депортируйтӧма и вӧтлӧма став семьянас Украинаысь. Чужис Леонид Игнатьевич 1930-ӧд вося йирым тӧлысь 9-ӧд лунӧ Полтава обласьтса Карловка сиктын. Водз колис бать-мамтӧг. Бать кулӧм бӧрын мамыслы ковмӧма ӧтнаслы быдтыны нёль челядьӧс. Кор заводитчис Великӧй Отечественнӧй война, пӧрысь пӧльлы вӧлӧма сӧмын 11 арӧс. 1941-ӧд вося арын став семьянас вуджисны овны Запорожьеӧ. Сьӧкыд война кадӧ быдӧн отсасис ӧта-мӧдлы. Менам пӧльлы тшӧктісны видзны, а сэсся вуджӧдны мӧд местаӧ порсьясӧс, медым найӧ эз веськавны немеч шышъяслы. Тайӧ жӧ вонас ставныс веськалісны пленӧ. Пленын пӧрысь пӧльӧс контузитіс, весиг нёль тӧлысь абу вермӧма сёрнитны. Петренко семьяӧс арестуйтісны и нуисны Польшаӧ. 1945-ӧд воӧдз найӧ олісны сэні рабъяс моз, уджалісны водз асывсянь сёр рытӧдз кутшӧмкӧ панлы неылын Кольмар карсянь сулалысь Познан грездын. Украина немечьясысь мездӧм бӧрын 1946-ӧд воын пӧрысь пӧльлӧн семьяыс бӧр воӧма Запорожьеӧ, Михайловскӧй районса Крестьяновка сиктӧ. Но 1946-ӧд вося ӧшым тӧлысьӧ пӧльлысь мамсӧ шуӧмаӧсь немеч власьтлы отсасьысьӧн сы вӧсна, мый семья быттьӧ кӧсйысьӧма мунны Украинаысь, кӧть некодлысь нинӧм сэк эз юавлыны, а ставнысӧ ӧтпырйӧ юавтӧг мӧдӧдлісны кытчӧкӧ ылӧджык. Ставнас Петренко семьяӧс сэсся мӧдӧдӧмаӧсь кӧдзыд Войвылӧ. 1947-ӧд вося тӧв шӧр 10-ӧд лунӧ найӧ воӧмаӧсь Висер сиктӧ. Тайӧ жӧ вося тулыснас локтӧмаӧсь Эжол грездӧ, а арнас вӧлӧмаӧсь нин Лабором грездын. Пӧрысь пӧльлысь мамсӧ ыстӧмаӧсь лесопунктӧ лӧсьӧдны туй. Зэв сьӧкыд вояс вӧліны Петренко семьялы. Уджыс быдӧнлы тырмыліс. 1953-ӧд воӧдз сиктса олысьяс видзӧдісны на вылӧ лёк синъясӧн, пыдди эз пуктывны спецпереселенечьястӧ, лыддисны найӧс врагъясӧн («враги народа»). Тайӧ вӧлі зэв ыджыд дой да мука. Сӧмын Сталинлӧн кулан воас пӧрысь пӧльлӧн мамыслы воӧма документ, кӧні вӧлі пасйӧма, мый найӧ мездмӧмаӧсь, семьясӧ реабилитируйтӧмаӧсь. Тайӧ юӧрыс Петренко семьялы вӧлі медся шудаӧн да виччысянаӧн. Кор пӧрысь пӧльлы тыри 20 арӧс, гӧтрасис сійӧ Агния нима коми ныв вылӧ. Чужис налӧн 6 челядь. Леонид Игнатьевич уджавліс вӧрын, вӧлі слесарӧн, а сэсся велӧдчис шоперӧ и 30 во уджаліс машина вылын. Керес сиктын лэптісны керка и том гозъя олісны нин тані асланыс челядькӧд. Пӧрысь пӧль олӧм чӧжыс вӧлі збой, уджач да водзмӧстчысь мортӧн, некодлы эз шулы лёк кыв. Бур уджысь пӧрысь пӧльӧс пасйылӧмаӧсь «Ударник Социалистического труда» да «Ветеран труда» наградаясӧн. Пӧрысь пӧльлӧн вужъясыс кыссьӧны водзӧ. Пиыс Леонид Леонидович Петренко, менам пӧль, олӧ Керес сиктын. Пӧрысь пӧль моз жӧ велӧдчис шоперӧ. Зэв уна во уджалӧ автобус вылын, новлӧдлӧ Эжол да Лабором грездъясысь велӧдчысьясӧс. Челядь зэв ёна радейтӧны пӧльӧс, ӧд сійӧ шань, весиг сёрниыс зэв мелі. Пӧль висьтавлывлӧ жӧ ассьыс ичӧтдырся кадсӧ: квайт челядьнад ӧтнаслы сылы абу юмов вӧлӧма. Кӧлуйыс весиг абу шедлывлӧма та мында челядьыдлы, и пӧльлы ковмӧма новлыны чойяслысь платтьӧяссӧ. Но кадыд тай ӧдйӧ мунӧ. Любов Васильевна пӧчӧс аддзӧм бӧрын Петренкояслӧн семья паськалӧ коймӧд кӧлена йӧзӧн. Куим челядь лыдысь медыджыдӧн лоӧ менам бать — Дмитрий Леонидович Петренко. Артмӧ сідз, мый весиг удж профессияыс кӧленаысь кӧленаӧ вуджӧ. Батьӧ тшӧтш шопер. Мамӧ, Галина Николаевна, уджалӧ сиктса школаын. Ми, Лёша да Рома кык вок — ӧнія том кӧлена. Миянлы колӧ тӧдны рӧдвужлысь ордпу, пыдди пуктыны вужъяс, тӧдны, мыйсянь ставыс гӧрддзасис, да водзӧ вылӧ паськӧдны олӧмлысь лоӧмторъяссӧ. Кор вӧлі ловъя пӧрысь пӧль, ми, пӧрысьяс и томъяс, тшӧкыда чукӧртчывлім пӧрысь пӧльлӧн керкаын; ми ставӧн — Петренко семья: нёль кӧлена вужвойтыр. И тайӧ миян семьялӧн история. Аттьӧ пӧрысь пӧльлы, Леонид Игнатьевичлы, Петренко семьялысь ордпу паськӧдӧмысь. [Алексей ПЕТРЕНКО. Керес сикт.] {Оксана Пинягина @ Ставныс кужӧны шмонитны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} СТАВНЫС КУЖӦНЫ ШМОНИТНЫ Пезмӧг сиктын кыпыда муніс «Кому на Руси жить хорошо?» сюрӧса КВН. Петкӧдчисны Пезмӧгысь «Девчата из чата» да Маджаысь «Малямуш поз» котыръяс. Медводз ворсысь том йӧз чолӧмалісны ӧта-мӧдныссӧ. Пезмӧгса аньяс вӧліны кыпыд руаӧсь, нюмбанаӧсь. Зэв нимкодь, мый «Малямуш позйын» вӧліны зонъяс и кутісны асьныссӧ кокниа. Ӧні гежӧда позьӧ аддзыны сцена вылысь айловӧс... Чолӧмалӧм бӧрын котыръяс сеталісны водзвыв дасьтӧм юалӧмъяс. А юасисны со мый: «Мый вӧчны, локтӧ кӧ гӧститны Путин?», «Мыйла олӧ ланьтӧмӧн кура-гриль?», «Быд во этшмӧ кага чужӧм, мый вылӧ радлыны?», «Ӧні Россияын — зумыдлун, вежласьтӧмлун, мыйын сійӧс аддзанныд?». Вӧлі и залсянь юалӧм: сэтшӧм жӧ, кутшӧм КВН-лӧн сюрӧсыс шусьӧ. Мый вылӧ маджасаяс вочавидзисны: «Кодлы лӧсьыд, сійӧ оз висьтав». Сэсся петкӧдчисны гортса уджӧн. Тані лӧсьӧдчӧмаӧсь сьӧлӧмсяньыс, петкӧдлісны дзик ӧнія олӧмсӧ. Кыдзи «уджалӧ» Маджаын выль садик, кыдзи уджалӧны бурдӧдчанінын да уна мукӧдтор. Молодечьяс! Ыджыд аттьӧ пезмӧгса клубӧн веськӧдлысь Зинаида Анатольевна Киселёвалы миянӧс, висерса «Ягодки» йӧктан котырӧс, корлӧмысь. Ми и пезмӧгсаясӧс гажӧдім, и асьным шойччим, уна буртор босьтім КВН-ын ордйысьысьяссянь. Тӧдмасим выль интереснӧй да зіль йӧзкӧд. Ёна кажитчисны и видзӧдысьяс: сэтшӧм пӧся миянӧс чолӧмалісны, ёна кекӧначасисны, уна бур кыв висьталісны. Жюри вӧчис кывкӧртӧд, мый ордйысьӧмын кыкнан котыр лоины вермысьӧн. Зинаида Анатольевнасянь козинтор вичмис ставлы. Бӧрыннас ӧтчукӧрӧн юим тшай. Аттьӧалам Сергей Алексеевич Мишаринӧс (райсӧветса депутатӧс) да Анна Андреевна Поповаӧс («Висер» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысьӧс) Пезмӧгӧ ветлыны отсалӧмысь. [Оксана ПИНЯГИНА. Висер сикт.] {Оксана Гудырева @ Сьӧлӧмӧ кольӧм лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-22.} СЬӦЛӦМӦ КОЛЬӦМ ЛУН Пӧжасисны ода кора тӧлысся медыджыд гажлунъяс. Кыдзи сикт-грездъясын дасьтысисны да пасйисны Первомай да Вермӧм лун ми тӧдмалім лыддьысьысьяслӧн письмӧясысь, а сідзжӧ телепон пыр юӧръясысь. Медводз гижӧдъяс-юӧръяс воисны Позтыкерӧсысь, Визябӧжысь, Веселовкаысь, Висерысь, Шойнатыысь, Пезмӧгысь, Доддзысь, на бӧрын — Ыджыдвиддзысь да Мордінысь. Визябӧж грездсаяслы сьӧлӧм вылӧ воӧма Вермӧм лун пасйӧм. Кыпыд мероприятиесӧ котыртлӧмаӧсь ода кора 8 лунӧ. Война вылын усьӧм салдатъяслы казьтӧда пас дорын мунӧма концерт да митинг. Сэні жӧ вежа ай Василий нуӧдӧма молебен. Митинг дырйи тылын уджавлӧм ветеранъясӧс, дӧваясӧс, сиктса йӧзӧс чолӧмалісны Визябӧж грездса Ветераны СП «Корткерос» ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Анатолий Кулаков да ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков. Мыла сьыланкывъясӧн ставнысӧ гажӧдісны гӧсьтъяс — Лӧкчимдінысь «Реченька» котыр. Гажлун кузя кыпыд чукӧртчылӧм дырйи йӧз чӧсмасисны салдатскӧй рокӧн. Вермытӧм, ыджыд арлыда ветеранъясӧс, кодъяс эз вермыны волыны казьтӧда пас дорӧ, чолӧмалісны гортаныс: Анатолий Кулаков козьналіс олӧма войтырлы козин. Ода кора 4 лунӧ Шойнатыын котыртлӧмаӧсь аддзысьлӧм гудӧкасьысьяслӧн районса медводдза конкурсын вермысь, войнаса ветеран, 30 во школаӧн юрнуӧдысь Сергей Лукич Куликовкӧд. Ветеранлӧн гортас нуӧдӧмаӧсь «Гудӧк, ворс» ичӧт конкурс. Гудӧкъясӧн ворсісны конкурсъясын вермысьяс — Ыджыдвиддзысь В. Попов да Пӧдтыбокысь А. Сивков да Н. Липин. Артмӧма кыпыд гаж! А ода кора 7 лунӧ школаын мунӧма линейка, кытчӧ чукӧртлӧмаӧсь гӧсьтъясӧс, на пиын войнаса ветеран С. Л. Куликовӧс. Тылын уджавлӧм ветеран Ф. М. Маслова, роч кыв да литература вӧвлӧм велӧдысь, 10-ӧд классын нуӧдӧма урок. Быд классын тайӧ лунӧ мунӧмаӧсь повтӧмлунлӧн урокъяс. Та кындзи, котыртлӧмаӧсь кокниатлетическӧй кросс, кытчӧ пырӧдчылӧмаӧсь 1–11 классъясын велӧдчысьяс. Вермӧм лунӧ митинг да концерт бӧрын нуӧдӧмаӧсь котралӧм кузя ордйысьӧмъяс. Рытнас вӧлӧма салют. Веселовкаын ветеранъяслӧн сӧвет юрнуӧдӧм улын мунӧма субӧтник — пелькӧдӧмаӧсь посёлокса шойна. Велӧдчысьяс пиысь волӧма сӧмын Андрей Волков, коді вӧчӧма медсьӧкыд уджсӧ. Сідзжӧ лӧп-ёгысь весалӧмаӧсь клуб гӧгӧр. Ода кора 8 лунӧ ветеранъяслӧн сӧвет пуктӧма дзоридзьяс войнаса ветеранъяслӧн гу вылӧ. Тайӧ жӧ лунӧ найӧ волӧмаӧсь тылын уджавлӧма Екатерина Иосифовна Отчайнова дорӧ да козьналӧмаӧсь сылы козин. Тылса ветеран казьтылӧма сьӧкыд война кадсӧ. Сійӧс 1942 воын фашистъяс нуӧмаӧсь Польшаӧ (сэк сылы вӧлӧма 14 арӧс). Екатерина Иосифовна гортас воӧма Польшаӧс мездӧм бӧрын, 1944 воын. Уджалӧма сёйтор кодь нянь шӧрӧм вылӧ торф перъянінын. Тайӧ нывбабаыс вуджис войналысь медсьӧкыд вояссӧ. И та йылысь некоді эз тӧд, сы вӧсна мый некӧні абу пасйӧмаӧсь... Вермӧм лунӧ водз асывсянь юргисны война кадся сьыланкывъяс, мичаа мичмӧдӧм клуб дорын муніс митинг: ставнысӧ чолӧмаліс ветеранъяс сӧветӧн веськӧдлысь В. А. Трунова, тылын уджалӧмалы козьналісны козинъяс. Сэсся ставныс гажӧдчисны концерт вылын. Чӧскыд рокӧн да пӧжасъясӧн чӧсмӧдлісны быд окотитысьӧс Галина Смирнова да Наталья Хохлушка. Водзӧ концерт да рытпукӧм мунӧма клубын. Вермӧм лунлы мероприятиеяс нуӧдны отсалӧмаӧсь ас вылӧ уджалысьяс — Нодар Кулумбегов, Лариса Павлова. Таысь найӧс аттьӧалӧны. Ӧтув да сьӧлӧмсянь пасйӧмаӧсь Вермӧм лун и Пезмӧгын. Ода кора 7 лунӧ культура керкаын чолӧмалӧмаӧсь найӧс, кодлӧн челядьдырыс кольӧма война воясӧ. Сиктса активистъяс ветлӧмаӧсь йӧз дорӧ, кывзӧмаӧсь да гижӧмаӧсь висьталӧмъяссӧ, видзӧдалӧмаӧсь снимокъяс. Та серти лӧсьӧдӧмаӧсь кыпыда петкӧдлӧм. «Залын войнаса да уджвывса ветеранъяс, — гижӧ письмӧын Я. К. Зелинская. — М. И. Карповӧс 17 арӧсӧн мобилизуйтӧмаӧсь действующӧй армияӧ (1943 воӧ). Велӧдӧмаӧсь и мӧдӧдӧмаӧсь служитны Мурманскӧ, торпеднӧй катер вылӧ мотористӧн. Гортас воӧма 1951 воӧ. В. Л. Пономарёв служитӧма Карельскӧй фронт вылын зенитчикӧн. Налы матӧ 90 арӧс, но абу усьӧмаӧсь сьӧлӧмнас, зэв на збодерӧсь. Казьтылӧм бӧрын — концерт: юргисны коми да роч сьыланкывъяс. Сэсся котыртлісны пӧжасӧн (могмӧдіс ас вылӧ уджалысь, райсӧветса депутат Э. Э. Тийду) тшай юӧм. Рытпукысьясӧс чолӧмаліс сикт овмӧдчӧминӧн юралысь А. А. Торлопов. Ода-кора 9 лунӧ Адзорӧмса школа дорын пансис велосипедъясӧн ордйысьӧм да котралӧм. Финишыс — Пезмӧг сиктса усьӧм салдатъяслы обелиск дорын. Ордйысисны том и олӧма. Вермысьясӧн лоины Болеслав Мамчур, Игорь Третьяков, Артём Пыхалов да мукӧд. Воис Тимушевъяслӧн семья: Валерий Иванович Таня нылыскӧд да Ӧлексей зятьыскӧд. «Со ӧд, — шуӧ Валерий Иванович, — тайӧ лунӧ котрала нин 30 во. Том йӧз панйӧны нин, но ог на сетчы и водзӧ кута котравны». Пезмӧгын тайӧ бур традиция. Матӧ 50 морт ордйысисны. Унаӧс пасйисны бур козинъясӧн, сетісны грамотаяс... Та бӧрын ставныс чукӧртчисны митинг вылӧ. Том йӧз пуктісны обелиск дорӧ мичмӧдӧм ньыв лыскысь гирлянда да ловъя дзоридзьяс; чӧв олӧмӧн казьтылісны войнаын усьӧмаӧс. Салдат паськӧма аньяс гӧсьтитӧдісны салдатскӧй рокӧн да компотӧн. Клубын муніс концерт. Тайӧ луныс некодӧс эз коль веськодьӧн. Ӧтувъя аддзысьлӧм челядьлӧн да олӧма йӧзлӧн, ӧтувъя сёрни и ӧтувъя удж. Тайӧ и лоӧ ыджыд пайӧн сиктса челядьӧс патриотическӧя мывкыдсьӧдӧмын». Ыджыдвиддзысь Нина Симпелева миянлы юӧртіс, мый ода кора 1 лунӧ сиктса артистъяс петкӧдлӧмаӧсь концерт Выльыб грездын. Сэтчӧс видзӧдысьяс ёна и «бис» горзӧмаӧсь, сэтшӧма кажитчӧма да. А ода кора 9 лунӧ обелиск дорын митинг бӧрын мунӧма котралӧм кузя ордйысьӧм. Ордйысьӧмаӧсь 1–11 классъясын велӧдчысьяс. Вермысьясӧс пасйӧмаӧсь козинъясӧн. «Гажлунлы сиӧм концерт дырйи пенсионеръяслӧн хор сьыліс выль сьыланкывъяс, — висьталӧ Нина Васильевна. — Гажӧдісны видзӧдысьясӧс сьыланкывъясӧн том нывбабаяс, уна йӧктӧм петкӧдлісны котыръяс да велӧдчысьяс. А кык лун водзджык культура керкаын велӧдчысьяс петкӧдлісны сьӧлӧм вӧрзьӧдана концерт. Концерт дырйи чолӧмалісны интеллектуальнӧй марафонын вермысьясӧс. Вӧлі пасйӧма 33 мортӧс. Сідзжӧ пасъя, мый томулов волісны гортӧдзыс да чолӧмалісны тылын уджавлӧмаӧс да дӧваясӧс. Налы козинъяс вайисны и ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс. Ыджыд удж праздник дасьтігӧн вӧчисны ветеранъяс сӧветӧн юрнуӧдысь Ю. М. Попова, соцработник В. В. Симпелева, нывбабаяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Ю. П. Столярова, культура керкаӧн веськӧдлысь Н. Н. Иванова да худрук Ия Михайловна, Татьяна Геннадьевна да гудӧкасьысь Алексей Пинягин. 22 часын культура керка дорын сетісны салют, муніс дискотека. Сэки Ыджыдвиддзын позис аддзыны гӧрд кыа. Сійӧс аддзӧм бӧрын менам чужис кывбур». Мордін сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысь Тамара Смирнова письмӧас гижӧ, мый сійӧ да сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Сергей Турубанов ветлӧмаӧсь видлыны да чолӧмавны мордінса, чӧтдінса да коншаса ветеранъясӧс. Окотитысь да дзоньвидза олӧма йӧзӧс вайӧдлӧмаӧсь казьтӧда пас-славалӧн мемориал дорӧ. Митинг дырйи велӧдчысьяс да художествоа самодеятельностьӧ пырысьяс петкӧдлӧмаӧсь концерт, пуктӧмаӧсь дзоридзьяс да венок. Та бӧрын клубын тшай юигмоз рытпукӧмаӧсь. Гажлун помасьӧма салютӧн, кодӧн могмӧдӧма «Единая Россия» партиялӧн юкӧн. Гижӧд помын Т. Смирнова аттьӧалӧ гаж котыртӧмын отсасьысьясӧс: Г. А. Робакидзеӧс, Л. В. Павловаӧс, Т. Я. Шевелёваӧс, А. М. Агеевӧс, И. П. Решетоваӧс, В. Н. Сивожелезовӧс, В. Н. Титовӧс, А. Н. Фроленковӧс, В. А. Тимофеевӧс, Г. П. Барзулаевӧс, В. С. Кучеренкоӧс, С. И. Поповичӧс. Висерын ода кора 1 лунӧ восьтӧмаӧсь гожся Спартакиада кроссӧн. Войтыр котӧртӧмаӧсь и Сюзяыбын и Висерын. Зэра-лымъя поводдя абу повзьӧдӧма ни велӧдчысьясӧс, ни верстьӧӧс. Вермысьясӧс сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь пасйис грамотаясӧн да юмов козинъясӧн. А Типӧсиктын кросс котӧртісны ныв-зонпосни, верстьӧ — эстафета. Видз-му овмӧс, детсад да «Кӧрткерӧсса» ПО-ын уджалысьяс костын ордйысьӧмын вермисны бӧръя организацияын зільысьяс. Кыдзи юӧртіс газетлӧн внештатнӧй корреспондент Оксана Пинягина, сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Поповалӧн водзмӧстчӧмӧн школаын котыртлӧмаӧсь «Мый ме тӧда Ыджыд тыш йылысь» ним улын серпасъяслысь конкурс. Челядьлӧн серпасъясысь лӧсьӧдӧмаӧсь «Ми помнитам, мы гӧрдитчам» стенд. Сійӧс водзӧ на кутасны паськӧдны. Сідзжӧ велӧдчысьяс ветлӧмаӧсь чолӧмавны война кадӧ тылын уджалысьясӧс. Ыджыд Вермӧм лунӧ вӧлӧма парад, митинг, концерт. Куим котыр — бурдӧдчанінын, «Вишерскӧй» СПК-ын уджалысьяс да велӧдчысьяс — ордйысисны эстафетаын. Вермысьӧн лоис том войтырлӧн «Аврора» котыр. Рытнас вӧлӧма салют. Доддзын зэв жӧ бура кольӧма Вермӧм лун пасйӧм. Та йылысь миянлы висьталіс клубын уджалысь Ирина Ровнякова. Митинг бӧрын клубын мунӧма концерт да «И здесь была война» ним улын петкӧдчӧм. Тылса ветеранъясӧс чолӧмалӧма сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Елена Арихина, налы сетӧма козинъяс. Медбӧрын олӧма йӧзӧс корлӧмаӧсь тшай юны. Рытнас нуӧдӧмаӧсь дискотека. [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана ГУДЫРЕВА.] {Михаил Габов @ Паком Степан кодь ёнӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-29.} ПАКОМ СТЕПАН КОДЬ ЁНӦСЬ Емдін районын Эжолты грездын муніс «Аски» ним улын туристскӧй фестиваль, кытчӧ ветлісны одыбса ныв-зон. Фестивальлӧн могыс — ӧтувтны том йӧзӧс, медым петкӧдлісны ассьыныс кужӧмлунсӧ, тӧдӧмлунсӧ да выннысӧ коми ворсӧмъясын. А сідз жӧ пыдісяньджык тӧдмасисны балаяс лӧсьӧдӧмӧн. Одыбса «Том Ру» командаӧс дасьтіс КРЦДОД-лӧн «Нюмсер» нима шӧринысь Михаил Габов. Кольӧм воӧ «Том ру» пырӧдчыліс нин тайӧ фестивальӧ и шедӧдіс мӧдӧд места. Таво вермасьӧмын петкӧдчисны Настя Габова, Родион Габов, Игорь Трифонов да Андрей Михайлов. Суткиӧн джынйӧн мунісны коми ворсӧмъяс да вермасьӧмъяс, узисны сӧмын 3–4 час. Пӧшти быд вермасьӧмын миян ныв-зон вӧліны медводзынӧсь. Фестивальлы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн миян том войтырлы сетісны медшӧр козин — 10000 шайт. Сійӧс лоӧ видзӧма бала збыльмӧдӧм вылӧ. «Том Ру» пуктісны мог — збыльмӧдны ассьыныс бала — «Сӧстӧм ва»: весавны-пелькӧдны Емель ключ да сы гӧгӧрсӧ. Вермысьяслы сетісны позянлун мӧд воӧ нуӧдны татшӧм вермасьӧмъяссӧ гортас, Одыбын. И налы сюри нин ним — «Паком Степан му вылын». [Михаил Габов] {Оксана Гудырева @ Тӧдмалісны сиктсалысь тӧждъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-05-29.} ТӦДМАЛІСНЫ СИКТСАЛЫСЬ ТӦЖДЪЯС Кольӧм вежонӧ Вомын сиктӧ волісны республикаса да районса чина войтыр: Коми республикаса архитектура, стрӧитчӧм да коммунальнӧй овмӧсса министр Николай Смышляев, видз-му овмӧс да сёян-юан министрӧс медводдза вежысь Алексей Буткин, сэтчӧс министерстволӧн юкӧнысь медшӧр специалист-эксперт Николай Чешков, райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская да районын республикаса Юралысьлӧн ӧтйӧза примитанінӧн веськӧдлысь Раиса Коюшева. Медводз найӧ аддзысьлісны сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Мария Поповакӧд. Сэсся сыкӧд ӧтув ветлісны сиктса учреждениеясӧ — школаӧ, ФАП-ӧ, детсадйӧ. Видзӧдлісны-донъялісны Вомынса фермер Валентина Каневалысь ыджыд овмӧссӧ. А пажын бӧрын чинаяс волісны культура керкаӧ, кӧні муніс сиктса йӧзкӧд аддзысьлӧм. Сиктса юралысь да сэтчӧс олысьяс кыпӧдӧны тӧжд выль школа-детсад кыпӧдӧм йылысь. Ӧнія школалӧн стрӧйба, кӧні велӧдчӧны 1 классянь 9-ӧд классӧдз 43 челядь, ёна нин важмӧма. Гырысь классъясын велӧдчысьяс тӧдӧмлунъяс босьтӧны Шойнатыса шӧр школаын. Детсад — ичӧт, уджалӧ сӧмын ӧти группа, 18 кымын ныв-зонпосни олӧны гортаныс, мый ёна майшӧдлӧ уджалысь мам-батьӧс. Лоас кӧ сиктын выль школа-детсад, то сэтчӧ лоас позянлун вуджӧдны и фельдшерско-акушерскӧй пункт. ФАП стрӧйба колӧ дзоньтавны. Но кыдзи шуисны аддзысьлігӧн, дзоньталӧм вылӧ уна сьӧм видзӧм дорысь бурджык ӧти выль ыджыд стрӧйбаӧ меститны и велӧдчанін, и детсад, и ФАП. Та вылӧ минархстройса министр Николай Смышляев шуис, лӧсьӧдӧй уджтас да пӧртӧй пӧ став котыртан юалӧмъяссӧ, а «ми сайын уджыс оз сувт — воӧн кыпӧдам». Кольӧ райсӧветса депутатъяслы пыртны стрӧитчӧм кузя уджтасӧ Вомынын школа-детсад кыпӧдӧм. Та кындзи вомынса элясисны сиктын киссьӧм туйяс, кабеля интернет да челядьлы ворсанін абутӧм вылӧ. Сьӧкыдлунъяс йылысь йӧзлӧн висьталӧмъяссӧ чинаяс босьтісны тӧд вылӧ, вочавидзисны кыпӧдӧм юалӧмъяс вылӧ. Видз-му овмӧс да сёян-юан министрӧс медводдза вежысь Алексей Буткин висьталіс республикаса овмӧсъяслӧн уджалӧм, водзӧ кежлӧ могъяс йылысь. Сійӧ ошкис миян районса уджалысьясӧс йӧв уна лысьтӧмысь, зіль да бур уджысь. Сиктын медзіль фермер Валентина Каневалӧн овмӧсын гӧсьтъяс олісны меддыр. Сиктса юралысь сы йылысь шуис, мый тайӧ нывбабаыслы колӧ пӧ памятник сувтӧдны. Сійӧ пӧ эз повзьы сьӧкыд уджысь, а босьтчис да дзоньталіс киссьӧм пемӧс карта. Сэні ӧні видзӧ 23 мӧскӧс, кукъясӧс, кроликъясӧс, эм нӧшта порсь да дзодзӧг. Но та вылын Валентина Ивановна оз кӧсйы сувтны, мӧвпалӧ паськӧдны овмӧссӧ. А медым могыс пӧртсис — колӧ на дзоньтавны пемӧс карталысь мӧд юкӧнсӧ. Уджыс тырмымӧн. И ӧні кӧ овмӧсас бергӧдчӧны ныв да чой гозъяыс, то паськӧдчӧм бӧрын кӧсйӧ босьтны содтӧд уджалысьясӧс. Кыдзи висьталіс «Вомын» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Мария Попова, сиктын олысьыс — 670 морт. Но збыльвылас тайӧ лыдпасыс ичӧтджык: унаӧн уджалӧны карын, а гижӧдчӧмныс — Вомынын. Сиктын уджалӧны: основнӧй школа, детсад, ФАП, библиотека, культура керка, пошталӧн юкӧн, ӧти фермер овмӧс, ас вылӧ уджалысь (А. С. Игушев вӧчалӧ шлакоблокъяс да юкмӧс кытшъяс), «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн нянь пӧжаланін, вузасянінъяс. Гортса овмӧсъясын видзӧны 170 юр пемӧс, на пиысь 59 мӧс. Медсясӧ пемӧсъяссӧ видзӧны яй вылӧ. Сикт гӧгӧр уна нюр, та вӧсна гожӧм-арын сиктсалӧн вотчан удждыр. Олысьяс вотӧссӧ заптӧны да вузавлӧны — тайӧ и содтӧд нажӧтка, и дзоньвидзалунлы пӧльзаа сёян-юан. [Оксана Гудырева. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Мойд кодь гажлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-05.} МОЙД КОДЬ ГАЖЛУН Кыпыд вӧлі кольӧм пекничаӧ юрсиктса «Союз» кинотеатрын. Водз асывсянь да сёр рытӧдз тані юргисны сьыланкывъяс, ныв — зонлӧн гылыд серам, мунісны ворсӧмъяс... Весиг зэр эз вермы торкны ыджыд гаж, кодӧс вӧлі сиӧма челядьӧс доръян Лунлы. Быдмысь войтырӧс да налысь бать-мамӧс гажлунӧн медводз чолӧмаліс Александр Артеев, «Кӧрткерӧс» МР-са веськӧдлысьлысь могъяс олӧмӧ пӧртысь. «Челядьдыр — меддонаыс да тӧдчанаыс ныв-зонлӧн. И мед жӧ сійӧ некор оз помась», — пасйис А. Артеев. Пӧсь чолӧмалӧмъяслысь кыпыдлун содтісны залӧд мунысь коляскаа мамъяс. Кыдзи и кольӧм воясӧ, мамъяс бара на дзирдыштісны тырмӧвпъясӧн — аслыснога, мича да лӧсьыда баситӧмаӧсь челядьлысь олӧмын медводдза «транспорт». — Тӧдчӧ, мамъяс сьӧлӧмсянь матыстчӧмаӧсь конкурс дорӧ, — висьталіс районса загсӧн веськӧдлысь Анастасия Чекренёва. — Быдӧн зільӧма творческӧя и донъялысь комиссиялы, дерт жӧ, вӧлі сьӧкыд бӧрйыны медся-медсяӧс. Конкурсантъясӧс донъялісны некымын нимпасӧн. Сідз, «Коми йӧзкост коляска»-ын вермысьясӧн лоины Никита Давыдов да Арина Андрушко, «Ме — уна челядя семьяысь»-ын — Иван Мишарин, Валерия Илюшичева лои вермысьӧн «Медся мойдвывсаын», а Глеб Потапов — «Медся аслыссикасын», «Медтом конкурсантӧн» вӧлі Сергей Кутяев. Спонсоръяссянь козин вичмис нимпасын быд вермысьлы, а видзӧдысьяссянь козин шедӧдісны двӧйни — Кирилл да Софья Горчакъяс. Гаж муніс водзӧ. «Коляскаяслӧн парад» бӧрын заводитчис «Мойдса геройяс» петкӧдчӧм. Сэк жӧ кинотеатрса изэрдын ныв-зонлы позис чеччавны батут вылын, серпасасьны асфальт вылын, чӧсмасьны юмов ватаӧн, ньӧбны чачаяс. Кыпыд гаж помасис сӧмын рытын. {Оксана Гудырева @ Шойччасны удж сайын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-05.} ШОЙЧЧАСНЫ УДЖ САЙЫН Велӧдчысьяслӧн помасис нёльӧд велӧдчан четверть, заводитчисны гожся кузь каникулъяс. Челядь мунасны шойччыны лагеръясӧ, пӧль-пӧч да рӧдвуж дорӧ либӧ колляласны гожӧм чужанінын. На пиысь унаӧн кутасны шойччыны удж сайын, нажӧвитасны аслыныс сьӧм. Гожся каникулъяс дырйи томуловӧс недыр кежлӧ уджӧн могмӧдӧмын бур водзмӧстчӧмыс — Кӧрткерӧсса ЦЗН-лӧн. Йӧзӧс уджӧн могмӧдан шӧрин быд во кырымалӧ сёрнитчӧм районса учреждение-предприятиеяскӧд челядьӧс удж вылӧ босьтӧм йылысь. Медсясӧ ныв-зонъяс бурмӧдӧны-пелькӧдӧны-весалӧны сиктса уличаяс, дзоньтасьӧны, весалӧны му выв ёг турун да сідзи водзӧ. Кольӧм пекничаӧ витӧд уджалан четверть кыпыда восьтісны юрсиктын. Кӧрткерӧсса спортбазалӧн эрд вылын муніс томуловъяслӧн уджалан 3 бригадакӧд тӧдмасьӧм. Челядьӧс чолӧмалісны райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская, Йӧзӧс уджӧн могмӧдӧм кузя республикаса веськӧдланінӧн юрнуӧдысьӧс медводдза вежысь Валерий Кондаков, районса ЦЗН-ӧн веськӧдлысь Любовь Ларукова да Кӧрткерӧсса йӧв заводӧн веськӧдлысь Андрей Люосев. Найӧ сиисны челядьлы бура шойччыны да уджавны, бура пӧртны пуктӧм могъяс, чолӧмалісны Челядьӧс доръян лунӧн. Сэсся «Весёлый молочник», «Экос–2012» (кӧрткерӧсса) да «Том фермер» (пезмӧгса) нима котыръясысь бригадиръяс кыпӧдісны республикалысь дӧрапас. Мероприятие восьтӧм бӧрын быд котыр да наӧн веськӧдлысьяс йылысь висьталісны торйӧн, а томулов гораа шуисны нырнуӧдан мӧвпа кывъяссӧ (девиз). Кыдзи висьталіс Кӧрткерӧсса ЦЗН-ӧн веськӧдлысь Любовь Ларукова, тайӧ пӧрйӧ томуловӧс недырся удж вылӧ пӧ медводдзаысь босьтӧны йӧв завод («Весёлый молочник» бригадаӧс) да Челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан районса шӧрин («Экос–2012» — вӧр-ва сӧстӧмлун кузя тӧждысьысьяс). А «Том фермер» бригада кутас уджавны Пезмӧгын Людмила Изъюровалӧн «Ордым» нима крестьянско-фермерскӧй овмӧсын. Тайӧ овмӧсын юралысь быд гожӧм сетӧ удж том отсасьысьяслы. Кыдзи висьталісны миян газетлы, таво гожӧм недырся удж вылӧ петаласны 200 сайӧ ныв-зон. Ми сиам налы ыджыд вермӧмъяс да пӧртны кӧсйӧмъяснысӧ. [Оксана Гудырева.] {Игнат Пинягин @ «Олӧмлӧн дзоридзьяслӧн» гажӧдчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-05.} «ОЛӦМЛӦН ДЗОРИДЗЬЯСЛӦН» ГАЖӦДЧӦМ Гожся медводдза лунӧ Висер сиктса нывбабаяслӧн котыр нуӧдісны челядьлы велосипедъясӧн панъясьӧм. Став ордйысьысьлы вичмис юмов козин, а вермысьяслы нӧшта на грамота. Ордйысьӧмӧ пырӧдчысьяс пиысь медічӧтъясыс — 5 арӧса Вика Макарова да Света Поздеева. Света олӧ карын, гожӧмсӧ коллялӧ ыджыд мам ордас, кольӧм воӧ панъясьліс нин. Лун шӧр бӧрын петкӧдлісны «Челядь — олӧмлӧн дзоридзьяс» ним улын концерт. Сьылісны-йӧктісны ныв-зонпосни. Ме висьталі кывбур. А карса гӧсьт — Вика Шевколенко — сьыліс да гимнастическӧй номерӧн петкӧдчис. Уналы сьӧлӧм вылӧ воис 6-ӧд классын велӧдчысь нывкаяслӧн асыввыв йӧктӧмыс. [Игнат Пинягин, 5 класс. Висер сикт.] {Kodko @ Бикӧд водзсасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-05.} БИКӦД ВОДЗСАСЬӦМ 72-ӧд пожчасьтӧн юрнуӧдысь Алексей Хвастунов юӧртіс: во заводитчӧмсянь районын вӧлі 23 ӧзйылӧм (2011 воын — 34). Биын пӧгибнитіс 5 морт (кольӧм воӧ — 1) и доймалісны-сотчалісны 4 морт. Кусӧдчысьясӧн биысь мездӧма 10 мортӧс, эвакуируйтӧма 10 мортӧс. Гожӧм пуксьӧмсянь тшӧкыда шыӧдчӧны кос турун, ёг шыблаланінъясын, вӧрын ӧзйылӧмъяс кузя. Ӧзйылӧмъяслӧн помкаыс — биӧн видзчысьтӧма вӧдитчӧм, а сідз жӧ ӧзтӧмъяс. Ода-кора (май) 26 лунӧ тӧдтӧм йӧз ӧзтӧмаӧсь «Пезмӧг» сикт овмӧдчӧминысь ёг шыблаланінъяс. Би вермис вуджны вӧрӧ. Но Адзорӧмысь бикӧд водзсасян асвӧляа (добровольнӧй) котыр сиктӧн юралысь Александр Тороповкӧд ӧтув пӧдтісны-кусӧдісны ӧзйылӧмсӧ. Ӧзйылӧм кусӧдны петалісны пӧжарнӧй мотопомпаясӧн асвӧляӧн 5 кусӧдчысь. Сідзжӧ во заводитчӧмсянь Кӧрткерӧсса гарнизонысь кусӧдчысьяс 12-ысь петалісны туй вылын лоӧмторъяс бырӧдӧм могысь. Ода-кора тӧлысьӧ туйяс вылын вӧлӧма 2 лоӧмтор, сэні доймалӧмаӧсь 3 морт. Россияса МЧС казьтылӧ, ті кӧ веськалінныд неминучаӧ либӧ аддзинныд лоӧмтор, юӧртӧй 9–01 телепон пыр, сотӧвӧйсянь — 112! {Kodko @ Аттьӧ, дона велӧдысьяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-05.} АТТЬӦ, ДОНА ВЕЛӦДЫСЬЯС! 20 во сайын тайӧ кадӧ ми тшӧтш пукалім партаяс сайын, гижим экзаменъяс, лӧсьӧдчим школакӧд колльӧдчан рыт кежлӧ. Ӧні ми верстяммим, быдӧнлӧн аслас удж, семья. Но велӧдчан вояс йылысь бур казьтылӧмъяс олӧны паметьын. Аттьӧалан кывъяс кӧсъям шуны велӧдысьяслы: А. С. Шраммлы, В. С. Бутиковалы, Е. И. Худяевалы, О. И. Бутиковалы, Н. Э. Тыриналы, М. М. Худяевалы, Г. А. Торлоповалы, И. Г. Гарифзяновлы да мукӧдлы, кодъяс ассьыныс сьӧлӧмнысӧ да тӧдӧмлунъяссӧ сетісны миянлы. Торъя нин ёна аттьӧалам медводдза велӧдысь Ия Ивановна Вавилинаӧс. Урокъяс вылын стрӧг велӧдысь, но небыд сьӧлӧма ань лои миянлы мӧд мамӧн. Аслас небыд видзӧдласнас да мелі кывнас вермис лӧньӧдны школаӧ медічӧт ветлысьяслысь быд шог да кужис миян моз жӧ гажӧдчыны да ворсны. Ия Ивановнакӧд тшӧкыда ветлывлім походъясӧ Мельнича юр йылӧ, тӧвнас исласьлім лызьӧн да даддьӧн, гожӧмнас лэччылім ю дорӧ. Ёна ёртасьлім мукӧд классын велӧдчысьяскӧд, ӧд велӧдчим ӧтпырйӧ кык класс. Кор ми воим медводдза классӧ, вермим кывзыны 3-ӧд класслысь урокъяс, а кор лоим асьным ыджыдджыкӧсь, отсасим школаӧ выль воысьяслы. Олім ӧти котырӧн. Ия Ивановна быдтіс-велӧдіс Позты сиктса челядьлысь эз ӧти кӧлена. Школалы сійӧ сетіс 27 воысь унджык. Май помын ми чукӧртчылім да ветлім Баяр грездӧ гӧститны Ия Ивановна дорӧ. Сійӧ паныдаліс миянӧс зэв кыпыда. Чукӧртӧма пызан, самӧварын пуктӧма пӧсь тшай, лӧсьӧдӧма пӧжас — кӧвдумъяс да пирӧгъяс. Казьтылім велӧдчан вояс, сьылім школа йылысь радейтана сьыланкывъяс, кыдз и войдӧр, ӧтвылысь ветлім Лӧкчим дорӧ. Гажа сёрни костын шутёвтіс-муніс эз этша во. Рӧдвуж мортлы моз ошйысим олӧмын вермӧмъясӧн, ёна сералім школаын став вильшасьӧмъяс вылын да ичӧтдырся моз норасим сэк кадся ӧбидчикъяс вылӧ. А Ия Ивановна сӧмын пыр шуаліс: «Ті менам пыр зэв шаньӧсь вӧлінныд!». Велӧдысьяслӧн уджыс да бур кывъяс эз лоны весьшӧрӧ: ставным петім йӧзӧ, некод эз лэдзчысь, некод эз сувт олӧмлӧн лёк туй вылӧ. Ия Ивановна да миян дона велӧдысьяс! Сиам тіянлы сӧмын став бурсӧ, крепыд дзоньвидзалун да помтӧм-дортӧм шуд! 1992 воын школа помалысьяс: Оля Гилева, Нина Есева, Эдик Изъюров, Ира Нестерова, Ваня Манюк, Таня Молчанова, Лена Соколова, Коля Ульянов да Оля Худяева. {Кристина Макарова @ Семьяын олӧм йылысь мойд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-05.} СЕМЬЯЫН ОЛӦМ ЙЫЛЫСЬ МОЙД Ода кора 15 лунӧ ставӧн пасйисны Семьялысь лун. Висер школаса посни классын велӧдчысьяс эз жӧ бӧрӧ кольччыны. Серпасалісны матысса рӧдвужсӧ. Серпасъяс артмисны зэв мичаӧсь. Сідзжӧ нывкаяс да зонкаяс петкӧдлісны ассьыныс сямлунсӧ не-ыджыд мойдын — «Семьяӧн юралысь» («Глава семьи»). Видзӧдысьяс вочавидзисны, коді семьяын коланаджык. Медшӧр геройяс — кань-бать, кань-мам, каньпиян. Ме ворсі Мурёна каньӧс — мойдчысьӧс. Бать-лы дышӧдӧма семьяӧс вердны да ыстӧма кысук-мамӧс кыйсьыны. А ачыс кольччӧма гортын овны. Но кань-бать уджсӧ эз вермы пӧртны: рокыс сотчис, челядь няйтӧсь, вайӧмаӧсь гортас понпиӧс, гач вурны эз артмы, мӧскӧс пиняліс... Ёна кажитчис мам-кысук. Тӧдмалім, мый сійӧ быдлаын мастер: и гортса олӧмын, и шыр куталӧмын, и чери кыйӧмын, и мукӧд пемӧскӧд сёрнитӧмын. А бать-кань — аслас мужичӧй уджын медшӧр. Актёръяслӧн зэв бура артмис рольяс ворсӧмыс. Зэв дӧвӧленӧсь колины и челядь и мам-бать. [Кристина Макарова, 4 класс. Висер сикт.] {Вероника Габова @ Пӧсь сьӧлӧма дона морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} ПӦСЬ СЬӦЛӦМА ДОНА МОРТ Коді жӧ висьӧ сьӧлӧмнас ныв-пи вӧснаыс? Коді жӧ кыӧ-печкӧ муса внук-внучкаыслы небыд кепысь-носки? Дерт жӧ, миян муса бабукъяс. Ме зэв шуда, мый ӧти керка вевт улын ола пыдди пуктана, шань, пӧсь сьӧлӧма коми анькӧд, менам муса бабуккӧд, Ия Николаевна Габовакӧд. Чужлӧма сійӧ 1927 вося вӧльгым 27 лунӧ Кӧрткерӧс районса Типӧсикт грездын. Аслас олӧмын бабӧ аддзылӧма унатор: и лёксӧ, и бурсӧ. Дерт жӧ, синватӧг висьтавны олӧм йывсьыс оз вермы. Кыдзи и став йӧзлӧн, сылӧн вӧлӧма мам да бать. Мамыс — Александра Федоровна, (Федьӧ Сашӧ), а батьыс — Николай Иванович. Быдтӧмаӧсь зэв стрӧга. Чӧскыд кампетъястӧ абу аддзывлӧма. Детсадйӧ абу сетлӧмаӧсь. 1934 воын бабӧ пырӧма велӧдчыны школаӧ. Велӧдчӧма сӧмын нёль класс. Сылӧн висьталӧм серти, водзӧ велӧдчӧма мӧд сиктын. Новлӧдлан транспортыд абу вӧлӧма, а подӧн ветлӧдлыны эбӧсыс абу тырмылӧма. 1938 воын батьсӧ пуксьӧдӧмаӧсь тюрьмаӧ (вӧр пӧрӧдӧмысь). Нуӧмаӧсь во кежлӧ Выльыбса зонаӧ. Батьсӧ лэдзӧмаӧсь и ичӧтик Ия олӧма сэтшӧм думӧн, мый сэсся лоас ставыс бур. Но кӧсйӧмъяс абу збыльмӧмаӧсь. 1941 воӧ немечьяс уськӧдчӧмаӧсь Сӧветскӧй Союз вылӧ, заводитчӧма ыджыд тыш. Николай Ивановичӧс, батьсӧ, босьтӧмаӧсь фронт вылӧ. Бабӧ висьталӧ, мый сійӧ зэв ёна радейтліс батьсӧ да быд лун виччысис дона мортӧс. Мӧвпаліс, мый батьыс локтас да кутлас найӧс. Ыджыд шог суис бабӧс сэк, кор 1942 воын воӧма юӧр, мый Николай Иванович вошӧма война вылын. Заводитчӧма сьӧкыд кад. Сёйны тупыля картупель кындзи нинӧм абу вӧлӧма. Семьяныс ыджыд, куим вок да ӧти чой: Миш, Иван, Вась да Грапӧ. Дас вит арӧсӧн бабӧс нуӧмаӧсь уджавны вӧрӧ, кер дорӧ. Вӧчлӧмаӧсь мужичӧйлысь уджсӧ. Тадзи и коллялӧмаӧсь война кадсӧ. Дас тӧв бабӧ уджалӧма вӧрын, сэсся пырӧма колхозӧ. Медводдза бригадирнас вӧлӧма Александр Иванович, война вылысь волӧма ранитчӧмӧн. Недыр мысти бабӧ лоӧма бригадирӧн. Бригадиралӧма абу дыр, ӧти во сӧмын, сы вӧсна, мый бригадасӧ бырӧдӧмаӧсь. Сэсся пырӧма школаӧ пелькӧдчысьӧн. Уджалан стажыс ӧкмӧма ставнас 43 во. Верӧсыскӧд, Геннадийкӧд, ӧтлаасьӧмаӧсь 1957 воын. Чужтылӧмаӧсь куим пи да куим ныв. Медыджыд пиыс — Геня (1953 воӧ чужлӧма), ӧні пенсия вылын нин. Шӧрсаыс — Коля (1957 воӧ чужлӧма), комын куим арӧснас виӧмаӧсь. Медічӧт — Иван (1964 воӧ чужлӧма), менам батьӧй, уджалӧ трактористӧн. Ыджыдджык нывъяссӧ шуӧны Надя да Вера, найӧ двӧйни (1961 воӧ чужлӧмаӧсь), уджалӧны бухгалтеръясӧн. Медічӧт ныв Катя (1970 воӧ чужлӧма), велӧдчӧма бухгалтерӧ. Со та мындаӧс быдтӧмаӧсь, и ставныс мунісны бур туйӧд. 1992 воын кувсис дедӧ: вӧрын уджалігас керйыс усьӧма вылас, спаситны абу вермӧмаӧсь. Таво бабӧлы тырӧ 85 арӧс. Талун бабӧлӧн 17 внук да внучка, 15 правнук да правнучка. Ставнысӧ удитіс видзны и менсьым на видзас (ачыс тай коркӧ сералігмоз шуис). Ӧні бабӧ олӧ миян дорын, ёна отсасьӧ мамӧлы да батьӧлы. Енмыс сетӧма сылы ёнлун. Ачыс кӧсйӧ дыр на овны. Сылӧн кывъясысь: «Сё арӧстӧ ковмас на тыртны, челядьлы колӧ на отсавны...». Бабӧ, зэв на дыр ов, гажӧд миянлысь сьӧлӧмъяснымӧс аслад нюмнад! Оз ков вунӧдны ассьыд медматысса да муса йӧзтӧ, кодъяс олӧны нин сӧмын миян вӧсна тӧждӧн. Ыджыд аттьӧ да муӧдз копыр ставсьыс, муса бабукӧй! [Вероника Габова, 8 классын велӧдчысь. Типӧсикт грезд.] {Kodko @ Ловъя дзоридзьяс артмӧдісны лента @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} ЛОВЪЯ ДЗОРИДЗЬЯС АРТМӦДІСНЫ ЛЕНТА Лӧддза-номъя 9 лунӧ Пӧддельнӧйын муніс «Живая георгиевская лента» акция, кодӧс лои сиӧма война дырйи усьӧм воинъяслы паметьлы. А котыртіс татшӧм тӧдчана мероприятиесӧ сиктса нывбабаяслӧн сӧвет (юрнуӧдысьыс Анастасия Зюзева). Водз асылӧ сиктсаяс, ӧтвылысь овмӧдчӧминӧн юралысь Алексей Королёвкӧд, чукӧртчисны усьӧм воинъяслӧн обелиск дорӧ. Медводз весалісны лӧп-ёг, лӧсьӧдісны клумбаяс да потшӧсалісны гӧгӧрсӧ, вежисны плитаяс да пуктісны дзоридзьяс. «Кӧть и асывсянь шливгис зэр, но пыр жӧ сиктсаяс радпырысь пырӧдчисны акцияӧ, вайисны аскӧдныс дзоридзьяслысь рӧсадаяс, весиг му вынсьӧдӧм могысь пӧим. Торйӧн нин окота пасйыны Т. П. Кощееваӧс, З. И. Моторинаӧс, Т. А. Пушкарёваӧс, В. А. Королёваӧс, С. Б. Бальцерӧс, И. А. Зюзеваӧс, А. А. Микушеваӧс, Г. Н. Королёваӧс. Ёна водзмӧстчис и М. И. Зюзев. Сійӧ кӧть и олӧ карын, но быд гожӧм волӧ шойччыны Пӧддельнӧйӧ. Бур кывъяс висьтала и нывбабаяслӧн котырӧ пырысьяслы. Зэв ыджыд аттьӧ ставныслы», — висьталӧ акция котыртысь Анастасия Зюзева. {Оксана Гудырева @ Повтӧмлунысь сетісны медаль @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} ПОВТӦМЛУНЫСЬ СЕТІСНЫ МЕДАЛЬ Аслас батьӧн, дедӧн да прадедӧн, Валентин Семёнович Михайловӧн, гӧрдитчӧны, примерӧ пуктӧны челядьыс, внукъясыс да правнукъясыс. Кольӧм воӧ сійӧ пасйис 80 арӧс, а таво вуджис 90-ӧд вылӧ. Ӧкмӧм арлыд вылӧ видзӧдтӧг, оз сетчы пӧрысьлунлы, статя да тэрыб вӧраса. Сӧмын юрсиыс еджыдӧ вежсьӧма, но и таын эж аслыспӧлӧс мичлун. Радейтана мортлы челядьыс да внук-правнукъясыс сиӧны крепыд дзоньвидзалун, кузь нэм да шуда, радлунӧн тыр лунъяс. Одыб сиктын олысь тылса ветеран В. С. Михайлов — Балтия флотса вӧвлӧм матрос, мӧд статьяа старшина. Флотын служитігас, 1955 воын, сійӧс пасйӧмаӧсь СССР-са государственнӧй наградаӧн — Ушаков медальӧн. Тайӧ медальсӧ лӧсьӧдӧмаӧсь 1944 вося рака (март) 3 лунӧ СССР-са Верховнӧй Сӧветлӧн Индӧд серти. Сыӧн пасйылӧмаӧсь пограничнӧй войскалӧн саридзса часьтъясысь да ВМФ-са матросъясӧс да салдатъясӧс, старшинаясӧс да сержантъясӧс, мичманъясӧс да прапорщикъясӧс война, а сідзжӧ мир дырйи Аймуӧс дорйигӧн повтӧмлунысь да збойлунысь. Аймуса Ыджыд тыш вылын Валентин Михайлов эз вӧв, но сылӧн челядьдырыс коли тыш мунан медсьӧкыд кадӧ. И кӧть Коми муӧ вӧрӧг эз волы, сылӧн лёк вӧчӧмыс инмис ставнас Аймунымлы. Йӧз тышкасисны кортӧм фашистъяскӧд эз сӧмын фронт вылын, но и тылын. Мырсисны-уджалісны, отсалісны матыстны вермӧм. Ставсӧ фронтлы, ставсӧ вермӧмлы: сёян, кӧлуй, кер, кӧрт... Сьӧкыдсӧ пыкигӧн, кор мудзӧмла эз куснясьны ки-кок да тіраліс дойясысь вывтыр, том зонка мӧвпъяснас веськӧдчыліс тыш мунанінъясӧ да «нырис-пасьвартіс» вӧрӧгӧс, коді торкис шуда олӧмсӧ. Тыш мунан вит воӧн Валентин быдмис-сӧвмис. Велӧдчӧм да удж сайын эз и тӧдлы, кыдзи воис кад армияӧ мунны. — 1950 вося кос му (апрель) тӧлысьӧ босьтісны служитны, — висьталӧ Валентин Семёнович. — Пелыса пыжӧн воӧдчи Шойнатыӧ, сэсся пароход вылын — Сыктывкарӧдз. Карсянь, бара на пароходӧн, Айкиноӧдз, поездӧн — Княжпогостӧдз. Сэсянь нин тӧвар новлӧдлан вагонъясын пӧшти вежон мунім Ленинградӧдз. Ленинградын салдатпу прӧйдитіс комиссия, сдайтіс кык экзамен (алгебраысь да роч кывйысь диктант гижис). Та бӧрын сійӧс индісны 3-ӧд номера минно-торпеднӧй боевӧй часьтӧ. Сэні велӧдісны корабль вылын служба нуны. Эскадраса тральщик вылын олӧмаӧсь вит тӧлысь. Велӧдчӧм помасьӧм бӧрын петӧмаӧсь финн куръяӧ (финскӧй заливӧ), а сэсянь — Таллинӧ, военнӧй медшӧр базаӧ. — Миян водзын пуктісны мог — весавны минаясысь куръя, — водзӧ казьтылӧ вӧвлӧм матрос. — Уна мина лои бырӧдӧма. Служитігчӧж пӧртім тайӧ могсӧ. Тралӧн (трос помын колана кузьтаа торъя якӧрӧн) кыпӧдавлім минаяс да пыр жӧ взорвитлім подрывнӧй патронъясӧн. А кор сюрліны магнита минаяс, колі лоны зэв сюсьӧн: сылӧн тэчасыс вӧлі вӧсни. Кӧть служба муніс и мир кадӧ, а вӧлі быттьӧ война дырйи. Салдатъяслӧн олӧмыс вермис орны быд здукӧ. Медым татшӧмыс эз ло, эз позь сорсьыны, ылавны. Та вӧсна волі стрӧг дисциплина да пӧрадок. Кык во служитӧм бӧрын Валентин Михайловлы сетісны кык тӧлысь шойччӧг. Тайӧ кадсӧ колляліс чужанінас, кытчӧ важӧн нин кыскис сьӧлӧмыс. Отпускалӧм бӧрын сійӧ служитіс нӧшта на куим во. Бур дисциплина, ёрта олӧм некор оз вунны армия пыр мунӧм айловлӧн. Корабль вылын пӧ зэв бур пӧрадок да сӧстӧмлун, бура вердӧмаӧсь, а паськӧмныс вӧлӧма сэтшӧм, мый дас во новлы — оз киссьы, вылӧ донъялана. Субӧтаӧ да вӧскресенньӧӧ лэдзлывлӧмаӧсь карӧ петавны. Ӧтчыд, а тайӧ вӧлӧма 1955 воын, Таллин дорысь неылын изъя ді вылӧ ва содігӧн шыбитӧма мина. Ковтӧм «козинысь» весавны ді ыстӧмаӧсь флотын служитысьясӧс. На пиын вӧлӧма и Валентин Семёнович. Мина лои бырӧдӧма-взорвитӧма. Тайӧ лоӧмтор йылысь гижӧмаӧсь «На вахте» нима флотса газетын (петлӧма быд лун). А недыр мысти флотӧн веськӧдлысь контр-адмирал Богданович чолӧмалӧма матросъясӧс мог пӧртӧмысь да морӧсаныс пысалӧма Ушаков медаль. Армияысь Валентин Семёнович демобилизуйтчис мӧд статьяа старшинаӧн. Помасис служба, чолӧм, чужанін! Воӧм бӧрын пырис уджавны вӧрпунктӧ, пенсия вылӧ петтӧдзыс пыр шопераліс. Уджысь прӧст кадсӧ коллявліс ва вылын, чери кыйис. Ӧні, кӧть и арлыдӧ воӧма, сылы оз пукавсьы гортас. Сійӧс кыскӧ ю дорӧ, сылы бура тӧдса инъясӧ, кӧні шойччӧ, нимкодясьӧ сьӧлӧмыслы дона ва эрдъясӧн, мича вӧр-ваӧн... Таысь содӧ выныс, лов вылас кыпыд, кокни. И мед жӧ дыр на тадзи лоас. Кузь нэм Тіянлы, Валентин Семёнович! [Оксана Гудырева. Снимокъясыс авторлӧн да В. С. Михайловлӧн семья архивысь (служитан медводдза вося).] {Kodko @ Гажа поход @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} ГАЖА ПОХОД Миян классын лои нин традицияӧн гожся каникулъяс дырйи ветлыны походӧ. Со и таво, ми, 8-ӧд классӧ вуджысьяс, бара на петалім вӧр-ваӧ. 10 часын великъясӧн чукӧртчим школа дорӧ да мӧдӧдчим Висер ю бокӧ, Шумливӧй инӧ. Локтӧмсянь казялім вежсьӧмъяс: бур йӧз вӧчӧмаӧсь сэтчӧ шойччан пельӧс. Синмӧ шыбитчис и тырмытӧмтор — берегыс ёна ёгӧссьӧма. Мед вӧр-ваыс лои сӧстӧмджык ми босьтчим чукӧртны лӧп-ёг. 25 пакет ӧкмис. Зонъяс кодйисны ыджыд гу да став лӧпсӧ сэтчӧ гуалісны-меститісны. Удж бӧрын, дерт жӧ, кынӧмъяс сюммисны. Ӧдйӧ пестім бипур, пузьӧдім тшай. Нуръясьыштӧм бӧрын мӧдӧдчим корсьны велӧдысьӧн да Вика нывъёртӧн водзвыв дзебӧм клад. Корсим эгӧ дыр, но мудзтӧдз котралім. Аддзим кладтӧ, да нимкодьным! Сэтчӧ вӧлі дзебӧма уна сикас кампет. Юмовторнад чӧсмасьӧм бӧрын вугыр ставнымӧс босьтіс. Зэвтім кык палатка, мед ставным тӧрам, да пӧттӧдз вугралім. Вын-эбӧс ӧкмӧдӧм бӧрын ворсім лаптаысь. Ок, ёна жӧ и сьӧлӧм вылӧ воис татшӧм ворсӧмыд! А кутшӧм азыма сы бӧрын сёйим бипур вылын пуӧм юква. Черисӧ зонъяс кыйисны, а пусисны нывъяс. Эг и тӧдлӧй кыдзи луныс коли, воис гортӧ мунан кад. Долыд сьӧлӧмъяснымӧн мӧдӧдчим гортлань. Асывнас ставнымлӧн висис лысьӧм, а юрын бергаліс гажа поход. [Полина Старцева, Ыджыдвидз сикт.] {Kodko @ Диктант медбур гижысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} ДИКТАНТ МЕДБУР ГИЖЫСЬ Лӧддза-номъя 6 лунӧ «Висер» сикт овмӧдчӧминса администрация да нывбабаяслӧн котыр сиктсаясӧс шымыртлісны диктант гижӧмӧ. Мероприятиесӧ вӧлі сиӧма роч кыв Лунлы. Диктант гижисны кӧкъямыс морт: куим — «Кӧрткерӧс» 110-ын зільысь, куим — бурдӧдчанін уджалысь да кык пенсионер. Колӧ пасйыны, текстыс эз кокни вӧв, Романовлӧн «Детство» произведениеысь юкӧн. Но диктант гижысьяс артмӧдчисны пуктӧм могӧн. Сідз, вермысьӧн лои Гений Ионикиевич Спартак — бӧръя диктант гижлӧма 58 во сайын! Неуна кольччисны сыысь Арина Кунина да Мария Елизарова. Найӧ жӧ медбура вочавидзисны Пушкин йылысь викторинаын юалӧмъяс вылӧ. Диктант быд гижысьлы вичмис неыджыд козин, а вермысьяслы — нӧшта и грамота. {Богдан Игушев @ Менам дед @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} МЕНАМ ДЕД Сиктса керкаад медшӧрыс — пач. Бур пачад пӧжалӧм няньыд вожад сылӧ, шыд-рокыд чӧскыда пусьӧ, керкаыд пыр оньвидзӧ. И кӧзяин-кӧзяйкалӧн пызан сайын медшӧр гӧстьӧн пыр вӧлі пач тэчысь. Ме — Богдан Игушев. Ола Висер сиктын. Велӧдча кӧкъямысӧд классын. Кӧсъя тіянӧс тӧдмӧдны аслам дедкӧд. Рюрик Васильевич Игушев чужліс 1929-ӧд вося май 5 лунӧ. Дедлӧн вӧлӧма ыджыд семья: нёль вок да нёль чой. Ветліс армияӧ, служитіс морякӧн нёль во чӧж. Армияысь локтӧм бӧрас шопераліс дзоля да грузӧвӧй машина вылын. Сюрлі и рулитны... Но Висер сиктын дедӧс тӧдӧны, кыдзи пач тэчысьӧс. Гашкӧ, быд керкаын дедлӧн киӧн тэчӧм пач. Весиг пекарняын тэчӧма, сэні ӧнӧдз на ӧти пач сулалӧ. Йӧзыс ӧнӧдз на казьтылӧны дедӧӧн вӧчӧм пачьяссӧ: шоныд да бура пӧжалӧ няньтӧ. Миян выль керкаын пачсӧ дедӧ жӧ тэчліс, кӧть оз нин вӧлі вермӧдчы. Сэки сылы отсасисны батьӧй, Александр Рюрикович, да батьлӧн вокыс — Николай Рюрикович. Дедӧ веськӧдлӧм улын найӧ пукталӧмаӧсь кирпичсӧ. Батьӧ пачтӧ йӧзыдлы оз тэч, абу велӧдчылӧма да, а аслыным гидӧ да пывсянӧ ачыс тэчис. Дядьӧй, Михаил Рюрикович, босьтӧма дедӧлысь тӧдӧмлунсӧ да пачтӧ тэчӧ. Дедӧ абу нин ловъя... Таво лоӧ 14 во, кыдзи сійӧ кувсис. Но сыӧн тэчӧм пачьяс сулалӧны ӧнӧдз на, кыдзи ловъя памятникъяс. [Богдан Игушев, 8 класс. Висер сикт.] {Kodko @ «Войвыв кодзув» журналын выль гижӧдъяс да гижысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-19.} «ВОЙВЫВ КОДЗУВ» ЖУРНАЛЫН ВЫЛЬ ГИЖӦДЪЯС ДА ГИЖЫСЬЯС Кадыс сэтшӧм ӧдйӧ лэбис! Регыд на быттьӧ вӧлі тӧв, а со нин дзоридзалӧ гожӧм. Он удитлы олӧм бӧрсяыс вӧтчыны. А гижысьяс век зільӧны петкӧдлыны гижӧданыс ӧдйӧ вежласьысь олӧмсӧ... Войвыв кодзув» журналлӧн локтан номеръясӧ дасьтӧны прозаа выль гижӧдъяс: Елена Козлова — «Сё майбырӧй, олӧмӧй» повесьт, Александр Ульянов — «Олӧмыдлӧн пыдӧсыс оз тыдав» повесьт, Виктор Напалков — «Йӧг каллян» роман, Александр Суворов — «Йиркап да Ёма» повесьт-мойд, Елена Афанасьева «Ву дор из» выль висьтъяс, Иван Ногиев — повесьт. Поэзия юкӧнын кывбур чукӧрнас петкӧдчасны: Михаил Елькин, Галина Бутырева, Нина Обрезкова, Алёна Шомысова, Алёна Огарцева, Ольга Баженова, Любовь Ануфриева, Раиса Куклина, Татьяна Кирпиченко, Василий Лодыгин, Алексей Полугрудов, Зарни Люся, Надежда Павлова. А Владимир Тиминлӧн петас «Пам» поэма. Водзӧ кутам йӧзӧдны публицистика статьяяс: Галина Юшковалысь, Семён Терентьевлысь, Александр Панюковлысь, Никон Хатанзейскийлысь, Валерий Мартыновлысь, Василий Поповлысь да мукӧдлысь. Дона лыддьысьысь! Эн вунӧд судзӧдны «Войвыв кодзув» журнал. Доныс: Редакция пыр 1 тӧлысь кежлӧ — 15 шайт. 3 тӧлысь кежлӧ — 45 шайт. 6 тӧлысь кежлӧ — 90 шайт. Пошта пыр 1 тӧлысь кежлӧ — 28,02 шайт. 3 тӧлысь кежлӧ — 84,06 шайт. 6 тӧлысь кежлӧ — 168,12 шайт. {Любовь Ахрименко @ Став мирӧн зілисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-22.} СТАВ МИРӦН ЗІЛИСНЫ Тшӧкыда аддзыла, кыдзи ӧшинь дорса туй вывті мунӧны Эжвалӧн кыр вылын сулалысь «Скорбящая мать» («Шогсьысь мам») памятник дорӧ ныв-зонкаяс асланыс кагульничаяскӧд да велӧдысьяскӧд, медым тӧдмавны война вылын усьӧм салдатъяс йылысь. А тӧдӧны-ӧ эськӧ оз, коді тайӧ памятниксӧ олӧмӧ пӧртіс? Коркӧ юрсиктын овліс-уджаліс сиктсӧветса предӧн Иван Варфоломеевич Макаров. Чужӧмсӧ эськӧ ог нин помнит, а уджыс сылӧн коли вежӧрӧ, рочыштӧмӧн кӧ, навека. Медым бурджыка тӧдмавны Иван Макаровлысь олан туйвизьсӧ, аддзысьлі-сёрниті сылӧн ныв, Татьяна Ивановнакӧд. Чужлӧма И. Макаров Вомын сиктын 1919-ӧд воӧ. Шойнатыса шӧр школа помалӧм бӧрын велӧдчӧма Сыктывкарса педучилищеын. Мича чужӧма да водзмӧстчысь том мортӧс 1938-ӧд воӧ корлӧмаӧсь ворсны выль воссьӧм драма театрын. Артистлысь бура ворсӧмсӧ казялӧма минкультура да 1940-ӧд воӧ Иванӧс ыстасны велӧдчыны Москваӧ ГИТИС-ӧ. Но 1941-ӧд воын заводитчас война. Иван да сылӧн ёртъяс оз шӧйӧвошны, гижсясны ополченецьяслӧн радӧ дорйыны Москва кар. Том йӧз кодйисны окопъяс, вӧчалісны сутуга потшъяс, кусӧдалісны немеч самолётъяссянь шыблалӧм минаясысь ӧзйӧм керка вевтъяс. А прӧст кадӧ сьылісны-ворсісны госпитальын куйлысь боецъяс водзын. Сэк жӧ и кывзісны лекцияяс. 1944 воын Иван Макаров босьтіс диплом да локтіс уджавны Сыктывкарса драма театрӧ, а 1946–48-ӧд воясӧ нин велӧдчӧ да помалӧ Ленинградса вылыс тшупӧда партийнӧй школаын журналистъяслысь курсъяс. Сы бӧрын уджавлӧма Изьваса, Кулӧмдінса редакцияясын. Кӧрткерӧсӧ Макаровъяслӧн семьяыс локтӧма 1963-ӧд воӧ. Первой Иван Варфоломеевич зільӧма районӧй газетын, сэсся — народнӧй контрольын, вӧвлӧма депутатӧн, а 1966-ӧд воын сійӧс индӧмаӧсь сиктсӧветӧ председательӧн да уджалӧма сэні 9 во. Со мый казьтылӧ И. Макаров йылысь сиктсӧветса вӧвлӧм бухгалтер Нина Михайловна Вишератина: — Йӧз дорӧ сибыд юрнуӧдысь зэв ёна вӧлі пыдди пуктӧ олӧма войтырӧс, пыр вӧлі мунӧ налы воча, зільӧ сетны колана отсӧг. Аддзысьлігъясӧн дӧва-бабаяс корӧны вӧлі сійӧс, медым сиктын сувтӧдны усьӧм воинъяслы памятник. Тайӧ вӧлі 70-ӧд вояс. А 1988-ӧд вося май 21 лунӧ И. Макаров гижас районса «Звезда» газетӧ гижӧд «Некодӧс оз позь вунӧдны» ним улын. Сельсӧветса предлысь сёрни поддержитісны исполкомлӧн чукӧртчылӧм вылын да кӧсйысисны памятник сувтӧдӧм могысь сетны колана мында сьӧм. Та бӧрын, мӧд луннас жӧ, Макаров аддзысяс Сыктывкарса художник-архитектор Борисовкӧд. И недыр мысти нин карса кӧрт да бетон сора заводын пузяс удж «Шогсьысь мам» памятник вӧчӧмын. Некымын лунӧн сиктса олӧма нывбабаяс стӧчмӧдасны усьӧм воинъяслысь лыддьӧг. Юрсиктысь Н. М. Казаков казьтылӧ, мый 1975-ӧд воын сійӧ уджалӧма МТС-са мастерскӧйын да бура помнитӧ, кыдзи паметь пассӧ вайӧмаӧсь некымын юкӧнӧн. А вайӧма сійӧс доручастокса машинаӧн В. С. Елфимов. И. В. Макаров аслас гижӧдын со мый гижӧ та йылысь: «В. С. Елфимов зэв видзчысьӧмӧн вайӧма 14 тонна сьӧкта стела, кытчӧ пасйӧма усьӧм воинъяслысь 186 ов, ним, вич. Вайигас ни ӧти шыпас абу жугалӧма». Гижӧдас И. Макаров казьтылӧ и газӧвӧй службаын уджалысь В. И. Порошкинӧс, Отечественнӧй войнаса участник А. П. Филоновӧс, коді вӧчӧма звездаыслысь опалубкасӧ. Мемориал дорас бетонысь вӧчӧм звездасӧ вайӧмаӧсь совхозса трактористъяс. А доручастокса шопер А. С. Малыгин вына кранӧн лэптӧма стеласӧ фундамент вылӧ. Макаровлы ёна отсасьӧмаӧсь Кӧрткерӧс сиктса предприятиеясын уджалысьяс: шоперъяс ваялӧмаӧсь фундамент блокъяс, тротуарнӧй плитаяс, лыа. Ассьыныс пай пуктӧмаӧсь и школаса велӧдчысьяслӧн бригадаяс, кодӧн юрнуӧдӧмаӧсь Сергей Лапцай да Владимир Макаров. «Быд лун мыйкӧ да мыйкӧ тай вӧлі вӧчам», — тшӧкыда казьтывліс В. И. Казаков, школаын военнӧй уджӧ вӧвлӧм велӧдысь. «Шогсьысь мам» сувтӧдісны став мирӧн. И эз весьшӧрӧ. Сэки, да и ӧні тані пыр уна йӧз. Пӧрысь мамъяс, дӧваяс, чойяс, вокъяс волӧны видзӧдны ассьыныс дона нимъяс, казьтылӧны ассьыныс дона мортъясӧс. И, дерт жӧ, зэв ыджыд аттьӧ найӧ висьталӧны Иван Варфоломеевичлы, коді лун и вой тані колляліс, военкоматса уджалысьяслы, кодъяс корсисны вошӧм нимъяс. Кыр йылын сулалысь мемориал мичмӧдӧмӧ ассьыс пай пуктӧма и А. С. Кулаков, юрсикт сӧветӧн вӧвлӧм веськӧдлысь. 1988–1989-ӧд воясӧ сы водзмӧстчӧмӧн тані кутіс ӧзйыны «Куслытӧм би». Ёна зільӧ памятник видзӧмын и Кӧрткерӧс сикт овмӧдчӧминӧн ӧнія юралысь М. Е. Питашук, во гӧгӧр чӧж пас сулалан территория бурмӧдсьӧ. Пӧшти быд лун, торйӧн нин водз тулыссянь да кӧдзыдъясӧдз, тані кылӧ челядьлӧн шыяс, волӧны татчӧ да пуктӧны дзоридзьяс кӧлысь ворсысьяс. Мед жӧ и водзӧ лоӧ тадзи. [Любовь Ахрименко.] {Елена Лодыгина @ Видзчысьӧй борщевикысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-06-26.} ВИДЗЧЫСЬӦЙ БОРЩЕВИКЫСЬ Комиын рӧдмӧ-паськалӧ лёк гум (борщевик). Уналаын сійӧ муяс вылын ыджыдалӧ. Йӧзыс пикӧ воӧмаӧсь, оз вермыны мынтӧдчыны лёк быдмӧгысь. Вайисны лёк гум роч муысь кӧрым ради. Но ӧні сійӧ лои сӧмын лёк ёгӧн. Весиг учёнӧйяс оз аддзыны петан туйсӧ, кыдзи мынтӧдчыны борщевикысь. Пырджык шуӧны ытшкыны ас кадӧ, медым кӧйдысыс эз во, да водзӧ эз паськав. Гожӧм чӧжӧн ковмылӧ куимысь ытшкыны. Градйӧрын неыджыд быдмысь чукӧръяс медбур лоӧ перйыны вужнас. Сэк этшаджык паськалас. Борщевиклӧн сокыс сотӧ мортлысь кучик. Медъёна тайӧ овлӧ дзордзалігӧн. Ветлігӧн бӧрйӧй сэтшӧминъяс, кӧні абу ёна паськалӧма тайӧ быдмӧгыс. А ытшкигӧн бура пасьтасьӧй, кепысясьӧй, тупкӧй став восьсаинъяс. Инмис кӧ восьсаинӧ борщевиклӧн сӧкыс пыр жӧ эновтчӧй уджысь. Бура майтӧгӧн мыськӧй сотчӧминсӧ да мавтӧй мазьӧн. Первой кадӧ сотчӧминыс оз тыдав. Сӧмын кутшӧмкӧ кад мысти гӧрдӧдӧ, заводитӧ лудны да артмӧны вабольяс. Сотчӧминсӧ колӧ дзебны шонді югӧръясысь. Оз позь и поткӧдны вабольяссӧ. Бинталӧй найӧс да пыр жӧ шыӧдчӧй больничаӧ. Колӧ пасйыны, мый яда и кос борщевик, и весиг сылӧн кӧйдысыс. Видзӧй асьнытӧ да матыссаястӧ, велӧдӧй-тӧдмӧдӧй сыӧн челядьӧс, ӧд буретш найӧ тӧдтӧг медъёна сотчалӧны, ас кадӧ мынтӧдчӧй тайӧ лёк быдмӧгсьыс да энӧ лэдзӧй паськавны сылы градйӧрын. [Елена Лодыгина, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Наталья Ульнырова @ «Исерга» нимӧдіс Комиӧс «Завалинка» вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-03.} «ИСЕРГА» НИМӦДІС КОМИӦС «ЗАВАЛИНКА» ВЫЛЫН Лӧддза-номъя 29–30 лунъясӧ Выльгортын муніс йӧзкостса сьыланкывъяслӧн регионкостса IX «Завалинка» фестиваль. Сійӧс вӧлі сиӧма С. И. Налимовлы 155 тырӧмлы. Фестиваль вылӧ волісны Польшаысь, Марий Эл, Удмуртия, Коми республикаясысь, Ленинград, Киров, Свердловск, Вӧлӧгда, Кострома, Мурманск, Архангельск обласьтъясысь котыръяс. На лыдын вӧлі и Кӧрткерӧс сиктысь «Исерга» ансамбль. Колӧ пасйыны, мый миян сьылысь котыр медводдзаысь на пырӧдчыліс «Завалинка» конкурсӧ. И тайӧ медводдза пырӧдчылӧмыс вайис налы да республикалы ыджыд вермӧм. Фестивальлысь Гран-при шедӧдіс буретш «Исерга». Конкурслӧн медводдза лунӧ фестивальӧ пырӧдчысьяс сьылісны йӧзкостса сьыланкывъяс. «Исерга» сьыліс ыдждӧдлана — «Оль кузя лэдзчӧ» да шмонитана — «Польӧ-польӧ». А мӧд луннас муніс кыпыд гала-концерт. И сэк нин миян котырӧ пырысьяслӧн вӧлі кыпыд ру. Ӧд концерт заводитчытӧдз на, репетиция дырйи, фестиваль дасьтысь режиссёр А. И. Березин бур боксянь пасйис «Исерга» котырлысь петкӧдчӧм. А рытнас нин, кор заводитчис вермысьясӧс чолӧмалӧм, ми тӧдмалім, мый шедӧдім конкурслысь Гран-при. Колӧ тӧдчӧдны, мый бӧръя некымын воӧ, мый мунӧ фестиваль, «Исерга» лои Коми Республика пасьта медводдза котыр, коді вайис регионлы татшӧм вермӧм. Ми, «Исерга» ансамбльын сьылысьяс газет пыр висьталам ыджыд аттьӧ районса культура юкӧнлы транспортӧн могмӧ-дӧмысь. Торъя аттьӧ да муӧдз копыр РОМЦ юкӧнысь режиссёр Л. А. Мишариналы миянӧс петкӧдчӧмӧ дасьтӧмысь. И ставныслы, кодъяс висисны миян вӧсна да эскисны, аттьӧ! [Наталья Ульнырова, «Исерга» ансамбльысь сьылысь. Снимокъясыс авторлӧн.] {Нина Симпелева @ Ме мӧвпала мӧд ног @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-03.} МЕ МӦВПАЛА МӦД НОГ Сора (июль) 2 лунӧ тыри 75 арӧс коми гижысь Владимир Тиминлы. Такӧд йитӧдын ме кӧсъя юксьыны лыддьысьысьяскӧд сылӧн «Важ пӧльяслӧн му вылын» небӧг йылысь. Сэтчӧ пыртӧма гижысьлысь кывбуръяс, кодъясӧс йӧзӧдӧмаӧсь коми кыв вылын да ӧттшӧтш вуджӧдӧмаӧсь роч вылӧ. Та вӧсна и лыддьынысӧ кокни, и ӧткодявны позьӧ. Зэв ёна меным воис сьӧлӧм вылӧ Александр Суворовӧн вуджӧдӧм кывбуръяс, а вот Юрий Ионовӧн вуджӧдӧмъяскӧд окота вензьыштны. Босьтам кӧть со Александра Мишариналы сиӧм кывбур. Владимир Тимин бура тӧдӧ коми кывбуралысьӧс, эз ӧтчыдысь волывлы сы дорӧ гӧститны, сылы тӧдса сиктса мортлӧн олӧм. Аслас кывбурын поэт быттьӧ вежалӧ Александра Мишариналӧн олӧмлы, но сэк жӧ жалитӧ, мый олӧ ӧтнас важся керкаын. А вот Ю. Ионов со кыдзи гижӧ: «[]» (Бурджык жӧ юавны эскӧдӧм дорысь). Тайӧ кывбур серти ме вӧчи кывкӧртӧд, мый коми кыв вывсьыд сьӧкыд вуджӧдны роч вылад. Кута и водзӧ лыддьыны да туявны Владимир Тиминлысь кывбуръяс да нуа небӧгсӧ Александра Мишариналы, медым сійӧ тшӧтш лыддьӧ да гижӧ. [Нина Симпелева.] {Kodko @ Весалісны лӧп-ёг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-03.} ВЕСАЛІСНЫ ЛӦП-ЁГ Кольӧм воторникӧ, лӧддза-номъя 26 лунӧ, Пӧдтыбок школабердса детплощадкаса челядь нуӧдісны «Сӧстӧм кыр» акция. Кыдзи юӧртӧ школаса директорӧс вежысь Татьяна Баваева, вӧр-ва сӧстӧммӧдӧмӧ — Эжва ю гӧгӧр лӧп-ёгысь весалӧм уджӧ — петаліс 24 ныв-зон. Акция котыртысьяс аттьӧалӧны томуловӧс да веськӧдлысь О. И. Бутиковаӧс тӧдчана уджысь да эскӧны, мый посёлокса олысьяс донъяласны челядьлысь удж, а сідзкӧ, водзӧ вылӧ оз кутны тыртны шойччан инъяс. {Ева Моторина @ Пӧддельнӧйсаяс пелькӧдӧны Жан Морӧслысь гусӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-03.} ПӦДДЕЛЬНӦЙСАЯС ПЕЛЬКӦДӦНЫ ЖАН МОРӦСЛЫСЬ ГУСӦ Пӧддельнӧйса пожӧма ягын эм И. Т. Чисталевлӧн гу. Иона Тимофеевич бӧръя вояссӧ оліс татчӧс тубсанаторийын. Тані жӧ и куліс 1923 вося сора (июль) 24 лунӧ. Сылӧн гу вылын 1965 воын вӧлі сувтӧдӧма памятник — сьӧд мраморысь обелиск. Водзас пасйӧма: «И. Т. Чисталев (Жан Морӧс) 1893–1923, Коми поэт-педагог». 2012 воын И. Т. Чисталевлы тырас 120 во, тшӧтш и кулӧмсяньыс — 90. Обелискыс жӧ вежыньтчӧма, подулыс вӧйӧма. Пӧддельнӧйса олысьяс, велӧдысьяс да челядь быд во пелькӧдӧны инсӧ: идралӧны лӧп-ёгысь, пуктӧны дзоридзьяс, быдтасъяс. Дерт, окота, медым тані нӧшта на мича да гажа вӧлі. Иона Тимофеевич Чисталев (Жан Морӧс) чужліс 1893 вося кӧч (сентябрь) 13 лунӧ Усть-Сысольск уездса Помӧсдінын крестьянин семьяын. Чужан сиктын помаліс начальнӧй школа, сэсся — Усть-Сысольскса высшӧй начальнӧй училище, кык вося Архангельскӧй семинария. Сійӧ медводдза империалистическӧй войнаса участник. Революция бӧрын Иона Тимофеевич — велӧдысь, «Коми автономист — социалист чукӧр» (1918–19 вояс) литература да культурно-просветительскӧй кружокын водзмӧстчысь. Уна вын сетӧ коми школаяслы учебникъяс, верстьӧлы лыддьысян да гижан небӧгъяс дасьтӧм могысь. Гижӧдыс И. Т. Чисталевлӧн абу уна, но сылӧн творчествоын шӧр темаыс гражданинлӧн аскылӧм, чужан му дінӧ муслун. Иона Тимофеевич комиӧдліс А. Пушкинлысь, М. Лермонтовлысь, Е. Баратынскийлысь, И. Никитинлысь да мукӧдлысь гижӧдъяс. Коми вылӧ жӧ вуджӧдліс «Интернационал». [Ева Моторина, «Марш парков» акция дасьтысь.] {Даниил Мишарин @ Менам рӧдвуж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-03.} МЕНАМ РӦДВУЖ Ме велӧдча Висер сиктса школаын, 8-ӧд классын. Аслам гижӧдын тӧдмӧда матысса рӧдвужкӧд. Батьӧй, Сергей Алексеевич, уджалӧ мастерӧн Кӧрткерӧсса РЭС-лӧн Висерса юкӧнын. Сійӧ — райсӧветса депутат. Мамӧй, Валентина Николаевна, видз-му овмӧсын экономист. Дедӧй, Алексей Васильевич Мишарин, чужлӧма Шойнатыын 1949 вося кос му тӧлысьын, уна челядя семьяын. Пӧрысь пӧльӧй, рочӧн кӧ прадедушкаӧй, Василий Иванович, чужлӧма 100 во сайын. Сійӧ тышкасьлӧма Финскӧй да Отечественнӧй войнаяс вылын. Ачыс вӧлӧма ичӧт грамотаа мортӧн, но киподтуя. Зэв дыр уджалӧма Шойнатыса совхозлӧн шӧр мастерскӧйын. Дзоньталӧма тракторъяслысь да машинаяслысь радиаторъяс да мукӧд юкӧнъяс. Дедӧ висьталӧм серти, удж вылас вӧлӧма кӧдзыд да дука. Пыран пӧ жыръяс да мортлӧн кокыс муртса тыдалӧ, лӧз тшын. Сынӧдас бовъялӧ каустическӧй сода, солянӧй кислота да мукӧдторлӧн кӧр, мый артмӧны паяйтчӧмысь. Татшӧм сынӧдас уджалӧмысь пӧрысь пӧльӧй ӧтарӧ кызіс. Медбӧрын сьӧкыда висьмис да 60 арӧсӧн кулі. «Ӧнія моз кута тӧд вылын, — казьтылӧ дедӧ, — бать кулан лунӧ локтісны парткомсянь. Эз юавны, кыдзи да мый вылӧ кутам дзебны, а корисны пырысьтӧм-пыр партбилетсӧ». Тыдалӧ, полісны, мый воштасны... Сійӧ кадӧ войнаса ветеранъяслы памятникъяссӧ вӧчисны кӧрт листысь. Вылас пуктылісны гӧрд звезда. Василий Ивановичлы тшӧтш мӧвпыштасны сэтшӧмсӧ вӧчны. Шыӧдчасны совхозӧ, кӧні мортыс унджык кадсӧ уджаліс кӧрт ёкмыльяс пиын. Но... весьшӧрӧ. Ыстысясны кӧрт абутӧм вылӧ. Памятниксӧ вӧчасны Шойнатыын туй дзоньталан овмӧсса войтыр. Та дырйи грӧш ни кӧпейка эз босьтны. Пӧрысь пӧчӧй, прабабушкаӧй, Агафья Трофимовна, чужлӧма 95 во сайын. Сійӧ велӧдчӧма сӧмын 2 во. Сэсся пуксьӧдӧмаӧсь кага видзны. Война дырйи Ыджыдвидз сиктын вӧв доддя бӧчкаын новлӧдлӧма тракторъяслы солярка. Шойнатыӧ вуджӧм бӧрын пенсия вылӧ петтӧдзыс уджалӧма шойнатыса мясомолпромын. Пӧрысь-пӧрысь пӧчӧй, прапрабабушкаӧй, Евдокия Ивановна, олӧма дыр да сьӧкыда. Но та вылӧ видзӧдтӧг, кувтӧдзыс вӧлӧма вежавидзысь, зіль, стрӧг да веськыд мортӧн. Кор заводитісны лӧсьӧдавны колхозъяс, менсьым прапрадедӧс, Трофим Лазаревичӧс, шуасны кулачитны да мӧдӧдны каторга вылӧ. Сійӧ вӧлӧма зэв киподтуя мортӧн. Аслас пиянкӧд кыпӧдасны дзоля ю вылӧ мельнича. Заводитас ас сиктсаяслы да матігӧгӧрсалы изны быдсяма тусьсӧ. Бокысь йӧзӧс эз медавлыны, уджалісны ас семьяӧн. Ёна мырсисны, олісны мукӧдысь бурджыка. Но тайӧ кутас синсӧ вежны сиктсӧветса ӧткымын чинаяслысь. Евдокия Ивановна кывлас кулачитӧмтӧ да пырысь-пыр мунас сиктсӧветӧ. Ёна камӧдчас нянь зырнас, петкӧдлас ассьыс гаддьӧссьӧм ки пыдӧссӧ да шуаліс: «Видзӧдлӧй менам кияс вылӧ. Кодӧс нӧ ми нартитам? Ставсӧ асьным, асланым гӧрб вылын нуам». Яндзим лоӧ сиктсӧветсаыдлы. Нӧшта и гӧля олысьяс дорйыштісны. Та бӧрын киритасны кабала вывсьыс кулачитӧм кузя гижӧдсӧ. Асьсӧ, Трофим Лазаревичӧс, менам дед оз помнит, водз кувлӧма да. Сійӧ вӧлӧма зэв рам да шань мортӧн. Ми пӧ, Мишаринъяс, тыдалӧ, олансерсӧ ёнджыка Евдокия Ивановналысь босьтім. Ӧні нӧшта казьтышта аслам дед Алексей Васильевичлӧн олан туй йылысь. Сылӧн челядьдырыс вӧлӧма сьӧкыд. Олӧмаӧсь гӧля. Абу дивӧ, 10 чоя-вока быдмӧмаӧсь. Ӧти, Ваня нима вок, кувлӧма куим арӧсӧн. Вӧлӧм мамыс быд лун майшасьӧ, мыйӧн пӧткӧдны та мында йылӧмсӧ. Тулыслань этшмӧ картупель да и тусьыс эз тырмыв. Тшыгйӧн кулӧмысь мездӧма мӧс йӧв. Лавкаысь ньӧблӧмаӧсь сӧмын сьӧд нянь. Дедӧ висьталіс, мый тулысын, кор шондіыс да зэрыс лымсӧ куштас, мамыс ыстылӧма ыджыд воксӧ колхоз муяс вылысь шепасьны. Бура дыр ветлӧм бӧрын вок вӧлі ваяс ведра пыдӧсын ляти кодь кольӧм вося картупель. Мамыс мичаа мыськалас, куляс кучиксӧ, тапкӧдыштас пызь сорӧн да сюйлас пачӧ. Пӧжалӧм сӧчӧныс пӧ сэки зэв чӧскыдӧн кажитчыліс. Бӧрынджык тайӧ казьтылӧмъяс серти дедӧ гижӧма «Ид тусь» нима висьт. Кор дедлы вӧлӧма 7 арӧс, мамыс важ дӧраысь вурас волыса сумка. Сэтчӧ сӧвтас ыджыд вокыслысь кольӧм небӧгъяссӧ да мӧдӧдас велӧдчыны Шойнатыса школаӧ, нулевӧй классӧ. Мӧд вонас сійӧ пастукалас: видзас кӧзаясӧс да ыжъясӧс. Таысь сылы вежаньыс, Евдокия Алексеевна, ньӧбас выль, ина портфель. Зэв мича, сысянь ӧвтіс краска дукӧн да нӧшта мыйӧнкӧ некор кывлытӧмӧн. Дедӧй школаӧ котравлӧма окотапырысь. Сылӧн дневникын — сӧмын «вит» да «нёль». Витӧд классын, бура велӧдчӧмсьыс, сійӧс дон босьттӧг мӧдӧдласны Артекӧ. Мамыс вӧлӧм кольӧдӧ дас класс помавны Шойнатыса шӧр школаын. Но дедӧлы телепит лоӧма ӧдйӧджык ас нянь вылӧ петны. Кӧкъямыс класс бӧрын мунас велӧдчыны Сыктывкарса сельхозтехникумӧ. Тайӧ кадсяньыс став олӧмыс йитчас видз-му овмӧскӧд. 1969 воын пырӧ уджавны Висерса совхозӧ механикӧн. Сэсся ветлӧ армияӧ. Сы бӧрын бара Висерса совхозын механикалӧ, уджалӧ веськӧдлысьӧн да инженерӧн. Сизим во велӧдӧ школаын том трактористъясӧс. Сылӧн велӧдчысьясыс школа бӧрын уджалісны совхозын, ӧткымынъяс водзӧ велӧдчисны да лоины инженер-механикъясӧн. Сэки и ачыс помаліс Ленинградса лесотехническӧй академия. 1983 восянь дас воысь дырджык веськӧдліс «СССР-лы 50 во» нима совхозӧн. Сэсся юрнуӧдіс Нившерскӧй совхозӧн да «Зеленеч» овмӧсӧн. 2002 восянь 2011 воӧдз, пенсия вылӧ петтӧдз, уджаліс Сыктывдінса видз-му овмӧсса веськӧдланінын. Дедӧй — уджвывса ветеран. Бура уджалӧмсьыс сетӧмаӧсь Коми Республикаса заслуженнӧй уджалысьлысь ним. Пасйӧмаӧсь Почёт орденӧн да уна мукӧд наградаӧн. Пенсия вылын сійӧ оз шляпвидз. Гижӧ висьтъяс, повестьяс да кывбуръяс. Гижнысӧ заводитлӧма 6-ӧд классын велӧдчигас на. Первойсӧ теш ради, а бӧрас — збыль вылӧ нин. Медводдза кывбурыс петавлӧма 1967 воын «Войвыв кодзув» журналын. Йӧзӧдчылӧма районса да республикаса газет-журналъясын, челядьлы гижӧдъяс антологияын. Сылӧн петаліс «Зеп тыр коль» да «Шоныд зэр» кывбур чукӧръяс. Регыд петас выль висьта кывбура чукӧр — «Ид тусь» ним улын. Дасьтӧма висьтъяса повесть. Сійӧ виччысьӧ петӧмсӧ. Ӧні уджалӧ выль повесть вылын. Дедӧ висьтъяссӧ да кывбуръяссӧ сиӧ посни войтырлы. Кор сӧмын на эштӧма гижӧдъясыс, ме медводзӧн окотапырысь найӧс лыддя. Дедӧ гижӧ лӧсьыда да гӧгӧрвоана кывйӧн. Унаысь сылӧн гижӧдъясын ме аддза ачымӧс да менсьым Лизук чойӧс. Гашкӧ, кодкӧ тшӧтш асьсӧ казялӧ сылӧн гижӧдъясын. Кыдзи овлӧ вильышӧн и рамӧн, наянӧн и зільӧн, дышиникӧн и пелькӧн. Та дырйи сійӧ вермас небӧгса геройсӧ дивитыштны либӧ нимкодясьны. [Даниил Мишарин.] {Kodko @ Ныв-зонлы — радейтана журналъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-03.} НЫВ-ЗОНЛЫ — РАДЕЙТАНА ЖУРНАЛЪЯС Кыдзи юӧртӧ «Комиинформ» агентство, Комиысь Росреестр веськӧдланін пырӧдчыліс «Страницы добра» благотворительнӧй акцияӧ, кодӧс котыртісны да нуӧдӧны КР-са Юралысьбердса челядьлысь инӧдъяс доръян Уполномоченнӧй ӧтвылысь регионса велӧдан министерствокӧд да социальнӧя сӧвман Агентствокӧд. Сідз, Росреестрса уджалысьяс вичмӧдісны асланыс удждонысь сьӧм да гижӧдісны Лӧкчимдінса приютын олысь ныв-зонлы 2012-ӧд волӧн мӧд во джын кежлӧ радейтана журналъяс — «Простоквашино», «Весёлый колобок», «Веселые картинки о природе», «Юный натуралист», «АБВГД — сказки, игры и уроки». {Kodko @ «Звезда» гижӧдӧмысь — велосипед @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-10.} «ЗВЕЗДА» ГИЖӦДӦМЫСЬ — ВЕЛОСИПЕД Кыдзи пасйим нин, заводитчис волӧн мӧд джын. Такӧд йитӧдын ми, газет вӧчысьяс, вӧчам кывкӧртӧд, торйӧн лыддям тираж, кымынӧн гижӧдчисны «Звезда» вылӧ. Лыдыс, дерт, тӧдчымӧн содіс, кутам лача, мый содас на. Гожӧмын тиражыс пыр чинлӧ. Газет вылӧ гижӧдчыны ёна отасисны пошта новлӧдлысьяс, «Кӧрткерӧсса» райполӧн магазинъясын уджалысьяс, тшӧтш ас кӧсйӧм серти водзмӧстчысьяс. Найӧс и шуим аттьӧавны таысь. Тайӧ пӧрйӧ быдӧнлы вичмӧдім козин — велосипед. Почтальонъяс кӧ вӧчӧны ассьыныс удж, но век жӧ районса газет кындзи налӧн и мукӧд «юр висьӧм» тыр. Воддза кад серти тӧдчымӧн унаӧн гижӧдчӧмаӧсь Одыбын. Буретш сэтчӧс пошта разӧдысь Мария Михайловалы и козьналім кык гӧгыля кӧрт вӧлӧс. Одыбын жӧ «кыйим» Анастасия Зюзеваӧс. Сійӧ уджалӧ Пӧддельнӧй сиктса администрацияын, тшӧтш юрнуӧдӧ аньяслӧн сӧветӧн. Ас водзмӧстчӧмӧн гижӧдӧма «Звезда» вылӧ 32 мортӧс, кодъяс кутасны босьтны газетсӧ магазин пыр. — Машина эськӧ кӧсъя ньӧбны, но заводитам велосипедсянь, — радпырысь висьталӧ Анастасия. — Гортӧдз тайӧн и ковмас тюрны. Райполӧн магазинъяс пыр «Звезда» вылӧ гижӧдчӧм нуӧдам 10 во нин. Лавкаӧ волігмоз районса газет унаӧн гижӧдӧны да босьтӧны Одыбын, Висерын, Сюзяыбын. Видзӧдӧм сертиыс бӧръя грездас пӧшти став олысьысь лыддьӧ «Звездатӧ». Важкуръяса магазин пыр бӧръя кадӧ гижӧдчысьыс пыр содӧ и содӧ, кӧть сиктыс ичӧт жӧ. И бара жӧ козин вичмис вузасьысь Лидия Мишариналы, коді паныдаліс миянӧс горт дорас. Висьталам став отсасьысьлы аттьӧ, торъя нин радӧсь ми важ и выль лыддьысьысьяслы. {Тамара Смирнова @ Мам-герой @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-10.} МАМ-ГЕРОЙ Олӧ Мордін сиктын зэв шань да бур нывбаба, тылса труженик, уджвывса ветеран Мария Александровна Лодыгина. Тавося сора 1 лунӧ сылы тырис 85 арӧс. Чужліс Мария Александровна Кулӧмдін районса Дзоль сиктын. Аслас олӧм чӧжӧн тӧдліс уна сьӧкыд. Война кадӧ нывбаба зілис вӧрын, кылӧдчанінын, видз-му овмӧс юкӧнын. Мария Александровна — герой-мам, чужтіс да быдтіс дас челядьӧс. Дерт, челядь пиысь ӧткымынӧн эновтісны нин таладор олӧмсӧ. Но ӧні радлун вайӧны внукъяс да правнукъяс. Челядь да внукъяс тшӧкыда волӧны муса мам да пӧч ордӧ, пыдди пуктӧны сійӧс. Сиа Мария Александровналы дзоньвидзалун да кузь нэм. [Тамара Смирнова, Мордін сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь. Снимокын: М. А. Лодыгина внучкаыскӧд.] {Kodko @ Вуджӧдчанін — колана объект @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-17.} ВУДЖӦДЧАНІН — КОЛАНА ОБЪЕКТ Аныбса вуджӧдчанін сыладор берегын олысьяслы, «Керӧс» сикт овмӧдчӧминсалы, зэв колана объект. Кӧть и вуджӧны Эжва мӧдарас тшӧтш и орчча районысь, пырджык вуджӧдчанінсӧ дасьтӧ-котыртӧ миян район. Май тӧлысьсянь нин ӧтарӧ-мӧдарӧ торъя график серти вуджӧдӧ «В–32» катер. Ичӧт машинаысь босьтӧны 150 шайт, «Газельысь» — 230 шайт, ыджыд транспортысь — 600 шайт. Подалысь сьӧм оз босьтны, дон босьттӧг жӧ вуджӧдӧны велосипед-скутер, тшӧтш полиция, пӧжарнӧй, «тэрыб отсӧг» машинаяс. Юрнуӧдӧ вуджӧдчанінӧн ас вылӧ уджалысь Наталья Степанова. Вахтаӧн, вежонӧн-вежонӧн, уджалӧны кык капитан — Кӧрткерӧсысь Василий Рудаков (снимокын) да Визябӧжысь Владимир Панюков. Волӧны татчӧдз ас машинаӧн. Отсасьӧ налы моторист-матрос Данил Бальцер. Ачыс Пӧдтыбокысь. {Оксана Пинягина @ Изьваса «Лудын» петкӧдчисны «Оз тусьяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-17.} ИЗЬВАСА «ЛУДЫН» ПЕТКӦДЧИСНЫ «ОЗ ТУСЬЯС» Сора 6–7 лунъясӧ Типӧсикт грездса «Оз тусъяс» сьылан котыр пырӧдчыліс «Луд» гажӧ, коді сизимӧдысь нин муніс Изьваса юрсиктын. Воӧм бӧрын дзик пыр аддзысьлі-сёрнитышті котыркӧд. Со мый найӧ висьталісны: «Збыль вылӧ шензьӧдана серпас аддзылім гаж дырйи. Чолӧмавны ижмасаӧс да гажӧдчыштны накӧд волісны йӧзкостса сьылысь котыръяс Коми Республикаса кар-районъясысь да мукӧд регионъясысь. Ёна воис сьӧлӧм вылӧ петкӧдчӧмыс Выльгортса «Зӧнзӧвӧй» да Усинскса «Войвывса дзоридзьяс» котыръяслӧн. «Зӧнзӧвӧй»-са сьылысь-ворсысьяскӧд ми важӧн нин ёртасям (аттьӧ таысь шылад гижысь Ирина Чувъюровалы), а тайӧ пӧрйӧ мойвиис и «Войвывса дзоридзьяскӧд» тӧдмасьны да ӧтвылысь сьылыштны-гажӧдчыштны. Ижмасаясӧс да татчӧ воӧм гӧсьтъясӧс чолӧмалім «Сё майбырӧй» йӧзкостса сьылан-кывйӧн да асланым муса Типӧсикт йылысь частушкаясӧн, кодӧс гижис миян котырын сьылысь Нина Габова. Ёна полім, мый ывла вывса ыджыд изэрд вылын гӧлӧсъясным оз кутны гора юргыны, но весьшӧрӧ. Петкӧдчим мукӧд дорысь эг лёкджыка, видзӧдысьяс ошкисны, а гаж нуӧдысьяс весиг ӧткодялісны миянӧс Бурановоса пӧчьяскӧд. Неуна висьталыштам гаж йывсьыс. Лун шӧрын юрсиктса шӧр улича вылын паськӧдчисны районса подворьеяс: ӧтияс петкӧдлісны важ кӧлуй-паськӧм, мӧдъяс — кӧр видзысьлысь чум, мукӧд — тшайӧн юктӧдчисны да мастер-класс петкӧдлісны ас киӧн вӧчасьӧмын. Кык час лунын пансис ижмаса да воӧм гӧсьтъяслӧн петкӧдчӧм, юргисны роч да коми сьыланкывъяс, шмоньяс. Сэсся, зонъяс да мужичӧйяс, венласисны вӧвъяс вылын. А кӧкъямыс час рытын заводитчис медшӧр гаж — ижмаса нывбабаяс да мужичӧйяс, нывъяс да зонъяс — ставӧн изьва национальнӧй паськӧмаӧсь, мунісны шӧртуйӧд воротаясӧн. Часысь дыр витсё гӧгӧр морт йӧктӧмӧн, быдсяма фигураяс вӧчалӧмӧн шлывгисны-кывтісны ва моз юргысь сьылан шы улын. Татшӧм уна йӧза, паськыд гажӧдчӧм ми аддзим медводдзаысь на, но кылім асьнымӧс ӧтувъя гажлысь ичӧтик колана торпыригӧн. Водзӧ, дас час рытын, гаж муніс Изьва ю мӧдар берег бокса видз вылын, кӧні бара жӧ изьва паськӧма войтыр петкӧдчисны аслыспӧлӧс йӧктӧм-гажӧдчӧмӧн. Тані вӧлі лӧсьӧдӧма качай, нуръясянінъяс, вердчисны юкваӧн, пӧжасӧн, гӧститӧдісны тшайӧн. Сьылысь котыръяс петкӧдчисны этнодискотека вылын. Гажыс муніс вит час асылӧдз. Сора тӧлысь 7 лунӧ Сизябск сиктса клубын петкӧдлім концерт: сьылім, висьталім Типӧсикт да миян олӧм йылысь. Квайт час рытын мӧдӧдчим гортӧ. Пуксим поездӧ, а сэні — «узян царство». Гусьӧникӧн билетъяс серти займитім местаяс. Но вӧляникысь узьысьяс заводитісны садьмыны — буракӧ, миян гора гӧлӧсъяс шызьӧдісны найӧс. Дас час рыт гӧгӧрын мужичӧй-пӧпутчик тӧдмаліс, мый ми сьылысь котыр да корис сьылыштны. Негораа сьылім сылы. Став вагоныс кутіс кынькъявны миян вылӧ, сэсся Ангелина Панюкова босьтіс киас гудӧк да паськӧдіс. Час чӧж вагонын гора юргисны миян гӧлӧсъяс. Ставӧн кывзісны, эз лӧньӧдны, а кор помасьліс ӧти сьыланкыв, йӧзыс корисны нӧшта мӧдӧс. Унаӧн вӧлӧм тӧдӧны коми кыв да шуисны, мый миян сёрнитанног мича да аслыспӧлӧс. Ӧти нывбаба матыстчис да шуис, мый ёна мича пӧ сьыланныд Ирина Чувъюровалысь сьыланкывъяс да лоӧ пӧ тіянӧс тӧдмӧдны сыкӧд. Ме пӧ сыкӧд важӧн тӧдса. Ми серӧктім: «Ми сыкӧд тӧдсаӧсь нин, ӧд сылӧн «Кор вӧлі тулыс» медбӧръя сьыланкывъяса дискӧ тшӧтш пырис и миян котырӧн сьылӧм, Лидия Логиноваӧн гижӧм «Шуда гозъя» сьыланкыв». Зэв ыджыд аттьӧ висьталам Кӧрткерӧс районса администрациялы, торйӧн нин администрацияӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысь Александр Артеевлы, культура юкӧнын уджалысьяслы миянӧс «Луд» гаж вылӧ нулӧмысь, миянлы эскӧмысь. Аттьӧ и «Висер» сикт овмӧдчӧминса юралысь Анна Поповалы миянкӧд тшӧтш ветлӧмысь да быдног отсалӧмысь. «Луд» вылӧ ветлӧм бӧрын, ми вӧчим кывкӧртӧд: колӧ вӧчны ставсӧ, медым пӧль-пӧчлӧн олӧмысь сьыланкывъяс, паськӧм, ворсӧмъяс эз вунны, колӧ уджавны том йӧзкӧд, школаяскӧд, ветлыны мукӧд район-каръясӧ петкӧдлыны асьтӧ да видзӧдлыны йӧзсӧ. Чужис мӧвп ловзьӧдны Типӧсиктын Трӧича йӧзкостса гаж да медым сійӧ лоас районса, а гашкӧ, и республикасаӧн». [Оксана Пинягина. Снимокыс Маргарита Габовалӧн.] {Елизавета Макарова @ Лёкыс вунӧ, а бурыс оз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-17.} ЛЁКЫС ВУНӦ, А БУРЫС ОЗ Пукала ӧмидз куст пытшкын. Кокъяс сюркнялӧма, быттьӧ, турок ань ковёр кыа. Матысысь первой ӧкта, сэсся нюжӧдчыла гӧгӧр, вермымӧнъя судзӧдча. Вотӧсыс ӧшалӧ лёлля, заыс ни корйыс оз тыдав. Гӧгӧр чӧв-лӧнь, весиг гежӧд ном оз дзизгы, а кунь-кань матыстчылас. Кадысь кадӧ кок улын ув трачнитас, кос пу дзуртыштас. Пельӧй чош. Кӧть эськӧ керка вевтъяс муртса бердлӧны, сэтшӧм матын сиктсянь ӧмидзӧн чӧсмася. Ёна сёрнитӧны ош мыччасьлӧм йылысь. Дерт, пӧтӧса арнад сійӧ шань, но код тӧдас, ӧмидз пиас кӧ ныр на ныр паныдасям. Оружиеыс сылӧн пыр аскӧдыс. Думысь стӧчмӧда, кыті пызйышта, кучикыд жаль. Сэк жӧ ачымӧс такӧда, нинӧм абусьыс мися шогсян. Уна лун вотчигад, вӧрті собалігад быдторйыс усьӧ дум вылад. Со и ичӧтдырйи кыдзи мамкӧд пес кералім уськӧді вежӧрӧ. Меным ар 12–13, мамлы 58 гӧгӧр. Рочӧн кӧ, старый да малый. Ыджыд чой-вок бокынӧсь, а бать гортын синтӧм, нервничайтӧ, миянӧс жалитӧ. Асывнас мамлы шуас, дасысь унджык пӧ пу энӧ пӧрӧдӧ. Ном, лӧдз пурӧ, пӧсь киссьӧ. Няргытӧг терпита ставсӧ, виччыся, кор дасӧд пусӧ пӧрӧдам. А мам пӧсьсӧ чышкигмоз менӧ такӧдӧ, со пӧ тайӧ пуыс миян вылӧ на видзӧдӧ. Кӧть кык пу да содтас. Нуръясям кӧдзыд йӧла рыськӧн, менӧ премируйтас содтӧд преникӧн. Сэсся бара водзӧ уджалам, мамӧ увйысьӧ, а ме увъяссӧ чукӧрта. Лун куим пӧрӧдчам, сэсся чуркаяс вылӧ торйӧдлам. Чипасӧ тэчны ӧтнас нин волывлӧ вӧлі мам. Во кык тадзи мырсим, кытчӧдз вок армияысь эз во. Быдторйыс вӧлі. Ӧтчыд заптӧм пестӧ ӧти додь гусялісны. Миянлы, челядьлы, эз вӧв пескыс сэтшӧм жаль, кыдзи мамлӧн весьшӧрӧ пессьӧмыс. Нем виччысьтӧг пӧшти юр весьтын рака кравӧстӧ. Пукалігмоз места вылын чеччыштла, сир пинь горшас вӧзъя, лӧгасяс кӧть оз сэсся. Важсӧ казьтылігад эг и тӧдлы, кыдзи доз бара на тыри. Сюйла нырӧс дозъяс, ӧмидз кӧрсьыс юр бергӧдчӧ. Абу бара гортдорсаыд кодь. Аттьӧала вӧрсӧ, вердысь-юкталысьӧс. Сувта кок вылӧ, гоньгӧдча. Тусьыс абу и чинӧма, кустыс пом ни дор. Воа гортӧ, гузьнита мича дорыша ыджыд тасьтіӧ, пукта ыркыдінӧ. Рытнас садикысь куим ичӧт «рӧзбойник» локтасны. Ворсігас ыззясны да пукта ныр уланыс тасьтісӧ. Мед шаньмыласны регыдик кежлӧ, медпӧттӧдзыс номсасясны. Регыдӧн мусаник чужӧмъясыс, киясыс ӧмидзнас мавтчасны, апйӧны вомтырнас да. Коркӧ, гашкӧ, казьтыласны бур кывйӧн. Петшӧр петкӧдлӧмыс вунӧ, а чӧсмӧдлӧмыс оз. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Дзоньвидза ордйысьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-17.} ДЗОНЬВИДЗА ОРДЙЫСЬӦМ Лӧддза-номъя тӧлысьӧ Висер сиктын котыртсьыліс «Том войтыр гӧлӧсуйтӧ дзоньвидзалун вӧсна» гажа ордйысьӧм. Сыӧ пырӧдчылісны «Витаминъяс», «ЗОЖ» да «Алые паруса» том йӧза котыр. «ЗОЖ» котырын вӧліны Висерӧ бабъяс ордӧ шойччыны воӧм внукъяс — гырысь классын велӧдчысьяс. Ордйысьысьяслӧн вӧлі гортса удж: лӧсьӧдны дзоньвидзалун йылысь слоган, дасьтыны йӧктӧм. Та кындзи, том войтыр чеччалісны скакалкиӧн, бергӧдлісны обруч, вочавидзисны шмонитана юалӧмъяс вылӧ, йӧктісны чиган, ӧнія кадся да спортивнӧй йӧктӧмъяс. Медуна балл ӧкмӧдіс «Алые паруса» котыр. Быдӧнлы вичмис козинтор сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлыссянь да сиктса нывбабаяс котырсянь. Ордйысьӧмъяс костын челядь гажӧдісны видзӧдысьясӧс петкӧдчӧмъясӧн: карса посньыд классысь нывкаяс петкӧдлісны гимнастика, а 6–7 класса нывъяс — асыввывса йӧктӧм. {Оксана Гудырева @ Уджсӧ вылӧ донъялісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-17.} УДЖСӦ ВЫЛӦ ДОНЪЯЛІСНЫ «Коми войтыр» МОД-лӧн районса юкӧнӧ пырысьяслӧн бӧръя чукӧртчылӧм дырйи (райадминистрацияын сора 13 лунӧ) чужан му да сылысь история туялысьяслы кыпыда сетісны медальяс. «Общество изучения Коми края. 1922» памятнӧй медальясӧн пасйисны районын да республикаын бура тӧдса войтырӧс — Василий Дионисьевич Поповӧс, Анатолий Антонович Смилингисӧс, Людмила Николаевна Королёваӧс да Станислав Николаевич Коюшевӧс. Найӧ пуктӧны ыджыд пай республикалысь да районлысь история туялӧмӧ, видзӧмӧ, том войтырӧс велӧдӧмӧ. Налӧн уджъяс-гижӧдъяс тшӧкыда петалӧны миян газетын, а сідзжӧ республикаса газет-журналъясын, небӧгъясын. «Общество изучения Коми края. 1922» памятнӧй медальӧн пасйӧм йылысь шуӧм примитӧма Коми му туялан котырлӧн Сӧвет тавося ода кора 16 лунӧ. Чолӧмалам миян газетса общественнӧй корреспондентъяс Василий Дионисьевич да Станислав Николаевичӧс, а сідзжӧ Людмила Николаевнаӧс да Анатолий Антоновичӧс уджӧн шедӧдӧм наградаӧн. Сиам налы выль вынъяс, медым водзӧ пӧртны тӧдчана могъяс. [Оксана Гудырева.] {Kodko @ Сьӧлӧмыслы муса удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-24.} СЬӦЛӦМЫСЛЫ МУСА УДЖ Тӧдмасьӧй — тайӧ сьылысь нывбабаыс — Пӧдтыбокысь Екатерина Семяшкина. Сійӧ 12 во нин уджалӧ посёлокса библиотекаын. Зэв ёна радейтӧ лыддьысьны и та вӧсна бӧрйис небӧгъяскӧд йитчӧм удж. Екатерина — йӧз дорӧ писькӧс, зіль да уджач. Сизим во сайын сійӧ пырис сӧмын на котыртчӧм «Любава» фольклор котырӧ. Пӧртсис сылӧн нӧшта ӧти мӧвп — сьывны-гажӧдны видзӧдысьӧс. Котыр, кодӧн веськӧдлӧ Анна Сурнина, тшӧкыда петалӧ районса сикт-грездъясӧ, петкӧдчӧны и республикаса мероприятиеяс дырйи. Найӧс тӧдӧны уналаын. А неважӧн «Любава» воліс Кӧрткерӧсӧ: том войтырлӧн фестивальын «ӧзтасисны». Котыр сьыліс быдӧнлы бура тӧдса важ сьыланкывъяс. Сьылӧмнаныс асланьӧдісны видзӧдысьясӧс, тӧд вылӧ уськӧдісны ылӧ кольӧм вояс. Весиг петкӧдчан паськӧмныс вӧлі важ модаа. Но ӧд важыс тай бӧр пырӧ ӧнія кадся модаӧ. Со кӧть босьтам Екатериналысь ыджыд дора шляпасӧ: водзті новлісны — и таво гожӧм сійӧ медмоднӧй новлантор. Кыдзи висьталіс миянлы Екатерина, радейта пӧ сьывны «изюма», аслыспӧлӧслуна, ас дорӧ кыскан сьыланкывъяс. Гашкӧ, сы вӧсна мый аслас гӧлӧсыс сідз жӧ аслыспӧлӧс. Та понда котырӧн юрнуӧдысь бӧрйӧ сы гӧлӧслы лӧсялысь сьыланкывъяс. Таысь сылы зэв нимкодь. Мед жӧ и водзӧ пӧртсясны сылӧн кӧсйӧмъясыс! {Kodko @ Сенаж заптан план вевтыртісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-24.} СЕНАЖ ЗАПТАН ПЛАН ВЕВТЫРТІСНЫ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясӧн сора 19 лун кежлӧ лои ытшкӧма 2427 гектар видз, заптӧма: 1150 тонна турун, 2900 тонна силос вылӧ веж масса, 8891 тонна сенаж. А кыдзи мунӧ кӧрым заптӧм торйӧн быд овмӧсын, тӧдмаланныд сетӧм таблицаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — турун заптан план, коймӧдын — заптӧма, нёльӧдын — силос вылӧ веж масса заптан план, витӧдын — заптӧма, квайтӧдын — сенаж заптан план, сизимӧдын — заптӧма (тоннаясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 500 150 2750 500 800 800 «Севернӧй Нива» 400 — 660 — 1250 2150 «Маджа» 620 50 — — 500 — «Сторожевск–1» 450 49 «Нёбдинскӧй» 600 10 1600 615 1000 1389 «Исток» 500 143 500 — 1000 1132 «Вишерскӧй» 2156 500 6283 1500 1050 1750 «Нившера» 350 138 1011 — 840 681 «Важ Куръя» 400 80 702 285 800 980 Овмӧсъяс пасьта 5976 1120 13506 2900 7240 8891 Сводкаысь тыдовтчӧ, мый кӧрым пиысь овмӧсъясӧн медуна заптӧма сенаж, индӧм план вевтыртісны 122,8 прӧчент вылӧ. Турун заптӧма — 19,2 прӧчент, силос — 21,2 прӧчент. {Елизавета Макарова @ Видз-му овмӧс кыпӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-24.} ВИДЗ-МУ ОВМӦС КЫПӦДЫСЬ Сиктлысь олӧмсӧ пыкӧ видз-му овмӧс, сійӧ кутчысьӧ — и сиктыс олӧ. А видз-му овмӧссӧ пыкӧны Нёбдінысь Андрей Анатольевич Федосеев коддьӧм уджалысьяс. 28 во сайын татшӧм жӧ гожӧмӧ локтіс армияысь воӧм бӧрын сэкся совхозӧ, пуксис трактор вылӧ. Ни ӧтчыдысь эз вежлы дум тайӧ уджысь. Батьыс нэмыс тані жӧ сварщикаліс. Таво практика вылӧ воис и Степан пиыс. Ичӧтсяньыс бать дорас бергаліс техника гӧгӧр. Мӧд удж оз и мӧвпав. Со и артмас видз-му овмӧсын нӧшта ӧти династия. [Елизавета Макарова.] {Елена Лодыгина @ Гожъялан-купайтчан кад @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-24.} ГОЖЪЯЛАН-КУПАЙТЧАН КАД Гожӧм шӧрыд — медбур кад пӧттӧдз гожъявны-купайтчыны да ёнмӧдны дзоньвидзалунтӧ. Буретш та вылӧ эм позянлуныс. Республикаса уна кар-районын тыр-бура лӧсьӧдӧма гожъяланінъяс: весалӧма ю пыдӧссӧ лӧп-ёгысь, берегъясӧ вайӧма содтӧд лыа, дасьтӧма лабичьяс да вежсянінъяс. Уналаын шойччысьяс бӧрся видзӧдӧны медикъяс да спасательяс. Тайӧ кадӧ ёна колӧ майшасьны ва вылын асьтӧ да матыссатӧ видзӧм йылысь. Кымынкӧ тӧдчана индӧд сетасны биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь специалистъяс. Воысь воӧ тайӧ пӧраӧ вӧйӧ уна йӧз. И помкаыс пыр ӧти. Оз колана ногӧн кутны асьсӧ ва дорын: пырӧны юӧ гажа юраӧн, купайтчӧны тӧдтӧминын да кольӧны ичӧт челядьӧс ва дорын видзӧдтӧг. Медым ва дорын эз ковмы корны отсӧг — думыштӧмӧн кутӧй асьтӧ. Медводз, велалӧй варччыны. Пӧльтӧм кругъяс да матрасъяс вылӧ надейтчыны оз ков. Уялӧй сӧмын тӧдсаинын. Энӧ пырӧй ваас рытъявыв, гажа юрӧн, гым дырйи. Купайтчигӧн энӧ матыстчӧй кывтысь пыжъяс да катеръяс дорӧ. Эн кывтӧй ылӧ берегсяньыс да эн дурӧй ва вылын. Энӧ лэдзӧй челядьӧс ӧтнасӧн мунны ю дорӧ. Мед быть кодкӧ верстьӧ лоас орччӧн. Купайтчигӧн колӧ кутны тӧд вылын и валысь шоныдсӧ. 18 градусысь кӧ кӧдзыдджык — энӧ купайтчӧй, ки-коктӧ войтӧв кыскас да васьыс петны онӧ вермӧй. Дыр гожъялӧм бӧрын да пӧтӧса сёйӧм бӧрын оз жӧ ков пырны юӧ. Сюринныд кӧ визулаинӧ, энӧ варччӧй ваыслы паныд, энӧ видзӧй вынтӧ. Визулыскӧд кывтӧй берегланьыс. А сюринныд кӧ неминучаӧ, энӧ полӧй корны отсӧг. Берегсяньыс горзӧм шытӧ быть кодкӧ кылас. Мортӧс мездігӧн быть матыстчӧй сы дорӧ мышсяньыс. Кватитӧй юрсиӧдыс либӧ киняувтіыс, бергӧдӧй мыш вылас да кывтӧй береглань. А берегас нин корӧй отсӧг йӧзыслысь либӧ звӧнитӧй бурдӧдысьяслы. [Елена Лодыгина.] {Оксана Гудырева @ Олӧм гажыс — мувыв удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} ОЛӦМ ГАЖЫС — МУВЫВ УДЖ Быд морт восьлалӧ олӧм туйӧдыс сідз, кыдзи тшӧктӧ сьӧлӧмыс да сямыс. Вынаясджык, зіль, уджач да велӧдчӧм йӧз, оз повны сьӧкыдлунъясысь — нырвизьсӧ босьтӧны да веськыда мунӧны водзӧ, пӧртӧны мог бӧрся мог. Налӧн ставыс артмӧ, олӧны тыр-бура. Нимкодь, мый миян районын татшӧм йӧзыс уна, и окота, медым на йылысь тӧдісны унджыкӧн. Гашкӧ, кодкӧ и на туйӧ веськӧдчас. Тайӧ гижӧдын тӧдмӧдам лыддьысьысьясӧс Пӧддельнӧйын олысь Владимир Николаевич Королёвкӧд. Сійӧ — сиктын пыдди пуктана морт, веськӧдлӧ крестьянско-фермерскӧй овмӧсӧн, бур верӧс, бать да дед, чужан мусӧ радейтысь, вӧр-вакӧд ёртасьысь аймулӧн пи. ЧУЖИС ТРАКТОРИСТ Владимир Королёв чужлӧма Нӧвик грездын (Пӧддельнӧй сиктсянь матӧ 5 километра ылнаын) ыджыд семьяын. Ичӧтсяньыс тӧдліс видз-му вылын удж. Сійӧ сьӧлӧмсяньыс ноксис-зілис му вылын. Бать-мамыслӧн уджын водзмӧстчӧмыс лои бур примерӧн пилы — рӧд нюжӧдысьлы. Детинка бура велӧдчис, уджын вӧлі медводдзаяс радын. А кор воис кад бӧрйыны уджсикас, дыр эз мӧвпав, шуис лоны трактористӧн. Армия бӧрын пыр жӧ пуксис «кӧрт вӧв» вылӧ, уджаліс видз-му овмӧсын. КАРТУПЕЛЬ ПЫДДИ КАМПЕТ Олӧм муні ас черӧдӧн. Лунпас вылын 1990 во. Владимир Королёв уджалӧ видз-му овмӧсын звеньевӧйӧн. Кык во мысти лои позянлун котыртны ас уджаланін. Королёв «ӧзйис» тайӧ мӧвпӧн. А мый? Колӧ видлыны ас вылӧ уджавны — лоны ачыд аслыд кӧзяинӧн. Унаӧн сэки босьтчылісны ас уджӧ, но ӧдйӧ кӧдзалісны. Медыджыд мытшӧдӧн налы вӧлі кабалаясӧн ноксьӧм. Но Королёвлысь «Нӧвик» нима крестьянско-фермерскӧй овмӧс, кӧні вӧдитісны картупель, тайӧ эз сувтӧд. Медводдза кадсӧ вӧлі сьӧкыд сьӧмӧн. Картупель ньӧбысьяс мынтысьлісны кампетӧн либӧ мӧд сикас сёян-юанӧн. Ӧти кывйӧн кӧ, бартер. «Ловъя» сьӧм шоча аддзылісны. Талун фермер висьталӧ, мый картупель быдтыны кӧсйӧма сӧмын во кык-куим. Кыдзи пӧ уджыс ладмас, а со 20 во нин тайӧ уджын ылалӧма. АС ВЫНӦН ДА СЯМӦН Овмӧс сӧвмис странаын вежсьӧмъяскӧд ӧти гыын. Сійӧ воысь воӧ зумыдмис, ёнмис. А государствосянь кӧ отсӧгыс водзджык воис, кор сӧмын на котыртчисны, то ёнджыка на эськӧ позис паськӧдчыны. «Нӧвик» КФК-ын уджалӧны нёль морт. Ас уджалысьясӧн пӧртӧны кызвын уджсӧ. Сӧмын картупель босьтігӧн матӧ 20 сайӧ морт (пырджык ӧтияс) уджалӧны. Сиктса йӧзыд сы выйӧдз нин велалӧмаӧсь, мый асьныс локтӧны фермер дорӧ да вӧзйысьӧны уджыштны. Тӧдӧны, мый сійӧ ас кадӧ мынтас удждон, некодӧс оз ылӧд. Владимир Николаевичлӧн чужан Нӧвик грездас и муясыс, и видзьясыс, и картупель видзаніныс. Картупель видзаніныс дзик на выль. Таӧдз кыпӧдлӧма 1995 воын, сэсся 1998 воӧ — сэні кӧсйис ыжъясӧс видзны, но век жӧ лӧсьӧдіс картупель видзанін. Выльсӧ кыпӧдісны ас вынъясӧн жӧ. Отсӧг сетан уджтасӧ сійӧ эз веськав, кӧть и чина йӧз волісны видзӧдлыны картупель видзанінсӧ. Королёв шуӧ, аслад вынъяс вылӧ пӧ колӧ надейтчыны. Мыйла овмӧсын быдтӧны сӧмын картупель? Сійӧ пӧ медбура инасьӧ. Босьтчылӧмаӧсь быдтыны свеклӧ да морков, но сьӧкыд инавны да ёна ноксьыны колӧ. Талун овмӧс вузалӧ картупельсӧ карса детсадъясӧ — найӧ пырся ньӧбасьысьяс, накӧд кырымалӧма сёрнитчӧм. Королёвӧн быдтӧм «мӧд няньсӧ» ошкӧны. И эм мыйысь. Ӧд сійӧ 2–3 во мысти вежӧ кӧйдыссӧ, выльмӧдӧ, видлӧ выль сортъяс быдтыны. Со мӧдӧд во воӧ «Ред Скарлет» нима картупель сорт. Сылысь кӧйдыссӧ, кык тонна, ньӧбӧма Ленинградысь. Водзӧ кежлӧ овмӧс кутысь мӧвпалӧ кӧйдыссӧ вежны быд во. Зэв бур, мый государство вештӧ сьӧм кӧйдыс ньӧбӧмысь. Тайӧ век нин кокньӧд ас вылӧ уджалысьлы. Королёвлӧн овмӧсын эм став техникаыс, мый отсалӧ пуктыны, вӧдитны, идравны, инавны картупель. Но и сійӧ, кӧть и кӧрт, важмӧ. Выльмӧдчыны колӧ уна сьӧм. Но вочасӧн тайӧс лоӧ вӧчӧма. Медводз пӧ колӧ картупель идралан комбайн лӧсьӧдны. Выль, ён техникаӧн уджыд бурджыка пӧртсяс. Уджысь Владимир Николаевич оз пов. Сыысь пӧ он мудз, а шойччан. Асывсяньыс кытшовтас муяссӧ, видзӧдалас ставыс-ӧ тыр-бур. Унаысь лоӧ копыртчывны мулы, быдтаслы, быттьӧ Енлы моз. И таысь, сылӧн тӧждлунысь да зільлунысь, найӧ козьналӧны озыр урожайӧн. Татчӧ содтам, мый «Нӧвик» овмӧслӧн 16 гектар му, на пиысь 12-ын вӧдитӧны картупель. Ӧти гектарысь шӧркодя босьтӧны 200 тонна. А став ӧктасыс (валӧвӧйыс) — матӧ 250 тоннаӧдз. ӦТУВ КОКНИДЖЫК! Владимир Николаевичлӧн эм бур отсасьысьяс, ён мыджӧд — тайӧ семья. Гӧтырыскӧд, Валентина Петровнакӧд, ӧтсӧгласӧн олӧны 34 во нин. Выль керкаын — 32 во. Найӧ быдтісны-велӧдісны ас коддьыс жӧ уджач да бур сьӧлӧма челядьӧс: 2 нылӧс да 2 пиӧс (ӧти пиыс вӧйлӧма 14 во сайын). Нывъяс олӧны-уджалӧны карын, а Николай пиыс — Пӧддельнӧйӧ кольччӧма, бать кок туй-ӧдыс мунӧ. Батьыс дас арӧссяньыс нин трактор вылӧ пуксьӧдӧма. Армия бӧрас велӧдчӧма сельхозтехникумын фермер уджсикасӧ. Николай кӧсйӧ и водзӧ овны сиктын, му дорын, овмӧсӧн веськӧдлыны. Кольӧм пекничаӧ Королёвъяслӧн семьяын ворсісны гажа кӧлысь: Николай гӧтрасис ас сиктса ныв вылӧ. Бать-мамыс да ыджыд рӧдвужыс сиӧны Николайлы да Яналы овны ӧтсӧгласӧн да ӧта-мӧдсӧ радейтӧмӧн! Тайӧ пӧ медшӧрыс семья олӧмын. Королёвъяслӧн ыджыд керкаын пыр кылӧ серам, внук-внучкалӧн гора гӧлӧсъяс. Нимкодь таысь витысь дед-баблы! Челядь пыр дасьӧсь отсасьны. И видзвыв, и мувыв уджъясын найӧ медводзынӧсь. Гортса овмӧсын видзӧны и посни, и гырысь пемӧсъясӧс. Кыдзи шуӧ Валентина Петровна, быдтам пӧ уна сикас гортса пемӧс — чипансянь мӧскӧдз. А керкадорса град вылас мыйыс сӧмын оз быдмы! Ыджыд кык парникын воӧны помидор да ӧгуреч, ывла вылын — «войвыв изюм»-ирга да яблӧк, посни градвыв пуктасъяс да уна-уна дзоридз. Гӧгӧр сӧстӧм да пӧрадок. ВОДЗӦ КЕЖЛӦ ПЛАНЪЯС Вывті ыджыд могъяс ас водзас Владимир Николаевич оз пукты. Медшӧрыс пӧ, медым бура инасис картупель. Инасьӧм сайын овмӧслӧн чӧжӧс ыдждаыс. Сэсся и семья олӧмын, медым ставыс бур вӧлі, ныв-пи да внук-внучкаяс дзоньвидза сӧвмисны-быдмисны. Таын и олӧм гажыс пӧ. Эм нӧшта на ӧти мог — мазіясӧс рӧдмӧдны. Важӧн, войнаӧдз на, чужанінас мазіястӧ видзлӧмаӧсь жӧ. Казьтылӧ, тӧвнас, медым эз кынмалӧй, му чомъясын (землянкаясын) видзисны. Окота лои и Королёвлы лӧсьӧдны мазі пасека. Лыддис уна книга, ветліс мазі видзысьяс дорӧ, тӧдмасис налӧн опытӧн. И таво ньӧбис кировсалысь мазіяслысь ӧти котыр. Налы вӧчис Нӧвикын неыджыд керка-чом. Тӧвнас кутас видзны пуысь вӧчӧм струбйын. Вит во мысти мазіяс кутасны маӧн нин вердны. Арын, кор помасяс идрасян кад, Владимир Королёв петавлӧ вӧр-ваӧ. Коми кыйсьысь вӧрысь уна оз босьт, семьясӧ чӧсмӧдлыны кӧ сюрас и сійӧ бур. Быдлаын, ас овмӧсын и вӧрын-ваын колӧ бур сьӧлӧмӧн овны. Сэки ставыс лоӧ тыр-бур. [Оксана Гудырева. Снимокъясыс авторлӧн.] {Kodko @ Ар — бӧрйысян кад @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} АР — БӦРЙЫСЯН КАД Октябр 14 лунӧ бара бӧрйысям. Сикт овмӧдчӧминъясын олысьяс кутасны бӧрйыны меставывса сӧветъясӧ депутатъясӧс, тшӧтш и юралысьясӧс. Сиктса юралысьясӧс оз кутны бӧрйыны сӧмын Пезмӧгын, Маджаын, Пӧддельнӧйын да Приозёрнӧйын. Бӧръя посёлокын юралысьӧс кутасны бӧрйыны мӧд вося мартын. Пезмӧгын бӧрйысьӧмъяс лоасны 2014 воын. Маджаын да Пӧддельнӧйын юралысьяслӧн полномочие кадыс эштӧ 2015 воын. Сикт овмӧдчӧминъясса сӧветъясӧ депутатпуяс да юралысьпуяс кутасны вӧзйыны асьнысӧ август 4 лунсянь сентябр 3 лунӧдз. {Елена Кряжевская @ Комиын тшӧтш нимӧдісны Жанна ДʼАркӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} КОМИЫН ТШӦТШ НИМӦДІСНЫ ЖАННА ДʼАРКӦС Францияысь учёнӧй Ив Авриль, Орлеан карса Жанна ДʼАрклӧн шӧрин, Францияысь Ле Порш Ассоциация, коді ӧтувтӧ Францияысь, Россияысь, Польшаысь, Финляндияысь да Эстонияысь Жанна ДʼАркӧс пыдди пуктысьясӧс, Удора районса Глотовоса школа да «Йӧлӧга» газет кольӧм во помын нин йӧзӧдісны коми челядь да том войтыр пӧвстын «Жанна ДʼАрклы сиӧм кывбур» конкурс. Сиӧма сійӧс вӧлі Жанна ДʼАрклы чужӧмсянь 600 во тыригкежлӧ. Конкурсын вермысьяс лыдӧ веськалісны и Кӧрткерӧс районысь челядь. Коми да Франция костын йитӧдсӧ кутіс Глотовоса школаысь директор Анна Александровна Кряжевская. Глотовоса школа важысянь нин ёртасьӧ «Жанна ДʼАрк» интернациональнӧй клубкӧд и письмӧасьӧны тайӧ странакӧд. Анна Александровна буретш и вуджӧдіс «подстрочнӧя» уджъяссӧ да ысталіс Францияӧ учёнӧй Ив Аврильлы. Ив Авриль — филолог, греческӧй да латинскӧй филологияысь учёнӧй-специалист, бура сёрнитӧ рочӧн, уджалӧ Францияса да Канадаса университетъясын, бӧръя дас восӧ велӧдӧ финн-йӧгра кывъяс, тшӧтш и коми. Республика пасьталаысь воис 36 удж. Конкурсӧ пырӧдчисны Кулӧмдін, Кӧрткерӧс, Удора, Изьва, Ухта, Усинск, Инта районъясысь да Сыктывкарысь челядь. Комисянь кывбуръяс донъялісны нималана кывбуралысьяс Галина Бутырева да Нина Обрезкова. Орлеанын быд во нимӧдӧны национальнӧй героиня Жанна ДʼАркӧс. Быд во Жанна ДʼАрклысь пыдди пуктана рольӧ бӧрйӧны мортӧс. Таво Жанна ДʼАркӧс нимӧдісны апрель 29 лунӧ, а ворсіс сійӧс томиник нывка Полина Финэ. Нывкаӧс пасьтӧдӧны важ паськӧмӧ, пуксьӧдӧны вӧв вылӧ да верзьӧмӧн пырӧны карӧ. Мунӧны собор дорӧдз. Май 11 лунӧ буретш тайӧ соборас и лыддисны коми челядьлысь Жанна ДʼАрклы сиӧм кывбуръяссӧ. Июль 18 лунӧ, Иван Алексеевич Куратовлӧн чужан лунӧ, Сыктывкарса Коми культура шӧринын кыпыда пасйисны вермысьясӧс. Коми муын и Францияын вермысьясӧс бӧрйисны торйӧн. Видзӧдісны унатор вылӧ: кывбурын сьӧлӧм кылӧмъяс, рифма, тема восьтӧм, аслыспӧлӧслун, шылад руыс эм-ӧ. Со кыдзи юксисны конкурсын вермысьяслӧн кывбуръясыс. Комиысь жюрилӧн видзӧдлас серти 7–11 арӧсаяс пӧвстын медводдза места некодлы эз сетны. Мӧд да коймӧд места шедӧдісны Удора районса Глотово сиктысь Анна Суслова да Кулӧмдін районысь Екатерина Нестерова. 12–14 арӧсаяс пӧвстын вермысьӧн шуисны Кӧрткерӧс районса Ыджыдвиддзысь Полина Старцеваӧс. Мукӧд местасӧ юкисны Удора районса Ёвкӧдж сиктысь Анна Махотина да Инта районса Петруньысь Вадим Семяшкин. 15–18 арӧсаяс пӧвстын медводдза местаын Удора районса Глотовоысь Наталья Павлова, мӧд местаын Кӧрткерӧс районса Шойнатыысь Виктория Попова, коймӧд местаын Удора районса Междуреченск посёлокысь Влада Канюкова. Жюриӧн Франция боксянь вӧліны Ив Авриль, челядьлы гижысь Жан-Дюк Моро да Ле Порш Ассоциациялӧн ӧнія президент Ромэн Вэссерманн. Ичӧтъяс пӧвстын пасйисны Удора районса Глотово сиктысь Анна Сусловаӧс. Шӧр арлыда ныв-зон пиысь вермӧмыс вичмис Кӧрткерӧс районлы: Шойнатыысь Евгения Неневалы да Ыджыдвиддзысь Полина Старцевалы. А верстьӧджыкъяс пиысь медбура гижӧмаӧсь Удора районса нывкаяс: Глотовоысь Наталья Павлова, Междуреченскысь Влада Канюкова да Ёвкӧджысь Анна Махотина. Торъя козин Франциясянь вичмис Сыктывкарысь Яков Лушковлы. «Коми му» холдинг да Удора районса Глотовоса школаысь директор Анна Кряжевская тшӧтш вичмӧдісны козинъяс. Дипломъяс да «Ордым» вузасянінӧ сертификатъясӧн чолӧмалісны Комиын вермысьясӧс. Франциясянь дипломъяс вичмисны конкурсӧ быд пырӧдчысьлы. Таысь кындзи, быд вермысь нуис аскӧдыс вермысьлысь кубок, небӧгъяс, открытка-закладкаяс. Франциясянь аттьӧалана гижӧдъясӧн да Ив Аврильлӧн небӧгъясӧн чолӧмалісны и кывбур гижысьяслӧн веськӧдлысьясӧс. Веськӧдлысьяслы вичмис и Анна Кряжевскаясянь чӧскыд кӧра духи. Торйӧн пасйисны и Кулӧмдін районса Пожӧг сиктысь Лия Мартюшёваӧс. [Елена Кряжевская. Фотоыс авторлӧн.] {Kodko @ Колӧны и бурдӧдысьяс, и велӧдысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} КОЛӦНЫ И БУРДӦДЫСЬЯС, И ВЕЛӦДЫСЬЯС Кыдзи юӧртісны газетлы Кӧрткерӧсса ЦРБ-ысь главнӧй врач Владимир Филиппов да велӧдӧмӧн районса веськӧдланінысь веськӧдлысь Вера Киселёва, бурдӧдчанінъясӧ да школаясӧ колӧны бурдӧдысьяс да велӧдысьяс. Кӧрткерӧсса да Шойнатыса больничаясӧ колӧны акушер-гинекологъяс да челядьӧс бурдӧдысьяс — педиатръяс. А районса 7 школаын виччысьӧны 11 велӧдысьӧс. Намскӧ — химия велӧдысьӧс, Мордінӧ — коми кыв да литература велӧдысьӧс, Висерӧ — математика, химия да уджӧ велӧдысьясӧс, Одыбӧ — математика велӧдысьӧс, Шойнатыӧ — математика да английскӧй кыв велӧдысьӧс, Пӧдтыбокӧ — математика да физкультура, а Лӧкчимдінӧ — немеч кыв велӧдысьӧс. {Kodko @ Ветласны Мордовияӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} ВЕТЛАСНЫ МОРДОВИЯӦ Комиысь делегация моз (август) тӧлысь помын ветлас Мордовияӧ, Саранск карӧ. Саранскын кутасны кыпыда пасйыны Россиякӧд ӧтувтчӧм лун. Коми делегация котырӧ пырасны и миян район петкӧдлысьяс — Кӧрткерӧсса ЦДК-ысь «Исерга» сьылан котыр, кодӧн веськӧдлӧ Светлана Вязова. Тӧд вылӧ уськӧдам, мый «Исерга» котыр шедӧдіс Гран-при йӧзкостса сьыланкывъяслӧн регионкостса 9-ӧд «Завалинка» фестивальын, кодӧс вӧлі сиӧма С. Налимовлы 155 во тырӧмлы (муніс Выльгортын лӧддза-номъя 29–30 лунъясӧ). {Елизавета Макарова @ Сьӧкыд висьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} СЬӦКЫД ВИСЬӦМ Наркотик — дурмӧдчантор, сьӧкыд висьӧм, мыйысь он вермы либӧ зэв сьӧкыда мынан. Чукӧртчӧмаӧсь 6–7 том мужичӧй, мыйкӧ зэв сьӧлӧмсяньыс варовитӧны. Видзӧднысӧ абу олӧмсьыс лэччысьӧм йӧз. Но ставныс наркоманъяс — воманыс чигарка. Ӧти кусӧ, зэв ӧдйӧ мӧдӧс пестӧны. Рентгентӧг быттьӧ аддзан, кыдзи тыясас, мускас, сьӧлӧм вужас пуксьӧ-ӧкмӧ дьӧгӧдя са. Сынӧдас тшын гӧвкъялӧ. И сьӧмныс тшынйыв кайӧ. Абу жаль, ӧд табак ӧтарӧ донсялӧ. Медся ньӧбанаыс пӧ 31 шайта. Быд лун пачка, сідзкӧ тӧлысьнас сюрс шайт, во чӧжӧн — 12 сюрс! Сиктад этша кодлӧн та ыджда тӧлысся удждон либӧ пенсия. Пызан вылас мӧд дурмӧдчантор — сур сулея тшӧтӧма. Сідзсӧ абу юысь йӧз, а сурсӧ чайтӧны тшакваӧн. Батьяс пӧ юлісны важӧн, и ӧні сідзкӧ абу дивитана. Оз мӧвпыштлыны, мый важӧн сурсӧ пулісны няньысь, а ӧні сюйӧны сэтчӧ быдсяма химия. Уна сур юӧмысь бырӧ синъяссьыс югыд дзирд да ёсь-лун, водз пӧрысьмӧ чужӧмыс. Ар нелямын кежлӧ нин бырӧ муса аньяссӧ кутлыны кӧсйӧм. Водз-водз ӧшйӧны нёрпалӧмъяс. Но сиктса мужикулов оз радейт ветлӧдлыны врач дорӧ. Сэсся сёрмӧм бурдӧдчӧмла кадысь водз мунӧны таладорысь. Ӧнія шойнаяс вылын страсьт босьтлӧ — ставыс том морт куйлӧ. Сэсся тшынасигас да юигас коймӧд дурмӧдчантор тыдовтчӧ. Вомсьыныс тшӧкыда, быттьӧ лёк гаг чеччыштӧ — пеж кыв. Таысь оз жӧ вермыны дугӧдчыны, велалӧмаӧсь сы выйӧ. Кӧть эськӧ зэв быдӧн гӧгӧрвоӧ, мый тайӧ пеж, зывӧк, ковтӧмтор. Ӧні ёна гижӧны, подулалӧмӧн петкӧдлӧны, мый вомысь лэдзӧм кыв вермас бурдӧдны, а вермас и нинӧмӧ воштыны. Мый весиг быдмӧг лёкӧдан кывйысь нярмунӧ, а юан ва — пежӧссьӧ. Куим пӧвста «наркоманъяс» асьныс асьнысӧ изьведитӧны. И коді таысь мыжа? Мам-бать? Рочысь локтӧм йӧз али сьӧд йӧз? Чина йӧз? Асьныс! Томиниксянь шоммӧдісны юрнысӧ табакӧн, вежӧрсӧ ныжмӧдісны, эз ло окота велӧдчыны водзӧ. Оз кужны бур вылӧ веськӧдны прӧст кадсӧ. Став нимкодьторйыс — компьютерысь боевик видзӧдны. Медся страшнӧйыс сыын, мый ставсӧ тайӧс аддзӧны, кылӧны челядь. Сюркнялӧны пель саяс мам-батьыслысь олан сямсӧ, сёрнисӧ. И челядь водзӧ аслас олӧмӧ босьтасны став няйтсӧ. Некутшӧм школа оз вушты тайӧс! Ставсьыс таысь позьӧ ӧтдортчыны. Буртор вылӧ видзны сьӧкыда нажӧвитӧм сьӧм. Ёнджыка тӧждысьны челядьлӧн аскиа лун йылысь. Кутыштны вом, кор лудӧ. Да ассьыд олӧмтӧ, ассьыд ловтӧ вылӧджык донъявны. Тэ — мортӧн чужӧмтор! Оз, оз вермыны асьсӧ вежны. Ог ӧд прӧста шу наркоманъясӧн... [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Пӧддельнӧйын тыр ӧдӧн мунӧны пелькӧдчан-дзоньтасян уджъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-07-31.} ПӦДДЕЛЬНӦЙЫН ТЫР ӦДӦН МУНӦНЫ ПЕЛЬКӦДЧАН-ДЗОНЬТАСЯН УДЖЪЯС Сиктын весалӧмаӧсь лӧп-ёгысь уличаяс: керкаяс да учреждениеяс гӧгӧр сӧстӧм-пельк. Уджъяс мунӧны и сиктса туйяс лӧсьӧдӧм-дзоньталӧмын, пу часовня водзӧ кыпӧдӧмын: колӧ сувтӧдны ӧшиньяс да пытшкӧс удж вӧчны. Дзоньтасьӧны и детсадйын. Таво сетӧмаӧсь сьӧм ыджыд дзоньтасьӧм вылӧ. Сиктӧ волігӧн уджалысьяс вежлалісны стрӧйбалысь улыс керъяссӧ. {Kodko @ Вӧр-ваысь озырлун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-07.} ВӦР-ВАЫСЬ ОЗЫРЛУН Машинаясӧн ветлан шӧр туй пӧлӧн ӧні тшӧкыда позьӧ аддзыны тшак — вотӧс вузалысьясӧс. Олӧма и томулов вӧзйӧны мырпом, чӧд, солалан либӧ косьтан тшак. Сулалӧны пӧжысь шонді, ведраысь моз кисьтысь зэр улын... Налӧн мог — инавны-вузавны вотӧмтор. А аскинас водз-водз котӧртны вӧрӧ, тӧдса инъясӧ, ӧдйӧ тыртны дозмукъяс да бара на петны туй бокӧ. Овлӧ, и тайӧ вывті нин шуда лун, ӧтпырйӧ ньӧбӧны став вотӧмтор. Тшӧкыда вузасьысьяс пукалӧны тыра дозмукъясӧн сёр рытӧдз, кытчӧдз дзикӧдз оз пемды. Неважӧн тӧдмасим Адзорӧмысь Ермолайкӧд. Сылы 13 арӧс. Посёлоксянь неылын, туй бокын, сулалӧ сійӧ чӧдйӧн тыр ведраяс дорын, виччысьӧ, кор жӧ сы весьтӧ сувтас машина да кодкӧ ньӧбас вотӧссӧ. «Сё шайтысь литра чӧд вузала, — шуӧ детинка. — Пӧль-пӧч вотчӧны, а ме вузала». Вотӧсысь ӧкмӧм сьӧм вылӧ Ермолай кӧсйӧ ньӧбны велӧдчыны коланатор: тетрадь-ручка да паськӧм. Тшак-вотӧсӧн озыр воӧ йӧзлӧн эм позянлун нажӧвитны содтӧд сьӧм. Таысь ыджыд аттьӧ вӧр-ва-матушкалы! {Kodko @ Оланінъясын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-07.} ОЛАНІНЪЯСЫН Кольӧм вежонӧ Приозёрнӧйӧ, Пезмӧгӧ, Маджаӧ да Доддзӧ волісны «Районын медся бурмӧдӧм оланін» конкурслӧн комиссияӧ пырысьяс. Комиссия, кытчӧ пырисны вӧр-ва видзан райкомитетӧн веськӧдлысь Станислав Коюшев, районса медшӧр архитектор Валентина Волгарева, ӧтув сикт овмӧдчӧминъясын юралысьяскӧд видзӧдалісны уличаяс, стрӧйбаяс, сикт-посёлокъясын веж пуктасъяс, ёг шыблаланінъяс. Кыдзи висьталіс С. Коюшев, оланінъяс видзӧдалӧм петкӧдліс пӧ, мый быд сикт-посёлокын эм асланыс «плюсъяс» и «минусъяс». Адзорӧмлӧн «плюс» — тайӧ выль стрӧйбаяс (челядьлы ворсанінъяс да спортплощадка) кыпӧдӧм да уличаяс югзьӧдӧм, Приозёрнӧйын — шыбласаинъяс ас кадӧ пелькӧдӧм-весалӧм, Доддзын содӧ дача улӧ керка кыпӧдӧм, Визябӧж грездын — бура пуктӧма удж оланін мичмӧдӧм-бурмӧдӧм могысь (ыджыд пайыс тані А. С. Кулаковлӧн). Сиктъясын ыджыд тӧжд кыпӧдӧ азьгум (борщевик) паськалӧм. Сыкӧд водзсасьӧм тшӧтш донъявсьӧ конкурслӧн комиссияӧн. Тайӧ тӧлысьӧ комиссия волас районса став сикт овмӧдчӧминъясӧ. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчасны вӧльгым (ноябрь) 1 лунӧ. Приз фондыс — 100 сюрс шайт. {Kodko @ Чукӧстӧ «Шондібан» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-07.} ЧУКӦСТӦ «ШОНДІБАН» Йӧзкост творчестволӧн «Шондібан» республикаса гаж мунас моз (август) 18 лунӧ Финн-йӧгра этнопаркын. Том войтырлӧн воӧ фестиваль видзӧдысьяс водзын петкӧдчасны йӧзкост самодеятельнӧй том котыръяс. Гаж дырйи медшӧрыс лоӧ — йӧктігмоз ворсӧм-фолк флешмоб, кодӧс котыртасны республикаса вит районысь фолккотыръяс. Фестиваль дырйи мунас ки помысь вӧчӧмторъяслӧн ыджыд выставка. Гажӧдасны-сьыласны «Зарни ёль», «Пармаса зонъяс» котыръяс, а сідзжӧ Кировысь, Вӧлӧгда обласьтысь, финн-йӧгра республикаясысь воӧм гӧсьтъяс. Содтӧд пасъям, мый тайӧ лунӧ лоас позянлун видзӧдны пусьысь-пӧжасьысьяслысь кужӧмлун. «Варенньӧ лун» ним улын конкурсын петкӧдчасны районъясысь ӧти пусьысьӧн — войтырсикас сёян вӧчны мастеръяс. Конкурс помын позяс чӧсмасьны сёянторъясӧн, а сідз-жӧ видзӧдны сиктса пирӧгъяслысь выставка. {Елена Лодыгина @ Видз асьтӧ да матыссатӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-07.} ВИДЗ АСЬТӦ ДА МАТЫССАТӦ Комиӧ тырвыйӧ воис гожӧм. А тайӧ зэв бур помка ветлыны вӧр-ваӧ, паныдасьлыны ёртъяскӧд, шойччыштны уджысь. Быдӧн бӧрйӧ сьӧлӧм серти удж. Тайӧ кадӧ содӧ уджыс и мездысьяслӧн. Тшӧкыда овлӧ вӧрын вошӧны вотчысьяс. Такӧд йитӧдын тӧд вылӧ уськӧдам ӧткымын колана индӧд, кыдзи кутны асьтӧ вӧр-ваын. Республикаса мездысьяслӧн юӧртӧм серти, во заводитчӧмсянь вӧрын вошӧма 33 морт, на пиысь куимыс — челядь. Челядьӧс мездӧмаӧсь, а 6 верстьӧ морт пӧгибнитӧма. Со, шуам, майын Бортӧмысь 9 арӧса детинкаӧс мездысьяс корсисны войбыд. Вӧлӧмкӧ, зонкаыд ылалӧма да веськӧдчӧма мӧдарӧ, абу гортланьыс. Но тӧлка вӧлӧма кагаыд да абу повзьӧма ӧтнасӧн вӧрас. Асывланьыс петӧма туй вылӧ, сэтысь и аддзӧмаӧсь. Корсисны и Пычимса 35 арӧса мужичӧйӧс. Мунӧма тшакла да вошӧма. Сыктывкарса мездысьяс ветлӧмаӧсь корсьны. Рытланьыс аддзӧмаӧсь. Нӧшта, сійӧ жӧ луннас мӧдлаын нин, Ыджыдвиддзын, 80 арӧса пӧч ылалӧма вӧрӧ. Бара жӧ мездысьяслӧн отсӧгыс ковмӧма. Вошӧмысь видзчысьӧм могысь вӧрӧ мунтӧдз колӧ дасьтысьны. Пасьтавны кузь соска, кызджык дӧрӧм, сапӧг, чышъян-шапка и бур, сюрас кӧ, яръюгыд рӧма. Тадз вошӧм мортӧс кокниджык аддзыны пуяс костысь. Нӧшта колӧ босьтны нуръясянтор. Тайӧ ас кӧсйӧм серти, но мыйкӧ пӧтӧсаӧс. Нянь, кампет, шоколад, ӧрек, изюм, ва пыдди позьӧ ӧгуреч нопъяд сюйны. Пурт, истӧг, компас да телепон — ковмасны жӧ. Ном-лӧдз мед оз ёна курччавны — босьтӧй сьӧрысь антикомарин. И быть висьталӧй матыссаыдлы, кытчӧ мунанныд да кор воанныд. Медым вӧрас не ылавны, колӧ пыртӧдзыс сюся гӧгӧрбок видзӧдлыны. Сиктса йӧзыд тшӧкыда ветлӧны вӧрӧ да тӧдӧны петан и пыран туйсӧ. Оз вошны. Но олӧмыс бергӧдчӧ быд ногӧн и колӧ лоны дасьӧн. Медводз, мунны тӧдтӧминӧ ӧтнадлы оз ков. Вӧрӧ пыртӧдз компас отсӧгӧн тӧдмалӧй, кодарлань мунанныд, кӧні петан туйыс. Вӧрті мунігӧн гӧгӧр видзӧдӧй, казялӧй чукля, джуджыд либӧ пӧрӧм пуяс, ыджыд рӧвъяс, сотчӧминъяс, мыръяс, ю либӧ туй. Позяс и аслыд пуктавны пасъяс: керыштавны пулысь кырсьсӧ, чегъявны увъяс, ӧшлыны увъяс вылӧ дӧраторъяс либӧ кампет кышъяс. Тадз позяс аддзыны гортлань петан туйтӧ. Тшакалігӧн либӧ вотчигӧн быть чуксасьӧй ӧта-мӧдкӧд да энӧ лэдзӧй син водзысь. Мунінныд кӧ кыкӧн либӧ некымынӧн, вӧрас пыртӧдз сёрнитчӧй, кутшӧм кад мысти да кӧні аддзысянныд, кодарланьӧ мунанныд. Друг кӧ ылалід, медводз сувтӧй да воӧй ас садяд. Оз ков горзыны-бӧрдны. Корсьӧй вылысін, видлӧй звӧнитлыны матыссаыдлы. Со мый вылӧ и ковмас телепоныд. Сэсся видзӧдлӧй компас вылӧ. Казьтыштӧй, кодарсянь пыринныд, мый аддзылінныд мунігад. Тані отсаласны кольӧм пасъясыд. Нӧшта татшӧм йӧзкостса висьталӧм вермас отсавны. Но сӧмын шондіа лунӧ. Вӧрас пыригӧн кӧ шондіыс сюрӧ шуйга банад, петігӧн, медым веськыдладорас сюрас. Тӧдӧй, 7 часын шондіыс асыввылын, час лунын — лунвылын, 7 час рытӧ — рытыввылын. Вой шӧрын позяс и тӧлысь серти бӧрйыны петан туйтӧ. Быдмысь тӧлысь ӧшалӧ рытыв-вылын, чинысь тӧлысь — асыввылын, а гӧгрӧс — лунвылын. Но оз ков войын веськӧдчыны корсьны петанін, бурджык виччысьлыны югдӧмсӧ. Кодзувкоткар серти позяс тӧдмавны, кӧні лунвыв, найӧ пырджык вӧчӧны позсӧ пулӧн лунвывладорсяньыс. Кадысь-кадӧ горӧдлывлӧй, кывзысьӧй. Верманныд кӧ, кавшасьӧй пу йылӧ да видзӧдлӧй гӧгӧрбок. Кывзысьӧй, гашкӧ, машина шы либӧ морт гӧлӧс кылӧ. Морт гӧлӧс вылӧ шыасьӧй, мунӧй сыланьӧ. Колӧ тӧдчӧдны, мый туйсянь кылысь машина шылӧн йӧлӧгаыс юргӧ вӧр пасьтала — вермас ылӧдлыны. Та вӧсна, колӧ сюся кывзысьны, медым не сорсьыны да выль пӧв не ылавны. ОТСАЛАС ЙӦЗ ДОРӦ ПЕТНЫ Ю ЛИБӦ ШОР. Шорлӧн визулыс петкӧдас ю дорӧ. А мунны кӧ ю берег пӧлӧныс, быть петанныд кутшӧмкӧ сикт дорӧ. Отсӧгӧн вермас лоны и высоковольтнӧй линия — сылӧн керасыс тшӧкыда вайӧдӧ сиктлань. Лоӧй сюсьӧн — паныдасьлӧны кӧ видзьяс, пес кераланінъяс, сідзкӧ, матын сикт. Таӧн позьӧ ышӧдны лов да шойччыштны. А нинӧм кӧ тайӧ висьталӧмсьыд эз артмы вӧчны, йӧрминныд кӧ дзикӧдз, тӧдӧй, онӧ кӧ воӧй гортад, быть кутасны корсьны. Тіян мог кутчысьны, кытчӧдз оз аддзыны да лӧсьӧдчыны вой кежлӧ. Бӧрйӧй узянін. Корсьӧй вылысін, косін, паськыдін. Бур, сюрас кӧ орччӧн шор либӧ ю. Пу увъясысь лӧсьӧдӧй пуксянін да вевт, ӧзтӧй бипур. Но видзчысьӧмӧн, медым биыс оз паськав кос турун кузяыс. Бипурсянь шоныдыс видзас кынмалӧмысь, а тшыныс — дӧзмӧдчысь номъясысь. Нуръясьыштны позяс вотӧсӧн либӧ бипур вылын жаритӧм тшакӧн. Ӧні вӧрысь позяс нин аддзыны ыжнёнь, оз, мырпом. Да и тшакыс таво водз петалӧма. Но эн сёйӧй уль тшак. Мудз дорас содас кынӧм висьӧм. Бурджык корсьны вотӧс, тӧдса турунъяс, коръяс. Быдмӧгъясысь позьӧ сёйны сӧмын сэтшӧмӧс, кодӧс тӧданныд, шуам кӧч шомкор, бобӧнянь, лежнӧг коръяс. Сувтанныд кӧ ю дорӧ да артмас кӧ, позяс и черитор кыйны да сійӧн чӧсмасьыштны. Бӧркыв пыдди, ставсӧ ӧтувтӧмӧн, дженьыдика висьтала: бура дасьтысьӧй вӧрӧ мунігӧн, тшакалӧй да вотӧсалӧй тӧдсаинъясын, велалӧй вӧдитчыны компасӧн, тӧдӧй сёян да пеж тшак-вотӧс. Пыр аскӧдыд босьтӧй ичӧтика нуръясянтор, пурт, истӧг, пакет (отсалас содтӧд тшак-вотӧс нуны и зэрысь саймовтчыны) да вӧр тӧдысь мортӧс. Тайӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн видзӧй асьнытӧ да матыссаястӧ. [Елена Лодыгина, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Елизавета Макарова @ Тайӧ и эм «зарни ар» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-14.} ТАЙӦ И ЭМ «ЗАРНИ АР» Дас квайт арӧсалы 26 арӧсаыд кажитчӧ пӧрысьӧн нин. А 30 арӧсаыс повзьӧ 60 арӧсысь. Оз вермыны гӧгӧрвоны том йӧз, мый 70 арӧсӧн олӧмыс сӧмын на заводитчӧ. Уджавсьӧма, быдтыссьӧма. Дерт, новлӧдлӧны на кӧ кокъяс. Эм шоныд оланін да бур ёртъяс. Тадзи жӧ мӧвпалӧ Альбина Никифоровна Турьева (снимок вылын). Ань таво воськовтіс 75 арӧса тшупӧд. Чужлӧма Вомынын, верӧс сайӧ петӧма да быдтысьӧма Пезмӧгын, сэсся уна во уджалӧма карын пошта юкӧнын. А ӧні локтӧма бӧр Пезмӧгӧ, кыпӧдӧма неыджыд чача кодь керка. Гӧгӧрыс сё дзоридз, мичаа потшӧма. Керка шоныд, гажа пытшкӧс, уна ас вӧчӧмтор мичмӧдӧ. Кильчӧ дорас кокни кышӧдӧн вевттьӧм рытпуканін. Нимкодь, мый радейтӧны татчӧ кежавны нывъёртъясыс — Ивановна, Мефодьевна, Николаевна, Дмитриевна... Эм мый сёрнитны, казьтывны важсӧ, юксьыны мӧвпъясӧн. Повтӧг виччысьӧны кӧдзыд тӧв. Ӧткалун оз повзьӧдлы олӧма аньясӧс. Окотапырысь ветлывлӧны клубӧ, сэтчӧс веськӧдлысь З. А. Киселёва пыр бура вочаалӧ найӧс. Пыр мыйкӧ лӧсьӧдӧма выльтор, гажӧдчантор. А колӧкӧ олӧма аньяслӧн тайӧ и эм «зарни арыс»? [Елизавета Макарова. Снимокыс авторлӧн.] {Оксана Пинягина @ Гажӧдчисны висерсаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-14.} ГАЖӦДЧИСНЫ ВИСЕРСАЯС Илля лунӧ Висер сиктса олысьяс пасйисны сиктлысь чужан лун. Таво сиктлы тырис 527 во. Гажлунӧдз сикт овмӧдчӧминса да нывбабаяслӧн сӧветъяс котыртлісны уличаяс пелькӧдӧм. Лӧп-ёг весавны петалісны гырысь и посни войтыр. Праздник лунӧ асывсяньыс гымаліс-чардаліс, зэрис. Но лёк поводдя эз повзьӧд ныв-зонмӧс. Лун шӧр кадын найӧ панъясисны велосипедъясӧн. Ордйысьысьясӧс пасйисны грамотаясӧн да юмовторъясӧн. А рытнас ывла вылын муніс кыпыд концерт. Петкӧдчисны «Зачарованные», «Ягодки» да нывкаяслӧн йӧктан котыръяс, сьыліс бурдӧдчанінын зільысь Ольга Лобанова, Типӧсиктысь «Оз тусьяс» сьылан котыр да том йӧз. Концерт дырйи нуӧдісны нывъяслӧн причёскаяслысь парад. Ордйысьӧмӧ пырӧдчисны унаӧн. Юрси мичаа лӧсьӧдысьяс ёна старайтчисны, мыйысь и вичмисны налы сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысьсянь козинъяс. Та кындзи, унаӧн дасьтӧмаӧсь дзоридзьясысь букет: медыджыдыс — «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн вузасянінын уджалысьяслӧн, аслыспӧлӧс — Марта Михайловалӧн. А карысь Диана Никифорова да Юля Свидерская «дорйисны» дзоридзьяссӧ — дасьтӧмаӧсь кывбур. Аттьӧ висерсаяслы ордйысьӧмъясӧ пырӧдчӧмысь, сиктса нывбабаяслӧн котырлысь уджсӧ пыдди пуктӧмысь. [Оксана Пинягина.] {Kodko @ Чужан лунӧн, Коми му! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} ЧУЖАН ЛУНӦН, КОМИ МУ! Пыдди пуктана Кӧрткерӧс районса олысьяс! Став сьӧлӧмсянь чолӧмалам тіянӧс Республикалӧн чужан лунӧн! Тайӧ пасыс миянлы медся дона. Сійӧ ӧтувтӧ ставнымӧс, кодъяслы дона да муса миян муным. Тайӧ воясӧн республика прӧйдитіс кузь туй. Талун ми — ён да водзӧ сӧвмысь регион. Ми тӧдам, мый миян республикалӧн, районлӧн сӧвмӧмыс миян сайын. Сӧмын ӧтув ми вермам кыпӧдны тыр-бур аскиа олӧм. Ассьыным озыр вӧр-ва видзӧмӧн, олӧмӧ выль мӧвпъяс-могъяс пӧртӧмӧн, предприятиеяслы отсалӧмӧн ми сӧвмӧдам и ассьыным чужанінӧс. Ӧтув миян ставыс артмас! Тайӧ кыпыд лунӧ районса став олысьыслы сиам крепыд дзоньвидзалун, тыр-бур шуда олӧм, рад лун. [«Кӧрткерӧс» МР-са юралысь Сергей Кулаков. «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко.] {Kodko @ Тӧданныд-ӧ вужъястӧ? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} ТӦДАННЫД-Ӧ ВУЖЪЯСТӦ? Газет водзӧ нуӧдӧ Том йӧзлӧн да Историялӧн волы сиӧм «Тӧд ассьыд вужъяс» («Знай свои корни») творческӧй уджъяслысь конкурс. Казьтыштам, мый конкурсӧ вермасны пырӧдчыны районса быд олысь. Коми кыв вылын гижӧдъяс лӧсьӧдӧй «Чужанін» (ас сикт-грезд-посёлоклысь, чужанінлысь история туялан уджъяс), «Олӧ орччӧн» (землякъяс, ветеранъяс, суседъяс, тӧдсаяс, районын олысьяс йылысь очеркъяс, гижӧдъяс), «Ордпу» (семьялӧн история, династия йылысь) нимпасъяс улӧ. Та кындзи, верманныд ыстыны снимокъяс «Фотолетопись» нимпасӧ. Уджъяс быть колӧ ыстыны печатайтӧмӧн, ки помысь гижӧм гижӧдъяс комиссия оз донъяв. Конкурслы кывкӧртӧдъяс лоӧ вӧчӧма тавося ӧшым (декабрь) 15 лунӧдз. Вермысьясӧс пасъям козинъясӧн да дипломъясӧн. Гижӧдъяс да снимокъяс ыстӧй «Звезда» газет редакцияӧ: Кӧрткерӧс сикт, Сӧветскӧй улича, 187-ӧд керка, либӧ press_zk@maіl.ru электроннӧй адресӧ. {Василий Попов @ Ыджыд поэткӧд тӧдмасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} ЫДЖЫД ПОЭТКӦД ТӦДМАСЬӦМ Сюрс ӧкмыссё ветымынӧд вося сентябр 1 лунсянь сюрс ӧкмыссё ветымын витӧд вося май помӧдз велӧдчи Мылдін районса Саваяг начальнӧй школаын. Мойвиис велӧдчыны сідз шусяна нулевӧй классын. Витнан восӧ, роч кыв да литератураысь кындзи, став мукӧд предметысь велӧдчим коми кывйӧн. Помнита коми кывйысь «Коми му кузя ме муна» кывбур. Помнита весиг, мый кывбурыс вӧлі Михаил Николаевич Лебедевлӧн. Ог тӧд, мыйла да кутшӧм помка вӧсна ни И. А. Куратовӧс, ни В. А. Савинӧс урокъяс вылын эз казьтывны (ӧні, дерт, тӧда). И сэки жӧ «Тутуруту Семӧ» да «Мича нывъяс Эжва дорӧ лэччисны» («Ӧтчыд овлӧ») Саваягын сьывлісны (эз клуб сцена вылын) тшӧкыда. Витӧд классын став предметсӧ Ичӧтдіса семилетньӧй школаын велӧдісны рочӧн. И со 1958 воын гожӧмнас Усть-Усаысь воис став семьяыскӧд батьлӧн Инок дядь вокыс. Воча вок Иван сизимнан классас велӧдас коми кыв да литература. Пырим сыкӧд ӧтчыд сиктса библиотекаӧ. Судзӧдіс сійӧ гӧрд коркаа лӧз букваясӧн гижӧм «Бӧрйӧм гижӧдъяс» книга, мыйкӧ корсис да юаліс менсьым: «Василий, а тайӧс тэ тӧдан, лыддьывлін?» да лыддис: «Унаысь ме ордын и шобсьыліс урадник Евлампий Попов. Сӧмын, колӧ шуны, некор эз донеситлы вылысса начальстволы ме вылӧ. Вӧлі аддзас революционнӧй листовкаяс либӧ кутшӧмкӧ книга да тшӧктас сӧмын пыдӧджык идравны (ме вӧлі сэтшӧмъяссӧ видза правленье шкапъясын)». Дерт, медводдзаысь тайӧс кылӧм-лыддьӧм бӧрын чуйми. Чуйми эг сы вӧсна, мый менам дед Евлампий Арсеньевич Попов вӧлі урадникӧн: ӧд Саваягын пыр вӧлі шуӧны — Урадник Ӧльӧксан, Урадник Инок, Урадник Дия (менам бать — В. П.), Урадник Анна, Урадник Машӧ, Урадник Вера. Бура тӧдлі Поп Опонь дядьӧс, — дедлысь воксӧ — Афанасий Арсеньевичӧс, коді оліс матӧ сё арӧсӧдз. Шензьӧдіс сійӧ, мый урадник Евлампий Попов, сэки нин Французскӧй республикалӧн зарни медаля кавалер, кутшӧмкӧ помка вӧсна эз «топӧд бӧжсӧ» писарлысь, кутшӧмӧн сэки вӧлі Нёбдінса Виттор. Воча кывйыс тайӧ юалӧм вылас ӧніӧдз эз сюр. Но ачым чайта, мый Савинӧс, кыдзи Дереваннӧйын бура велӧдчысьӧс пыдди пуктісны Дмитрий Вассионович Спасский (абу лишнӧй казьтыштны, мый сылӧн Мария Вассионовна чойыс вӧлі Урадник Ардалионлӧн гӧтырӧн — В. П.) да мукӧд велӧдысьяс, а тайӧс урадник Попов, дерт жӧ, бура тӧдіс. Чайта, Нёбдінса Витторӧс тӧдліс и менам бать. Дум вылӧ усьӧ татшӧм серпас: 1956 воын В. А. Савинӧс реабилитируйтӧм бӧрын Ыджыд лун водзын шойччан лун кежлӧ вои гортӧ Ичӧт-діса школаысь. Пыри да шемӧсми — керка тыр чукӧртчӧмаӧсь пӧрысь пӧчӧяс да томджык нывбабаяс: Митита Дарья, Пӧрысь Елюк, том Елюк (мӧд ногӧн кӧ — Педӧр Иван Елюк), Тина тьӧтка (либӧ Опонь Ӧльӧксан гӧтыр), миян чожинь Опонь Анна (либӧ Анӧ Иван гӧтыр), Певрунь, миян ичинь, мамлӧн медыджыд чойыс (либӧ Дарья Петыр Ӧдя) да мукӧд. Мыйын делӧыс? Сэки эз на быд семьяын-керкаын вӧв радиоыд. А миян зять Виленин Петрович Игнатов уджаліс клубӧн заведуйтысьӧн, вӧлі первичнӧй парторганизацияса секретарӧн да, менам чайтӧм серти, та вӧсна ньӧбліс «Родина–52» батареяа радиоприёмник. Вот и чукӧртчӧмаӧсь пӧчьясыд кывзыны Виктор Алексеевич Савинлысь «Райын» пьеса. Тӧдчис, мый радио пыр пьеса кывзысьяс пьесасӧ бура тӧдӧны: то ӧти пӧчӧ шыасяс: «Кывзӧй, час ӧні Сюзь Матвей сьывны кутас», то мӧд пӧчӧ ӧлӧдас: «Энлӧй, Марпа гӧтырыс бӧрдны кутас — дӧваӧн ӧд колис». Тадзи вӧлі во мӧд-коймӧд — сідз шусяна Страшнӧй пекничаӧ да субӧтаӧ ӧти жыръя миян олан керка тырліс гӧсьтъясӧн. А сэсся, электрическӧй би да провода радио быд керкаӧ сюйӧм бӧрын, Ыджыд лун водзын миянын чукӧртчыны пьеса кывзыны дугдісны. Коркӧ клубын самодеятельнӧй артистъяс петкӧдлӧны концерт. Виктор Савинлысь «Зеленецкая коровушка» сьылӧны Валерий Мезенцев да ... (вунӧма, коді вӧлі мӧд сьылысьыс — В. П.). Медводдза куплетсянь видзӧдысьяс семдісны серамысла, пыльсъялісны и асьныс сьылысьяс. Тадзи кымын ме заводиті тӧдмасьны Виктор Алексеевич Савин творчествокӧд. Кыдзи казьтышті нин, школаын велӧдчигӧн тайӧс вӧчны эг вермы, ковмис воӧдчыны ставӧдзыс аслым. Кор неуна «быдмышті» нин (эг сӧмын тушаӧн-мыгӧрӧн — В. П.) меным зэв ёна воис сьӧлӧм вылӧ коми кыв видзны да сӧвмӧдны кӧсйӧм. И кыдзи тані он казьтышт Нёбдінса Витторлӧн «Кыдъя роч» кывбурысь некымын строка? «Сыктывкарын уна роч Вочасӧн пыр чужӧ; Зэв нин этша, зэв нин шоч Коми кывтӧ кужӧ. Кык кыв коми, мӧд кык — роч, — Кывзӧмысь пель сьӧдмӧ: — Кутшӧм гажа эта ночь, Куда нӧ мне мӧдны?». Талун, ог нин шу юркар йылысь, ёна «рочмисны» важся коми сиктъяс: Кӧрткерӧс, Шойнаты, Кулӧмдін да сідзи водзӧ. Мукӧддырйи мунан юркарса уличаясті да кылан «дзик роч» сёрни. Кыдзи шуасны рочӧн, «невооружённым ухом» кылан: комисьыс ылӧ абу мунӧмаӧсь, но рочӧдзыс татшӧм войтырыслы ойя на кутшӧм ылын! А кор ме медводдзаысь лыдди Виктор Савинлысь «Чужи-быдми сьӧд вӧр шӧрын» кывбур, веськыда шемӧсми: сэтшӧм стӧча сійӧ гижӧма менам ичӧтдырся кад йылысь. «Чужи-быдми сьӧд вӧр шӧрын, Деревняысь петі, Новлі чорыд, сера дӧрӧм, Визя гач да кӧті. Муртса сувті ас кок вылӧ, Удж пыр меным вичмис: Зыбка дорын ӧввӧ сьывны Ичӧт кага видзны. Кага бӧрдӧ, ачыд бӧрдан Гораджыка горзан. Пӧжӧм йӧлӧн сюрысь вердан, Косджык рузум корсян». Лыддьысьысь! Эн думайт, мый ме ӧткодяся либӧ пукся ӧти тшупӧдӧ В. А. Савинкӧд творчествоын да политическӧй олӧмын, но ас вурӧм дӧрӧм-гач новлыны сюрліс. Бура помнита, кыдзи коркӧ Урадник Анна тьӧтка вайис меным козин — дӧраысь ас киӧн вурӧм пӧлӧса зепта дӧрӧм. Кӧті пыдди нелямын градусысь унджык кӧдзыд дырйи новлі вурун носки вылӧ резина колоши. Бур, мый школаыс вӧлі матын. А чойяслӧн челядьыс, кодъясӧс ме видзлі, и збыльысь вӧліны зэв бӧрдысьӧсь, и кӧть накӧд ачым бӧрдлывлі, найӧс некор эг кольлыв. Виктор Савин моз «керка ӧдзӧс швачкыліс бура Иван ичӧтджык вок, коді мам да чойяс вотӧдз некымын минутӧн водзджык воліс шӧйтанінысь — кывтыдысь, Падей шор дорысь. Славаыс вӧлі — кага видзим кыкӧн». В. А. Савинлысь творчество бура тӧдысьӧ ог пуксьы, но, менам видзӧдлас серти, Виктор Алексеевич лоӧ кывбуръяс, проза да публицистика коми гижысьяс пӧвстын медся югыд кодзулӧн. Быть лоӧ содтыны, мый медводдза коми книгаӧн, кодӧс ньӧби аслам медводдза нажӧтка вылӧ, вӧлі В. Савинлӧн книга. А Коми пединститут помалӧм бӧрын веськалі буретш Кӧрткерӧс районӧ, кытчӧ пырӧны Нёбдін сикт да Трӧш грезд. Районын 42 во олігӧн да уджалігӧн мойвиис веськавлыны и Мусюрӧ, и Дереваннӧйӧ, и уналаӧ мукӧдлаӧ, кӧні вӧвлӧма Виктор Алексеевич (ен сӧмын видзис дзескыдінӧ веськалӧмысь), тӧдмасьны Спасскийяс рӧдвужкӧд. Мый верма шуны? Зэв рад, мый тӧдмаси Нёбдінса Витторлӧн гижӧм кывбуръяскӧд, сьыланкывъяскӧд, публицистикакӧд, пьесаяскӧд. Бур, мый В. А. Савинлӧн чужан сиктын котыртӧма сылӧн нима музей, чужан луннас музейын нуӧдӧны поэтлы, композиторлы, драматурглы сиӧм мероприятиеяс. [Василий Попов.] {Kodko @ Йиркаплӧн туйӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} ЙИРКАПЛӦН ТУЙӦД Миян районын кутасны снимайтны вӧр-валӧн медвидзана инъяс йылысь фильм. Фильмсӧ снимайтны корӧма Финляндиялӧн гӧгӧртас Институт (SYKE) Баренц Евро-арктическӧй регион BPAN (Barents regіon proteсted areas network) Сӧветлӧн бала серти. Финляндияса Институтлӧн видзӧдлас серти, войвывса экосистемаясӧс абу на ёна кисьтӧмаӧсь, но та дырйи найӧ слабӧсь и быть колӧ видзны да бура веськӧдлыны. Фильм снимайтны босьтчис «Путешествуем по Коми» Коммуникационнӧй Агентство. Уджалан котырӧ пырӧма нӧшта и финн режиссёр Петтери Саарио, Финляндиялӧн да Карелиялӧн вӧр-ва йылысь фильмъяс лӧсьӧдысь. Фильмлӧн нимыс лоӧ — «По следам Йиркапа». Снимайтӧм инъяс пиысь ӧтиӧн лоас Кӧрткерӧсысь пу енлы эскан (языческӧй) рас. Миян район кындзи фильмын петкӧдласны Луздор, Мылдін районъясса да Сыктывкар гӧгӧртасъясысь вӧр-ва. {Kodko @ Бур уджысь да отсасьӧмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} БУР УДЖЫСЬ ДА ОТСАСЬӦМЫСЬ Коми республика артмӧмсянь 91 во да районын ветеранъяслӧн ӧтмунӧмлы 25 во тырӧмкӧд йитӧдын «Кӧрткерӧс» МР-ӧн юралысь Сергей Кулаков, райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко да ветеранъяслӧн райсӧветӧн юрнуӧдысь Николай Казаков сетісны «Лӧкчимдор» ООО-са котырлы (генеральнӧй директорӧс вежысь А. В. Попов) Диплом. Тайӧ овмӧсӧс вылӧ донъялісны районын да республикаын туйяс вӧчӧм-дзоньталӧмысь, предприятиеӧн экономика петкӧдласъяс пыр водзӧ содтӧмысь да сӧвмӧдчӧмысь, ветеранъяслӧн ӧтмунӧмлы уна бур вӧчӧмысь да мероприятиеясӧ пырӧдчӧмысь, найӧс котыртны-нуӧдны отсӧг сетӧмысь. {Елена Лодыгина @ Вӧрса пӧжаръясын пырджык мыжа морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} ВӦРСА ПӦЖАРЪЯСЫН ПЫРДЖЫК МЫЖА МОРТ Биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управление шыӧдчӧ республикаса олысьяс дорӧ, колӧ лоны кывкутанаӧн да видзны миянлысь помтӧм-дортӧм парманымӧс. Вӧрын унджык ӧзйылӧмын мыжаыс морт. Оз колана ногӧн да кывкутӧмӧн асьсӧ кутны. Колӧ мӧвпыштӧмӧн бӧрйыны шойччан местатӧ, кос да лыска пуяссянь ылынджык, ю берегын либӧ паськыдінын. Бипур места лӧсьӧдігӧн колӧ бура весавны подсӧ, медым кос турун да увъяс кузяыс биыс эз паськав. Эн кольӧй видзӧдтӧг и челядьӧс. Ӧлӧдӧй ва дорӧ лэччӧмысь, бипур дорын ворсӧмысь, истӧгӧн дурӧмысь. Таысь кындзи колӧ кужӧмӧн кутны асьтӧ казялінныд кӧ вӧрса пӧжар. Неыджыд ӧзйӧм видлӧй кусӧдны ас вынӧн. Киськалӧй ваӧн, тыртӧй муӧн либӧ талялӧй кокӧн. Позьӧ чегъявны коръя пуяслысь увъяссӧ да найӧн вачкавны бисӧ. Но сӧмын эн лыска пу увйӧн. Биыс кӧ ӧдйӧ паськалӧ, пыр жӧ эновтӧй сэтшӧминсӧ. Сук тшынысь позяс регыдӧн пӧдны. Та вӧсна вевттьӧй ныр-вомтӧ кӧтӧдӧм дӧраӧн либӧ соскӧн. Копыртчӧй улӧджык му дорас, сэні сынӧдыс сӧстӧмджык. Петӧй сотчанінысь тӧлыслы паныд. Веськӧдчӧй ю дорӧ, туй дорӧ, эрдъяинӧ... Неминуча йывсьыс юӧртӧй мездысьяслы сотӧвӧй телепонсянь 112 либӧ 911 номер кузя. Тӧданныд кӧ стӧчджыка висьталӧй сотчанінсӧ да сылысь ыдждасӧ. [Елена Лодыгина.] {Оксана Гудырева @ Уна пӧвста гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-21.} УНА ПӦВСТА ГАЖ Талун Кӧрткерӧсса ЦДК-ысь «Исерга» ансамбль, кодӧн веськӧдлӧ Светлана Вязова, миян республикаса делегация пиын муніс Мордовияса Саранск карӧ. Сэні кутасны кыпыда пасйыны Россиякӧд ӧтувтчӧм лун. Мича, ён гӧлӧса сьылысьяс ёна дасьтысисны ылі туйӧ петігкежлӧ. Котыр петкӧдчас роч да коми сьыланкывъясӧн, юргас лирика и фольклор. Котырӧн веськӧдлысь Светлана Вязова ӧкмыс во сайын корис «Исергаӧ» Лидия Даньщиковаӧс да Капитолина Валлӧс. Сэки ветеранъяслӧн хорын сьылысь аньяс эз мӧвпыштны, мый найӧ дыр кежлӧ кольччасны ансамбльын. Но... «Исергакӧд» ёртасьӧм-олӧм вуджис эз ӧти во и нюжалас на. Мича гӧлӧса сьылысьяс шуӧны, ми пӧ дасьӧсь сьывны лун и вой. Ӧд сьыланкывкӧд позьӧ венны и сьӧкыдлун, и гажыд уна пӧв кыпыд лоӧ. Тӧд вылӧ пасъям, мый мӧд во «Исерга» ансамбльлы тырас 20 во. Эдуард Пименовлӧн снимокын: шуйгавывсянь веськыдвылӧ — «Исерга» ансамбльӧн веськӧдлысь Светлана Вязова, сьылысьяс Лидия Даньщикова да Капитолина Валл. [Оксана Гудырева.] {Kodko @ Тӧдмав дзоньвидзалунтӧ! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-28.} ТӦДМАВ ДЗОНЬВИДЗАЛУНТӦ! Кольӧм вежонӧ районысь матӧ 500 морт прӧйдитісны флюорография. Мобильнӧй, ветлӧдлан флюорограф сиктъясӧ петаліс моз 20-ӧд лунсянь. Тайӧ вежон помӧдз сійӧ волас Вомынӧ, Ыджыдвиддзӧ, Висерӧ, Типӧсиктӧ да Одыбӧ. Пасъям, мый ветлӧдлан тайӧ флюороустановкаыс уджалӧ куим районын — Мылдінын, Кулӧмдінын да Кӧрткерӧсын. {Михаил Челпанов @ Велӧдчӧм кежлӧ козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-08-28.} ВЕЛӦДЧӦМ КЕЖЛӦ КОЗИН Йӧзлы отсӧг сетан районса шӧринлӧн актӧвӧй жырйын моз 24 лунӧ котыртлісны первой классӧ мунысьяслы гаж «Школаӧ туй» республикаса акция весьтӧ. Аскиа велӧдчысьяслы козьналісны велӧдчыны коланаторъясӧн тыр выль портфельяс. Тетрадьяс, ручка — карандашъяс, фломастеръяс да серпасасьны альбомъяс — ставыс, мый ковмас первоклашкалы. Гӧсьтъяслы петкӧдлісны театрализованнӧй петкӧдчӧм. Медшӧр геройяс — Катя Пятёркина да Оболтус — тӧдмалісны челядьлысь школа кежлӧ дасьлунсӧ. Ворсӧмъяс да викторинаяс мунісны мероприятие чӧж. «Тӧдӧмлунъяслӧн ключӧн» лои восьтӧма козинъясӧн тыр сундук. Кыпыд гаж помын сеталісны выль портфельяс. Шӧринӧн юрнуӧдысь С. Г. Патърова сиис велӧдчысьяслы сӧмын бур оценкаяс, медым бур велӧдчӧмнаныс нимкодьмӧдлісны бать-мамсӧ. А бать-мамлы — ыджыд терпенньӧ челядьнысӧ мывкыдсьӧдӧмын. Семьяяслы сетісны Шӧринӧн дасьтӧм «Отсав первоклашкалы!» ним улын буклетъяс: найӧ отсаласны дасьтысьны школа кежлӧ и тӧдӧмлун босьтӧмыс лоас кокниджык да гӧгӧрвоанаджык. Школа кежлӧ татшӧм козинсӧ районын сетісны сикт овмӧдчӧминъясысь 65 челядьлы. [Михаил Челпанов.] {Оксана Гудырева @ Помасис уджалан четверть @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-04.} ПОМАСИС УДЖАЛАН ЧЕТВЕРТЬ Кольӧм четвергӧ районса администрациялӧн ыджыд жырйын муніс уджалан бригадаяслӧн районса слёт — уджалан смена пӧдлалӧм. Слёт вылӧ волісны гожся уджалан четвертьын зільысь медбур бригадаяс, Кӧрткерӧсса йӧв заводысь «Весёлый молочник», Кӧрткерӧсса, Нёбдінса, Адзорӧмса школаясысь, КДЮСШ-ысь, «Мичаин» крестьянскӧй овмӧсысь, да наӧн веськӧдлысьяс. Челядьӧс чолӧмаліс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко: «Аттьӧала тіянӧс бур уджысь. Ті асланыд уджӧн пуктінныд пай сикт да район сӧвмӧмӧ, и нимкодь, мый водзмӧстчанныд, медым бурмӧдны олӧм. Сиа, медым велӧдчан воныд лоас бурӧн, выль вермӧмъяс шедӧдӧм». Мероприятие пансис жюрикӧд тӧдмасьӧмсянь. Бригадаяслысь петкӧдчӧм донъялісны райадминистрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская, Йӧзӧс уджӧн могмӧдан районса шӧринӧн веськӧдлысь Любовь Ларукова да велӧдӧмӧн веськӧдланінысь медшӧр специалист Светлана Габова. Медводз уджалан бригадаясӧ пырысьяс висьталісны ас йывсьыныс, кӧні да кыдзи уджалісны. Сэсся котыръяс пырӧдчисны конкурсъясӧ, ордйысьӧмъяссӧ, кӧні петкӧдлісны винёвлунсӧ да сюсьлунсӧ. Медбӧрын кывкӧртӧдъяс вӧчис Александра Барановская. Сійӧ юӧртіс, мый 3 места шедӧдіс КДЮСШ-ысь бригада, 2 места босьтісны «Мичаин» крестьянскӧй овмӧсын уджалысь бригада, а вермысьӧн лоис «Весёлый молочник». Медводдза места шедӧдысь котыр, коді гожӧмын уджаліс Кӧрткерӧсса йӧв заводын, мунас уджалан бригадаяслӧн республикаса слёт вылӧ — найӧ кутасны дорйыны районлысь ним. Йӧзӧс уджӧн могмӧдан районса шӧринӧн веськӧдлысь Любовь Ларукова аттьӧаліс челядьӧс бура, кывкутӧмӧн уджалӧмысь да сеталіс Аттьӧалана гижӧдъяс. А уджалан бригадаясӧн веськӧдлысьяслы Аттьӧалан гижӧдъяс сетіс Александра Барановская. Помасис уджалан четверть, заводитчис выль велӧдчан во... Велӧдчӧм — тайӧ зэв жӧ ыджыд, кывкутана удж. Окота, медым сійӧ лоас сэтшӧм жӧ кокниӧн да кыпыдӧн, кыдзи и уджалан бригадаяслӧн уджалігӧн. Кызвын томулов пасйисны, мый уджавны эз вӧв сьӧкыд, мӧвпалӧны мӧд гожӧм бара на пырӧдчыны уджалан котыръясӧ. [Оксана Гудырева.] {Kodko @ Туй индӧд комиӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-04.} ТУЙ ИНДӦД КОМИӦН Миян серти, Комиын медводдза сикт петкӧдлан туй индӧд сувтӧдӧма государственнӧй кывъяс вылын пасйӧмӧн. Татшӧмсӧ республикаысь эг на аддзылӧй. Сувтӧдӧма сійӧс Нёбдінын, кӧні чужліс и коми гижысь, композитор, драматург Виктор Савин (Нёбдінса Виттор). Мукӧд регионъясын татшӧмыс важӧн нин эм, торъя финн-йӧгра республикаясын. Шуам, Мордовияын туй индӧдъяс пасйӧма куим кыв вылын: мокша, эрзя да роч. {Зоя Жижева @ Козьналім сипертас сикӧтшъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-04.} КОЗЬНАЛІМ СИПЕРТАС СИКӦТШЪЯС Уна пӧлӧс дзоридзьястӧ чукӧртан ӧтилаӧ да шензьӧдана мичлун артмӧ. Сідз жӧ и уна кывъя йӧз, кор паныдасясны, асланыс чужан кыв вылын ливкйӧдласны-сьыласны, сьӧлӧмыд бурмас-шаньмас. Сідзи вӧлі финн-йӧгра йӧзкостса фестиваль вылын, коді муніс Псков му вылын моз (август) 25–26 лунъясӧ. Тайӧ фестиваль вылын Коми мусянь петкӧдчисны «Сипертас» котырын сьылысь-йӧктысьяс. Воисны татчӧ Карелияысь, Финляндияысь, Вӧлӧгдаысь, Удмуртияысь йӧз. Овмӧдісны воысьясӧс «Ольгинская» гостиницаӧ. Княгиня Ольгаӧс псковсаяс лыддьӧны кар панысьӧн, а кар йылысь медводдзаысь казьтывсьӧ 903 воын нин. Медводдза луннас гӧсьтъясӧс тӧдмӧдісны Псковӧн, сылӧн туйвизьӧн, Кремльӧн. А рытнас сьылысь котыръяс тӧдмасисны ӧта-мӧдкӧд. Найӧс нянь-солӧн чолӧмалісны Псковса сьылысь котыръяс. Сьылісны чужан кыв вылын быд котыр, висьтыштісны ас йывсьыныс, сетісны козинъяс. Быд сьылысь котырлӧн аслыспӧлӧс гӧлӧсъяс, лад, но вӧлі кутшӧмкӧ гуся йитӧд. Ӧд коркӧ найӧ олісны ӧтув. Муніс гажыс Псковса Кремльын. Сёрӧнджык позис видзӧдны «Псковитянка» постановка. Мӧд луннас гӧсьтъясӧс нуисны 30 километра сайӧ, Изборск карӧ. Бара жӧ тані тӧдмасим карлӧн историяӧн, медводз Кремльӧн, коді некор эз сетчыв вӧрӧглы. Медся тӧдчана ин тані — Словенскӧй ключьяс, кытысь босьтім Дас кык ключ (вежа) петӧ му пытшкысь уна нэмъяс чож нин, ваыс визувтӧ Городищенскӧй тыӧ, кӧні уялӧны еджыд юсьяс да уткаяс. Изборскӧн тӧдмасьӧм бӧрын мӧдӧдчим Печоры карӧ. Ставнымӧс шензьӧдіс аслас мичлунӧн Свято-Успенскӧй манастыр, Россияын сизим чудесаясысь ӧти: ок уна мича вичко манастыр пытшкын. Став тайӧ мичлунсӧ тӧдмалӧм бӧрын водзӧ муніс фестиваль Печоры карса площадь вылын. Бара юргисны сьыланкывъяс финн, карел, удмурт кывъяс вылын. Вӧлӧгдасаяс сьылісны вепс кыв вылын, псковсаяс — сету кыв вылын (тайӧ кыв вылас талун сёрнитӧны 300 морт), удмуртъяс да ми, коми. Зэв кыпыда, сьӧлӧмсянь сьылӧмсӧ паныдалісны бура. Йӧз юасисны лунтыр, кытысь ми воим, а вӧлім костюмъясаӧсь. Сьылӧм бӧрын Псковын да Печорыын матыстчылісны йӧз, ошкисны. Зэв нимкодьпырысь матыстчылісны и найӧ, коді овлӧмаӧсь Коми муын. Ӧти нывбаба, Кулӧмдінысь, шуис, весиг пӧ синва петіс, кор кылі чужан кывйӧс. Гаж бӧрын ӧтув снимайтчим, бурджыка на тӧдмасим став котырыскӧд. Кӧть и туйыс вӧлі кузь да сьӧкыд, гажыс да паныдасьлӧмыс став сьӧкыдсӧ веніс, колис сӧмын бурыс. Финн-йӧгра йӧзкостса фестивальын петкӧдчӧмысь «Сипертас» котырлы сетісны Диплом да козьналісны керамикаысь вӧчӧм Никольскӧй вичко. А миян котыр козьналіс сипертас дзоридзысь ас киӧн вӧчӧм сикӧтшъяс. [Зоя Жижева.] {Оксана Пинягина @ Вомынсалӧн гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-04.} ВОМЫНСАЛӦН ГАЖ Крам праздник Успенньӧ дырйи Вомынын пасйылӧмаӧсь сиктлысь лун. И со дас ӧкмысӧд во нин медбӧръя гожся шойччан лунӧ вомынсаяс пасйисны сиктлысь чужан лун. Таво и миянлы, Висер сиктса «Ягодки» йӧктан котырлы, мойвиис гажӧдчыны сэні. Воим ми сэтчӧ лун шӧр кад кежлӧ. Юргис сьыланкыв, сиктсаяс чукӧртчисны клуб дорӧ, дасьтысисны самӧваръясӧн ордйысьысьяс, локтісны Пӧддельнӧйысь гӧсьтъяс. Гаж заводитчис ывла вылын. Ок и кужӧны жӧ вомынсаяс гажӧдчыны да шойччыны. Заводитісны концертсӧ кӧзяйкаяс — йӧктіс «Пӧлӧзнича» котыр, юргисны мыла сьыланкывъяс. Петкӧдчисны и Пӧддельнӧйса артистъяс, нывбабаяслӧн котыр дасьтӧма кӧлысясян платтьӧясӧн петкӧдчӧм. Аддзим 1960–2010 воясся вӧччанторъяс. Водзвыв юӧртісны «Веломарафон» ордйысьӧм йылысь. Ордйысьысьяс баситӧмаӧсь «кӧрт вӧвъяссӧ», думыштӧмаӧсь ним да паськӧм вермасьысьлы. Пырӧдчисны ветеран сӧветсянь Валентина Кунина — «Морковка», аслыс дасьтӧма паськӧм да дзик морков кодь вӧлі; карса гӧстя Катя — «Цветочек». Валентина Королёва внучкаыскӧд дорйисны «Клубничка с бабушкиного огорода» ним, Валентиналӧн нылыс — Анастасия Зюзева — «Цветущий рай» ним. Татьяна Моторина нимӧдіс тшакъяс «Дары леса» ним улын. Зэв интереснӧя лӧсьӧдчӧмаӧсь Даша да Миля, найӧ бӧрйӧмаӧсь «Защитницы огорода от колорадского жука» ним. Тайӧ нывкаяссӧ окота торйӧн на пасйыштны — молодечьяс! И сьывны, и йӧктыны мастерӧсь. Та кындзи муніс и кӧсаяс кыӧмын ордйысьӧм. Концерт чӧж Александра Щур да Вероника Ширяева вӧчалісны причёскаяс. Вермысьӧс бӧрйисны видзӧдысьяс — тайӧ Александра, коді мичмӧдіс вит нывкаӧс. Гаж мунігчӧж позис качайтчыны качай вылын, чеччавны пӧвйӧн, нуръясьыштны да шонтысьны пӧсь тшайӧн самӧвара пызанъяс дорын. Дасьтӧмаӧсь самӧвара тшай Пӧддельнӧйысь Зоя Моторина, Вомын сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлысь Мария Попова да Анатолий Исаков, Вомын кустын потребобществоӧн веськӧдлысь Ольга Ветошкина, «Сторожевскӧй» ЮПС-ын зільысь Володя Латкин. Медбӧръяыс лои вермысьӧн. Концерт помаліс, сідз шусяна, молодёжнӧй блок. Найӧ петкӧдчисны сценкаын, сьылісны, йӧктісны брейк-данс. Клубса уджалысьяс аттьӧалісны козинъясӧн «Ягодки» котырӧс, Пӧддельнӧйысь петкӧдчысь-ордйысьысьясӧс, брейк-данс йӧктысь том йӧзӧс, сьылысьяс Зоя Панюковаӧс да Вика Моторинаӧс (том нывбабаяс олӧны карын). Ми тшӧтш висьталам аттьӧ гаж вылӧ корӧмысь да миян йӧктӧмъяс пӧся вочаалӧмысь! Та вылын гаж эз на помась. Концерт бӧрын вӧлі волейбол. Ворсісны Вомынса да Пӧддельнӧйса нывбабаяслӧн котыр паныд мужичӧйяслы. Вермисны нывбабаяс, мыйысь налы вичмис дас килоа арбуз. Сэсся позис нуръясьны шашлыкӧн да йӧктыны ывла вылын вӧчӧм сцена вылын. Музыка юргис пемдытӧдз, водзӧ дискотека муніс клубын вой шӧр кадӧдз. [Оксана Пинягина.] {Ольга Худяева @ Позтыкерӧслӧн кузь история @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-04.} ПОЗТЫКЕРӦСЛӦН КУЗЬ ИСТОРИЯ Позтыкерӧсын олысьяс пасйисны сиктлысь 305 во тырӧм. Клубын котыртлісны бур концерт. Сцена вылын петкӧдчис «Эзысь ёль» сьылысь котыр. Аньяс гажӧдӧны сиктсаясӧс оз ӧти во нин и сьывлісны не сӧмын ас сиктын, Кӧрткерӧсын да районын. Кольӧм во найӧ петкӧдчисны юркарса Куратов нима литературнӧй музейын коми гижысь Иван Вавилинлы 100 во тыригкежлӧ сиӧм рыт вылын. Лӧсьыда сьыліс да йӧктіс и челядьлӧн «Каблучок» котыр. Сы кындзи нӧшта Аня Худяева ворсіс домраӧн, Толик Егоров — гитараӧн, Шура Худяева лыддис пӧльыслысь, Алексей Худяевлысь, Позтыса Клим-гӧралы сиӧм коми кыв вылын поэма. Ставнысӧ гажӧдісны и детсадса челядь. Чолӧмалан кывъяс позтысалы висьталіс сиктса администрацияӧн юрнуӧдысь Ирина Артемьева. Ассьыныс чолӧмалӧм ыстісны и Кӧрткерӧс районса юралысь Сергей Кулаков да райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Найӧ сиисны сиктсалы шуд да дзоньвидзалун, уна вын, радейтны да водзӧ сӧвмӧдны чужан сикт. Нӧшта концерт дырйи пасйисны найӧс, кодъяс лоины вермысьясӧн «Медбур подворье» сиктса конкурсын. Налы вичмисны бур козинъяс. Томъяслы сиӧм воӧ эз коль бокӧ и томулов. Рытнас найӧ козьналісны Филатовлӧн «Сказ про Федота стрельца» серти лӧсьӧдӧм спектакль. Видзӧдысьяслы петкӧдчӧмыс ёна воис сьӧлӧм выланыс. Збыль театрын моз артистъяслы козьналісны уна дзоридз да аплодисмент. Сиктса гаж кежлӧ том йӧз бурмӧдӧмаӧсь челядьлы площадка. Волейболӧн ворсанінсӧ вольсалӧмаӧсь лыаӧн, сувтӧдӧмаӧсь качай, дзоньталӧмаӧсь горка. Ставсӧ яръюгыда краситӧмаӧсь. Уджсӧ вӧчӧмаӧсь дон босьттӧг. Медбур уджалысьяслы сиктса администрация козьналіс аттьӧалан гижӧдъяс. Лунся концерт бӧрын ворсан площадка вылын волі котыртӧма быд пӧлӧс ордйысьӧм да волейболасьӧм, но зэр эз сет дыр гажӧдчыны. Ордйысьӧмъяс бӧрын клубын ставӧн ӧтвылысь юисны пӧсь тшай. Праздник кежлӧ став лӧсьӧдчан уджыс муніс клубӧн веськӧдлысь Нина Гилева юрнуӧдӧм улын. Уна кад да вын сійӧ пуктіс, медым эськӧ гажыс лои збыльысь гажаӧн. Сылы да ставныслы, кодъяс ассьыныс пайсӧ пуктісны тайӧ праздниксӧ котыртӧмӧ — пӧсь сьӧлӧмсянь ыджыд аттьӧ. Аттьӧала и Кӧрткерӧс районӧн юралысьӧс вежысь, депутат Александр Василевскийӧс да ас вылӧ уджалысьяс Надежда Шкляеваӧс, Сергей Прянишниковӧс да Василий Сивожелезовӧс. Бокӧ эз коль и Кӧрткерӧс районса шӧр библиотека. Найӧ ставӧн отсалісны сьӧмӧн, краскаӧн да стрӧитчан материалӧн. Позтыкерӧс сиктлӧн кузь да бур история. Переписнӧй небӧгъясын 1707 воын паныдасьӧ «починок на Поздекересе» гижӧдпас. А места нимыс важся гижӧдъясын паныдасьӧ 1678 воын нин. Медводдза олысьыс — Тит Гаврилович Меруков, а сэсся сы дінӧ овмӧдчис и рӧдвужыс — Ефим Иванович Изъюров пиыскӧд. Войдӧр Позтыкерӧс вӧлі ыджыд да нималана сиктӧн. 1889–1892 воясын Позтыын лэптӧмаӧсь Вежа Трӧича нима вичко. Лӧкчим ю кузя сійӧ лои кирпичысь вӧчӧм дзик ӧти храм. Кор пансис том Коми Республика, Позтыса колхоз лои медводдзаяс лыдын. Сиктын вӧлі больнича, велӧдчанін, изба-читальня, потребительскӧй общество да милиция. 1926 вося перепись серти сиктын вӧлі 188 овмӧс да 779 олысь. Унаӧн ассьыныс олӧмнысӧ пуктісны Ай му вӧсна ыджыд тышын. Позты сиктса олысьяс-фронтовикъяс лыдын лоины и коми гижысьяс Иван Изъюров да Иван Вавилин. Ӧні сиктын 200 сайӧ олысь. Тані абу ни совхоз, ни велӧдчанін, ни пошта. Пельшӧр волывлӧ вежоннас кыкысь. Пӧдлалӧм выйын и челядьлы сад, кӧть эськӧ садйӧ котралысьыс таво 15 морт. Но сиктыс олӧ. Ворсӧны кӧлысьяс, чужӧны челядь, кыптӧны выль керкаяс. И сиктса олысьяс пыр на эскӧны бур олӧмӧ. Мед эськӧ позтысалӧн шань кӧсйӧмъясыс збыльмасны да ставыс лючки артмас! Быд бурсӧ тіянлы, Позтыса войтыр! [Ольга Худяева.] {Kodko @ Заводитчис выль велӧдчан во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-04.} ЗАВОДИТЧИС ВЫЛЬ ВЕЛӦДЧАН ВО Субӧтаӧ, сентябрь 1 лунӧ, Россияын пасйисны Тӧдӧмлунлысь гаж. Уличьяс тырлісны киын дзоридзьяса мичаа вӧччӧм челядьӧн. Торйӧн нимкодясисны тайӧ луныслы школаӧ медводдза мунысьяс. Комиын парта сайӧ пуксисны 2731 челядь, Кӧрткерӧс районын — 271 ныв-зон. Адзорӧмса шӧр школаӧ бӧръя дас воӧн таво медводдза классыс медся уна челядя. Школа порог медводдзаысь воськовтісны 10 зон да 11 ныв. Гажса линейка дырйи челядь весиг эз тӧрны фойеӧ. Выль велӧдчан во восьтӧмӧн Адзорӧмса челядьӧс, бать-мамӧс да велӧдысьясӧс чолӧмавны волісны Комиысь Госсӧветӧн веськӧдлысь Марина Истиховская, велӧдан Министерствоысь министрӧс медводдза вежысь Николай Зуев, «Кӧрткерӧс» МР-са веськӧдлысь Василий Гончаренко да «Пезмӧг» сикт овмӧдчӧминса юралысь Александр Торопов. {Kodko @ Республикаын медбур стрӧитчысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-11.} РЕСПУБЛИКАЫН МЕДБУР СТРӦИТЧЫСЬЯС Сыктывкарын кыпыда нимӧдісны архитектура стрӧйбаяслӧн да челядьлӧн архитектура — художествоа творчестволӧн «Вося зодчество» 18-ӧд смотрын вермысьясӧс. Миян районса кык олысь босьтісны призӧвӧй места. Пӧддельнӧйысь Александр Колеватов да Лидия Швед «Ас керка медбур стрӧитысьяс» нимпасын босьтісны 1 да 2 места. Налӧн керкаясыс воисны сьӧлӧм вылӧ донъялысьяслы. Медводдза местаысь сетісны 8 сюрс шайт, а мӧдӧдысь — 5 сюрс. Конкурсӧ пырӧдчысьяскӧд волісны и найӧс ышӧдысьяс: Пӧддельнӧй сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Алексей Королёв да районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Бӧръяыс «тадзи и колӧ стрӧитчыны-бурмӧдны сиктъяс, медым вежаліс карса олысь» кывъясӧн козьналіс вермысьяслы баддьысь вӧчӧм лампа да пывсянӧ пельса. Вермысьяс пиысь ӧтилӧн буретш пывсян стрӧитчӧ, и тайӧ козиныс лои коланаӧн. — Ми гӧрдитчам, мый миян олысьяс лоины вермысьясӧн, — шуис Василий Гончаренко. — Тайӧ бур пример став сикт-посёлокъяслы, кыдзи колӧ кыпӧдны ӧнія оланін. Тайӧ вермӧмъясыс нӧштаысь тӧдчӧдӧны: медшӧрыс — кӧсйӧм. Морт кӧсйӧ кӧ, медым сылӧн оланіныс вӧлі мича, сійӧ вочас сідзи. Кыдзи лои тӧдса, и первой, и мӧд керкасӧ кыпӧдӧма ӧти и сійӧ жӧ морт — Лидия Шведлӧн верӧсыс. Мортыс зарни кияса, сиктса уна йӧзлы отсавлӧма керка кыпӧдны. Но жаль, некымын тӧлысь сайын сійӧ кувсис, и енбисӧ пыдди пуктӧмыс артмис кулӧм бӧрас нин. Конкурс вылӧ воӧма 132 удж 12 нимпасын. Пырӧдчысьяс пиын уна томулов, том дизайнеръяс да архитекторъяс. Тайӧ том войтырыслы Василий Гончаренко вӧзйис: «Кора тіянӧс уджалыштны миян район вылын. Медым мичмӧдны сійӧс. Ме дась ӧтувтны тіянлысь да бизнеслысь вынъяс, медым вежсис районным». Колӧкӧ, регыд том специалистъяс кутасны бурмӧдны районлысь ортсысӧ. А тайӧ уджын Василий Гончаренколӧн эм нин ыджыд опыт. Кор юраліс Эжваын, сійӧ ӧтлаын уджаліс и стрӧитчысьяскӧд, и дизайнеръяскӧд Эжва район мичмӧдӧм-бурмӧдӧм кузя. Кыдзи шуис, ӧні окота пӧ та дорӧ бергӧдчыны Кӧрткерӧс районын. {Kodko @ Этнопарклы Одыбысь дона козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-11.} ЭТНОПАРКЛЫ ОДЫБЫСЬ ДОНА КОЗИН Финн-йӧгра этнопаркса коми керкалы, кодӧс восьтасны арын, козинъяс вӧчӧны оз нин медводдзаысь. Сора (июль) тӧлысь помын этнография предмет чукӧр вайисны татчӧ Сыктывдін районса Ипатово грездысь. Тайӧ пӧрйӧ чукӧр содіс 45 предметӧн. На пиын пӧнар, роч пачлы нянь зыр, пуысь ыджыд тасьті, утка модаа пу кӧш, амбар ӧдзӧс восьтан ыджыдсьыс ыджыд ключ, паска вӧчан лу, пызан, роч да коми карнан, кык воропа пила, кирпич вӧчан лу, печкан, песласян дӧска, гыр, нальк, кыйсян ружье, кӧч кыян капкан, чап, гымга, дадь, туес да мукӧдтор. Ӧткымын кӧлуйлӧн арлыдыс нэмысь унджык. Уна во Одыбса школаын чукӧртӧмаӧсь важ кӧлуй, и талун сійӧс, уна лоӧма да, оз вермӧй видзны велӧдчанінын. «Миянлы нимкодь, мый чукӧр веськаліс бур, надёжнӧй киясӧ, и мый сійӧс аддзасны республикаын олысьяс да сылӧн гӧсьтъяс», — шуӧны одыбса эмбур видзысьяс. Чукӧрлӧн тӧдчанлуныс абу сӧмын важлунын, но и зэв ӧкуратнӧя ведомостьяс нуӧдӧмын, кӧні пасйӧмаӧсь коді да кор сетӧма школалы экспонатсӧ, а сідзжӧ коми да роч кывъяс вылын предметъяслысь нимъяс гижалӧмын. Финн-йӧгра этнокультурнӧй паркысь специалистъяс аттьӧалӧны бур вӧчысь-отсасьысьясӧс, кодъяс пырӧдчӧны шоча паныдасьлысь кӧлуй-эмбур корсьӧмӧ, да лача кутӧны, мый налӧн лыдыс кутас и водзӧ содны. {Kodko @ Тӧданныд-ӧ вужъястӧ? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-11.} ТӦДАННЫД-Ӧ ВУЖЪЯСТӦ? Газет водзӧ нуӧдӧ Том йӧзлӧн да Историялӧн волы сиӧм «Тӧд ассьыд вужъяс» («Знай свои корни») творческӧй уджъяслысь конкурс. Казьтыштам, мый конкурсӧ вермасны пырӧдчыны районса быд олысь. Коми кыв вылын гижӧдъяс лӧсьӧдӧй «Чужанін» (ас сикт-грезд-посёлоклысь, чужанінлысь история туялан уджъяс), «Олӧ орччӧн» (землякъяс, ветеранъяс, суседъяс, тӧдсаяс, районын олысьяс йылысь очеркъяс, гижӧдъяс), «Ордпу» (семьялӧн история, династия йылысь) нимпасъяс улӧ. Та кындзи, верманныд ыстыны снимокъяс «Фотолетопись» нимпасӧ. Уджъяс быть колӧ ыстыны печатайтӧмӧн, ки помысь гижӧм гижӧдъяс комиссия оз донъяв. Конкурслы кывкӧртӧдъяс лоӧ вӧчӧма тавося ӧшым (декабрь) 15 лунӧдз. Вермысьясӧс пасъям козинъясӧн да дипломъясӧн. Гижӧдъяс да снимокъяс ыстӧй «Звезда» газет редакцияӧ: Кӧрткерӧс сикт, Сӧветскӧй улича, 187-ӧд керка, либӧ press_zk@maіl.ru электроннӧй адресӧ. {Kodko @ Серпасъясын — 1812-ӧд вося Отечественнӧй война @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-11.} СЕРПАСЪЯСЫН — 1812-ӦД ВОСЯ ОТЕЧЕСТВЕННӦЙ ВОЙНА Коми Республикаса войтырсикас политикаса министерствоын вӧчисны кывкӧртӧд «1812-ӧд вося Отечественнӧй война» серпасъяса конкурслы, кодӧс нуӧдісны ӧтвылысь «Русский мир» регионкостса общественнӧй ӧтмунӧмкӧд. И со кольӧм пекничаӧ, кӧч 7 лунӧ, КР-са Финн-йӧгра культура шӧринын воссис «Недаром помнит вся Россия...» ним улын конкурсса серпасъясысь выставка, кытчӧ пырисны и Нёбдінса школаын велӧдчысьяслӧн уджъяс. Колӧ пасйыны, челядьлысь уджъяс донъяліс стрӧг жюри, на лыдын профессиональнӧй серпасасьысьяс, историкъяс, научнӧй сотрудникъяс, музейясын уджалысьяс, велӧдысьяс. Кыдзи висьталіс на пиысь ӧти, КР-са Национальнӧй музейса история юкӧнӧн веськӧдлысь Елена Морозова, челядь пӧ асланыс серпасъясын зэв бура петкӧдлісны Россияса история дорӧ коми войтырлысь матыстчӧм. Тӧд вылӧ: «Недаром помнит вся Россия...» выставка кутас уджавны тавося кӧч тӧлысь помӧдз. {Kodko @ Ар — «Звезда» газет вылӧ гижӧдчан кад @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-11.} АР — «ЗВЕЗДА» ГАЗЕТ ВЫЛӦ ГИЖӦДЧАН КАД Со и бара на воис яръюгыд рӧмӧн пӧртмасьысь ар. Тайӧ сэтшӧм кад, кор колӧ уна удж помавны-вӧчны — ӧд водзын миянӧс виччысьӧ кузь тӧв. Буретш сы кежлӧ корам дасьтысьны ми и газет лыддьысьысьясӧс. Кыдзи и уна-уна во нин, арлӧн медводдза тӧлыссянь заводитчӧ выль волӧн медводдза во джын кежлӧ газет-журналъяс вылӧ гижӧдчӧм. Медым тӧвся кӧдзыд лунъяс лоины кыпыдӧн да гажаӧн, медым ті пыр тӧдінныд, мый вӧчсьӧ районын — судзӧдӧй да лыддьӧй районса «Звезда» газет. Та могысь сӧмын колӧ мунны ас сикт-посёлокса поштаӧ, пасйысьны гижӧдчан листӧ да мынтысьны. «Звезда» газет вылӧ 2013-ӧд волӧн медводдза во джын кежлӧ донъяс: газетлӧн 52064 индекса петас 6 тӧлысь кежлӧ сулалӧ 307 шайт 32 ур, 1 тӧлысь кежлӧ — 51 шайт 22 ур; пекничаса петас (52088 индекса) 6 тӧлысь кежлӧ — 229 шайт 74 ур, 1 тӧлысь кежлӧ — 38 шайт 29 ур. Сідзжӧ, районса олысьяслӧн эм позянлун судзӧдны газет редакция да «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн вузасянінъяс пыр. Квайт тӧлысь кежлӧ доныс 216 шайт, ӧти тӧлысь кежлӧ — 36 шайт. [Редакция.] ==ВОЯС ДА ЙӦЗ== {Ядвига Зелинская @ Став сьӧкыдсӧ кужӧ венны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-18.} СТАВ СЬӦКЫДСӦ КУЖӦ ВЕННЫ Олӧ Лӧкчимдін посёлокын зэв кыпыд да шань ань Зоя Ивановна Потапова (нывдырся овыс — Керн). Зоя ним латин кывйысь вуджӧдӧмӧн — олӧм (жизнь), а Керн — немеч кыв — за (стержень, опора). Тайӧ кыкнан кывйыс зэв бура лӧсялӧ Зоя Ивановналы. Чужлӧма З. И. Потапова 1932-ӧд вося кӧч 21 лунӧ (Пресвятӧй Богородицалӧн Рождество лунӧ) Новгород обласьтса Александровка сиктын. Семьяас вӧлӧма квайт челядь. Уна курыд тӧдліс нывбаба аслас олӧм чӧжӧн. Сідз, война пансьӧмкӧд став сиктыс веськалӧма эвакуация улӧ, унаӧс мӧдӧдӧмаӧсь войвылӧ, тшӧтш и Зояӧс. Дыр мунӧмаӧсь поездӧн, олӧмаӧсь вӧрын шалашъясын, ёна и тшыгъялӧмаӧсь да кынмалӧмаӧсь. Зоя сэк вӧлӧма сӧмын 8 арӧса на. Буретш сэк жӧ и воштіс нывка ассьыс муса мамуксӧ, коді кувсис висьӧмъясысь. Ичӧт нывкаӧс овмӧдісны Нёбдінса детдомӧ. Зэв шань да авъя видзысьяс дорӧ веськаліс Зоя. Е. Ф. Лютоева, Л. С. Латкина да директор Елена Алексеевна вермисны небзьӧдны нывкалысь сьӧлӧм. Буретш на отсӧгӧн сійӧ велаліс сёрнитны комиӧн, аддзис татысь бур ёртъясӧс. Школа помалӧм бӧрын 3. Потапова велӧдчис Гӧрд Затонса училищеын, кодӧс помаліс 1948-ӧд воын, босьтіс судоводительлысь уджсикас да зілис матросӧн, Эжва ю кузя кыскаліс гырысь пуръяс. А сэсся овмӧдчис Лӧкчимдінӧ. Уджыд сэк кутшӧм кӧсъян вӧлӧма: позис кылӧдчыны, увйысьны вӧрын да пилитны вӧр. Буретш вӧр овмӧсын и зілис Зоя посёлокӧ воӧм бӧрын. И сэк, и ӧні 3. Потапова уджсьыд эз повзьыв. Со мый казьтылӧ сылӧн удж кузя ёрт Антонина Ефремовна Зубене: — 50-ӧд воясӧ ми ӧтлаын уджалім сплав вылын, тойлалім юӧ кер, моль кылӧдім. Ветлім караванкаӧн. Тайӧ торъя пур, кӧні позьӧ кывтігас овны. Ӧтчыд колӧ вӧлі мӧдар берегысь (Эжва юыд вель паськыд) вайны такелаж. А ывлаыс вӧлі зэв кӧдзыд да тӧла, юыс ёна гыаліс. Вуджны пыжӧн окотитысь эз вӧв, весиг мужикулов полісны. Ковмис меным да Зоя Ивановналы мӧдӧдчыны пелыса пыжӧн мӧдар берегад. Ваыс лёкысь резіс пыжӧ, сьӧлӧмъясным кын полӧмла, но сынам. Пример вылӧ А. Маресьевӧс казьтылам, кыдзи сійӧ кӧдзыдсӧ да дойсӧ терпитіс, ставсӧ веніс. Эг и тӧдлӧй сэсся, кыдзи берегад воим. Зэв ӧдйӧ сӧвтчим да мӧдарӧ вуджим. «Том дырйиыд сьӧкыдтӧ кокниджык венны», — шуӧ Зоя Ивановна. 1955-ӧд воӧ Зоя петіс верӧс сайӧ. Михаил Александрович вӧлі уджач мортӧн. Ӧні сійӧ абу нин ловъя, кувсьыліс 1997-ӧд воӧ дыр висьӧм бӧрын. Дерт, ёна жӧ и гажтӧмчис Зоя Ивановна. Ӧд коли ӧтнас. Кага эськӧ чужтыліс жӧ да, но младенечӧн и кувсис. А сэсся Ен эз и сет челядьтӧ. Но быдтысьнытӧ сюри жӧ, отсаліс сувтӧдны кок йылӧ ыджыд чой — Софьялысь челядьсӧ. 1965-ӧд воын, доймӧм бӧрын, Зоя Ивановна уджаліс телефонисткаӧн кылӧдчан кантора бердын матӧ 20 во. Ӧттшӧтш нуӧдіс общественнӧй удж. 1970–1993 воясӧ вӧлі профкомӧ пырысьӧн. «Гортӧ прамӧя эг и волывлы, сӧмын узьны, — казьтылӧ 3. Потапова. — Пыр колӧ вӧлі мунны йӧзлы отсавны. А шыӧдчысьыд профкомад вель уна: ӧтилы пес колӧ, мӧдлы керка дзоньтавны, кодлыкӧ пионерскӧй лагерӧ путёвка судзӧдны да сідз водзӧ. Мынтысьтӧм уджыд кӧть и почёт вӧлі, но кадсӧ босьтіс жӧ. Пионерлагерад челядьтӧ чукӧртам вӧлі, сэсся юркарӧдз колльӧдам, поездӧ пуксьӧдам, тӧлысь мысти сэсся бӧр вочаалам. Да ставыс мед лючки-ладнӧ вӧлі. Енмыс тай видзис лёксьыс». Пенсия петӧм бӧрын, 1995 восянь, Зоя Ивановна юрнуӧдіс посёлокса ветеранъяслӧн котырӧн. Сылӧн ставыс артмис лючки. И уджас, и гортас — пыр пӧрадок кутіс. Юав кӧть узигкостас, кымын инвалид, кымын тылын уджалысь ветеран, кымын войнаса ветеран, кымын дӧва, кодлӧн кага чужис — ставсӧ тӧд вылас кутіс, да и ӧні на тӧдӧ. Ӧд ань вӧлі пасйӧ ставсӧ тетрадьӧ. А кымын олӧма мортлы отсӧг сысянь воліс. Луннас 7–8 ветеран дорӧдз волас гортӧдзыс. И быдӧнӧс бура кывзас, ышӧдас бур вылӧ. Коркӧ муна туй кузя, паныд олӧма ань котӧртӧ да юалӧ: «Кӧні нӧ Зоя Ивановнаыд?» — Мый нӧ лои?, — шуа ме. — Да, Васьӧ дядь кувсьӧма. — И мый? — Кыдзи мый? Колӧ мыськыны, пасьтӧдны, корсьны гуалысьясӧс. Телепон пыр корсим Зоя Ивановнаӧс. Локтіс, ставсӧ зэв зіля котыртіс. 2010-ӧд воын З. И. Потаповаӧс суис неминуча: туй кузя вуджигӧн машина зургис. Кыкнан коксьыс лыясыс чегисны. Ёна и терпитіс дойсӧ, еджыд халата йӧз ёна и бергалісны сы гӧгӧр, медым кок вылас бӧр сувтӧдны. Во да куим тӧлысь куйліс больничаын. Зэв ёна кутіс лача, мый кутас бӧр ветлӧдлыны. Сылы окота вӧлі бара на ветлӧдлыны, вӧчны гортгӧгӧрса удж, паныдасьны йӧзкӧд. Ӧти кывйӧн кӧ — овны. Сьӧкыд кадӧ пыр орччӧн сыкӧд вӧліны суседъяс — Агния Ивановна Моторина, Ульныров гозъя. А том ань, социальнӧй отсӧг сетысь, Кристина Ивановна Антонова, кыкысь-куимысь пыраліс луннас. «Муӧдз копыр налы, — шуӧ Зоя Ивановна. — Гортад эськӧ и ас стеныд отсалӧ овны, но ӧтнад, чеччывтӧг, нинӧм он вӧч, но бур йӧз эз эновтны». Кад кольӧ, олӧм мунӧ водзӧ, пӧрысь кад локтӧ. Но оз сетчы висьӧмлы Зоя Ивановна, ӧні неуна беддьӧн ветлӧдлыштӧ. А регыд со и чужан лун кутас пасйыны, тшупӧда пас. Пыдди пуктана Зоя Ивановна! Пӧся чолӧмалам тіянӧс да сиам дзоньвидзалун, став бурсӧ, мый эм олӧмас, мед ловнад пыр кылін асьтӧ томӧн, мед керкаад пыр вӧлі шоныд, мед йӧзлы коланаӧн вӧлін, синваыд кӧ петас, мед сӧмын сералігӧн. Дыр на овны да бара на сьывны «Реченька» котырын. [Ядвига Зелинская. Лӧкчимдін.] {Василий Попов @ Доддзысь коми кывбуралысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-18.} ДОДДЗЫСЬ КОМИ КЫВБУРАЛЫСЬ Эг нин ӧтчыд ветлы Кулӧмдінӧ и, кор муна Улляна дорті, дум вылӧ пыр усьӧ: тані, видз-му овмӧс техникумын, счетоводъяслӧн вося курсъяс вылын велӧдчис менам Лиза чой. Анатолий Егорович Попов, «СССР-лы 50 во» да «Большелугскӧй» нима совхозъясса вӧвлӧм директор, меным висьтавліс, мый ас кадӧ Уллянаса техникумын велӧдчылӧма жӧ. Керчомъяӧ бӧръя ветлігӧн юрӧ быттьӧ кучкисны: ӧд тані жӧ, Уллянаса манастырын — сэки нин сідз шусяна лечебно-трудӧвӧй профилакторийын (мӧдъяс шуӧны психоневрологическӧй интернатӧн, а комияс — «йӧй домӧн») — видзисны дзескыдінын моз быдса кӧкъямыс во Егор Потаповӧс, кыдзи вина юӧм вӧсна вежӧрсӧ воштӧм мортӧс. А коді сэтшӧмыс Егор Потапов? Ола районын нелямын коймӧд во, но шуа дзик веськыда — бӧръя кадӧдз тӧді Доддзысь петӧм поэт йылысь зэв этша. Чайта да, районса уна йӧзлы Егор Потапов ним-овыс дзик нинӧм оз висьтав. Та вӧсна лыддя коланаӧн кӧть некымын кывйӧн пасйыштны сылӧн олан туйвизь йылысь. Чужліс Егор Потапов Василий Александрович да Анна Ивановна семьяын. Вӧлі квайтӧдӧн сизим челядя семьяын. А ӧти кывбурын Егор гижліс: «Тайӧ му вылӧ локлі ме августын...» (1937 вося август 20 лунӧ — В. П.). Зэв водз, школаӧ петтӧдзыс на, ачыс велӧдчис лыддьысьны. Дерт, сэкся кадӧ важ коми сиктын олігӧн, роч кывтӧ эз тӧд да кызвынсӧ лыддис коми книгаяс. Сизим класс помалӧм бӧрын недыр уджаліс лесникӧн, сэсся лоис районса «Звезда» газетын литературнӧй сотрудникӧн. И пыр гижис, гижис... Ас киӧн гижӧм кывбур тетрадьсӧ пыр новлӧдліс аскӧдыс. Егор Потаповлӧн «Кӧч да байдӧг» медводдза басня петіс «Войвыв кодзув» журналын 1952 воын на. Детинкалы вӧлі сӧмын 15 арӧс. Дерт, басняыс пӧ, шуӧны ӧткымынъяс, дзик И. А. Крыловлӧн паськыда тӧдса басня кодь. Но ӧд гижӧма «Кӧч да байдӧгсӧ» коми кыв вылын! Лои зэв любӧ, кор Светлана Аркадьевна Челпанова корис ветлыны Додз сикт документъясын медводдзаысь казьтылӧмсянь 305 во тырӧмлы сиӧм праздник вылӧ: «Анатолий Антонович нуӧдас экскурсия Егор Потаповлӧн оланінті да ветлӧдланінті». Пасъя, мый сиктӧн веськӧдлысьяс дасьтысьӧмаӧсь праздник кежлӧ бура: воысьясӧс юктӧдісны пӧсь тшайӧн, чӧсмӧдлісны пӧжасъясӧн. Некымын кыв экскурсия йылысь. Волім уна вожа пожӧм дорӧ (сійӧ лоӧ Додзлӧн аслыспӧлӧсторйӧн), Егор Потаповлӧн аслас да бать-мамыслӧн керкаяс дорӧ. Шойна вылын, кӧні та-лун эм Егор Васильевичлы сиӧм памятник («Здесь похоронен коми поэт — уроженец села Додзь» гижӧда), сувтӧдӧмаӧсь снимока да табличкаяса казьтӧда пас. Бур кывъясӧн поэтӧс казьтыштісны коми гижысьяс нимсянь Елена Васильевна Козлова да Николай Александрович Щукин (бӧръясӧ коми гижысьяс нимтӧны «коми Карл Марксӧн» либӧ «коми Лев Толстойӧн»; сійӧ тӧдліс Егор Потаповӧс). А сиктса сӧветын (ӧнія ногӧн кӧ — овмӧдчанінын — В. П.) медводдзаысь босьті киӧ Егор Потаповлысь 1964 воын на петлӧм дзик ӧти «Дзольгӧ шор» книга, кытчӧ пыртӧма челядьлы 16 кывбур. Кытысь сюри тайӧ книгаыс? Лыддям Егор Васильевич киӧн гижӧм автограф: «Лучшему другу и товарищу Анатолию Степановичу дарю свое первое издание. Желаю всего хорошего, счастливой жизни и т. д. 17. 07. 66». А коді Анатолий Степановичыс? Вочакывйыс сюри ӧдйӧ: Анатолий Степанович Потапов — сьӧкыда кылысь да немӧй челядьлӧн Шойнатыса школаса директор. Сиктса культура керкаын петкӧдлісны концерт, кодӧс пуктіс художествоа самодеятельность котыр, кытчӧ пырӧны вель уна челядь. Сиктса праздник вылӧ волісны районса администрацияӧн веськӧдлысь В. А. Гончаренко да чина мукӧд йӧз. Ассянь содта, зэв бур, мый ми ог вунӧдӧй районса енбиа йӧзӧс, сэтшӧмъясӧс, кыдзи В. А. Савин, М. Н. Лебедев, И. В. Изъюров, В. А. Ширяев, Е. В. Потапов. [Василий Попов.] {Оксана Гудырева @ Ветліс форум вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-25.} ВЕТЛІС ФОРУМ ВЫЛӦ Том войтырлӧн во тшупӧдын Коми республикаса велӧдан министерство ӧтув Ухтаса гостехуниверситеткӧд нуӧдісны кӧч (сентябрь) 13–16 лунъясӧ Ухта кардорса «Крохаль» турбазаын том войтырлӧн велӧдан республикаса II-ӧд форум. Миян районса делегация пиын форумлӧн уджӧ пырӧдчыліс и челядьӧс содтӧд тӧдӧмлунъясӧ велӧдан районса Шӧринысь том велӧдысь Татьяна Киселёва (снимокын). Миян газетлы Татьяна висьталіс, мый «Крохальӧ» ветлыны сійӧс ышӧдіс том войтырлӧн районса сӧвет — томуловкӧд удж котыртысь-нуӧдысь Татьяна Кашапова. — Тавося форум вӧлі мӧдӧд и шусис «Инноватика: Крохаль–2012». Сэні ми аддзысьлім да сёрнитім республикаса чина войтыркӧд, гырысь промышленнӧй компанияясӧн веськӧдлысьяскӧд, тӧдмасим кар-районъясысь водзмӧстчысь томуловкӧд, — висьталӧ Татьяна Киселёва. — Уна выльтор тӧдмалім, мый окота пӧртны олӧмӧ, пыртны уджӧ. Форум дырйи уджалісны сюрӧса (тематическӧй) площадкаяс, кыдзи «ІТдром — йӧзкотырса везъяс — Интернетӧ выльпыртӧмъяс», «Тэ — предприниматель», «Мутасса (территориальнӧй) ӧтласа асвеськӧдлӧм — мутасъяс сӧвмӧдӧм кузя тренинг» да «Том йӧзлӧн субкультураяс: вежӧра да музыкальнӧй туйвизьяс». Татьяна пырӧдчӧма «Мутасса ӧтласа асвеськӧдлӧм» ӧтъяинӧ, рочӧн кӧ — «Территориальное общественное самоуправление (ТОС)» площадка. Миян республикаса ӧткымын районын пӧ ТОС-яс уджалӧны нин. Найӧс артмӧдӧмаӧсь томуловлӧн сӧветъяс сикт овмӧдчӧминъяс бердын: отсасьӧны ӧтка олӧма йӧзлы, челядьлы да спортивнӧй ӧтъяинъяс кыпӧдӧны-лӧсьӧдӧны да сідзи водзӧ. — Ме ола Адзорӧмын, кӧні томуловлӧн сӧветӧ пырӧны сизим морт. И медым налӧн уджыс бура пӧртсис, быть колӧ котыртны ТОС. Тайӧ кӧ лоас, сӧветлы оз нин ковмы корсьысьны, дзайгыны кыськӧ сьӧм кутшӧмкӧ мог вылӧ. Со, шуам, колӧ дзоньтавны-выльмӧдны посёлокысь спортплощадка. Та йылысь, а сідз жӧ ТОС котыртӧм серти сёрни кутам нуӧдны локтан тӧлысьӧ томуловлӧн сӧвет дырйи, — юксис миянкӧд Т. Киселёва. Форумӧ пырӧдчысьлӧн висьталӧм серти, «Крохальын» том йӧз олӧмаӧсь палатка-чумъясын да пу керкаын. Велӧдан тренингъяс, «гӧгрӧс пызанъяс» мунӧмаӧсь асывсяньыс сёр рытӧдз. А рытнас томуловлы котыртлӧмаӧсь шойччӧдан-гажӧдан мероприятиеяс. Нёль лун пӧ лэбисны ӧдйӧ, но медшӧрыс — пӧльзаӧн. [Оксана Гудырева. Снимокыс Татьяна Киселёвалӧн.] {Оксана Пинягина @ Гажӧдісны карса артистъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-09-25.} ГАЖӦДІСНЫ КАРСА АРТИСТЪЯС Висер сиктсянь Сыктывкарыд ылын. Та вӧсна оз быдӧн вермы ветлыны юркарса театрӧ. Кутшӧм лӧсьыд, мый кӧч тӧлысьӧ кык пекнича дорвыв сиктӧ волісны артистъяс Савин нима драма театрысь. Кӧч 14 лунӧ петкӧдчисны «Сиктса шызьӧм» тешӧн. Висерсалы ёна воис сьӧлӧм вылӧ артистъяслӧн петкӧдчӧм. Унаӧн шуисны, важӧн нин абу серавлӧмаӧсь сьӧлӧмсянь. Мария Александровна Игушева, велӧдысь, ӧні пенсия вылын висьталіс: «Нимкодь аддзыны сцена вылын артистъясӧс, кодъяс помалісны Висерса школа. Тайӧ Вера Габова да Таня Михайлова. Сьӧлӧмсянь шойччи. Мед тшӧкыдджыка воласны». А кӧч 21 лунӧ артистъяс петкӧдлісны челядьлы «Два клёна» мойд. [Оксана Пинягина.] {Kodko @ Кӧлысясисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-02.} КӦЛЫСЯСИСНЫ Кольӧм пекничаӧ Позтыкерӧсын кӧлысясисны том гозъя. Татчӧс ань Ксения Худяева йитіс олӧмсӧ Лӧкчимдінысь Дмитрий Радчинскийкӧд. Том йӧз гижсисны Кӧрткерӧс районса загсын. Найӧс чолӧмалысь вӧлі уна: бать-мам, рӧдвуж, ёртъяс, а тшӧтш и райадминистрацияса аппаратӧн веськӧдлысь Антон Попов. Эскам, мый Позтыкерӧсын и водзӧ на чужас уна выль семья. {Kodko @ Панласисны котралӧмын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-02.} ПАНЛАСИСНЫ КОТРАЛӦМЫН Пырис нин олӧмӧ, мый быд ар посниӧс и верстьӧӧс чукӧстлӧны котравны — «Кросс нации» ордйысьӧм вылӧ. Тайӧ пӧрйӧ миян районса сиктъясын бара на мунісны кроссын панласьӧмъяс: 12 сикт овмӧдчӧминын котралісны матӧ 800 морт. Кыдзи висьталіс газетлы «Маджа» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Александр Коюшев, кросс найӧ нуӧдӧмаӧсь кӧч (сентябрь) 23 лунӧ. Сыӧ пырӧдчылӧмаӧсь 22 морт, 1,5 арӧсасянь 51 арӧсӧдз войтыр. Котӧртысьяс пиын медунаӧн вӧлӧмаӧсь школаын велӧдчысьяс, на бӧрын уджалысьяс да детсадйӧ ветлысь 3 дзолюк. Кроссын петкӧдчысьясӧс пасйӧмаӧсь грамотаясӧн да юмов козинъясӧн. Ордйысьӧм помасьӧм бӧрын ӧтув снимайтчӧмаӧсь. Тайӧ жӧ шойччан лунӧ котралісны Сюзяыб грездын да Висер сиктын. Дзоньвидзалун ёнмӧдны петаліс 50 гӧгӧр морт. Сиктса администрациясянь вермысьяслы вичмисны юмов козинъяс да грамотаяс. Юрсиктын «Кросс нации» муніс кольӧм пекничаӧ. Тані тэрыблунсӧ петкӧдлісны и том, и олӧма. {Елена Лодыгина @ Войтырӧс доръян уджыс помасьлытӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-02.} ВОЙТЫРӦС ДОРЪЯН УДЖЫС ПОМАСЬЛЫТӦМ Октябрь 4-ӧд лунӧ Россияса войтырӧс доръян да виччысьтӧмторйысь видзан службаясын уджалысьяс пасйӧны ассьыныс профессиональнӧй лун. Таво тырӧ 80 арӧс гражданскӧй оборона чужӧмсянь. Тайӧ лунӧ 1932 воӧ Советскӧй Союзын вӧлі котыртӧма противовоздушнӧй оборона (ПВО). Ыджыд тыш дырйи ПВО-ын уджалысьяс дорйисны йӧзӧс да стрӧйбаяс бомбардировкаысь. Война бӧрын ПВО кутіс шусьыны гражданскӧй оборонаӧн (ГО). Комиын ГО-лӧн сӧвмӧмыс заводитчис 1940-ӧд воясӧ. 1949 воӧ вӧлі котыртӧма МПВО-лӧн медицинскӧй служба. 1951 вося март 9-ӧд лунӧ Коми АССР-са Министръяслӧн Совет лэдзис «Об организации местной противовоздушной обороны в Коми АССР» шуӧм. Сэні шуӧма Сыктывкар, Ухта да Печора исполкомса веськӧдлысьяслы лӧсьӧдны каръясын местнӧй противовоздушнӧй оборона. Тӧдчанаӧн историяын вӧлі и 1962 во. КПСС-лӧн Обком да Коми АССР-са Министръяслӧн Совет ӧтвылысь вӧзйисны «О мероприятиях по Гражданской обороне Коми АССР» 106–9 номера шуӧм. Сы серти вӧлі урчитӧма Коми АССР-са гражданскӧй обороналӧн штабыс, котыртӧма йӧзӧс доръян комиссия. Штабӧн веськӧдлысьнас индісны Никита Макарович Умрихинӧс. 60-ӧд воясӧ республикаса веськӧдлысьяс пуктісны ыджыд пай йӧзӧс велӧдӧмӧ, нуӧдісны уна сикас учениеяс, йӧзӧдісны небӧгъяс, методическӧй пособиеяс, инструкцияяс, памяткаяс. 1966 восянь йӧзӧс велӧдісны 21 часа торъя программа серти, кодӧс нимтісны «Всеобщий обязательный минимум знаний». Кар-районъясын заводитісны котыртавны ГО штабъяс, а на бердын — велӧдчан курсъяс. Недыр кад мысти республикаса штаб нимтісны Комитет ГОЧС-ӧн, а карса штабъяс лоины администрацияяс бердын Управлениеясӧн. Ӧні войтырӧс доръян да виччысьтӧмторйысь видзан уджыс вичмӧ и республикаса биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян управлениелы. Управление бердын эм велӧдчан шӧрин. Сэні босьтӧны содтӧд тӧдӧмлун сикт-посёлокса администрацияын да предприятие-организацияясын уджалысьяс. Сідз, быд во шӧринас велӧдчӧ матӧ 2 сюрс морт йӧзӧс дорйӧм да виччысьтӧм лоӧмторъяс кузя 5 велӧдан программа серти. Нӧшта на, велӧдчан шӧрин уджалӧ и томуловкӧд. Быд во вузын да школаын нуӧдӧны велӧдчысьяслы «Восьса ӧдзӧса лунъяс». Висьтавлӧны да петкӧдлӧны, мый да кыдзи колӧ вӧчны, виччысьтӧг кӧ ӧзйӧ стрӧйба либӧ суӧ кутшӧмкӧ мӧд ускӧттьӧ, кутшӧм неминучаяс вермасны лоны республикаын. Тӧдмӧдӧны и оборудованиеӧн, код отсӧгӧн позьӧ аддзыны лёк сорас либӧ мерайтны радиациялысь ыдждасӧ. Быд во котыртлӧны «Том спасательлысь школа», республикаса лагеръясын нуӧдӧны «Безопасносьт школа» ордйысьӧмлысь ГО-этап. Йӧзӧс да вӧр-ва дорйӧм могысь 2010 восянь управлениеын уджалӧ аварийно-спасательнӧй химическӧй юкӧн. Сы вӧсна, мый йӧз лӧп-ёг чукӧртанінъясӧ тшӧкыда нуӧны быд сикас лёк сорассӧ, Сыктывкар бердын шуӧма вӧлі лӧсьӧдны ртуть лампа да мукӧд омӧль сорас бырӧдан цех. Таво апрельын торъя стрӧйбаын татшӧмсӧ восьтісны. Стрӧг требованиеяс серти лэптӧма сюрӧсыс, пытшкас сувтӧдӧма выль кадся оборудование. Бюджет тшӧт уджалысь предприятие-организация дон босьттӧг вермасны инавны ртуть сораса туйтӧм лӧп-ёгсӧ. Кольӧм во Эжва районын вӧлі восьтӧма сідз шусяна убежище. Сэтчӧс техника да оборудованиеыс выльмӧдӧма да лӧсьӧдӧма ӧнія кадся корӧмъяс серти. Суас кӧ неминуча, жыръясас тӧрасны 500 морт да вермасны овны сэні кык лун чӧж. Пытшкас лӧсьӧдӧма ас электроснабжение, ва трубаяс, вентиляция. Нӧшта на сэтчӧ лӧсьӧдӧма и гражданскӧй обороналысь музей. Музеяс чукӧртӧма уна сикас кӧлуй да оборудование, важ кадсянас позьӧ вӧдитчыны ӧнӧдз на. Регыдъя кадӧн любӧй морт вермас волыны татчӧ либӧ волыны дзонь группаӧн экскурсия вылӧ. Тайӧ лунъясӧ ми пыдди пуктӧмӧн шыӧдчам ветеранъяс, предприятие-организацияын зільысьяс дорӧ, кодъяслӧн уджыс и олӧмыс йитчӧма войтырӧс доръян да виччысьтӧмторйысь видзан службакӧд. Налӧн уджыс абу тыдалана, но сэк жӧ ёна колана да сьӧкыд. Кӧкъямысдас воӧн вӧлі вӧчӧма унатор. Лӧсьӧдӧма торъя визь, кодлӧн могыс век ӧти — видзны мортӧс неминучаысь. Сиам ставныслы дзоньвидзалун, семьяын шуда олӧм, век лоӧй зільӧн да писькӧсӧн, энӧ ӧтдортчӧй бӧрйӧм нырвизьысь. [Елена Лодыгина.] {Kodko @ Ош повзьӧдчӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-02.} ОШ ПОВЗЬӦДЧӦ Маджаын бара на ош ыршасьӧ гортса пемӧсъяс вылӧ. Кыдзи висьталісны татчӧс олысьяс, матысса кадӧ руд пася косявлӧма ас овмӧсысь куканьӧс, а неважӧн ош ёна дойдалӧма татчӧс видз-му овмӧсысь мӧскӧс, кодӧс бӧрынджык быть ковмӧма начкыны. «Да, ош бара на кутіс ветлыны сикт гӧгӧр, усьласьны пемӧсъяс вылӧ. Мед водзӧ видзчысьны лёкысь администрация медаліс бур кыйсьысьясӧс. Налӧн эм лицензия ошкӧс лыйӧм вылӧ», — юӧртӧ «Маджа» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Андрей Коюшев. {Ева Кучева @ Сьӧлӧма велӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-05.} СЬӦЛӦМА ВЕЛӦДЫСЬ Одыбса школаысь Валентин Фёдорович Михайлов — вежӧра, тӧлка да шань сьӧлӧма велӧдысь. Миян классын сійӧ нуӧдіс физикаысь урокъяс. Сьӧлӧмсяньыс пыр восьтліс выль тема, зілис, мед быдӧн гӧгӧрвоис велӧданторсӧ. Ассьыс предметсӧ сійӧ тӧдіс гуг и бан, и тӧдӧмлунсӧ сетіс уна ног: и кино видзӧдам вӧлі, и опытъяс пуктам. Миян классыд вӧлі ыджыд, визув да зэв вильыш, но опытъястӧ век видзӧдім сюся. Менам син водзын Валентин Фёдоровичлӧн мудер нюмыс, кор сетліс урок вылын сэтшӧм юалӧм, код вылӧ стӧча вочавидзны сьӧкыд: колӧ мӧвпавны нестандартнӧя. Вочакывсӧ сэсся тшӧтш корсьлім, и сійӧ некор эз дӧзмыв, ми кӧ асланым мӧвп вылын сулалім. Ӧні татшӧм уджыс шусьӧ «мозгӧвӧй штурмӧн». Миян велӧдысь некор эз лыддьысьлы каднас. Кутшӧм дивӧ вӧлі видзӧдны Дяк чой йылын телескоп пыр рытъя тӧвся енэжӧ! Валентин Фёдорович висьтавліс космосса телӧяс йылысь, а меным вӧлі шензьӧдана, мый сійӧ сэтшӧм унатор йылысь тӧдӧ. «Велӧдысь — тайӧ ыджыд тӧдӧмлун да ыджыд сьӧлӧм», — шулӧма Л. Н. Толстой. Ӧтчыд перемена бӧрын миян класс некыдз оз вӧлі вермы лӧньны, и Валентин Фёдорович шуис: «Сералӧй вит минут, а сэсся уджӧ!» Кыдзи ми сэк гигзим! А сэсся кутім решайтчыны. Тайӧ вит минутыс коли миян вежӧрӧ пыр кежлӧ! Со ӧд кутшӧм колӧ восьса сьӧлӧм, мед не дӧзмӧмӧн ланьтӧдны, а вӧчны сідз, мед и «ыжъясыс ловъя колины, и кӧинъясыс пӧтӧсь вӧліны!» Енбиа велӧдысь век эскыліс, мый миян вильыш классыд коркӧ пуксяс усьпаньвыв. Ӧнӧдз миян классаяс (а ми помалім школа 30 во сайын) лыддьӧны Валентин Фёдоровичӧс медся демократичнӧй велӧдысьӧн. Асьтӧ кывны мортӧн, йӧзсӧ пуктыны морт туйӧ — татшӧм урок ме босьті аслам велӧдыссянь. Чолӧмалам Валентин Фёдоровичӧс праздникӧн и сиам дзоньвидзалун, бур шуд да кузь нэм! [Ева Кучева, Одыб сиктса МОУ «СОШ»-ын кыв да литература велӧдысь, «Гуркӧс шор» студияӧн веськӧдлысь.] {Станислав Коюшев @ «СССР-са челядь» медвинёвӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} «СССР-СА ЧЕЛЯДЬ» МЕДВИНЁВӦСЬ Лои нин бур традицияӧн районса ветеранъяс котырӧн да «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияса физкультура, спорт да туризм юкӧнӧн котыртны да нуӧдны гырысь арлыда войтыр костын турфестиваль. Таво сійӧ муніс нёльӧдысь. Вомын сиктсянь куим километра ылнаын, Эжва юлӧн кыр йылын, водз асывсянь чукӧртчисны районса сикт-грездъясысь воӧм олӧма йӧз. Фестивальӧ пырӧдчысьясӧс, а ӧкмис матӧ ветымын сайӧ морт, ёна шензьӧдіс, кор Вомынса команда локтіс ордйысьны вӧв телега вылын да коляскаа мотоциклӧн. Лун шӧр гӧгӧрын арся кымӧрын мыччысис югыд шонді. И, дерт жӧ, тайӧ сетіс кыпыдлун ордйысьысьяслы. Фестиваль восьтіс пӧсь чолӧмалӧмъясӧн райсӧветса ветеранъяс котырӧн веськӧдлысь Николай Казаков. Медводдза ордйысьӧмӧн вӧлі — полевӧй лагерь лӧсьӧдӧм. Быд кӧкъямыс котыр зілис сьӧлӧмсянь, но вермысьӧн пыр жӧ лои Адзорӧмса котыр. Пажын бӧрын ордйысьӧм муніс водзӧ. Сэк котыръяс петкӧдлісны кужӧмлун туристическӧй мастерствоын. Вит минутӧн палатка сувтӧдісны да овмӧдчисны сэтчӧ юрсиктысь «СССР-са челядь» котыр, а бипур ӧзтӧмын да ва пузьӧдӧмын водзмӧстчис Пӧдтыбокысь команда. Найӧ жӧ лоины вермысьӧн и мытшӧдъяса импровизированнӧй полоса вуджӧмын. Колӧ тӧдчӧдны, мый тайӧ кык котырыс петкӧдчисны ӧткодя быд ордйысьӧмын. Но пыр жӧ вермысьӧн лои «СССР-са челядь» команда. Капитаныс — Вера Михайлова, котырӧ пырысьяс — Светлана Волкова, Елена Рябинина, Сергей Изъюров, Иван Михайлов (ставныс Кӧрткерӧсса школаысь ӧнія да вӧвлӧм велӧдысь), а тшӧтш и гижӧдлӧн автор Станислав Коюшев. Мӧд да коймӧд места юкисны ӧта-мӧд костас Пӧдтыбокса да Адзорӧмса командаяс. Нёльӧд местаын — Кӧрткерӧсысь «Белка» котыр, витӧдын — Вомынысь пионер-пенсионеръяс, квайтӧдын — пезмӧгсаяс, сизимӧдын — шойнатысаяс, а Нёбдінса котыр шедӧдіс кӧкъямысӧд места. [Станислав Коюшев. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Район тшупӧдын лоины вермысьӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} РАЙОН ТШУПӦДЫН ЛОИНЫ ВЕРМЫСЬӦН Адзорӧм посёлокысь Валентина да Владимир Конаковъяс лоины «Стать семьей» республикаса конкурсын вермысьлысь ним босьтны метитысьясӧн. Тайӧ гозъя, кодъяс быдтӧны-мывкыдсьӧдӧны бать-мамтӧг кольӧм челядьӧс. Колӧ пасйыны, конкурссӧ водзмӧстчисны нуӧдны Коми Республикаса социальнӧя сӧвмӧдан Агентство да социальнӧй технологияяс сӧвмӧдан регионса Шӧрин. Пырӧдчыны сыӧ вӧлі позянлун приёмнӧй да опекунскӧй семьяяслы. Кыдзи висьталӧны конкурс котыртысьяс, ордйысьӧмыс нуӧдсьӧ некымын юкӧнӧн. Медводдзаыс муніс муниципалитетъясын. Буретш районса тшупӧдын Конаковъяс и лоины вермысьӧн. Конкурслӧн кывкӧртӧд лоӧ тӧдса тавося вӧльгым (ноябрь) 9 лунӧ. {Оксана Гудырева @ Арся гажлун пасйӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} АРСЯ ГАЖЛУН ПАСЙӦМ Олӧма мортыдлы окота казьтыштны важсӧ, варовитыштны ӧта-мӧдкӧд. Со и Одыб сиктса олӧма йӧз чукӧртчылісны аддзысьлӧм вылӧ. Со мый гижӧ письмӧас Зоя Жижева: «Олӧма йӧзлӧн лун кузя аддзысьлӧмыс муніс школаса столӧвӧйын. Ветеранъяслӧн сӧвет дасьтіс пызан, да и асьныс олӧма йӧз вайисны чӧскыд пӧжас, арся козинъяс. Ыджыд аттьӧ Одыбысь ас вылӧ уджалысьяслы: найӧ отсалісны сьӧмӧн дасьтыны чӧсмасянторъяс. Тайӧ лун кежлӧ вӧлі лӧсьӧдӧма стендъяс: «Они награждены за труд» (отсаліс школаын велӧдысь А. Е. Габова), «Рукоделье — не безделье» (отсалісны библиотекаын уджалысьяс). Мича серпасъяс вышивайтӧма Лидия Яковлевна Ларукова — любӧ видзӧдны! Сюмӧдысь вӧчӧмторъяс вайис Геннадий Иванович Попов, кыӧмторъяс — Мария Елизаровна Михайлова. Пыр петкӧдчӧны выставкаяс вылын Г. М. Игушева (Шишкина), Н. П. Ларукова. Быд во олӧма йӧзӧс чолӧмалӧны гажа сьыланкывъясӧн, кывбуръясӧн 3-ӧд классын велӧдчысьяс. Чолӧмалісны найӧс и сиктса юралысь Н. Н. Подорова, ветеранъяслӧн сӧветын зільысьяс. А медъёна ставныслы сьӧлӧм вылас воис Типӧсиктса аньяслӧн сьылӧмыс. Ыджыд аттьӧ гӧсьтъяслы! Гажӧдісны и «Сипертасын» сьылысьяс. Татьяна Демьяновна Моториналы регыд тырас 85 арӧс. Нэмыс уджаліс вӧрын, пыр радейтіс сьывны. Со и Г. И. Попов гижӧма аньлы выль сьыланкыв, Демьяновнакӧд ӧтвыв и ливкйӧдлісны-сьылісны. А сэсся пӧсь тшай юыштӧм бӧрын ӧтув гаж вӧлі. Иван Ларуков гудӧксӧ паськӧдлас — ставӧн сьылӧны-йӧктӧны. Ворсісны-сьылісны, гажӧдчисны — тадзи и коли арся лун. А паса лунъясыд эм на. И водзӧ тшӧкыдджыка мед вӧліны татшӧм паныдасьлӧмъясыс». Йирым 1 лунӧ ыджыдвидзса олӧма йӧз чукӧртчылӧмаӧсь сиктса клубын. Найӧс чолӧмалӧма Кӧрткерӧс районса Видзӧдан-арталан палатаӧн веськӧдлысь Вячеслав Попов. А клубса уджалысьяс и велӧдчысьяс чолӧмалӧмаӧсь сьылӧмӧн да йӧктӧмӧн. Пызан вылӧ олӧма йӧз вайӧмаӧсь ассьыныс пуӧм-пӧжалӧмторъяс. Бура и гажӧдчӧмаӧсь. Ыджыдвидзса ветеранъяслӧн сӧвет аттьӧалӧ праздник нуӧдны отсалысьясӧс: Валерьян Николаевич Лапшинӧс, Семён Николаевич Макаровӧс, Надежда Владимировна Макароваӧс, Анна Михайловна Габоваӧс да Николай Михайлович Казаковӧс. Керӧсысь Наталья Ветошкина юӧртіс, мый Олӧма йӧзлӧн лунӧ Культура керкаын нуӧдӧмаӧсь «Сьӧлӧмъясӧн пыр томӧсь» ним улын чукӧртчылӧм-рытпук. Чӧскыд пӧжасъясысь да мича салатъясысь пызан «чегсис». «Кутшӧм активнӧйӧсь вӧліны уджалігас ветеранъяс, сэтшӧмӧсь найӧ и ӧні, — шуӧ вомъёрт. — Агния Фёдоровна Ванеева водзті уна общественнӧй «портфель» новлӧдліс. Александра Степановна Габова, кытчӧдз вермис, Одыбса «Сипертасын» чивильтіс. Татьяна Павловна Панюковалы 80 сайӧ арӧс, но пыр на видзӧ кӧза, дзодзӧг, чипан да индюк. Роза Григорьевна Моторина Лаборӧмысь локтӧма, том дырйиыс волывліс сьылысьяс котырӧ. Ветеранъясӧс медводз чолӧмалісны бобувъяс кодь мича 1–4 классысь нывкаяс, кодъяс котралӧны «Визув ёль» да «Кодзувъяс» йӧктан да сьылан котыръясӧ. Видзӧдысьяссянь вичмис налы уна ошкӧм. Аттьӧалісны посни класса велӧдчысьясӧс и праздник лун водзын, кор найӧ велӧдысьыскӧд, Валентина Вениаминовна Бармичевакӧд, вермытӧм олӧма ветеранъяс дорӧ гортӧдзыс волӧмаӧсь, чолӧмалӧмысь. Уналы сэки вичмис ас киӧн вӧчӧм мича открытка да дзоридз. Ӧдйӧ тай кадыд лэбӧ... Быттьӧ ӧні на ассьыным челядьӧс садикӧ новлӧдлім, а со пӧчӧяс нин. И таысь он дзебсьы, ни он пышйы. Но сьӧлӧмӧн пыр томӧсь. Татьяна Анатольевна Чугаева, уна во веськӧдлӧ сьылысьяс котырӧн, нуӧдіс «Тӧдмав шылад» ворсӧм. Чукӧртчӧма пиысь унаӧн волывлісны сьылан котырӧ. А пызан сайӧ веськалӧмаӧсь нёль Маша: Степановна, Ардальоновна, Григорьевна, Валентиновна. Найӧ став тӧдса шылад вылас сьылісны, наысь эз кольччыны Надежда Анатольевна Забоева, Екатерина да Нина Егоровна, Анна Ивановна Ветошкинаяс. Сьылігтыр тшай юигмоз да сёрни-басни саяд эг и тӧдлӧй кыдзи рӧмдіс. Рытыс коли ӧдйӧ. Пызан гӧгӧрыс, дерт, ёна ковмис бергӧдчыны ветеранъяс сӧветӧн веськӧдлысь Валентина Алексеевна Королёвалы да соцуправлениеса специалист Ольга Яковлевна Ребровалы. Культурнӧй уджтас дасьтісны Культура керкаын уджалысьяс. Кор ӧтлаын вӧчан — ставыс артмӧ». [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана Гудырева.] {Елизавета Макарова @ Водзмӧстчысь морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} ВОДЗМӦСТЧЫСЬ МОРТ Позты сикт овмӧдчӧминса администрацияын зільысь Наталья Веселова (снимок вылын) ӧтвылысь том йӧзкӧд, том семьяяскӧд Сӧбинын лӧсьӧдӧма челядьлы гажӧдчанін. Гӧрбыль судзӧдӧмаӧсь, кӧрт тувйӧн сельсӧвет отсалӧма, краскаяс вылӧ асьныс тыртчӧмаӧсь. Гоз-мӧд лунӧн и вӧчӧмаӧсь. Ӧні сэні котыртсьылӧ быдсяма гаж. То тӧв кольӧдӧны, то ворсӧны. Быд чукӧртчылӧм помасьӧ ӧтувъя чай юӧмӧн. Быдлаӧ колӧ мортлӧн водзмӧстчӧм. Наталья Станиславовна культураын вӧвлӧм уджалысь, и тайӧ тӧдчӧ. Кужӧ ыззьӧдны мукӧдсӧ буртор вылӧ. [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Быттьӧ 50 во сайся олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} БЫТТЬӦ 50 ВО САЙСЯ ОЛӦМ Нёбдінса олысь, коді зэв гежӧда петавлӧ либӧ дзик бокӧ оз тувччыв, чайтӧ, мый быдлаын олӧмыс татӧн кодь жӧ. Уличаяс пемдӧм бӧрын югзьӧны. Туйяс сӧмын оз шогмыны выль керкаяса уличаясын 1 километр кузьта. А сэсся шыльыд-мольыд. Эм библиотека да клуб, кӧні ӧтпырйӧ позьӧ нуӧдны вит котырлы кружокъяс, Виттор Савин нима музей, школа тыр-бур 9 классӧдз, выль ясли-сад. Киссьӧм стрӧйбаыд лыда. Сиктын уна том йӧз, том семья... Кытшовті неважӧн Лӧкчимвож, Позтысянь — Лопыдінӧдз. Став сьӧлӧм гудыртчис. Волі быттьӧ 50 во сайся олӧмӧ. Чорыд веркӧса туй вожӧдӧ став Лӧкчим ю дінсӧ, ырыштчӧма Перымӧдз. Лопыдінӧ, медбӧръя сикт саяс вӧчӧмаӧсь да сьӧм бырӧм вӧсна уджыс водзӧ дудӧма. План сертиыс кӧсйысьлӧмаӧсь чорыд веркӧсӧн вольсавны быд овмӧдчӧмин. Бӧбйӧдлӧмаӧсь. Некытчӧ шогмытӧм туйыс Лӧкчимвожлӧн «столицаас» — Мордінын. Гежӧд овмӧдчӧминъясын улич югзьӧдӧма биӧн. Пӧдласялӧмаӧсь садикъяс, клуб, библиотека. Удж абутӧм вӧсна киссьӧм сикт-грездъясысь важӧн нин пышйӧны том йӧз, гежӧда овлӧны кӧлысьяс. Кыпыд олӧм воссьылӧ сӧмын тшак-вотӧса озыр арын. Выль керкаяс ёнджыка кыпалӧны озыр йӧзлӧн. Кыдзи шуис Позтыса олысь, юркарным некымын во мысти тырас да потӧ сиктъясысь да посёлокъясысь воӧм йӧзӧн. Сэк, гашкӧ, бӧр кутасны локны гортаныс да тані бара на ловзяс олӧм. Позты сельсӧветӧ йитӧмаӧсь Сӧбин посёлок. Ставыс нин ӧтувъя, сиктас — клуб, библиотека. Школа абу. Садик «ӧшалӧ» черань вез кызта сутуга вылын — ӧтарӧ ыршасьӧны пӧдлавны. Лӧкчимвожын оз на уджав сотӧвӧй телепон йитӧд, виччысьӧны башня кыпӧдӧм, абу Интернет. Ог нин нинӧм шу биару йылысь. А ӧд перйӧны Коми муысь уна-уна во нин биару, мусир, зарни, боксит. Лун и вой ыджыд машинаяс нуӧны вӧр. Коді таысь озырмис? Кӧні Коми муын бурмис олӧм? И мый виччысьӧ водзӧ? {Kodko @ Тӧданныд-ӧ вужъястӧ? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} ТӦДАННЫД-Ӧ ВУЖЪЯСТӦ? Газет водзӧ нуӧдӧ Том йӧзлӧн да Историялӧн волы сиӧм «Тӧд ассьыд вужъяс» («Знай свои корни») творческӧй уджъяслысь конкурс. Казьтыштам, мый конкурсӧ вермасны пырӧдчыны районса быд олысь. Коми кыв вылын гижӧдъяс лӧсьӧдӧй «Чужанін» (ас сикт-грезд-посёлоклысь, чужанінлысь история туялан уджъяс), «Олӧ орччӧн» (землякъяс, ветеранъяс, суседъяс, тӧдсаяс, районын олысьяс йылысь очеркъяс, гижӧдъяс), «Ордпу» (семьялӧн история, династия йылысь) нимпасъяс улӧ. Та кындзи, верманныд ыстыны снимокъяс «Фотолетопись» нимпасӧ. Уджъяс быть колӧ ыстыны печатайтӧмӧн, ки помысь гижӧм гижӧдъяс комиссия оз донъяв. Конкурслы кывкӧртӧдъяс лоӧ вӧчӧма тавося ӧшым (декабрь) 15 лунӧдз. Вермысьясӧс пасъям козинъясӧн да дипломъясӧн. Гижӧдъяс да снимокъяс ыстӧй «Звезда» газет редакцияӧ: Кӧрткерӧс сикт, Сӧветскӧй улича, 187-ӧд керка, либӧ press_zk@maіl.ru электроннӧй адресӧ. {Kodko @ Отсалісны олӧма аньлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-09.} ОТСАЛІСНЫ ОЛӦМА АНЬЛЫ Олӧма йӧзлӧн лун кежлӧ ыджыд козин лои вӧчӧма Визябӧж грездса ветеранъяс сӧветӧн грездса пыдди пуктана олысь, тылса да уджвывса ветеран, 2 группаа вермытӧм ань Галина Александровна Старцевалы. Кыдзи висьталіс грездса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь Анатолий Кулаков, Галина Александровна ёна нин шогсьӧма пачыс важмӧма да. Ӧтка мортлы коліс отсӧг. Тайӧс тӧд вылӧ босьтӧмӧн, Анатолий Семёнович корсьӧма пач тэчысьӧс, ньӧбӧма став коланаторсӧ, а сикт овмӧдчӧминса депутат Василий Лыткин отсалӧма кирпич судзӧдны. Регыдӧн пансьӧма пач выльмӧдан удж: важсӧ разьӧмаӧсь и сы улысь джоджсӧ вежӧмаӧсь. Йирым (октябрь) 1 лунӧ кӧзяйкалӧн ломтысьӧма нин выль галанка пач. Галина Александровналы зэв нимкодь, мый керкаас лои шоныд, нӧшта на и сӧстӧм-югыд, ӧд пач выльмӧдӧм бӧрын сылысь жырсӧ шпалеритӧмаӧсь. Сідзжӧ миянлы висьталісны, мый матысса кадӧ Г. А. Старцевалӧн керкасьыс гӧбӧчсӧ дзоньталасны да жыръяс выль джаджъяс тэчасны. {Дина Кирушева @ Пӧсь чолӧм, уджъёрт! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-12.} ПӦСЬ ЧОЛӦМ, УДЖЪЁРТ! Газетъясын шоча гижӧны детсадса уджалысьяс йылысь. Ме пасйышта уджъёрт Эмилия Дмитриевна Изъюрова йылысь. Эмилия Дмитриевна чужис Кӧрткерӧс сиктын 1937 вося йирым (октябрь) 11 лунӧ. Батьыс, Дмитрий Александрович Шестаков, вӧлі туйвыв уджалысьӧн, а мамыс, Ольга Степановна, колхозын конюкаліс. Найӧ чужтісны-быдтісны нёль челядьӧс: Иванӧс, Виталейӧс, Николайӧс да Эмилияӧс. Медічӧт, медмуса Миляӧс зэв ёна радейтіс батьыс. Ӧні ыджыд семьяысь колины кыкӧн — Николай да Эмилия. Виталей да Иван важӧн нин абу ловъяӧсь. Миля велӧдчис бура, помаліс 10 класс и пырис велӧдчыны 2 номера педучилищеӧ. Велӧдчис воспитательӧ кык во. Сэсся ыстісны уджавны Озёлса детсадйӧ. Сэки ӧд кытчӧ мӧдӧдасны, сэтчӧ и лоӧ мунны. Сэні уджаліс эз дыр. Том специалистлы РОНО тшӧктас дасьтыны восьтӧм кежлӧ Кӧрткерӧсысь 4 номера выль детсад. Найӧ, томиник нёль нывъяс, лун и вой мичмӧдісны группаясысь жыръяс, вурсисны, ньӧбалісны колана кӧлуй да сідзи водзӧ. Выль детсад восьтыны — абу кокни удж, ёна и ковмис котравны чина йӧз дорӧ. 1959 воын Миля петіс верӧс сайӧ, зэв зіль коми зон Анатолий Алексеевич Изъюров сайӧ. Олісны найӧ 31 во. Быдтісны акань кодь кык нылӧс, Надяӧс да Валяӧс. Челядьыслы кӧлуйсӧ Эмилия ачыс и вурліс, и кыліс. Нывъясыс бура велӧдчисны, босьтісны уджсикас. Милялы лои уна шог пыр мунны: Валюкыс дыр висис да эновтіс мамсӧ, водз муніс мӧдар югыдӧ и верӧсыс. Надя петіс верӧс сайӧ и муніс овны ылі муӧ. Эмилия коли дзик ӧтнасӧн. 1979 воӧ бара на ковмис восьтыны «Ромашка» нима выль детсад. Ок уна и нок вичмис аньлы! Эмилия Дмитриевналӧн уджалан стажыс — 42 во. Тайӧ абу шутка, та дыра уджавны челядькӧд колӧ и терпенньӧ, и дзолюкъяс дорӧ муслун. Челядь дорын уджыд абу пызан сайын перӧ-ручкаӧн гижӧм кодь. Шӧвктугъяскӧд уджын колӧ лоны зэв нималана артистӧн. Быдӧн дорӧ колӧ ас матыстчӧм. Ӧтиӧс юрӧдыс малыштан, мӧдлы вашнитан, коймӧд вылӧ скӧр синмӧн видзӧдлан. Бур да дыр уджысь Эмилияӧс пасйисны «Отличник народного просвещения» (1967 воын), «Отличник просвещения СССР» (1983 воын) пасъясӧн, В. И. Ленинлӧн чужӧмсянь 100 во тырӧмкӧд йитӧдын «За доблестный труд» юбилейнӧй медальӧн (1970 воын), «Знак Почёта» орденӧн да «Ветеран труда» медальӧн. Сійӧ вӧлі делегатӧн Велӧдысьяслӧн ставсоюзса съезд вылын (1988 воын). Тӧрыт Эмилия Дмитриевна пасйис 75 арӧс, юбилей. Ми, уджвывса ёртъяс да ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс, чолӧмалам сійӧс ыджыд тшупӧда лунӧн! Сиам дзоньвидзалун, дыр на овны, ёна на котравны вӧрӧ вотчыны. [Дина Кирушева. Кӧрткерӧс сикт.] {Kodko @ Тшупӧда лун нуӧдан уджтас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} ТШУПӦДА ЛУН НУӦДАН УДЖТАС Йирым 18 лун 9. 30–10. 00 — тшупӧда лунся мероприятиеяс вылӧ локтӧмаӧс пасйӧм, ки помысь вӧчӧм уджъяслӧн выставка-вузасьӧм. Нуӧданіныс — М. Н. Лебедев нима шӧр библиотека. 10. 00–11. 30 — М. Н. Лебедевлӧн олӧмкӧд да уджкӧд йитчӧм инъясӧ ветлӧм-экскурсия. «Лебедевлы копыртчӧмӧн» митинг, дзоридзьяс пуктӧм. Нуӧданіныс — Кӧрткерӧс сикт кузя, М. Н. Лебедевлы казьтылан памятник. 11. 30–12. 30 — М. Н. Лебедев олӧмлы да уджлы сиӧм выль экспозиция видзӧдӧм. Нуӧданіныс — ас му туялан районса музей. 10. 00–12. 30 — йӧз дінӧ петалӧмӧн Коми Республикаса Национальнӧй библиотекаысь КИБО (юӧра-библиографическӧй могмӧдан комплекс) лыддьысян жырлӧн удж. Нуӧданіныс — «Союз» кинотеатрдорса изэрд. 12. 30–13. 30 — пажын («Кӧрт Айка» нуръясянінын). 13. 30 — Лебедевлӧн республикаса IIІ-ӧд лыддьысьӧмъяс восьтӧм: М. Лебедевлысь олӧм да удж туялысьяслӧн, республикаса гижысьяслӧн, библиотекаясын уджалысьяслӧн сёрнитӧм. Секцияясын уджалӧм: М. Лебедевлӧн олӧм да гижан удж; ӧнія финн-йӧгра литератураын традицияяс; нима библиотекаяс — республикаса ас му туялан шоча паныдасьлысь учреждениеяс (объектъяс). Нуӧданіныс — «Кӧрткерӧс» МР-са администрациялӧн актӧвӧй жыр. 17. 30 — «Мича ныв» оперетка петкӧдлӧмӧн тшупӧда паслы сиӧм «Поэтлӧн завидьтана олӧм» ним улын творческӧй рытпук нуӧдӧм. Нуӧданіныс — «Союз» кинотеатр. {Людмила Мишарина @ Пӧртӧны президентскӧй нырвизьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} ПӦРТӦНЫ ПРЕЗИДЕНТСКӦЙ НЫРВИЗЬЯС Пӧддельнӧйса школаын уджалӧ велӧдысьяслӧн ӧтувъя коллектив. А юрнуӧдӧ ставнас С. Ю. Осипов. Колӧ пасйыны, мый татчӧс велӧдысьяс зільӧны уджавны выль ног, мыйӧн пӧртӧны олӧмӧ «Миян выль школа» президентскӧй водзмӧстчӧмысь медшӧр нырвизьяс. Быд велӧдысь пуктӧ тӧдчана пай енбиа челядьӧс кыпӧдӧмӧ. Сідз, география велӧдысь Е. И. Моторина 2010-ӧд воын дасьтіс призёрӧс «Челядьлӧн синъясӧн космос» Ставроссияса конкурсӧ, 2011-ӧд воын — «Малӧй Нобелевскӧй премия» республикаса конкурсӧ вермысьӧс, 2012-ӧд воӧ — «Сӧстӧм вӧр» республикаса акцияӧ вермысь котырӧс. Роч кыв да литература велӧдысь В. С. Осипова отсӧгӧн «Живая классика» республикаса конкурсын лои миян школаса вермысь, а биология урок нуӧдысьяс — Н. И. Моторина да Т. П. Кощеева — дасьтісны Д. И. Менделеев нима уджъяс велӧдан-туялан республикаса конкурсын вермысьӧс. Татчӧс велӧдчысьяс асланыс велӧдысь-веськӧдлысьяскӧд тшӧкыда пырӧдчылӧны и быд сикас районса конкурсӧ. Да и асьныс велӧдысьяс тшӧтш зільӧны петкӧдлыны ассьыныс тӧдӧмлун, кужӧмлун уджсикас серти мунан ордйысьӧмъясын. Сідз, «Вося велӧдысь» районса конкурсын 2011-ӧд воын лауреатъясӧн лоины Н. В. Королёва, изобразительнӧй искусствоӧ велӧдысь, Т. К. Елохина, математика велӧдысь 2012-ӧд воын призёрӧн лои С. А. Зюзев, физкультура нуӧдысь. «Калейдоскоп воспитательных мероприятий» районса конкурсын лауреатъясӧн вӧліны В. М. Королёва да Н. М. Зюзева, посни класс велӧдысьяс, Т. К. Елохина, математика велӧдысь, Е. И. Моторина, география велӧдысь. «Менам ичӧт чужан му» мультимедийнӧй урок республикаса конкурсын В. А. Падалко лои дипломантӧн, В. М. Королёва — посни классъяслы коми кыв вылын методическӧй лӧсьӧдӧмын республикаса конкурсса призёр, а биология велӧдысь Н. Н. Моторина — «Сделай свой урок интересным» районӧй конкурсса лауреат. Тшупӧда пас водзын оз ков вунӧдны и школаса ветеранъясӧс, кодъяс пуктісны ыджыд пай ныв-зонмӧс мывкыдсьӧдӧмӧ. Тайӧ — Н. П. Коданёва, Л. И. Панюкова, С. П. Моторина, Л. Л. Королёва, Л. М. Королёва, Ю. И. Королёва, А. Д. Чугаева. [Людмила Мишарина, Пӧддельнӧй школаса велӧдан-мывкыдсьӧдан удж кузя директорӧс вежысь.] {Карина Кошлец @ Радейтана школа йылысь гижӧдъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} РАДЕЙТАНА ШКОЛА ЙЫЛЫСЬ ГИЖӦДЪЯС 150 во сайын миян школаын юргис медводдза звӧнок. И ӧніӧдз уна челядь босьтӧны тані тӧдӧмлун. Школа миян вӧчӧма кирпичысь, кык судтаа, быд предмет нуӧдсьӧ торъя классын. Уна ӧшинь мичмӧдӧны школаӧс. Урок дырйи на пыр дзирдалӧны шонді югӧръяс, тайӧ сетӧ нимкодьлун велӧдчысьяслы. Переменаяс дырйи кузь коридоръясті гӧньлалӧны челядь котыр, быттьӧ пышкайяс лэбалӧны. Школа гажа и сыӧн, мый тані нуӧдсьӧ уна мероприятие. Ме кӧсъя, мед менам кыпыд да мича школа пыр кольӧ татшӧмӧн, а лоӧны кӧ вежсьӧмъяс, то сӧмын бурланьӧ. Софья Поздеева. Школалӧн веськыд бокас велӧдчӧны посни классъяс, а шуйга вылас эм коми кыв да домоводство жыръяс, столӧвӧй, спортзал. Столӧвӧйяс чӧскыда вердӧны да номсӧдлӧны пӧсь пирӧг-шаньгаӧн. Эм школаын и музей, озыр библиотека, актӧвӧй зал. Школа йӧрын эм ок ыджыд му, кӧні быдтӧны картупель, уна сикас град выв пуктас. Школа гӧгӧр быдмӧ уна пу да дзоридз. Ме радейта ассьым муса школа. [Карина Кошлец.] {Kodko @ Михаил Николаевич Лебедевлӧн чужӧмсянь 135 во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} МИХАИЛ НИКОЛАЕВИЧ ЛЕБЕДЕВЛӦН ЧУЖӦМСЯНЬ 135 ВО Михаил Николаевич Лебедевлӧн чужӧмсянь 135 во (1877–1951) Тайӧ вежонӧ, йирым 18 лунӧ, миян районса юрсиктын кутасны казьтывны-нимӧдны коми классик, кывбуралысь, гижысь, драматург Михаил Николаевич Лебедевӧс. Нимӧдана мортлӧн чужӧмсяньыс таво тыри 135 во! Михаил Лебедев чужлӧма 1877 вося йирым 10 (22) лунӧ Межадорын сиктса писарлӧн семьяын. 1894 воӧ Лебедевъяс мунӧны Чердынса уездӧ, кӧні 1896 восянь М. Лебедев олӧ нин ӧтнас, нажӧвитчӧ Покчаын, а сэсся Мошевоын вӧлӧсьтса писарлы отсасьысьӧн уджалӧма. 1899 воын найӧ бӧр локтӧны чужанінӧ. Гижысь медводз уджалӧ Нёбдінын, сэсся 1915 восянь, батьыслӧн кулӧм бӧрын да олӧм помӧдзыс — Кӧрткерӧсын. Тані сійӧ уджаліс народнӧй судса секретарӧн. Сӧмын 1916 вося вӧльгым (ноябрь) тӧлысьсянь 1917 вося урасьӧм (февраль) тӧлысьӧдз вӧлі армияын, Кострома карса запаснӧй полкын. Михаил Лебедевлӧн медводдза велӧдысьӧн вӧлі батьыс. Ичӧтсяньыс велаліс и гижны, и лыддьысьны. Лыддьӧм гижӧдъяс бӧрын сійӧ ышаліс и ачыс гижны. Ассьыс гижӧдъяссӧ ыстыліс газет-журналъясӧ, но нинӧм эз йӧзӧдлыны. Медводдза гижӧд, кодӧс йӧзӧдісны 1898 воын, — 1812 вося Отечественнӧй войнадырся историческӧй роман-хроника — «За богом молитва, за царём служба не пропадут». Роман петӧм бӧрын Лебедев босьтчис нӧшта на уна гижны. Коми кыв вылын видлӧ гижны 1913 воын. Революция бӧрын гижӧ выль власьт дор некымын статья, мыйӧн чужтіс йӧзын айму дорӧ муслун. Татшӧм жӧ аскылӧм чужтіс и коми войтырлысь важся комилӧн олӧм йылысь поэма-мойдъясӧн — «Кӧрт Айка», «Яг-Морт», «Юрка» да мукӧд. Коми литератураӧс гижысь озырмӧдіс 1920 воясӧ опереткаяс гижӧмнас. Сиктса клубъясын видзӧдысьяс кыпыда вочаавлісны «Мича ныв», «Тун», «Настук» опереткаяс. А 1930 воясын М. Н. Лебедев гижӧ басняяс. Сыӧдз Комиын басня тэчысьыс эз вӧв. Аслас кывбуръясын поэт гижӧ вӧр-ва, парма, волӧн кад йылысь. Медся нималана кывбурыс — «Коми му кузя ме муна». Михаил Лебедев гижӧдъясас нимӧдӧ Коми му, ышӧдӧ коми мортӧс радейтны чужанінсӧ, сылысь мичсӧ да овны бурӧ лача кутӧмӧн. М. Н. Лебедевлӧн олӧмыс ори 73 арӧсӧн — 1951 вося рака (март) 5 лунӧ. Кӧрткерӧсысь уличаяс пиысь ӧтилы сетӧма сылысь ним. Сідз жӧ сылысь ним новлӧ и Кӧрткерӧсса шӧр библиотека. Нималана коми морт колис водзӧ олысьяслы ыджыд озырлун — гижӧдъяссӧ. Куслытӧм кодзулӧн олӧ сылӧн нимыс йӧз сьӧлӧмъясын, юрвежын. {Лебедев М. Н. @ Шондіа лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} ШОНДІА ЛУН Визувтӧ паськыда, лӧня, Югъялігтыр, Эжва ю. Быттьӧкӧ выль эзысь вӧня Пармаса войтырлӧн му. Шондіыс сы весьтын ворсӧ, Нюмъялӧ, ёна оз сот. Ю кузя ветлӧ да горзӧ Вель уна юсь-пароход. Вӧр шӧрті гӧрд рӧма флагӧн Кывтӧ пур бӧрся пур. Лэдзӧма кер коми ягын Рӧднӧй страналы зэв бур. Ю пӧлӧн — муяс да видзьяс. Налӧн кӧзяин — колхоз. Вадорын юргӧны сиктъяс, Ӧтувйӧн уджалігмоз. Гымалӧ поездлӧн мунӧм. Кылӧ заводлӧн гудок. Быдторсӧ аддзан сэн уна, Сӧмын он аддзывлы шог. Видзӧдӧ Эжва да шуӧ: «Со кӧні олӧмлӧн мич! Шуд коми войтырлӧн туӧ, Тулысын тула ме кыдз! Дзоргы кӧть ылӧ, кӧть матӧ, Вывлань кӧть увлань тэ мун, Быдлаын выль миян кадӧ Куслытӧм шондіа лун!» 1941 во. {Валентина Симпелева @ Аддзысьлісны ветеранъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} АДДЗЫСЬЛІСНЫ ВЕТЕРАНЪЯС Йирым 7 лунӧ Ыджыдвидзсаӧс гажӧдіс Одыбысь «Сипертас» котыр. Ок и ёна сьылісны-йӧктісны. Гудӧкасьысь Иван Ларуков эз и шойччышт весиг. Аскӧдыс вайӧма кык гудӧк: первой ӧтинас ворсіс, а сэсся — мӧднас. Миян сиктса ветеранъяс зэв кыпыда найӧс вочаалісны: лӧсьӧдім локтіг кежлас пызан, коді чегис сёян-юанысь. Татшӧм аддзысьлӧмъясыс ветеранъяс костын лои нин пырсяӧн. Кольӧм во Одыбсаяс дорын гӧсьтитісны миян олӧма войтыр, нӧшта водзджык аддзысьлім Пӧддельнӧйса ветеранъяскӧд, а сэсся и найӧ миян дорӧ волісны. Окота, дерт, и мукӧд сиктса ветеранъяскӧд аддзысьлыны, но ставыс транспорт сайын. Нӧшта ӧтчыд кӧсъя висьтав-ны ыджыд аттьӧ Одыб сиктса ветеранъяслы миянӧс гажӧдӧмысь. [Валентина Симпелева, социальнӧй уджалысь.] {Ксения Андреева @ Ордйысисны гораа лыддьысьысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} ОРДЙЫСИСНЫ ГОРАА ЛЫДДЬЫСЬЫСЬЯС Кольӧм вежонӧ Кӧрткерӧсса библиотекаын муніс гораа лыддьысьысьяслӧн конкурс. Сыӧ пырӧдчисны юрсиктса шӧр школаын 3–4 да 5–6 классъясын велӧдчысьяс. Ордйысьӧмсӧ нуӧдіс челядьлӧн библиотекаӧн веськӧдлысь Валентина Шестакова. Медводз Михаил Николаевич Лебедевлысь кывбуръяс коми да роч кывъяс вылын гораа лыддисны 3 да 4 классын велӧдчысьяс, на бӧрын ордйысисны 5 да 6 классъясын велӧдчысь ныв-зонкаяс. Челядьлысь кывбуръяс висьталӧмсӧ донъяліс жюри — Кӧрткерӧсса томуловлӧн театрӧн веськӧдлысь Людмила Казакова, библиотекаын уджалысьяс Елена Сёмина, Валентина Шестакова да «Звезда» газет редакцияын юкӧнлӧн редактор Оксана Гудырева. Челядь бура дасьтысьӧмаӧсь конкурс кежлӧ. Кывбуръяссӧ висьтавлісны гораа, сьӧлӧмсяньыс. Ордйысьӧмӧ став пырӧдчысьӧс пасйисны козинъясӧн, а вермысьяслы содтӧд сетісны дипломъяс. Медбур гораа лыддьысьысьясӧн лоины 3 «А» классын велӧдчысь Василиса Кирушева, 3 «Б» классын велӧдчысь Андрей Бутиков, 4 «А» классын велӧдчысь Ефим Филиппов, 4 «Б» классысь Виталий Попов, Эвелина Челабиева да Ульяна Костина, 4 «В» классысь Андрей Панюков. А 5–6 классъясын велӧдчысьяс пӧвстын кывбуръяс медбур лыддьысьысьясыс — Лиза Богомолова (5 «А» класс) да 5 «В», 6 «А» классъясын велӧдчысьяс. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн челядьлы юӧртісны, мый вермысьяс кутасны петкӧдчыны юрсиктса культура керкалӧн ыджыд сцена вылын М. Н. Лебедевлы сиӧм рытпук дырйи. [Ксения Андреева.] {Kodko @ Челядьӧс ышӧдісны гижӧдъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-16.} ЧЕЛЯДЬӦС ЫШӦДІСНЫ ГИЖӦДЪЯС Кӧрткерӧсса шӧр библиотека нуӧдіс районса школаясын велӧдчысьяс пӧвстын творческӧй конкурсъяс. Найӧс сиӧмаӧсь М. Н. Лебедевлӧн чужӧмсянь 135 волы. Библиотекаӧ воӧма ветымынысь унджык челядьсянь удж (серпасъяс, кроссвордъяс, киӧн вӧчӧмторъяс). Конкурсъясӧ пырӧдчисны Кӧрткерӧсысь, Керӧсысь, Одыбысь, Адзорӧмысь, Шойнатыысь да Пӧддельнӧйысь нывкаяс да зонкаяс. Медбур кроссворд лӧсьӧдӧмаӧсь Кӧрткерӧсысь Даша Васильева да Настя Надуткина. А медмича серпасъяс артмӧмаӧсь Кӧрткерӧсысь жӧ Наташа Сидоровалӧн, Анна Козловалӧн да Юля Поляковалӧн, Лена Кузнецовалӧн да Лена Болотскаялӧн. Библиотекаын уджалысьяс аттьӧалӧны челядьӧс бур уджъясысь. Томуловлӧн водзмӧстчӧмыс петкӧдліс, мый бура тӧдӧны Михаил Лебедевлысь гижӧдъяссӧ да найӧ воӧмаӧсь сьӧлӧм выланыс. ==М. Н. Лебедевлӧн чужӧмсянь 135 во== {Оксана Гудырева @ Олӧ сьӧлӧмъясын куслытӧм ним @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-23.} ОЛӦ СЬӦЛӦМЪЯСЫН КУСЛЫТӦМ НИМ Кольӧм вежонӧ юрсиктӧ бара на волісны уна гӧсьт: юркарысь, миян да республикаса мукӧд районъясысь и весиг Удмуртияысь йӧз. Налӧн медшӧр могӧн вӧлі — пырӧдчыны коми гижысь, кывбуралысь, драматург Михаил Николаевич Лебедевлӧн чужӧмсянь 135 во тырӧмлы сиӧм мероприятиеясӧ. Гӧсьтъясӧс коми шаньгаӧн да сьыланкывйӧн вочаалӧм муніс М. Н. Лебедев нима шӧр библиотекаӧ пыранінын. Сэсся тані жӧ, казьтӧда из дорын, нуӧдісны митинг: воӧмаӧс чолӧмалісны районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко да Кӧрткерӧсса ЦБС-ӧн юрнуӧдысь Светлана Челпанова. Йӧз водзын сёрниын найӧ тӧдчӧдісны, мый районын олысьяс гӧрдитчӧны тайӧ енбиа мортӧн, сыӧн гижӧм уджъясӧн, и татшӧм чукӧртчылӧмъясыс пӧ зэв коланаӧсь — гижысьӧс казьтылӧм, сылысь олан туйвизьсӧ да уджсӧ туялӧм лоӧны бур примерӧн водзӧ олысьяслы — налы видзны сы йылысь юрвеж (паметь). Митинг помын найӧ пуктісны из дорӧ ловъя дзоридзьяс. Та бӧрын муніс экскурсия: кык автобус вылын йӧз ветлісны Кӧрткерӧс сикт кузя, Лебедевлӧн олӧмкӧд да уджкӧд йитчӧм инъясӧ. Экскурсия нуӧдысьяс, библиотекаын да чужан му туялан районса музейын уджалысьяс, висьтавлісны сиктлӧн история, казьтылана инъяс йылысь. Волісны Кия-ю бокын сулалысь из дорӧ, мый пуктӧмаӧсь сикт артман инӧ, Михаил Лебедевлӧн керка инӧ. Неыджыд митинг нуӧдісны Лебедев нима улича вылын сулалысь керкаяс пиысь ӧти дорын, кӧні ӧшалӧ кывбуралысьлы казьтӧда пӧв. Тані коми классикӧс казьтылана кывъяс висьталіс республикаын нимӧдана кывбуралысь Владимир Тимин. Казьтӧда пӧв дорӧ сідз жӧ пуктісны дзоридзьяс. Тышын усьӧм салдатъяслы памятник дорӧ волӧм бӧрын экскурсияӧ пырӧдчысьяс мунісны шойна вылӧ. Лебедевлӧн гу вылын ыджыд памятник дорын сійӧс казьтылісны сьӧлӧм вӧрзьӧдана кывъясӧн, кывбуръяссӧ лыддьӧмӧн да дзоридзьяс пуктӧмӧн... Экскурсия помасис Кӧрткерӧсса ЦДК дорын: изэрд вылын уджаліс Коми Республикаса Национальнӧй библиотекаысь КИБО-лӧн (машинаын юӧра-библиографическӧй могмӧдан комплекс) лыддьысян жыр. Тайӧ лунӧ быд окотитысь вермис пыравны гӧгыльяс вылын библиотекаӧ да тӧдмасьны сылӧн уджӧн да небӧгъясӧн. Пажын бӧрын райадминистрациялӧн актӧвӧй жырйын кыпыда восьтісны Лебедевлӧн республикаса IIІ-ӧд лыддьысьӧмъяс. Кыдзи пасйис конференцияӧ пырӧдчысь, Шойнатыын КРЦДОД-лӧн юкӧнысь велӧдысь Ольга Печеницына, уджсӧ восьтіс пӧ районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, а нуӧдіс — сійӧс вежысь Александра Барановская. Медводз петкӧдлісны Кӧрткерӧсса библиотекаӧн дасьтӧм Лебедевлы сиӧм видеоурок. Конференция дырйи сёрниыс муніс медшӧр куим нырвизьӧд — М. Н. Лебедевлӧн олӧм да творчество, ӧнія финн-йӧгра литератураын гижан традицияяс да нима библиотекаяс — регионлӧн аслыспӧлӧс краеведческӧй туйвизьяс. КР-са культура министерствоын уджалысь М. Ю. Круглова тӧдчӧдіс, кутшӧма пыдди пуктӧны кӧрткерӧссаяс ассьыныс земляксӧ, мый унатор нин та могысь вӧчӧма. Коми наука шӧринысь Г. К. Лисовская нуӧдіс сёрни гижысьлӧн фольклоркӧд йитчӧм уджъяс йылысь, тӧдчӧдіс легендаяс вылӧ мыджсьӧм гижӧдъяслысь аслыспӧлӧслунсӧ. «М. Лебедевлӧн художествоа гижӧдъяс пыр Россия петкӧдлӧм» докладын С. И. Худяева, Коми Национальнӧй библиотекаын зільысь, висьталіс кутшӧм жӧ паськыд шымыртӧмыс вӧлӧма гижысьлӧн (широкий тематический диапазон). Лебедев пӧ аслас висьт-повесьтъясын казьтыштӧ и роч князьлысь олӧмсӧ, и империализмлысь кадсӧ, 1812 вося Отечественнӧй, русско-японскӧй да Великӧй Отечественнӧй война кадъяс... Тайӧ петкӧдлӧ, мый гижысь бура тӧдіс страналысь история. Чужан му туялысь Н. А. Митюшова орччӧдіс В. Савинӧс да М. Лебедевӧс, кыдзи коми драма да шылада культуралы подув пуктысьясӧс. Найӧс пӧ аттьӧалам, мый талун миян эм зэв бур опера — «Иван Куратов». А коми кыв да чужан му туялысь М. А. Плоскова сёрнитіс Михаил Лебедев гижӧдъяслӧн тӧдчанлун йылысь коми да роч литература орччӧдӧмӧн. Архивысь материалъясӧн (Лебедевлӧн снимокъясӧн, трудӧвӧй книжкаӧн) тӧдмӧдіс И. А. Куратов нима литература музейӧн веськӧдлысь Д. Г. Холопова. Кӧрткерӧсысь содтӧд тӧдӧмлунъясӧ велӧдысь А. А. Смилингис висьталіс Кӧрткерӧскӧд йитчӧм легендаса герой Кӧрт Айка, та кузя туялӧмъяс да гижӧдъяс йылысь. Видеопеткӧдчӧм ыстӧма конференция кежлӧ и лингвист, вуджӧдчысь француз Себастьян Каньоли, коді та пӧрйӧ эз вермы волыны Комиӧ. Сылӧн видеосёрнилӧн сюрӧсыс вӧлі — «М. Н. Лебедев да политическӧй сатира ӧнія олӧмын». Конференциялӧн мӧд юкӧнын сёрнитісны кыкӧн. Комиын челядьлы гижысьяс йылысь, торйӧн нин Егор Рочевлӧн творчество серти, сёрнитіс Маршак нима республикаса библиотекаын уджалысь Л. Ф. Корнаухова. Омӧля аддзысь лыддьысьысьяслы Луи Брайль нима республикаса торъя библиотекаысь медшӧр библиотекарь Е. В. Игонина тӧдмӧдіс кывзысьясӧс «Республика Коми в «говорящей» книге для незрячих» докладӧн. Зэв бур, мый татшӧм небӧгъясыс пӧ ӧні эмӧсь весиг коми кыв вылын. Нима библиотекаяс йылысь висьтыштісны мукӧд районса да Удмуртияысь гӧсьтъяс. Кӧрткерӧсса ЦБС-ӧн веськӧдлысь С. А. Челпанова висьталіс, мый юрсиктса библиотека новлӧ М. Н. Лебедевлысь ним, и тайӧ пӧ унаторйӧ ышӧдӧ. Ӧд новлыны тӧдчана мортлысь ним — зэв кывкутана. Асланыс земляк-гижысь Ливий Ураковлӧн творчествоӧн тӧдмӧдіс Удмуртияса Глазов районысь шӧр библиотекаын чужан му юкӧнысь методист З. П. Перминова. Сійӧ сідзжӧ пасйис, Ураковлысь пӧ ним новлӧ налӧн библиотека, тшӧкыда, кыдзи и миян, нуӧдлӧны гижысьлы сиӧм лыддьысьӧмъяс. Удораысь Бутканса библиотекарь Ю. Е. Трутнева сёрнитіс налӧн районын нима кык библиотека йылысь. На пиысь пӧ ӧтиыс новлӧ нимсӧ Альберт Ванеевлысь, коді пуктылӧма ыджыд пай «Коми небӧг» гаж котыртӧмӧ. Емдінса библиотекаӧн веськӧдлысь Е. Л. Василюк тӧдмӧдіс наӧн нуӧдан Дьяконовскӧй лыддьысьӧмъясӧн. Сійӧ пасйис, мый гижысьяслӧн уна кӧлена быдмисны да водзӧ сӧвмӧны лыддьысьӧмъяс отсӧгӧн. Ассьыс земляк, гижысь Василий Юхнинӧс казьтыштіс Луздор районысь библиотекарь И. А. Елина (В. Юхнинлысь ним новлӧ налӧн библиотека). Земляксӧ нимӧдӧм могысь пӧ нуӧдӧны уна сикас ордйысьӧм, конкурс, ворсӧм. Конференция уджлы кывкӧртӧд вӧчис Александра Барановская. Сійӧ аттьӧаліс петкӧдчысьясӧс-сёрнитысьясӧс, торъя ыджыд аттьӧ висьталіс налы, кодъяс вӧчӧны ставсӧ землякъяснымӧс нимӧдӧм могысь. Рытнас Кӧрткерӧсса ЦДК-ын муніс М. Н. Лебедевлы сиӧм концерт. Челядь гораа, сьӧлӧмсяньыс лыддисны Михаил Лебедевлысь кывбуръяс, фольклор котыр сьыліс сьыланкывъяс. Юрсиктса шӧр библиотекаын уджалысьяс донъялісны гижысьлы сиӧм викторинаын, конкурсын вермысьясӧс. А Надежда Клермон нима йӧзкост театр петкӧдліс «Мича ныв» оперетка, ставлы воис сьӧлӧм вылӧ артистъяслӧн ворсӧм. Михаил Николаевич Лебедев — тӧдчана коми гижысь. Сійӧ нималӧ оз сӧмын аслас кывбуръясӧн, но и басняясӧн, опереткаясӧн. Лебедевӧдз и сы бӧрын татшӧм сьӧлӧмсяньыс некоді эз уджавлы басня жанр вылын. Миян кык земляк (Нёбдінса Виттор да Михаил Лебедев) сяммисны пуктыны коми литератураын тӧдчана подув драматургиялы да сьылан творчестволы. Михаил Лебедевлысь сьыланкывъяссӧ ӧнӧдз тӧдӧны, радейтӧны, сьылӧны («Кутшӧм шоныд да лӧнь», «Мыйла нӧ шондіӧй...», «Коми му кузя ме муна» да сідзи водзӧ). [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана Гудырева. Снимокъясыс авторлӧн.] {Галина Королёва @ Сиктын пыдди пуктана @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-30.} СИКТЫН ПЫДДИ ПУКТАНА Ыджыдвидз сиктын олӧ-вылӧ Александра Николаевна Иванова. Чужлӧма сійӧ 1936-ӧд воын Шойнаты сиктын. Николай Кириллович да Елисавета Сергеевна Мишаринаяслӧн Саня вӧлі медічӧт кагаӧн, и дерт, медрадейтанаӧн. Быдмис вильыш нывкаӧн, но мамыс быдторйӧ велӧдіс: кысьыны-вурсьыны, горт гӧгӧр удж вӧчны. Помаліс Александра школа, велӧдчис бухгалтерӧ. Но олӧмад тай быдтор овлӧ — ковмис вежны радейтана уджсӧ. Медводз уджаліс СМЗ-ын (Сыктывкарса механическӧй заводын), а сы бӧрын — уна во тубдиспансерын санитаркаӧн. Ёна и ошкылісны тэрыблунсьыс врачьясыс! Уна сьӧкыд веніс Александра аслас олӧмын. Верӧсыскӧд, Егор Александровичкӧд, чужтісны-быдтісны нёль нылӧс. А сэсся, пенсия вылӧ петӧм бӧрын, вуджисны пӧлыслӧн чужанінас. Эз дась керкаӧ овмӧдчӧй, стрӧитісны куд кодь лӧсьыд выльӧс. Радлыны эськӧ внук-внучкаяслы, кургыны-овны гозъялы, но оз тай пыр сідзи артмы, кыдз кӧсъян. Верӧсыс водз эновтіс таладорсӧ. Кувтӧдзыс став керка-йӧрсӧ выльысь лӧсьӧдіс, мед Санюклы этшаджык тӧждыс лоӧ (быттьӧ тӧдӧма мунӧмсӧ ассьыс). Александра Николаевна — Ыджыдвидз сиктын пыдди пуктана морт, некор некодӧс чорыд кывйӧн оз дойд, век нюмдыштӧма. Гашкӧ, сы вӧсна чужӧмыс шыльыд да мича. Гӧлӧс оз кыпӧдлы, лабутнӧя сёрнитӧ. А нюмдыштас кӧ, сьӧлӧмыд сьывны кутас! Ӧшинь улыс дзоридзӧн тырӧма. Быдсяма кустыс быдмӧ, сӧмын вотчы. Кӧзяйка оз жалит, уналы нин сетіс быдтанторсӧ, мед йӧзыс тшӧтш чӧсмасясны крыжовникӧн, сэтӧрӧн да ӧмидзӧн. Ӧні Александра Николаевна тшӧкыда висьӧдчӧ, но Лена нылыс да Веня зятьыс оз эновтлыны мамсӧ, быд лун волӧны отсасьны. А внук-внучкаыс ыджыд мамтӧгыс овны оз вермыны! И карса нывъясыс быд лун звӧнитлӧны, тӧждысьӧны мам вӧсна. Мед ставыс и водзӧ лоӧ бур Тіян олӧмын, Александра Николаевна! [Галина Королёва. Пӧддельнӧй сикт.] {Наталья Ветошкина @ Кыпыд, ён керка сулалӧ сэн... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-30.} КЫПЫД, ЁН КЕРКА СУЛАЛӦ СЭН... Кыдзи быд семьялӧн эм аслас история сідзи и сиктса быд керкаын аслас олӧм туйвизь. Кымын керка — сы мында жӧ и история: выльлӧн дженьыдик, важлӧн — зэв кузь. Важ йӧз кужлӧмаӧсь бӧрйыны керка керъястӧ и инсӧ. Тайӧ лунӧ бана ыджыд, кыпыд да ён керкаыс сулалӧ Керӧс сикт шӧрын, туйсьыс бокынджык, но историялӧн визьыс абу мунӧма бокиті. Лэптылӧмаӧсь 1896 воясын. Кӧзяиныс — Кире Степан Козлов вӧлӧма зэв киподтуя морт. Керка пытшкас ӧні на сылӧн киӧн вӧчӧм лабичыс сулалӧ, сарайсьыс сюри тасьті видзан, кӧні улыса дорас пасйӧма 1896 во. А залавка, пызан, лабич да тасьті видзаныд сэкъя кадӧ «чужлӧмаӧсь» керкаыскӧд и йӧз керкаӧ абу петавлӧмаӧсь. Бӧрынджык гӧтрасьӧма и чужӧмаӧсь-быдмӧмаӧсь тайӧ позъяс 4 ныв да 2 пи. Анна Кирилловна Ветошкина казьтылӧ: «1933–1934 воясын 2-ӧд классын велӧдчим Кире Степан керкаын. Важла дорас оліс кӧзяйкаыс ӧтнас. Кӧні вӧлі верӧсыс ог тӧд, нывъясыс верӧс сайын, пияныс эз жӧ гортас вӧвны. Тайӧ каднас велӧдчысьыд уна вӧлі. «Ыджыд» школаас ставӧн эг тӧрлӧй. Велӧдчисны и Матвей Як керкаын (кӧзяинсӧ кулачитлӧмась жӧ)». Сэки олӧмыслӧн вабергачыс йӧзсӧ ёна бергӧдліс. Но «чужан позйыд быдӧнлы дона и быд пӧтка локтӧ аслас позйӧ». 1947-ӧд воын бать-мам керкаӧ Максим пӧчинокысь локтӧ Александра нылыс 6 челядьӧн. Верӧсыс, Яков Лукьянович, война вылысь абу и воӧма. А сыӧдз 1927-ӧд воын найӧ венчайтчӧны, лӧсьӧдӧны овмӧс Максим Эжъес пӧчинокын, чужтӧны кык пиӧс. Но посни челядь вылӧ видзӧдтӧг, гозъяӧс кулачитӧны и семья бӧр йитчӧ сӧмын 1933 воын. Челядь быдмӧны, разалӧны, но керка кушӧн оз ов. 1950 вояс бӧрын сэн воссьӧ кага чужтанін (1960 воясӧдз). Сэні и ме чужлі. Сійӧ кадӧ миян сиктын вӧлӧм 30 челядьӧдз вонас чужӧ. И та бӧрын керка ӧдзӧс эз пӧдласьлы бур йӧзлы: 1960 вояс бӧрын олыштісны и геологъяс. Ӧні на сулалӧ наӧн лэптӧм, Ыджыд нюрӧ каян туй бокын, джуджыд вышка. Уна «синва кисьтлісны» том велӧдысьяс, карын чужлӧмаяс, кодъясӧс овмӧдлісны тайӧ кыпыд да ыджыд керкаас, ыджыд пачӧ пестӧ сюялігӧн. Ӧні гожӧмнас олӧ праправнучкаыс, гӧгӧр лӧсьӧдӧма-пелькӧдӧма. Олысьясыс бергӧдчӧны-вежсьӧны, а керкаыс сулалӧ и енув пельӧсас видзӧ ассьыс историясӧ. [Наталья Ветошкина. Керӧс сикт.] {Валентина Осипова, Галина Королёва @ Сӧвмы да нимав, школа! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-10-30.} СӦВМЫ ДА НИМАВ, ШКОЛА! Йирым 20-ӧд лунӧ Пӧддельнӧйса шӧр школа пасйис тшупӧда пас — 150 вося юбилей. Тайӧ ыджыд гаж вылас чукӧртчис уна гӧсьт: районса веськӧдлысьяс, вӧвлӧм велӧдысьяс, сиктса войтыр. Чолӧмавны школаӧс ыджыд пасӧн волісны и вӧвлӧм велӧдчысьяс, пӧшти став республика пасьтаысь: Сыктывкарысь, Интаысь, Ухтаысь да уна мукӧд сикт-грездысь. Ставныс пасйисны, мый школа вежсьӧма бурланьӧ и кутшӧм долыд паныдасьны ёртъяскӧд, ӧнія да вӧвлӧм велӧдысьяскӧд уна во кольӧм бӧрын. Тайӧ лун кежлас велӧдчысьяс да велӧдысьяс ёна дасьтысисны: чукӧртісны да лӧсьӧдісны ыджыд материал школа йылысь. Стенъясын ӧшалісны важся да ӧнія снимокъяса стендъяс, челядьлӧн да велӧдысьяслӧн творческӧй уджъяс, пызанъяс вылын куйлісны фотоальбомъяс. Любӧ аддзыны асьтӧ важ снимокысь, казьтывны челядьдырся шуда кад. Сідзжӧ, лои дасьтӧма школа помалысьяслысь ним чукӧр 1937-ӧд восянь. Матӧ 170 мортлы Пӧддельнӧйса школа паськыда восьтіс ассьыс ӧдзӧсъяс. Быд пырысьӧс гажаа, кыпыд сьыланкывйӧн да «дзожгана пӧсь блинӧн» вочаалісны коми национальнӧй паськӧмӧ вӧччӧм талунъя школаын велӧдчысь ныв-зон. Пӧрччысьӧм бӧрын гӧсьтъяс нуръясьыштісны чайӧн да чӧскыд пӧжасӧн, сэсся регистрируйтчисны, «Дерево пожеланий» стендӧ ӧшлісны «бурсиана яблӧгъяс», тӧдмасисны школа пытшкӧсӧн, музейӧн, кодӧн веськӧдлӧ В. А. Падалко, сёрнитісны велӧдысьяскӧд да велӧдчысьяскӧд. И со триньӧбтіс куим звӧнок, чукӧртіс гӧсьтъясӧс линейка вылӧ. Сы бӧрын вӧлі «Детство, детство, погоди, постой!» ворсӧм. Ыззьӧм гӧсьтъяс гажаа котралісны станциясянь станцияӧ. А сэсся школаса актӧвӧй залын заводитчис «Как здорово, что все мы здесь сегодня собрались» кыпыд петкӧдчӧм. Концертсӧ дасьтісны челядь да вӧвлӧм велӧдчысьяс. Гажӧдісны сьӧлӧм вӧрзьӧдана сьыланкывъясӧн А. Цывунин, В. Попов, И. Ширяева, Я. Королёва, А. Моторина, В. Моторина да мукӧд. Эз коль гаж и «Шуда гозъя» дуэтлӧн мыла сьыланкывтӧг. Залын пукалысьяслӧн доршасис синваыс. А нуӧдісны концертсӧ миян жӧ школа помалысьяс А. Ю. Зюзева да Н. М. Зюзева. Уна бур сиӧм юргис школа жырйын тайӧ лунӧ. Тшупӧда пасӧн велӧдысьясӧс да велӧдчысьясӧс чолӧмалісны Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь В. А. Гончаренко, районса велӧдан юкӧнӧн веськӧдлысь В. В. Киселёва, ИМК-ысь методистъяс Н. И. Ветошкина, Е. Г. Попова, Л. П. Изъюрова, Шойнаты сиктса шӧр школаӧн веськӧдлысь А. М. Захаренко. Районса администрацияӧн веськӧдлысь В. А. Гончаренко пасйис, мый школа нималӧ аслас выпускникъясӧн оз сӧмын Коми Республикаын, но и Россия пасьта. В. В. Киселёва висьталіс, мый Пӧддельнӧй школаса уджъёртъяс да уджалысьяс пыр радӧсь гӧсьтъяслы. Школа оз кольччы олӧмсьыс. Сиис ставныслы дзоньвидзалун да ыджыд вермӧмъяс. А. М. Захаренко воис праздник вылӧ кыдз гӧсьт и вӧвлӧм велӧдчысь. Сійӧ аттьӧаліс Пӧддельнӧйса велӧдысьясӧс ёрта уджалӧмысь да пасйис, мый школалӧн зэв озыр история, кытчӧ пырӧмаӧсь татшӧм нимъяс, кыдз Агния Андреевна Суханова, Екатерина Германовна Королёва. Пӧддельнӧйса школаӧн веськӧдлысь С. Ю. Осипов чолӧмалан кывъяс висьталігӧн аттьӧаліс Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь В. А. Гончаренкоӧс да сійӧс вежысь А. А. Артеевӧс велӧдчанінын дзоньтасяна уджъяс вӧчны отсалӧмысь. Чолӧмалысьяс лыдын вӧліны и юркарысь воӧм гӧсьтъяс: «Коми гор» ГТРК-ысь директорӧс вежысь С. Е. Торлопов да Пӧддельнӧй школаын вӧвлӧм велӧдчысь, а ӧні Коми небӧг лэдзанінысь директорӧс вежысь Г. В. Холопова. Сійӧ козьналіс школалы коми газет-журналъяс вылӧ вогӧгӧрся гижӧдчӧм да челядьлы энциклопедияяс. Дона гӧсьтъяслӧн чолӧмалӧм бӧрын кыв босьтісны вӧвлӧм велӧдчысьяс. Найӧ пӧся аттьӧалісны велӧдысьясӧс да велӧдчысьясӧс, козьналісны дона козинъяс. Пӧсь кывъясӧн казьтыліс ассьыс велӧдчан кад В. В. Темникова, коді помавлӧма татчӧс школа 70 во сайын. Восьмилетньӧй школа медводдза помалысь (1963 во) Н. А. Потехина казьтыліс, мый 150 воӧн тайӧ школаас велӧдчисны и пӧльыслӧн пӧльыс, и пӧльыс, и батьыс, и ачыс, и челядьыс, и внукъясыс. Рытнас гаж водзӧ нуӧдісны пызан сайын нин Л. Н. Мишарина да Л. Л. Зюзева. Найӧ некодлы эз сетны гажтӧмчыны. Школа помалысьяс да велӧдысьяс гажаа варовитісны ӧта-мӧдыскӧд, ворсӧмъясӧн да казьты-лӧмъясӧн волісны велӧдчан кадӧ, сьылісны да йӧктісны. Гигзьӧм-сералӧм сорӧн петкӧдлісны «Сёркни» мойд. Тайӧ гажа аддзысьлӧм дыр кежлӧ коляс паметьын быдӧнлы. Гажлун дасьтыны отсалӧмысь аттьӧалам социальнӧй уджъёртъясӧс да спонсоръясӧс: районса ДЮСШ-ӧн веськӧдлысь И. А. Михайловӧс, Пӧддельнӧйса фермер В. Н. Королёвӧс, «Пӧддельнӧй» сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь А. И. Королёвӧс да сэтчӧс специалистъяс А. Ю. Зюзеваӧс, Т. Н. Моторинаӧс, сиктса депутат А. А. Королёвӧс, «Славянка» вузасянінӧн веськӧдлысь В. Ф. Королёваӧс, «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧс, сиктса библиотекаын уджалысь В. Б. Королёваӧс, В. И. Макаровӧс, А. И. да В. С. Зюзевъясӧс, С. М. Кощееваӧс, Н. В. Королеваӧс. Сідзжӧ аттьӧалам сиктса культура керкаын уджалысьяс Г. В. Вокуеваӧс да Е. Ю. Зюзеваӧс концерт кежлӧ челядьӧс дасьтӧмысь. Сӧвмы да нимав, Пӧддельнӧй школа! Дасьты олӧмӧ сюсь да вежӧра челядьӧс! [Валентина Осипова, Галина Королёва, Пӧддельнӧй школаса велӧдысьяс.] {Kodko @ Пызйыштӧмаӧсь лыаӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ПЫЗЙЫШТӦМАӦСЬ ЛЫАӦН Туй дӧзьӧритысьяслы абу воӧма сьӧлӧм вылас кольӧм газетын йӧзӧдӧм норасьӧм. Но сэк жӧ, тайӧ гижӧд бӧрын Шойнатысянь Одыбӧдз туй неуна пызйыштӧмаӧсь лыаӧн. Дерт, абу жӧ быдлаӧ вичмӧма, ӧткымынлаын ӧніӧдз на туйыс йиа, кӧть конькиӧн ислась. {Kodko @ Вузалам кипом уджъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ВУЗАЛАМ КИПОМ УДЖЪЯС Вочасӧн редакциялӧн «Асъя кодзув» нима вузасянінӧ районса киподтуя олысьяс ваялӧны ассьыныс вӧчӧмторъяс: кыӧм носки-кепысь, вылыс кӧлуй, сюмӧдысь дозмукъяс да с. в. Киподтуя йӧз ышалісны газетысь юӧр лыддьӧм бӧрын. Тӧд вылӧ, «Асъя кодзув» магазин татшӧм могмӧссӧ вӧчис сы могысь, медым отсавны енбиа йӧзлы инавны ассьыныс вӧчӧмторсӧ, нажӧвитны содтӧд сьӧм да сӧвмӧдны ки помысь вӧчасян удж. {Галина Королёва @ Шань сьӧлӧма, тӧлка велӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ШАНЬ СЬӦЛӦМА, ТӦЛКА ВЕЛӦДЫСЬ Пӧддельнӧйӧ Серафима Петровна локтӧма 1947-ӧд воӧ велӧдчӧм бӧрын ылі Сыктыв районса Палаззя сиктысь да вужъясьӧма татчӧ, лӧсьӧдӧма семья да лоӧма ас мортӧн. Варов, пыр нюмдыштӧма, тэрыб на вӧраса — татшӧм Серафима Петровна талун. А челядькӧд уджалан стажыс сылӧн, кыдз ачыс шуӧ 44 во, 2 тӧлысь да 1 лун. Оз быдӧн вермы татшӧмнас ошйысьны! Пӧддельнӧйӧ локтӧм бӧрын том ань медводз дзолюкъяскӧд ноксьӧма, сэсся 4 во чӧж детдомса челядьӧс дӧзьӧритӧма. А водзӧ 21 во велӧдӧма сиктса челядьӧс радейтны чужан кыв, тӧдмӧдӧма коми гижысьяскӧд. Вӧлӧма и класснӧй руководительӧн, уджавлӧма завучӧн. Аслас кужӧмлуннас Серафима Петровна век юксис том велӧдысьяскӧд и налы тшӧтш вӧлі мӧд мамӧн. Ӧні ань пенсия вылын, тӧвсӧ коллялӧ Сыктывкарын, шоныд патераын. А гожӧмнас — гортын красуйтчӧ, град йӧрын ноксьӧ, вӧрӧ ветлывлӧ. А гӧстьыд сылӧн, майбыр, оз быравлы! Кӧзяйкалӧн пӧсь тшайыд пыр дась. Вӧльгым (ноябрь) дасӧд лунӧ Серафима Петровна пасйис 87-ӧд чужан лун. Став Пӧддельнӧйса олысь нимсянь чолӧмала дона мортӧс да сиа став бурсӧ. [Галина Королёва. Пӧддельнӧй сикт.] {Kodko @ Тэрмасьӧй! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ТЭРМАСЬӦЙ! Коли тӧлысь «Тӧданныд-ӧ вужъястӧ» ним улын «Звезда» газетлӧн конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчтӧдз. Казьтыштам, сійӧс вӧлі йӧзӧдӧма во заводитчигӧн и сыӧ вермасны пырӧдчыны коми кывъя верстьӧ да том войтыр. Конкурслӧн некымын нимпас, кыдзи «Чужанін», «Олӧ орччӧн», «Орд пу», «Фотолетопись». Пасъям, редакция йӧзӧдліс нин некымын удж, регыд петасны и мукӧд гижӧд. Конкурслы кывкӧртӧдъяс лоӧ вӧчӧма тавося декабрь 15 лунӧдз. Вермысьясӧс пасъям козинъясӧн да дипломъясӧн. {Михаил Габов @ Венісны став мытшӧдсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ВЕНІСНЫ СТАВ МЫТШӦДСӦ Вӧльгым (ноябрь) 6–7 лунъясӧ Одыб сиктын муніс районса туристскӧй слёт, коді чукӧртліс матӧ 50 ныв-зонмӧс. Слётлӧн могыс — чукӧртны районысь велӧдчысьясӧс, медым ышӧдны да матӧджык тӧдмӧдны найӧс пода туризм кузя вермасьӧмъясӧн, а сідз жӧ паськӧдны сійӧс миян районын. Ставнас чукӧрмис 6 команда: Одыбысь, Кӧрткерӧсысь, Шойнатыса, Визябӧжысь, Калятыысь (Приозёрнӧйысь) да Пӧддельнӧйысь. Кык лун том туристъяс котралісны, венісны мытшӧдъяс, вуджисны ӧкмыс тшупӧд-этап. Слётлӧн мӧд лунӧ муніс вермасьӧм — коді медӧдйӧ мунас став этапсӧ. Ковмис венны и турполоса, и поводдялысь ышнясьӧмсӧ, мый сьӧктӧдіс ордйысьӧмсӧ. Дерт, кодкӧ лои вермысьӧн, кодкӧ кольччыштіс, но пасъя, мый тайӧ слёт вылас ставныс лоины вермысьясӧн, ӧд некоді эз повзьы, эз эновтчы — помӧдзыс мунісны став сьӧкыдлунсӧ. Слётлы кывкӧртӧд вӧчигӧн пасйисны, мый том туристъяс петкӧдчисны бура. Ставныслы сетісны козинъяс. Турслёт помасьӧм бӧрын томулов вӧліны мудзӧмаӧсь, но кыпыд руаӧсь, Ӧд найӧ прӧйдитісны эз сӧмын сьӧкыд мытшӧдъяс, но и гажӧдчисны, тӧдмасисны ӧта-мӧдыскӧд, лӧсьӧдісны выль ёртъясӧс. [Михаил Габов, Одыбса КРЦДОД-ын велӧдысь.] {Kodko @ Сёрнитасны сикт йылысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} СЁРНИТАСНЫ СИКТ ЙЫЛЫСЬ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция таво мунас вӧльгым 22 лунӧ Пӧдтыбокын. Чукӧртчылӧм дырйи делегатъяс кутасны сёрнитны «Менам сикт — менам чужанін» сюрӧс серти. {Наталья Ветошкина @ Гажа Эжъес @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ГАЖА ЭЖЪЕС «Тӧд ассьыд вужъяс» конкурсӧ Эм миян история, и важыс кыскӧ ас дорас. 1894 воясӧ Эжъес ю кузя кайӧмаӧсь зіль да уджач йӧз, медым лӧсьӧдны крепыд овмӧсъяс. Первойӧн лыддьысьӧ Лобановка либӧ Вась Эжъес, километра да джын мысти — Максим либӧ Кармыльк, 8 километраӧн вылынджык — Илья Эжъес. Вӧвлӧм Вась пӧчинок шойна вылын эм куим метра судта пу крест, ньӧжйӧник, дерт, сісьмӧ. Медводз думайтім, мый кутшӧмкӧ обряд крест, кос гожӧмӧ новлӧдлӧмаӧсь муяс гӧгӧр. А вӧлӧм пӧчинок подув пуктысьыслӧн коймӧд пиыс сувтӧдлӧма радейтана гӧтырыслӧн гу вылас. Кералӧма вӧрсӧ, медым керка ӧшиньсяньыс аддзыны крестсӧ да гусӧ. Сэні жӧ гуалӧма 4 красноармеечӧс. Гӧрдъяслӧн отряд кайлӧма сэті, Лун Пока пыр Аныбӧ, еджыдъясӧс нӧйтны. Висьталіс Лука Миш Сергей, кодлӧн вӧр керкаас ми челядь котыркӧд кайлігӧн узьлывлам. Сылы висьтавлӧма Вась Семе Ёгор Иван, пӧчинок подув пуктысьыслӧн правнукыс, а сылы висьтавлӧма — Певрунь бабыс, Вась Семе гӧтыр. Еджыдъяс лыйлӧмаӧсь красноармеечьяссӧ кодлӧнкӧ пывсянас. А нӧшта куимӧс гуалӧма Максим пӧчинок шойна вылӧ. Ичӧтик Лобановкаын, мӧд ногӧн кӧ Вась пӧчинокын, олӧмыс пуис 1972 воӧдз. Медбӧръя семьяыс вуджӧма Керӧсӧ 1972 воын. Ӧні сэні подув пуктысь правнукыслӧн вӧр керка, жытник, эм и ӧтлаын лэптылӧм пывсян. Мӧд пӧчинок подув пуктысьыс вӧлӧма Максим. Лэптылӧмаӧсь 4 керка, Эжъес ю вылас сувтӧдлӧмаӧсь мельнича. Гӧрлӧмаӧсь-кӧдзлӧмаӧсь, чери-пӧтка кыйлӧмаӧсь, тшак-вотӧс вылын овлӧмаӧсь. Лишаланасӧ Керӧсӧ лэччӧдлӧмаӧсь вузавны кӧм-паськӧм вылӧ. Максимысь мунлӧмаӧсь 1964 воын. Быд гожӧм ми, «Кодзувкотъяс», культура керкабердса челядьлӧн чукӧр ветлывлам сэтчӧ. Коді первойысь веськалӧ — налы ставыс интереснӧ, некутшӧм сьӧкыд оз повзьӧд. Мичыс йиджӧ сьӧлӧманыс и мӧд, и коймӧд гожӧм кайӧны сьӧкыд нопъясӧн, мед выльысь и выльысь видзӧдлыны тайӧ мич вылас. Миянкӧд кайлывлӧны и найӧ, кодлӧн пӧль-пӧчыс овлӧмаӧсь сэні. Татьяна Николаевна, нывдырся овыс Ветошкина, висьталӧ: «Менам баб-дедӧй овлӧмаӧсь Максим пӧчинокас, батьӧ казьтылӧ кутшӧм мича да джуджыд Максим гӧраыс, и збыльысь мудзтӧдз лои кайны. А кутшӧм крут! А кыдзи нӧ гӧрлісны гӧра боксӧ!? Бабӧ висьтавліс, мый сэтчӧ ид да сю кӧдзлӧмаӧсь». Дедыс, Илья Люба Педя, менам батьлӧн воча вок, Максим пӧчиноксянь мунлӧма война вылӧ. Быд волігӧн кежавлам Максим Лукалӧн кык судтаа керка коляс дорӧ, олысьяссӧ раскулачитӧм бӧрын сэні вӧлӧма школа. Максим Лукаӧс ыстӧны Великӧй Устюгӧ, кӧні сійӧ кувсьӧ. Яков пиыс бара лӧсьӧдас крепыд овмӧс и бара кулачитасны. Судитісны и гӧтырсӧ Кирӧ Степан Сандраӧс. Гортӧ бӧр воӧм бӧрын войнаӧдз керкасӧ гажӧдісны 6 ныла-пиа. Война торкис налысь олӧмсӧ и Яков Лукьянович юрсӧ бӧр эз нин вай сэтысь. Мельнича местаӧ лэччылам. Мельнича местаас, ваын, куйлӧны кык изки из, ытшкан машина коляс. Сулыштам, казьтыштам важ олысьяссӧ да мунам водзӧ. Быттьӧ нинӧм абу сэтшӧм тӧдчанаыс, а мыйлакӧ кыскӧ сэтчӧ. Мыш вылӧ шыбитан сьӧкыд ноп, и чужан мулысь история туяліг-моз, бара волам «важас». 2001 воын Максим да Лобановка вӧвлӧм пӧчинок местаясӧ сувтӧдлісны казьтылана крестъяс. Экспедициясӧ котыртлісны чужан му да история туялысьяс: Людмила Королёва, Максим пӧчинок подув пуктысьлӧн правнучкаыс, да Анатолий Смилингис. Коді важсӧ тӧдӧ — сійӧ олӧм вылӧ мӧд ног видзӧдӧ. Асывнас петан вӧр чомсьыд — лэбачьяс сьылӧны. Мыссян ключ ваӧн — томман и мичман. Уялыштан лысваа турун питіыс голяӧдзыд — и содас тэнад вын-эбӧсыд. [Наталья Ветошкина. Керӧс сикт.] {Kodko @ Водзмӧстчӧмыс — 5 сюрс шайт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ВОДЗМӦСТЧӦМЫС — 5 СЮРС ШАЙТ Районса газет вылӧ гижӧдӧмысь ӧти поштальонӧс, «Кӧрткерӧс» ПО-ысь вузасьысьӧс да медшуда гижсьысьӧс пасъясны премияӧн. Кыдз тӧдчӧдіс газетса медшӧр редактор Эдуард Пименов, быдӧнлы налы вичмас вит сюрс шайтӧн. Гижӧдчан кампаниясӧ таво отсалӧ нуӧдны районса юралысь Сергей Кулаков. Корам районса олысьясӧс гижӧдчыны газет вылӧ. {Наталья Ветошкина @ Воис сиктӧ агроном... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ВОИС СИКТӦ АГРОНОМ... Ӧдйӧ тай ризӧдӧны вӧлӧм воясыд. Быттьӧ ӧні на вӧлім томӧсь, неважӧн на заводитім уджавны, а со ставыс кольӧма бӧрӧ. А мортыдлы унаыс оз и ков, медколанаыс — пыдди пуктӧм. Кыдзи и быд сиктын, Керӧсын зэв уна пыдди пуктана йӧзыс, кодъяс олӧны миянкӧд орччӧн. Тайӧ аньсӧ, код йылысь гижа, сиктын тӧдӧны быдӧн. Чужлӧма абу ылын, абу матын — кӧнкӧ Комиын жӧ, татӧн... Кировланьӧ мунігӧн Гурьевкаӧ сувтыштлам, Олӧм-вылӧмтӧ он вен — паськыд рӧдыс нывлӧн сэн: Бать-мам, школа, техникум... Керӧс йылысь эз вӧв дум... Уджтӧ корсьны сэк эз ков. Мӧдӧдасны. Уджав. Ов... Воис сиктӧ агроном. Мича, статя да зэв том. Уджыштіс, петіс верӧс сайӧ. Ӧтлаасисны агроном да тракторист. Лэптісны югыд да шоныд керка. Быдтісны куим пиӧс, ӧні вит внук-внучка гажӧдӧны синъяссӧ. Ыдждӧдлӧны тайӧ нывбабасӧ Мария Григорьевна Королёваӧн. Дыр кад уджаліс Керӧс отделениеӧн веськӧдлысьӧн. Сійӧ бур кывйӧн казьтылӧ важ уджалысьяссӧ. Октябрь 11-ӧд лунӧ ветлім чолӧмавны уджъёрт Анна Степановна Лобановаӧс, войнаса да уджвывса ветеранӧс, 90 арӧсӧн. Миян, культураын уджалысьяслӧн, тшӧкыда жӧ вомӧнасьлісны туйясным. Колӧ машина карысь груз вайны. Концертӧн Эжолӧ кайны — 8 километра няйт туй вуджны. Сэтчӧ — «Беларусь», а бӧрас либӧ водзсяньыс — ДТ трактор, сибдам да мед оз ков нин корсьны, сэки туйясыд «кизьӧр веркӧсаӧсь» вӧліны. Некор эз ӧткажитлы, мыйкӧ кӧ не сідзи веськыда крапкас, оз видзӧдлы коді сулалӧ сы водзын. Веськыд кывсьыс и кывзысисны да пыдди пуктӧны сиктса став олысьыс. Талун кежлӧ «шойччӧ» аслас ичӧтик овмӧсас, кытчӧ пырӧны мӧс, кук, порсь да кык пон. Верӧсыскӧд олігӧн ветлывлӧмаӧсь ӧтлаын и чери кыйны, и лэч туйӧд. Валерий Дмитриевич висьӧм пондаыс водз колис таладор югыдсӧ. Тайӧ ар лэчтӧ абу пуктавлӧма, пӧткаыс пӧ этша да горт гӧгӧрас уджыс тырмӧ. Ёна отсасьӧны мамыслы Дима да Гриша. Воласны, «мусӧ-васӧ» бергӧдасны и бӧр лэбӧны карлань удж вылӧ. А гидад олысьясыд Григорьевналӧн расписание серти жӧ олӧны, сы вӧсна и тыр-бур гӧгӧр. Прӧст кадӧ волывлӧ клубӧ сьывны. Гӧлӧсыс мича, сӧдз да ён. Сьывны босьтчасны «Мыла гӧлӧсъяс» да залыс лӧньӧ. Сьывны волысь став нывбабаыс олӧны миянкӧд орччӧн и быдӧн йылысь позьӧ гижны бур повесть. Сиам ставныслы олӧмас югыдсӧ да бурсӧ, и медым челядьныслӧн пыр вӧлі лючки. [Наталья Ветошкина. Керӧс сикт.] {Василий Попов @ Воссисны музейлӧн выль жыръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-13.} ВОССИСНЫ МУЗЕЙЛӦН ВЫЛЬ ЖЫРЪЯС Исковтӧны вояс. Чужӧны ӧтияс, мунӧны мӧдар югыдӧ мукӧд. И абу быдӧнлы веськодь, кодъяс, кутшӧм йӧз олісны миян чужан муын, мый да кыдзи найӧ вӧчлісны. Быдлаын эм легендаяс. Чужан Саваяг сиктын тшӧкыда казьтывлісны кутшӧмкӧ Дарук Пашӧс, коді быттьӧ ӧти войӧн вермис лэптыны да вайӧдны вевт улӧдз ыджыд коромина. Кӧрткерӧсын ыдждӧдлӧны Кӧрт Айкаӧс. Районын, дерт, овлісны и, кыдз шуласны, прамӧй, збыль войтыр: Виктор Савин, Михаил Лебедев, Владимир Ширяев, Георгий Королёв, Антон Шевелёв, Василий Забоев. Кыдзи он казьтышт Наталья Семёновна Тимушеваӧс (ныв дырйиыс Попова), кодлы Коми Республикаса велӧдысьяс пиысь медводдзаяс лыдын сетісны сэкся кадӧ страналысь медыджыд награда — Ленин орден. Ленин орден жӧ вичмыліс морковлысь ыджыд урожай босьтысь В. П. Демидовлы, пасйисны бур уджсӧ П. Г. Турьевлысь, М. И. Карповлысь (кувсис дзик на неважӧн — В. П.), А. Е. Поповлысь. Социалистическӧй уджвывса Геройясӧн лоины Г. А. Михайлов да И. Н. Ситкарев. Верман-ӧ пыр жӧ лыддьӧдлыны став зіль да уджач йӧзсӧ? Кытчӧдз пыдди пуктана йӧзыс ловъяӧсь, найӧс тӧдӧны да помнитӧны на. Но кольыштас неуна кад, и вочасӧн на йылысь вунӧдӧны. Вунӧдӧны весиг дыр сулалысь стрӧйбаяс. Кыдзи да мый колӧ вӧчны, медым татшӧмыс эз ло? Дерт жӧ, котыртны музей да видзны сэні колана кабалаяс, снимокъяс, кӧлуй да с. в. Районын уна вӧлі вӧчӧма та могысь. Но 1976 вося апрельын культура да пионер-школьникъяслӧн керкаын пӧжар вӧсна лои воштӧма зэв уна. Но водзмӧстчысь йӧз эз лэдзчысьны, кутісны корсьны петан туй: 1983 вося май 17 лунӧ КПСС райкомлӧн пропаганда да агитациялӧн, райсӧвет исполкомлӧн культура да образование юкӧнъяслӧн ӧтувъя чукӧртчылӧм дырйи вынсьӧдісны Кӧрткерӧсса музейлӧн сӧветӧ пырысь войтырлысь список. Вель на уна кад коли музейлӧн уджавны заводитчытӧдз. Кыдзи тай шуласны, «на общественных началах» музей медводдзаысь восьтіс ӧдзӧссӧ 1987 вося ноябрь 4 лунӧ. Ыджыд пай сэтчӧ пуктісны Валентина Михайловна Стрекалова, Эльвира Викторовна Роттэ, Анатолий Антонович Смилингис, Геннадий Владимирович Фёдоров. А штатнӧй директорӧн музейын 1989 вося январь 1 лунсянь лои Александр Александрович Панюков. Кыдзи сійӧ уджаліс вель дыр кад, ачыс унаысь гижліс районса да республикаса газет-журналын. Татчӧ быть лоӧ казьтыштны, мый музей воссигӧн сэні вӧлі сӧмын 362 экспонат, ӧні — 23 сюрс гӧгӧр. 2010 вося октябрӧ пӧжарнӧй органъяслӧн да районса ёрдӧн шуӧм серти музейӧ волысьяслы туй лои тупкӧма. Зэв колана удж лои дугӧдӧма. Но ноябрьын музейлы сетӧны жыръяс вӧвлӧм быт керкаысь. Дзоньтасян уджъяс кыссисны кык во гӧгӧр. И со тавося ноябрь 6 лунӧ музейӧ пыран ӧдзӧс дорын ӧшалісны уна рӧма воздушнӧй шаръяс. 11 часын татчӧ чукӧрмис уна йӧз: челядь, верстьӧ, олӧма нин войтыр. Став сертиыс тыдаліс — налы абу веськодь районлӧн да сэтчӧс олысьяслӧн историяыс да талунъя олӧмыс. Выльмӧдӧм музейӧ пыранін весьтӧд ӧшӧдӧм лента мойвиис вундыны меным да сэтчӧс директор Н. В. Власенковалы. Сы бӧрын музейса научнӧй сотрудник И. А. Коюшева нуӧдіс чукӧртчӧмаӧс жыръясӧ. Сійӧ тӧдмӧдіс гӧсьтъясӧс районса легендаясӧн, висьталіс кыдзи важӧн овлісны коми йӧз, кутшӧм налӧн вӧлі олан керка ортсысянь да пытшкӧссянь. Музейса вӧвлӧм директор А. А. Панюков сӧмын бур кывйӧн казьтыштіс Н. В. Власенковаӧс. А нӧшта Александр Александрович да Анатолий Антонович Смилингис сетісны уна бур сӧвет музейлысь уджсӧ бурджыка котыртӧм могысь. А ӧти олӧма нин морт кӧсйысис вайны музейӧ ош кыян важ капкан. [Василий Попов. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Колана козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-20.} КОЛАНА КОЗИН Кагалысь инӧдъяс доръян Лун кежлӧ «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияысь Юралысьлӧн сӧветник Анатолий Кулаков козьналіс юрсиктса ӧтиӧд номера садиклы «Я познаю жир» небӧг чукӧр да КР-са йӧзкост сьылысь Альфия Коротаевалысь сьыланкывъяса диск. «Гортса библиотекаын ӧкмис зэв уна небӧг, ӧткымынӧс на пиысь эз нин ӧтчыд лыддьыны менам челядь. Окота, мед наӧн тӧдмасисны и мукӧд. Нӧшта, менам тӧдӧмысь бӧръя кадӧ челядьлӧн садикъяслы оз ёна вичмӧдны литература вылӧ сьӧм. Та вӧсна и вӧчи быдмысь ныв-зонкалы тайӧ козинсӧ», — висьталӧ А. Кулаков. {Kodko @ Бать-мамлӧн кывзӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-20.} БАТЬ-МАМЛӦН КЫВЗӦМ Вежон мысти, вӧльгым 27 лунӧ, районса администрацияын мунас Бать-мамлӧн кывзӧмъяс (слушания). Сійӧс котыртӧны райадминистрация да районса велӧдан юкӧнӧн веськӧдланін. Кывзӧмъяс дырйи медшӧр сёрниӧн лоӧ «Национальная стратегия действий в интересах детей: родительское участие». Мероприятиеыс заводитчас 10 часын райадминистрациялӧн актӧвӧй залын. Пырӧдчыны сыӧ вермас районса быд олысь. {Kodko @ Сьылысь колипкай @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-20.} СЬЫЛЫСЬ КОЛИПКАЙ Маджаысь Мария Григорьевна Потапова олӧмас уна курыдсӧ тӧдліс, но сьӧлӧмнас эз усь: 88 арӧса нывбаба пыр на збодер да кыпыд. Чужлӧма М. Потапова Кармыльк грездын. Семьяас быдмылӧмаӧсь вит чой-вок, Мария вӧлӧма медыджыдӧн. Унатор нин эськӧ вушйӧма паметьсьыс, мый вӧлі олӧмас, но ӧніӧдз на нывбабалӧн юр вежӧрын, кыдзи грездсаӧс нуисны фронт вылӧ, на лыдын и сылысь батьсӧ. Помнитӧ и, кутшӧм сьӧкыд вӧлі сиктын война кадӧ: ӧд став уджсӧ ковмис бергӧдны нывбабаяслы да челядьлы. Тӧлын — вӧрын, тулыс-ар — му вылын сиктсаяскӧд радысь зілис тшӧтш и Мария. Пырся уджӧн и колины вояс Мария Григорьевналӧн. Бура дыр сійӧ зілис Маджаса видз-му овмӧсын. И кӧть важӧн кодь нин нывбаба пенсия вылын, но ас овмӧсад пӧшти став уджсӧ ачыс бергӧдӧ-вӧчӧ: гӧрӧ, пуктӧ, весалӧ ёг, идралӧ воӧм пуктас. Да и скӧттӧ неважӧн на жӧ эновтчис видзны. — Мария Григорьевна — кыпыд морт, — висьталӧ «Маджа» сикт овмӧдчӧминса администрацияысь специалист В. А. Елфимова. — Сиктын сійӧ нималӧ, кыдз мича сьылысь. Дыр кад чӧж ас арлыда ветеранъяскӧд Мария Григорьевна петкӧдчис сиктса сцена вылын, ок и лӧсьыда ливкйӧдлӧ частушкаястӧ. И збыль, нывбабалы Енмыс, майбыр, сетӧма гӧлӧстӧ. Кӧть и помавлӧма сӧмын нёль класс, а вежӧрас сы мында частушка-сьыланкыв кутӧ. А кыдзи сьылӧ! Бурановоса пӧчьясысь нинӧмӧн оз кольччы, а гашкӧ, и бурджыка на. {Оксана Гудырева @ Мый майшӧдлӧ сиктса олысьӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-20.} МЫЙ МАЙШӦДЛӦ СИКТСА ОЛЫСЬӦС «Мый колӧ вӧчны, медым сӧвмис миян сикт?» — татшӧм юалӧма «Веськыд йитӧд» районса олысьяскӧд йирым (октябрь) тӧлысь помын нуӧдісны ӧтув Коми Республикаса Юралысьлӧн йӧзӧс республикаса примитанінлӧн Кӧрткерӧсса юкӧн да «Коми войтыр» МОД-лӧн представительство. Тайӧ уджӧ сідзжӧ пырӧдчисны районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александр Артеев, КР-са видз-му овмӧс да сёян-юан министерстволӧн Кӧрткерӧсса СХП юкӧнӧн веськӧдлысьӧс вежысь Людмила Перова да йӧзӧс уджӧн могмӧдан районса шӧринын юкӧнӧн веськӧдлысь Светлана Пакшина. Быдса кык час чӧж муніс «Веськыд йитӧд» и тайӧ кадӧн телепон пыр шыӧдчылісны 8 морт. Медунаысь, нёльысь, звӧнитісны Ыджыдвидз сиктысь. Сэсся кыкысь — кӧрткерӧссаяс да ӧтиӧн — Шойнатыысь да Адзорӧмысь. Медводдзаӧн телепон пыр йитчыліс Шойнатыын олысь Зоя Васильевна Шиликова. Сійӧ корис отсавны гижӧдчыны республикаса Юралысь дорӧ пыравны. Нӧшта Зоя Васильевна сетіс татшӧм юалӧм: «Мыйла, кор, кутшӧм подув вылын 6–7–8-ӧд классъясын кутісны велӧдны коми кыв да литература вежоннас 2,5 да 1,5 часӧн? Татшӧм велӧдӧмӧн коми велӧдчысь уна тӧдӧмлун оз босьт... Чужан кыв велӧдысьяс нимсянь кора, медым коми кыв да литература велӧдӧмсӧ бӧр вӧчисны 3 часӧн». Тайӧ да Адзорӧмысь Людмила Андреевна Думанскаялӧн «Кор бырӧдасны мытшӧд шӧйтысь понъяс да том йӧзлӧн кодалӧм кузя, да кор дзоньталасны ПМК улича вылысь керка?» юалӧмъяс вылӧ вочакыв шуисны ыстыны письмӧӧн. Водзӧ телепон пыр йитчыліс Кӧрткерӧсысь Валентина Константиновна Девяшина. А заводитіс сійӧ сёрнисӧ воча юалӧмсянь: «Мыйла сетанныд татшӧм юалӧмсӧ («Веськыд йитӧдлӧн» юалӧм — О. Г.), ті ӧд асьныд бура тӧданныд, мый колӧ вӧчны?!». Та бӧрын висьталіс, пыр пӧ кӧсйысьӧны биару вайӧд-ны, а кор тӧдмалі донсӧ керкаӧдз вайӧдӧмысь, то шемӧсми-повзи... Медбӧрын ань юаліс: «Кутшӧм тіян видзӧдлас, планъяс выль уджаланінъяс восьтӧм серти, ӧд том йӧз мунӧны районысь — корсьӧны удж бокысь? Мый вӧчӧны юралысьяс видз-му овмӧс сӧвмӧдӧм могысь да кыдзи отсалӧны том семьяяслы керка кыпӧдӧмын?». Юалӧмъяс вылӧ вочавидзис районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александр Артеев: — Кӧрткерӧс район пырис биару кузя уджтасӧ 2015 во кежлӧ. Та вылӧ ковмас вичмӧдны зэв уна сьӧм. Сиктӧдз труба вайӧдны — абу сьӧкыд, медуна сьӧм мунас вожӧдӧм (разветвление) вылӧ. Но та кузя водз на сёрнитны. Тӧдчӧда, биару — абу догма-вежсьывлытӧмтор, сійӧ вермӧ бырны. Ми жӧ видлалам биару пыдди мӧд сикас шоныд сетысьӧс — тайӧ вор пилитан коляс-шыбласъяс. Сідз шусяна пеллетъяс уна пӧв бурджыкӧсь да октаджыкӧсь (экономичнӧйӧсь) пес дорысь. Наӧн вӧдитчӧны Россиялӧн мутасын, Ханты-Мансийскын, Новосибирскын, Ярославль да Псков обласьтъясын. Ми та дорӧ воам жӧ... Мӧд тіян юалӧм — выль уджаланінъяс йылысь. Тӧдчӧда, мый таво ми пӧртім йӧзӧс уджӧн могмӧдан уджтаслысь бӧръя тшупӧд. Кольӧм воӧ районса администрация ӧтув Йӧзӧс уджӧн могмӧдан республикаса веськӧдланінкӧд, Экономика сӧвмӧдан министерствокӧд, Минфинкӧд, эмбур серти Агентствокӧд вӧзйим нёль сикт овмӧдчӧминлы («Намск», «Мордін», «Керӧс» да «Вомын») лӧсьӧдны сиктын видз-му овмӧс уджӧн могмӧдӧм кузя уджтас. Ачым ветлі Лопыдінӧ да корӧмӧн кори ас вылӧ ӧти уджалысьӧс пырӧдчыны тайӧ уджтасас, но сійӧ эз окотит. А налы, коді босьтчисны тайӧ уджӧ, Мордінын да Вомынын, сетісны 357 сюрс шайт, Керӧслы — 100 сюрс шайт да видз-му овмӧс техника чукӧр (выль трактор, прицеп, гӧран да ытшкан агрегат). Татшӧм жӧ техника лоас и Вомынын. Сідзжӧ пасъя Лопыдінын йӧзӧс уджӧн могмӧдӧм серти: сэтчӧс ас вылӧ уджалысь дорын уджалӧны Кулӧмдінысь 12 коми зон и сӧмын ӧти — Намскысь. Ме пыр шуа, мый сикт овмӧдчӧминъяслӧн мог — лӧсьӧдны, восьтыны уджаланінъяс, а мортлы колӧ аслыс мӧвпыштны йӧзкотырлы (обществолы) коланлун йылысь да кыдзи нажӧвитны нянь вылӧ. Ті нӧшта юалінныд том семьяяслы керка кыпӧдӧм вылӧ отсӧг сетӧм кузя, и шуа, тайӧ тӧдчана юалӧм. Унаысь нин вӧлі татшӧмтор, кор том семьяяс керка кыпӧдӧм могысь сьӧм босьтӧны, а сэсся оз вӧчны керкалӧн дасьлун йылысь паспортъяс. Артмӧ, босьтісны сьӧм и видзисны мукӧд мог вылӧ, кодӧс абу урчитӧма уджтасын. Тадзи найӧ вӧчӧны лёк мукӧдлы, ӧд на серти сэсся донъялӧны сетны-ӧ районлы водзӧ татшӧм отсӧг. Ме чайта, том морт кӧсйӧ кӧ кыпӧдны керка, то сійӧ аддзас вынъяс да сьӧм, медым вӧчны керкалы подув. А бӧрас пуктыны керка струб, петкӧдлыны керкалысь 10 прӧчента дасьлунсӧ — тайӧ лоӧ помкаӧн сувтны учёт вылӧ отсӧгла. Кызвын томуловлӧн, коді зільӧсь да тӧждысьӧсь-нырччысьӧсь, ставыс тайӧ артмӧ. Но кольӧм воӧ 12 морт ӧткажитчисны отсӧгысь, мыйӧн конйыштісны районнымӧс. Субсидияяс мунісны Луздор да Изьва районъясӧ. Йӧз оз водзмӧстчыны, кӧть и висьталам-гӧгӧрвоӧдам и газетъяс, и сикт овмӧдчӧминӧн юралысьяс, и депутатъяс пыр. Жаль, но олысьяс водзмӧстчытӧмӧсь. Вылынджык пасйим, мый медуна шыӧдчӧм вӧлі Ыджыдвиддзысь. Телепон пыр йитчылісны Афанасий Васильевич да Любовь Васильевна Габовъяс, Анжела Никифорова да Татьяна Никулина. Найӧ юасисны, кор дзоньталасны школалысь вевтсӧ, лоас-ӧ школалӧн автобуслы гараж, кор сиктын лоӧ сӧстӧм ва, вӧчасны-ӧ лызьӧн котралысьяслы база да кыпӧдасны-ӧ сиктын выль детсад? Налы вочавидзис Александр Артеев: — Кор Ыджыдвидзса школаӧ воліс республикаын велӧдӧм кузя министрӧс медводдза вежысь Николай Зуев, сійӧ висьталіс, мый школалысь вевтсӧ дзоньталасны 2013 воын. Таво кежлӧ медшӧр могыс — дзоньтавны нуръясянін — та вылӧ вичмӧдӧма 2 сюрс 400 шайт. Висьтала гараж кузя... Да, сійӧс колӧ дзоньтавны. Ми юӧртлім: кор сиктӧ воас кран (лыжнӧй база кыпӧдӧм могысь), то сӧмын сы отсӧгӧн вермам вӧрзьӧдны стрӧйбаысь плита. Но выль гараж йылысь сёрни оз мун. Колӧ сикт овмӧдчӧминӧн юралыськӧд ӧтув мӧвпыштны да видзӧдлыны, кӧні позьӧ видзны автобуссӧ: либӧ «Лӧкчимдорлӧн», либӧ видз-му овмӧслӧн гаражын. Кыпӧдінныд юалӧм сӧстӧм ва кузя, и та вылӧ вочавидза, мый муніс аукцион и медалысьӧн (подрядчикӧн) лои республикаса «Бурводстрой» — тайӧ Комиын дзик ӧти компания, коді писькӧдӧ пыдіса юкмӧс-скважина. Таво сы водзын мог — ыджыдвидзсаӧс могмӧдны сӧстӧм юан ваӧн. Та вылӧ сьӧм вичмӧдӧма. А лыжнӧй база тэчас вылӧ заказ медалысьлӧн сетӧма нин. База — тайӧ ӧтвывтӧм стрӧйба: стенъяс, йирк, вевт — ставыс ӧтвывтӧм, абу торъя. Вӧльгым тӧлысь шӧрын вӧчысь завод сетас тэчассӧ медалысьлы. Уджъяс мунӧны — стрӧйба подулӧ ваялӧны лыа, лӧсьӧдӧны эрд, та бӧрын буритасны винта сваяяс и сэсся нин кутасны тэчны базасӧ. Ми бура гӧгӧрвоам, мый Ыджыдвидзлы колӧ детсад. Лӧсьӧдӧма проектлысь кабала, бӧрйӧма му (сикт овмӧдчӧминса администрация стрӧйбаысь неылын, вывланьынджык)... Велӧдӧм кузя министрӧс медводдза вежыськӧд ми волім сэтчӧс школаӧ, и министерстволӧн видзӧдласыс татшӧм — детсад позьӧ меститӧдны школаын. Ыджыдвидзса школалӧн ыдждаыс сэтшӧм, мый позьӧ велӧдны 450 челядьӧс. Талун сэні велӧдчӧны 120 нывка да зонка. Пасъя, Велӧдан министерствоын ми вермим дорйыны видзӧдласнымӧс детсад кыпӧдӧм серти. Но колӧ неуна терпитыштны. Таво лоас сӧмын бала (проект), а мӧд во кутам ӧтув бать-мамкӧд дорйыны видзӧдласнымӧс выль детсад кыпӧдны коланлун кузя. Ыджыдвиддзын детсад лоас. Медбӧрын юалӧм сетіс Кӧрткерӧсын олысь Людмила Андреевна Перова. Сійӧ медводз висьталіс, олам пӧ катыдын, Сӧветскӧй улича вылын, сэтчӧ пыран туйыс абу чорыд веркӧса да шогмытӧмӧдз воис. Тулысын да арын пӧ пӧгибӧ волам, воысь воӧ туй лёкмӧ. — Тайӧ туй кузя кывкутӧ сикт овмӧдчӧмин, та вӧсна шыӧдчӧй администрацияӧ. Татчӧ содта, мый таво миян туй вӧчысьяс ставсьыс унджык дзоньталісны туйяс. Найӧ пӧртісны ассьыныс могъяссӧ. Мӧд во кежлӧ сёрнитчам, медым быд во дзоньталісны ӧти уличаӧн, уличкостӧн. Локтан воӧ черӧдын Сухановалӧн улича. [Оксана Гудырева.] {Александр Панюков @ Велӧдчанін восьтӧмаӧсь 1862 воын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-20.} ВЕЛӦДЧАНІН ВОСЬТӦМАӦСЬ 1862 ВОЫН Пӧддельнӧйын школа воссьытӧдзыс грамота тӧдысьыс вӧлӧсьт пасьтаыс вӧлӧма нин быд сикт-грездын. Тайӧ салдатъяслӧн да матросъяслӧн пияныс, кодъясӧс велӧдлӧмаӧсь Вӧлӧгдаын, сэтчӧс полубатальонъяс бердын. Шуисны найӧс кантонистъясӧн. Россиялӧн государство пансьӧмсянь 1000 во тыригкежлӧ воссялӧны школаяс Дереваннӧйын, Аныбын, Помӧсдінын, Леткаын, Важкуваын, Пезмӧгын, Пӧддельнӧйын да мукӧдлаын. Уезднӧй училище бӧрся видзӧдысь А. Дементьевӧн 1970 вося май 1 лунӧ кырымалӧм отчётын гижӧма и Пӧддельнӧйын школа восьтӧм йылысь: «Подъельская школа открыта в 1862 году. В последнее время школа никем ревизована не была. Мальчиков обучают чтению на русском и славянском языках, изучению и пению молитв, чистописанию, счетоводству. Обучением занимается причт Троицкой церкви без всякого вознаграждения. На содержание школы суммы ниоткуда не отпускаются, кроме освещения и отопления. Из учебных пособий кроме букварей ничего не имеется». (НА РК, ф. 177, оп. 1, ед. хр. 2). Медводдза велӧдысьыс — вежа ай Филарет Павлинов Бобров, сьывны велӧдысьыс — псаломщик Михаил Петров Трубачёв. 1871 воын велӧдӧ Трифилий Михайлов Трубачёв. Школалӧн уджнас тӧдмасьны волӧма уезднӧй Училищнӧй Сӧветса член М. Латкин. Отчётас гижӧма: «Учащиеся по русски ничего не понимают. Учёт успеваемости Трубачёв ведет на отдельных листах. Знания учащихся слабые. Только трое мальчиков сумели выполнить задание по умножению. Закон божий ведет вежа ай Ив. Ив. Покровский» (НА РК, ф. 177). 1917 воын общӧй предметъяссӧ велӧдӧ Мария Безносова, закон божий — поп А. Н. Шумков, сьывны — псаломщик Д. В. Георгиевский. 1918 воӧ — Ольга Александровна Латкина-Трубачёва, военрук Михаил Трифильевич Трубачёвлӧн гӧтырыс. Вокыс А. Д. Латкин волисполкомын секретар — кык во мысти овсӧ вежӧ Дубровский вылӧ. 1974–1975-ӧд велӧдчан воӧ школаас уджалісны: А. М. Трубачёв (директор), Н. И. Сердитов, Т. А. Коюшева, С. П. Моторина, Ф. В. Королёва, Н. П. Коданёва, В. П. Морозова, Н. В. Тимушева, Л. И. Панюкова, Я. А. Королёв, Р. С. Королёва, Ю. И. Ветошкина, Н. С. Ветошкина. Пезмӧгын школаыс воссьылӧма 1862 воын. Медводдза велӧдысьыс — поп Щетинин. 1974–1975-ӧд велӧдчан воӧ уджалісны М. В. Киселёва да Л. А. Киселёва. Ӧні школаыс абу. Ныв-зонмӧс велӧдӧны Адзорӧмса шӧр школаын. Важкуваса школа восьтӧма 1862 воын. Медводдза велӧдысьыс — поп Соколов. 1974–1975 велӧдчан воӧ велӧдісны Е. Н. Елизарова да Е. А. Панюкова. Ӧні школаыс детсадкӧд ӧтлаын. [Александр Панюков, историк. Кӧрткерӧс.] {Геннадий Попов @ Кыдзи Висер вожса совла ветлӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-20.} КЫДЗИ ВИСЕР ВОЖСА СОВЛА ВЕТЛӦМАӦСЬ Тайӧ вӧвлӧмторсӧ меным висьталіс Одыбысь 92 арӧса Мария Семёновна Михайлова, сиктса ногӧн Семе Марья. А сылы висьтавлӧм тайӧ жӧ сиктысь Кӧсьта Елена. Вӧлӧма тайӧ 1930-ӧд воясӧ. Зэв сьӧкыда да гӧлиника овлӧмаӧсь сэкся кадӧ коми крестьяна Висер вожын. Весиг и солыд вӧлӧм оз сюр некытысь. Дубӧн вӧлӧм вӧлӧгатӧ сёйӧны. Тӧдмалӧмаӧсь найӧ, мый Серёговоын эм сов завод. Но оз тӧдны вӧлӧм, кыдзи сэтысь совсӧ вайны. Сэк и кывлӧмаӧсь, мый Типӧсиктын олӧ зэв збой морт Ӧгрӧ Васька. Сійӧ вӧлӧма станция кутысь, Ям колльысь (ӧнія ногӧн кӧ и пошта новлӧдлысь, и таксист). Вӧлӧма сылӧн зэв мича да ён вӧв, дзик пӧ Петр I-лӧн кодь. Ӧгрӧ Васькаыд и шуас, совтӧг пӧ олам?! Вай пӧ чукӧртчам да ветлам Серёговас. Сійӧ и котыртас совла ветлӧм. Чукӧрмасны матӧ кызь вӧла-доддя да мӧдӧдчасны обозӧн. Кадыс мартын вӧлӧма. Ӧгрӧ Васькаӧс, кыдз медсюсьӧс, нырщикавны индасны. Лэччӧмаӧсь Висер вожса Сюзяыбӧдз, вуджӧмаӧсь Сюзь ёль да веськыда рытыввылӧ вӧрӧдыс мӧдӧдчасны. Дерт, кыйсьысьяслӧн трӧпаӧд, Ӧгрӧ Васькалы тӧдса вӧлӧма. Кузь туяд водзын мунысь вӧв мудзас да бокӧ кежас. Мунӧмаӧсь пыр, ӧти вой сӧмын и узьӧмаӧсь вӧрас. Мӧд войнас воӧмаӧсь Кылтовоса манастырӧ (Сюзяыбсянь карта серти веськыдасӧ 80 верст). Вӧзйысьӧмаӧсь сэтчӧ шойччыштны, манакъяс бура примитӧмаӧсь, вердӧмаӧсь капустаа шыдӧн. Шойччӧм да нуръясьӧм бӧрын ӧдйӧ и воӧмаӧсь сэсся Серёговад. Ӧгрӧ Васькаыд бура сёрнитчӧма да совтӧ сетӧмаӧсь налы. Енджык вӧв телега вылӧ куим мешӧкӧн сӧвтӧмаӧсь, а омӧльджыкъяслы — кык мешӧкӧн. Вот сэсся бӧрсӧ сійӧ туйӧдыс жӧ и локтӧмаӧсь. — Некодысь пӧ эгӧ полӧй: ни кӧинъясысь, ни лёк йӧзысь, — висьтавлӧма Кӧсьта Елена. Совтӧ вайӧмаӧсь лючки-бура да сдайтӧмаӧсь потребсоюзӧ. Сэтчӧс уджалысьяс сійӧс юклӧмаӧсь быд сиктӧ. Сов вайысьяслы зэв ёна воӧма сьӧлӧм вылас Серёговаад ветлӧмыд да мӧдысь на нӧшта сэтчӧ волӧмаӧсь. Сэки аскӧдыс босьтӧмаӧсь коді чышъян, коді кепысь-носки, медым дзик аслыныс вайны. Та бӧрын дубнад вӧлӧгатӧ абу сэсся сёйлӧмаӧсь. Зэв пӧ донатор сэк вӧлі солыд. [Геннадий Попов. Одыб сикт.] {Kodko @ Ордйысясны коми нывъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-27.} ОРДЙЫСЯСНЫ КОМИ НЫВЪЯС Ӧшым 1–2 лунъясӧ Финн-йӧгра этнокультурнӧй паркын мунас «Райда» коми нывъяс костын республикаса конкурс. КР-са национальнӧй политикаса министерство, «Коми войтыр» ӧтмунӧм, «МИ» том войтырлӧн котыр нуӧдӧны сійӧс нёльӧдысь нин. Тавося конкурсын петкӧдчас 13 том ныв республикаса кар-районъясысь, на лыдын и Ольга Игнатова миян районысь. Ассьыныс енбиалун том аньяс петкӧдласны традицияяс, обычайяс, фольклор тӧдӧмлунын, вочавидзасны юалӧмъяс вылӧ. Медводдза куим вермысьлы сетасны «Райда», «Катшасин», «Пӧлӧзнича» нимъяс, пасъясны дипломъясӧн да козинъясӧн. «Райда» ним шедӧдысь кутас петкӧдлыны миянлысь республика 2013 вося Войвывса Кодзув» нёльӧд регионкостса конкурсын, коді мунас Удмуртияын. {Kodko @ Выль кывкуд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-27.} ВЫЛЬ КЫВКУД Регыдъя кадӧ КР-са национальнӧй политикаса министерстволӧн сайт вылын лоӧ йӧзӧдӧма компьютернӧй терминъяслысь коми-роч кывкуд. Сійӧ отсалас кык кывъя веб-сайтъяс лӧсьӧдігӧн. Кывкуд дасьтӧмын уджалісны КР-са академиялӧн государственнӧй служба да веськӧдланін бердса выльпыртӧм кывъяс технологияса Шӧринысь сотрудникъяс. {Оксана Пинягина @ Мамлӧн радлун — челядь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-27.} МАМЛӦН РАДЛУН — ЧЕЛЯДЬ Висер сиктын олӧ шань да авъя, водзмӧстчысь ань — Людмила Габова. Сійӧс тшӧкыда позьӧ аддзыны сиктса клублӧн сцена вылысь: петкӧдчӧ пьесаясын, сценкаясын, пырӧдчӧ быд ордйысьӧмӧ, мый нуӧдсьӧ сиктын либӧ школаын. Людмила — и зэв бур кӧзяйка. Ёна радейтӧ дзоридзьяс. Миша верӧсыскӧд кутӧны ас овмӧс, быдтӧны куим нылӧс. Медыджыдыс, Оксана, велӧдчӧ 11 классын, мамыс кодь жӧ зіль, Кристина — витӧд классын, ок и мастера сьылӧ да йӧктӧ, а Викуша ветлӧдлӧ садикӧ, сьывны-йӧктыны мастер жӧ, тшӧкыда пырӧдчӧ спортивнӧй мероприятиеясӧ. А неважӧн, йирым тӧлысьын, Людмила да Мишалӧн чужис дыр виччысяна пи — Ванюк. «Иван-царевич», — шуӧ том мам. Куим чой радӧсь ичӧт воклы. Сиам Людмилалы да сылӧн семьялы дзоньвидзалун да тӧждысьтӧмлун. [Оксана Пинягина. Снимокыс авторлӧн.] {Елена Лодыгина @ Ӧні йиыд пӧръясьысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-11-27.} ӦНІ ЙИЫД ПӦРЪЯСЬЫСЬ Бӧръя воясӧ тӧв пуксигӧн поводдяыс зэра да няйт. Тшӧкыда луннас усьӧ уль лым, войнас кынмывлӧ, луннас бара сылӧ. Та вӧсна йиыс юяс вылын оз вермы сувтны. Тайӧ кад ю сайын меститчӧм сикт-грездын олысьяслы вайӧ уна нок. Нӧшта, и мездысьяслы уджыс содӧ. Сы вӧсна, мый йӧзыс, кынмалӧм бӧрын нырччӧны петны йи вылӧ. Челядь — исласьӧны, верстьӧ — чери кыйӧны. Чайтӧны, мый йиыс ён нин, ӧд берег дорын кутӧ мортӧс. Но кымынкӧ воськов вӧчӧм бӧрын виччысьтӧма тратшкакылӧ да морт уйкнитӧ ваӧ. Медым татшӧмторсьыс видзчысьны вӧзъя ӧткымын индӧд. Лунысь-лунӧ температура вежласьӧмысь йиыс артмӧ киль кодь, мортӧс оз кут. Нӧшта, дыр оз йизьы берег пӧлӧн быдмысь пуяс гӧгӧр, юӧ шор усянінын, лымйӧн тыртӧминъясын. Тӧдӧй, сӧмын 15–20 градус кынмалӧм бӧрын позяс повтӧг петны ю вылӧ. Лӧзоват либӧ турунвиж рӧма йиыс лыддьыссьӧ ёнӧн. Рыжмӧм йилӧн рӧмыс еджыд либӧ вижоват. Энӧ сюйсьӧй сэтчӧ, кӧні лым вылӧ петӧма ваыс. Татшӧминас йиыс абу ён. Ӧлӧдӧй челядьӧс йи вылӧ петӧмысь да берег дорын ворсӧмысь. Чери кыйысьяслы ю вылӧ мӧдӧдчигӧн кыйсян кӧлуй кындзи колӧ босьтны сьӧрысь спасжилет да сотӧвӧй телепон. Телепонтӧ меститӧй бура, мед оз кӧтась. Висьталӧй гортсаыдлы, кытчӧ мунанныд да кор локтанныд. Йи вывті мунігӧн зумыдлунсӧ видлалӧй беддьӧн. Вына кучкалӧмысь тыдовтчас, позяс-ӧ тувччыны йи вылӧ. Кылӧ кӧ чажгӧм шы, бергӧдчӧй бӧрлань. Ю вылӧ медбур лоӧ петны лун югыднас. Йи вылын оз ков чукӧртчыны ӧтилаӧ уна мортлы да вӧчны орччӧн уна лунка. Ковмас кӧ кодлыкӧ отсӧг быть колӧ звӧнитны мездысьяслы 112 телепон пыр. Видзӧй асьнытӧ да матыссаястӧ. Лоӧй дзоньвидзаӧн. [Елена Лодыгина, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Елизавета Макарова @ Нимӧдӧ чужан сикт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-04.} НИМӦДӦ ЧУЖАН СИКТ Тӧдмасьӧй: Родион Мишарин, пауэрлифтинг кузя республикаса чемпион. Со мыйтта ӧкмӧма сылӧн зарни медальыс бӧръя кык воӧн. Родион ачыс Нёбдінысь, медводз тані жӧ помаліс 9 класс, а сэсся 11 классӧдз велӧдчис Шойнатыса школаын. Сы бӧрын пырис велӧдчыны юркарса Вӧр институтлӧн видз-му овмӧс юкӧнӧ. Но кыдз пасйӧ ачыс, мый тайӧ абу сылы да во велӧдчӧм бӧрын водзмӧстчис мунны армияӧ. Ачыс оз на тӧд, кутшӧм войскаӧ веськалас. Но эскыссьӧ, мый ён, пельк да вежӧра зон шогмас быдлаӧ. Вермас танкистӧн, ӧд бура дыр нин ветлӧ машинаӧн да тракторӧн. Вермас лоны десантникӧн, полӧм абу. Нуасны кӧ флотӧ — оз жӧ янӧд асьсӧ ни чужанінсӧ. Родионлӧн бабыс, Марья Александровна, висьталӧ, мый тайӧ лунъясӧ воис армияысь медводдза внукыс, коді карын олӧ. А ӧні со мӧдӧс колльӧдас. Сиктсаяс тӧдам Родионӧс сӧмын бур боксянь. Став сьӧлӧмсянь сиам зонлы бура ветлыны-служитны, локны чужанінӧ бур славаӧн. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Кыдзи сӧвмыны коми сиктлы? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-04.} КЫДЗИ СӦВМЫНЫ КОМИ СИКТЛЫ? Со татшӧм юалӧмӧн редакция шыӧдчис сикт-грездъясын олысьяс дорӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция водзын. Василий Кирушев, Нам посёлокса общеобразовательнӧй школаысь велӧдысь: — Намын да Лопыдінын колӧ бурджыка весавны лымйысь туйяс. Доручасток жӧ весалӧ сӧмын шӧр туй. Овмӧдчӧминлы колӧ ичӧт техника, медым тӧвнас лым весаліс, гожӧмнас отсасис му-видз вылын. Сідзжӧ майшӧдлӧ, кыдзи ми видзам шойнаяс, казьтылам кулӧмаӧс. Уна гу дӧзьӧртӧмӧсь. Колӧ вӧчны торъя служба, коді эськӧ видзӧдіс шойнаяс бӧрся. Елизавета Макарова, Нёбдінысь пенсионер: — Нёбдінын зымвидзӧ кирпичысь вӧчӧм клуб, кык уджалысь сэні, директорыс велӧдчӧм морт. А вот уджыс оз ладмы, торйӧн нин бӧръя кадас. Клубса уджалысьяс вылӧ талун норасьӧны том йӧз, видз-му овмӧсын уджалысьяс. Талун тані сӧмын ӧти ошйысянтор — уджалӧ челядьлы йӧктан котыр кружок. Ме думысь, клубса уджалысьяслы колӧ ёнджыка зільны сы вылын, медым сиктын кыптіс культура олӧм. Геннадий Попов, Одыбса КРЦДОД-ын велӧдысь: — Бура дыр нин Одыбсаяс виччысьӧны кор лоӧ вӧчӧма Висер-Одыб костын туй. Тайӧ юалӧмӧн шыӧдчылім уналаӧ нин, но ӧнӧдз на мытшӧдсӧ эз ло бырӧдӧма. Окота, мед сиктын воссис унджык уджаланін. Мед том йӧз эз пышйыны карӧ, а кольччисны сиктӧ. Ӧд томулов — сиктлӧн аскиа лун. Колӧ бурмӧдны и сиктсалы медицина боксянь могмӧс сетӧм. Одыб — юркарсянь да юрсиктсянь ылі сикт, да и олысьыс уна, быд во чужӧны выль олысьяс. И вӧлі зэв бур, сиктса бурдӧдчанінын кӧ бӧр восьтісны лунся стационар. {Kodko @ Найӧ — дзоньвидза оласног вӧсна! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-11.} НАЙӦ — ДЗОНЬВИДЗА ОЛАСНОГ ВӦСНА! Неважӧн Кӧрткерӧсын котыртчис спортивнӧй команда, кытчӧ пырӧны ыджыд арлыда нёль нывбаба да куим айлов. Сӧмын на чужӧм котырӧн юрнуӧдӧ ветеранъяслӧн райсӧветӧн веськӧдлысь Николай Михайлович Казаков. Сійӧ и лоӧ спортивнӧй команда медшӧр котыртысьӧн. Кыдзи висьталіс Н. М. Казаков, котырлӧн пӧ медшӧр могыс — дзоньвидза оласног нуӧдӧм. Кольӧм шойччан лунъясӧ ветлӧмаӧсь нин лызьяс вылын вӧрӧ. И тадзи пӧ кутам вӧчны быд вежон, мед сӧмын ывлаын эз вӧв вывті кӧдзыд. Пасъям, кӧрткерӧсса спортивнӧй котырлы ыджыд отсӧг сетӧма республикаса Госсӧветысь депутат Иван Владимирович Медведев. Сыӧн сетӧм сьӧм вылӧ ньӧбӧмаӧсь 7 гоз лыжи. Сідзжӧ Николай Михайлович юӧртіс, мый гожӧмын котыртас туристъяслысь котыр. Найӧ кутасны петавлыны вӧр-ваӧ, ёнмӧдны дзоньвидзалунсӧ. Дзоньвидза оласног вӧсна тӧждысьысь вомъёрт лача кутӧ, мый на вылӧ видзӧдӧмӧн и мукӧд сиктса олӧма йӧз артмӧдасны котыръяс. Тӧдӧмысь, ӧкмыс, а гашкӧ, и унджык на котыр артмас. Котыръясӧ ышӧдӧны пырны 50 арӧсысь олӧмаджык аньясӧс да 55 арӧсысь олӧмаджык айловъясӧс. Миян олӧма йӧз зільӧсь да писькӧсӧсь, оз кольччыны олӧмысь, водзынӧсь и сьылӧм-йӧктӧмын, и гортса да общественнӧй уджын, и быд сикас ордйысьӧм-конкурсын. Томуловлы эм кодлысь босьтны бур пример! {Эдуард Пименов @ Чужан муын гудӧклы ворсны! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-11.} ЧУЖАН МУЫН ГУДӦКЛЫ ВОРСНЫ! Шойччан лунӧ Кӧрткерӧсса культура керкаын муніс «Чужан муын гудӧк ворсӧ!» гаж. Тайӧ пӧрйӧ, медводдзаысь, сійӧс йӧзӧдісны районкостсаӧн. Кыдз шуисны некымынысь гаж дырйи, кутасны ставсӧ вӧчны, медым лоис республикасаӧн. И медводдза воськов вӧчӧма. Гаж вылӧ волісны 12 кар-районысь гудӧк-баянӧн да мукӧд йӧзкост инструментӧн ворсысьяс, — ставыс 150 морт. Видзӧдысьяс пиын вӧліны и Коми Республикаса Каналан Сӧветӧн веськӧдлысьӧс вежысь Вера Скоробогатова да «Кулӧмдін» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Дмитрий Шатохин. Водзын кӧ сӧмын Кӧрткерӧс районса гудӧкасьысьяс вермасисны и вӧлі кодысь бӧрйыны бурджыксӧ. То ӧні кар-районъясысь воисны медся-медсяясыс. Жюрилы вӧлі сьӧкыд кодӧскӧ торйӧдны. Весиг видзӧдысьяслы ставӧн сьӧлӧм вылӧ воисны. «Медбур гудӧкасьысь» шӧр номинацияын венласисны 17 морт. Гудӧкасьысьяс кындзи торъя номинацияӧ пырӧдчисны и мукӧд йӧзкост инструментӧн ворсысьяс, тшӧтш и котыръяс. Традиция серти нин «Любимец публики», «Первый парень на деревне» торъя номинацияяс вӧліны, торйӧн жӧ пасйисны и гудӧкасьысь аньясӧс. Жюриӧн кывкӧртӧдъяс вӧчан кадӧ сцена вывсянь петкӧдчисны районса сьылысь котыръяс. А «Кӧрткерӧсса бабъяс» частушкаяс тшӧктісны сьывны залын пукалысьяслы. Конкурсантъясӧс, тшӧтш и видзӧдысьясӧс ышӧдіс и гаж нуӧдысь Любовь Мишарина. Но гажа концерт помасис. Жюри вӧчис кывкӧртӧд. Шӧр приз — телевизор — аскӧдыс нуис Эжваысь Николай Логинов. Аньяс пӧвстын медбурӧн шуисны Кулӧмдін районса Скӧрӧдумысь Анфиса Чисталёваӧс. Котыръясысь пасйисны Интаысь «Бродячӧй артистъясӧс». Призъяс сідзжӧ вичмисны: медтомъясысь — Эжваысь Вячеслав Зоновлы, баянистъясысь — Койгортысь Владимир Колеватовлы. «Первый парень на деревне» ним шуисны сетны Одыбысь Иван Ларуковлы. «Любимец публики»-ӧн лоис — Сыктывкарысь Борис Голованов. Призъясӧн пасйисны быдӧнӧс. Торъя призъясӧн пасйисны и республикаса культура министерствосянь да Артеевъяслӧн семьясянь. Призъясӧн вичмӧдісны сенатор Евгений Самойлов, «Лӧкчимдор» да «Интерьер Де Люкс» предприятиеяс. Колӧ пасйыны, мый республикаын гудӧкасьысьяс и мукӧд енбиа йӧзыс уна и оз на быр, лоасны кӧ татшӧм гажъяс. А сідзкӧ — чужан муын гудӧклы ворсны на водзӧ! [Эдуард Пименов.] {Kodko @ Сиктлы колӧны кокньӧдъяс, медым сӧвмыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-11.} СИКТЛЫ КОЛӦНЫ КОКНЬӦДЪЯС, МЕДЫМ СӦВМЫНЫ Кольӧм четвергӧ Пӧдтыбокса школаын муніс «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция. Делегатъяс вӧліны быдлаысь лӧкчимдінсаяс да позтыкерӧссаяс кындзи. Конференцияын сідзжӧ уджалісны Коми Республикаса Каналан Сӧветысь депутатъяс Вера Скоробогатова, Владимир Косов да Иван Медведев, сідзжӧ районса администрация, тшӧтш сиктъясса юралысьяс. Сиктъяс сӧвмӧм — татшӧм тема серти сёрнитісны тайӧ пӧрйӧ. Та йылысь жӧ волі районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренколӧн доклад. Сійӧ висьталіс во чӧжӧн удж йылысь, пасйис, мый 30 бала лӧсьӧдӧма. Некымынӧс пӧртӧны олӧмӧ, мукӧдсӧ — водзӧ кежлӧ. Ӧти балаӧн — Кӧрткерӧсын физкультурно-оздоровительнӧй комплексӧн — тӧдмӧдісны тані жӧ. Сиктъясысь воӧм делегатъяс кыпӧдісны уна юалӧм: вина юӧмкӧд тышкасьӧм, том предпринимательяслы кокньӧда отсӧг вичмӧдӧм, уджӧн могмӧдӧм, сикт-посёлокъяс мичмӧдӧм. Торъя сёрни кыпӧдісны коми кыв велӧдӧм да видзӧм йылысь. Пасйисны и специалистъяс абутӧм йылысь. Шуам, Шойнатыса больничаын абу педиатр, Нёбдінын — фельдшер, Маджаын — клубын уджалысь. Став кыпӧдӧм юалӧмсӧ пыртісны конференциялӧн резолюцияӧ. Торъя пунктӧн корӧны, медым сиктын олысьяслы керка стрӧитӧм вылӧ муяс сетісны дон босьттӧг. Сідзжӧ конференция нимсянь шуӧма шыӧдчыны Пенсионнӧй фондӧ бурдӧдчанінъясӧ туйысь сьӧм вештӧм кузя, культура министерстволысь корӧны отсӧг восьтыны юрсиктын коми культура шӧрин. {Kodko @ Мунӧ велӧдчысьяслӧн спартакиада @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-11.} МУНӦ ВЕЛӦДЧЫСЬЯСЛӦН СПАРТАКИАДА Районын мунӧ велӧдчысьяс пӧвстын спартакиада. Сійӧ пансис вӧльгым (ноябрь) 25-ӧд лунсянь. Спартакиадалӧн ордйысьӧмъясӧ пыртӧмаӧсь — пызанвывса теннис, мини-футбол, баскетбол, шашки, лызьӧн панласьӧмъяс, волейбол, гира лэпталӧм, «Старты надежд» да кокни атлетика. Кӧрткерӧс районса администрацияысь физкультура, спорт да туризм юкӧнысь юӧртісны, мый вӧльгым 25 лунӧ шӧр школаын велӧдчысьяс ворсісны пызанвывса теннисӧн, а основнӧй школаын тӧдӧмлун босьтысьяс — шашкиӧн. Нывкаяслӧн командаяс пиысь теннисын медводдза места шедӧдісны ыджыдвидзсаяс — Анна Иванова да Елена Васильева, мӧдӧд местаын — висерсаяс, а коймӧдын — одыбсаяс. Ас зачётын вермысьясӧн лоины Анна Иванова — 1 места (Ыджыдвидз), Мария Артёмова — 2 места (Висер) да Татьяна Петрова — 3 места (Одыб). Зонкаяс пӧвстын медводзӧ петіс висерса команда — Артём Игушев да Иван Габов. Мӧд да коймӧд места босьтісны шойнатыса да адзорӧмса командаяс. Адзорӧмысь Григорий Изъюров, Висерысь Артём Игушев да Одыбысь Игорь Трифонов вермисны ас зачётын. Нывкаяс пиын шашкиӧн ворсӧмын медбура петкӧдчис вомынса команда — Виктория Малыгина да Диана Трофимова. Мӧд да коймӧд местаын Адзорӧмса школа-интернатысь да визябӧжса командаяс. Ас зачётын вермысьяс — Вомынысь Виктория Малыгина, Визябӧжысь Анастасия Козлова да Вомынысь Диана Трофимова. Зонкаяслӧн командаяс пиысь медбура ворсісны нёбдінсаяс — Николай Дикгаут да Кирилл Лыткин. Мӧд да коймӧд местаясын Адзорӧмса школа-интернатысь да Вомынысь командаяс. Ас зачётын вермисны Анатолий Жикин (Адзорӧмса школа-интернат), Кирилл Лыткин (Нёбдін) да Владимир Бутиков (Намск). Ӧшым (декабрь) 2 лунӧ основнӧй школаын велӧдчысьяс ордйысисны мини-футболын. Тані вермысьӧн лои Нёбдінысь команда — Александр Логинов, Кирилл Лыткин, Илья Савин да Илья Бондаренко. Мӧд да коймӧд местаяс босьтісны Вомынысь да Намскысь командаяс. {Kodko @ Альфия Коротаева ӧзтіс кодзув @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-18.} АЛЬФИЯ КОРОТАЕВА ӦЗТІС КОДЗУВ «Альфия Коротаева ӧзтӧ кодзувъяс» бала серти пекничаӧ Кӧрткерӧсса культура керкаын бӧрйисны том талантъясӧс. Накӧд сцена вылын петкӧдчис и Россияса заслуженнӧй артистка, Коми Республикаса йӧзкост артистка Альфия Коротаева. Альфия Коротаевалӧн гала-концертӧ пырӧдчыны кӧсйисны унаӧн. На пиын эмӧсь и тӧдса нин талантъяс, кодъяс шедӧдлісны приза местаяс быдсяма конкурсын, весиг рубеж сайын. Та вӧсна Альфия Саитнуровналы бӧрйыны, торйӧдны кодӧскӧ вӧлі сьӧкыд. Ачыс сійӧ медводдзаысь сцена вылӧ петӧма 5 классын. Но сэк сійӧс абу пасйӧмаӧсь. — Но ме пыр кӧсйи сьывны, — висьталіс опера сьылысь. — Кӧсйи лоны бурджыкӧн, та вӧсна ёна уджалі. И кодӧс талун эз бӧрйыны, оз ков лэдзчысьны. Тіян водзын уна на конкурс и вермӧм. Сцена вылын сулалігӧн ставӧн виччысисны, кодӧс бӧръяс Альфия Коротаева аслас гала-концерт вылӧ. Медъёна сьӧлӧм вылас воӧма Кӧрткерӧсса искусствояс школаын велӧдчысь Никита Нестеров. Сыкӧд ӧттшӧтш радлісны и видзӧдысьяс. Во помын Никита мукӧд таланта том артистъяскӧд петкӧдчасны ӧти сцена вылын. {Kodko @ Уджалӧны оз ӧти йитӧдын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-18.} УДЖАЛӦНЫ ОЗ ӦТИ ЙИТӦДЫН Коррупциякӧд тыш йӧзкостса Лун водзын, кодӧс пасйӧны ӧшым 9 лунӧ, райадминистрацияса актӧвӧй залын котыртчыліс «Муниципальнӧй тшупӧдын коррупциялы паныд мунӧм» сюрӧс серти «гӧгрӧс пызан». Чукӧртчылӧм вылӧ волісны сикт овмӧдчӧминъясысь юралысьяс да КР-са государственнӧй гражданскӧй службаса веськӧдланінысь чина войтыр. Тӧдчана сёрни дырйи медводз вӧлі пасйӧма, кыдзи пӧртсьӧ олӧмӧ муниципалитетын «Коррупциялы паныд мунӧм» 2011–2012-ӧд вояс кежлӧ примитӧм районса уджтас. Тӧдмӧдіс сыӧн райадминистрацияса кадрӧвӧй, правӧвӧй да организационнӧй удж нуӧдан юкӧнӧн веськӧдлысь Людмила Нестерова. Сы кывъяс серти, районын коррупциялы паныд мунӧмлы уджыс нуӧдсьӧ, а тавосянь лои нӧшта на тӧдчымӧн. Но сёрнитыськӧд эз ӧти кывйӧ воны КР-са государственнӧй гражданскӧй службаса веськӧдланінысь чина войтыр. Найӧ пасйисны уна тырмытӧмтор. Райадминистрация вылӧ норасисны и сикт овмӧдчӧминъясысь юралысьяс. Найӧ пасйисны, мый сикт овмӧдчӧминъяс да районса муниципалитет костын абу ӧти уджалан йитӧд. {Kodko @ Видзӧй асьнытӧ кӧдзыдысь да кынмӧмысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-18.} ВИДЗӦЙ АСЬНЫТӦ КӦДЗЫДЫСЬ ДА КЫНМӦМЫСЬ Комиӧ тыр-бура воис тӧв. Кӧдзыд сынӧдыс тӧдлытӧг дорис юяс, кынтіс му, пасьтӧдіс йӧзӧс шоныд кӧм-паськӧмӧ. Шуӧны, мый кӧдзыд сынӧдыс сӧстӧмджык шоныд сынӧд серти. Лолавсьӧ кокньыдджыка, ловзьӧдӧ вир-яйтӧ. Но кӧдзыд поводдяыдкӧд дурны оз ков. Мыйысь колӧ видзчысьны тӧлын висьталас биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист Елена Лодыгина. Медся виччысьтӧмторйӧн тӧлын вермас лоны мортлӧн кынмалӧм. Гуляйтігӧн либӧ автобус виччысигӧн морт оз казяв, кыдзи кынмӧны восьсаинъяс: чужӧм, сьылі да пельяс. Кынмӧм кучикыд едждӧдӧ, а кад кольӧм бӧрын сэсся лӧмасьӧ. Медым шонавны, энӧ сулалӧй ӧтилаын — жӧдзӧй-ветлӧдлӧй, йӧктӧй, ӧвтчӧй кияснад. Ёна кӧ кынмӧ чужӧмыд, копыртчӧй кымыныськӧ увлань. Тадз воас вирыд чужӧмад да шоналыштанныд. Эм кӧ позянлун, пырӧй шоныдінӧ. Кынмӧминсӧ пыр жӧ колӧ шонтыны. Кос шоныд киӧн, кепысьӧн, шарпӧн либӧ дӧраӧн. Тӧдӧй, оз позь зыравны кынмӧминсӧ лымйӧн либӧ чорыд дӧраӧн. Тайӧ ёнджыка кынтас да нӧшта на парччалас кучиктӧ. Ывлаӧ петтӧдз пасьтасьӧй сідз, медым вир-яйыд эз жӧ пӧсяв. Кӧтасьӧм паськӧмыд регыдӧн кутас кынтыны. Ветлігӧн лолалӧй ныр пырыд. Тайӧ видзас т?янӧс горш висьмӧмысь. Кӧдзыдъяс дырйи школаын велӧдчысьяслы индӧны актированнӧй лунъяс. Та дырйи мурталӧны сынӧдлысь да тӧвлысь ыдждасӧ. Шуам кызь квайт градус да тӧласора поводдя дырйи оз велӧдны медводдзасянь нёльӧд классӧдз. Став классъяс оз кутны велӧдны ывлаас поводдяыс кӧ лэччас комын вит градусӧдз тӧла дырйи либӧ комын сизимӧдз тӧвтӧг. Та йылысь юӧрсӧ сетӧны радио да телевизор пыр. Но бать-мам вермасны ас кӧсйӧм серти не лэдзны кагасӧ школаӧ, чайтӧны кӧ, мый сійӧ кынмалас. Нӧшта на, быд школаын индӧма температурнӧй велӧдчанног, код серти ывлаын физкультура урокъяс оз нуӧдны. Тайӧ сӧветъяссӧ тӧд вылӧ босьтӧмӧн да шоныдджыка пасьтасьӧмӧн смела мӧдӧдчӧй ёнмӧдны дзоньвидзалунтӧ вӧр-ва дорӧ. Ӧд тӧвся гыӧра-лымчира серпасъяс кыпӧдӧны ловтӧ, отсалӧны мынтӧдчыны стрессъясысь. Бура коллявны тіянлы шойччан лунъяс! {Оксана Гудырева @ Гораа юргисны кывбуръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2012-12-21.} ГОРАА ЮРГИСНЫ КЫВБУРЪЯС Дзолюкъяс, Кӧрткерӧс сиктса детсадъясӧ («Лысва», «Коз пу» да «Шонді–2») ветлысь ныв-зонпосни да найӧс мывкыдсьӧдысьяс кольӧм пекничаӧ чукӧртчылісны челядьлӧн шӧр библиотекаын. Сэні муніс челядьлы гижысь С. Л. Маршаклӧн чужӧмсянь 125 во да челядьлӧн шӧр библиотекалы 65 во тырӧмлы сиӧм мероприятие. Йирым (октябрь) тӧлысь пансигӧн на юрсиктса детсадъясӧ юӧртлӧмаӧсь, мый челядьлӧн библиотека котыртӧ Самуил Маршаклӧн гижӧдъяс серти конкурс. Сыӧ пырӧдчысьяслы колӧ пӧ дасьтыны киӧн вӧчӧмторъяс да гораа лыддьӧм вылӧ велӧдны кажитчана кывбур. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчӧм кежлӧ библиотекаӧ локтісны куимнан детсадйысь быдтасъяс, мывкыдсьӧдысьяс, бать-мам. Мероприятиесӧ восьтіс челядьлӧн шӧр библиотекаӧн веськӧдлысь Валентина Шестакова. Сійӧ чолӧмаліс гӧсьтъясӧс, а сэсся юаліс челядьлысь, тӧдӧны-ӧ найӧ Маршакӧс? Ныв-зонпосни ӧтвылысь вочавидзисны, мый тӧдам пӧ, сійӧ зэв шань, шмонитны радейтысь, енбиа, сюсь морт. Ӧд сылӧн гижӧдъясыс — кокниа лыддянаӧсь да велӧданаӧсь, сьӧлӧм вылӧ воанаӧсь... А челядь и збыльысь радейтӧны Маршаклысь гижӧдъяссӧ. Найӧ ӧти бӧрся мӧд гораа лыддисны кывбуръяс, сорсьытӧг вочавидзисны сетӧм юалӧмъяс вылӧ. Таысь дзолюкъясӧс ошкисны, сетісны козинъяс — небӧгъяс да акварель краска чукӧр. Козинъясӧн пасйисны и детсадъясысь группаясӧс, кӧні быдмӧны-сӧвмӧны конкурсӧ пырӧдчысьяс. Сідзжӧ пасъям, мый мероприятие нуӧдны отсалісны Кӧрткерӧс сиктса томуловлӧн театрысь режиссёр Людмила Казакова, а медсясӧ — сылӧн быдтасъясыс — том артистъяс. Найӧ нуӧдісны ворсӧмъяс, сеталісны юалӧмъяс да нӧдкывъяс, петкӧдчисны неыджыд сценкаын. Бура гажӧдісны видзӧдысьясӧс. Но и некымын кыв выставка йылысь... Кыдзи висьталісны котыртысьяс, челядь вӧчалӧмаӧсь уджъяссӧ бать-мам да мывкыдсьӧдысьяс отсӧгӧн. Торйӧдӧм джаджъяс вылын — вурӧм да серпасалӧм небӧгъяс, серпасъяс, бумагаысь вӧчӧмторъяс... Тӧдчӧ, уджъяссӧ вӧчӧмаӧсь сьӧлӧмсяньныс. Молодечьяс! [Оксана Гудырева. Снимокыс авторлӧн.] ==n 2013 : Звезда (Кӧрткерӧсса газет) {Оксана Гудырева @ Мыйта сьӧкыдсӧ пыкис да веніс... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-04.} МЫЙТА СЬӦКЫДСӦ ПЫКИС ДА ВЕНІС... — Сэтшӧм сьӧкыд олӧмсӧ, мый вуджи том дырйи, мед эськӧ некодӧс оз су, — шуӧ Маджаысь пыдди пуктана ань Фаина Матвеевна Каракчиева. — Ӧні майбыр овныдтӧ, да сӧмын арлыдӧй уна нин ӧкмис — кольӧм вося сора (июль) 18 лунӧ меным тыри 80 арӧс. Сьӧкыд олӧмыд тӧдлытӧг оз коль. Шойччывтӧг зілян-уджалан, мырсьӧмысь сӧнъясыд зэлалӧмаӧсь, но некытчӧ он воштысь — сёйныдтӧ быд лун колӧ. А кор быдтысян, кывкутӧмыд нӧшта на ыджыд. Верстьӧ мортыд вермас на тшыгйӧдчыны, мыйтакӧ терпитны, но челядьӧс сёйтӧгыд он коль. Ӧд налы колӧ бура сӧвмыны-быдмыны. Ныр вылад усь, а быдтастӧ верд да пасьтӧд! Сӧмын крепыд йӧз, на пиысь ӧти — Фаина Матвеевна — вермисны вуджны олӧмлысь бужӧдъяс да та бӧрын кольны небыд сьӧлӧмаӧн, шань мортӧн. Найӧ олӧны да налӧн шоныдысь бур ставныслы, матыссаыслы и орччӧн олысьясыслы. Фаина Матвеевна чужӧмсяньыс олӧ Маджа сиктын. Сійӧ — нёль челядя семьяысь. Казьтылӧ, мый олӧмаӧсь сьӧкыда, тшыгъялӧмаӧсь. Велӧдчӧма сӧмын нёль класс. Нывка, дас сизим арӧсӧн, уджалӧма нин вӧрын-кер кыскалӧма. Сэсся и сплавын уджыштӧма. Шуӧ, ёна пӧ ковмыліс зэвтлыны вынъяс багырӧн кер йӧткалігъясӧн. Вӧлӧм йӧткыштас керсӧ и ачыс сы бӧрся усяс. Водзӧ Фаина пырӧма уджавны колхозӧ. Вит во муяс вылын зільӧма: выль сикас (сорт) турун быдтылӧмаӧсь. А парникъясын вӧдитӧмаӧсь капуста, ӧгуреч да мукӧд быдмӧг. Вӧрын уджалігас тӧдмасьӧма Юрий Дмитриевич Каракчиевкӧд. Сійӧ и лои сылӧн муса пӧлӧн. Медводдза кагасӧ Фаина Матвеевна чужтӧма 20 арӧсӧн. Кӧні ӧти — сэні мӧд, коймӧд, нёльӧд, витӧд, квайтӧд. Кык нылӧс да нёль пиӧс, рӧд нюжӧдысьясӧс, быдтісны, кок вылӧ сувтӧдісны гозъя. Ӧні челядьныс ас олӧмӧн нин олӧны, ставныс бур йӧзӧн лоины. Уна челядя мамӧс вылӧ донъявлӧмаӧсь — пасйылӧмаӧсь Материнстволӧн кык орденӧн. И тайӧ — заслужитӧм наградаяс! Пенсия вылӧ петтӧдзыс Фаина Матвеевна уджалӧма детсадйын няняӧн. Вӧвлӧм уджъёртъясыс шуӧны, мый сійӧ вӧлӧма кывкутысь, зіль да шань уджалысьӧн. Ичӧтсяньыс уджсӧ тӧдлӧма да сьӧкыдсьыд эз повлы. Пасйим Выль во. Фаина Матвеевнаӧс волісны чолӧмавны челядьыс, внук-внучкаясыс (дас квайтӧнӧсь), правнукъясыс (дас витӧнӧсь). Выль во — семьялӧн гажлун, кор ӧти пызан сайӧ чукӧртчылӧны сьӧлӧмлы дона йӧз, кыпыда сиӧны ӧта-мӧдыслы дзоньвидзалун, шудлунӧн тыр лунъяс, бур олӧм. Тайӧ шуда здукъясас вунлӧны кольӧм сьӧкыдлунъяс и мӧвпавсьӧ сӧмын буртор йылысь. Олӧма ань кевмӧ радейтана челядьыслы, мед налӧн олӧмыс лоас уна пӧв бурджыкӧн. Фаина Матвеевналӧн челядьыс ёна тӧждысьӧны мам вӧснаыс. Водзті сійӧ отсаліс налы, ӧні — найӧ видзӧны мамуксӧ, отсасьӧны. И таысь сиктса ань кылӧ асьсӧ коланаӧн, шудаӧн. [Оксана Гудырева.] {Ядвига Зелинская @ Нэм джын ӧтлаын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-04.} НЭМ ДЖЫН ӦТЛАЫН Приозёрнӧй посёлокын 50 во ӧтлаын олӧны Евстолия Васильевна да Владимир Иванович Рыбалко. Зэв зіль гозъя, некутшӧм уджысь эз повлыны и ӧні оз повны Евстолия Васильевна чужлӧма 1938 воын Ярославскӧй обласьтса Медведевка сиктын. Водз кольӧма бать-мамтӧг. Батьыс, Василий Александрович, усьлӧма война дырйи ыджыд тышын, мамыс кувсьылӧма, кор Талиналы вӧлі сӧмын 2 ар. Нывкаӧс быдтісны мамыслӧн чой гозъя. Комиӧ сійӧ веськаліс 50-ӧд воясӧ, кор дядьсӧ, Александр Васильевич Серюковӧс ыстісны уджавны татчӧ. 1952–60-ӧд воясӧ сійӧ вӧлі велӧдысьӧн юркарса видз-му овмӧс техникумын. Тані жӧ, ветеринар отделениеын велӧдчис и Талина. Велӧдчӧм помалӧм бӧрын том нывка-специалистӧс ыстісны уджавны Адзорӧмӧ (вӧвлӧм Пезмӧг посёлокса агробазаса порсь тшӧгӧдан бригадаӧ). Дерт, уджыс вӧлі сьӧкыд, но куим во коли ӧдйӧ. Адзорӧмын Талина тӧдмасис том зон Володя Рыбалкокӧд, виччысис сійӧс куим во армияысь. А гижсьӧм бӧрын гозъя овмӧдчисны Приозёрнӧй посёлокӧ. Выль посёлокын специальность серти нывбабалы удж эз сюр, но весьшӧрӧ эз жӧ ов, зілис татчӧс бурдӧдчанінын завхозӧн. 1970–80 воясӧ тані вӧлі стационар, вӧчалісны операцияяс, вӧлі кага ваян жыр, ас котельнӧй. Но олӧм вежсис и ковмис Евстолиялы вежны уджсӧ. Ӧти кадӧ сійӧ зілис ОРС-ын вузасьысьӧн, вӧлі общежитиеса комендантӧн и леспромхозлӧн подсобнӧй овмӧсын юрнуӧдысьӧн. Владимир Иванович уджаліс депоын слесарӧн, дзоньталіс кӧрт туй вывса техника, тракторъяс. Сэсся 16 во зілис биару оборудование кузя мастерӧн. Бура уджалӧмысь эм уна награда да юбилейнӧй медальяс. Том дырйи Владимир ёна занимайтчис спортӧн, пырӧдчыліс уна ордйысьӧмӧ, тшӧкыда петавліс вӧр-ваӧ. Ӧдйӧ коли том кад. Со и челядь нин быдмӧмаӧсь. Медыджыд пиыс, Алексей, шӧр школа помалӧм бӧрын велӧдчис Перымса авиационнӧй училищеын да вит во служитіс Германияын. Сы бӧрын помаліс Жуковский нима военнӧй академия, сэні жӧ уджаліс велӧдысьӧн. Став велӧдчӧмсӧ помаліс гӧрд дипломӧн. Ӧні олӧ Москваын. Велӧдчӧм мортлы и служба бӧрын уджыд сюри. Ӧні сійӧ «Аквамастер» ООО-са генеральнӧй директор. Проектируйтӧны да вӧчалӧны физкультурно-оздоровительнӧй комплексъяс. Со и миян районын кӧсйӧны стрӧитны ӧти татшӧм комплекс. Сергей пиыс Рыбалко гозъялӧн уджаліс шоперӧн, ӧні зільӧ охранникӧн. Тшӧкыда волывлӧны дед-баб ордӧ посни войтыр: налӧн 4 внук да ӧти правнучка Светлана. Евстолия да Владимир Рыбалко зэв сибыд гозъя, олӧны ас олӧмӧн, оз повны керкаӧ пырысь мортысь. Отсасьӧны челядьлы быдтысьны. Тӧв шӧр 7 лунӧ Евстолия Васильевналӧн тшупӧда пас. Чолӧмалам аньӧс чужан лунӧн, сиам кузь нэм да бур шуд, дзоньвидзалун. Став бурсӧ! [Ядвига Зелинская. Лӧкчимдін] {Kodko @ Мичмӧдӧны-гажӧдӧны чужан сиктсӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-04.} МИЧМӦДӦНЫ-ГАЖӦДӦНЫ ЧУЖАН СИКТСӦ Ыджыдвидз сикт сулалӧ Висер ю пӧлӧн веськыдладор берегас, зэв гажа инын. Сійӧ нималӧ аслас мичлунӧн волӧн быд кадӧ: тулысын — мича льӧм дзоридзьясӧн, арын — виж да зарни коръясӧн, тӧлын — еджыд гыӧрӧн, а гожӧм — аслыспӧлӧс кад, кор ӧшинь увъясын заводитӧны быдмыны зіль аньясӧн пуктӧм быдсяма дзоридзыс. Найӧ кыпӧдӧны лов кӧзяевалысь и ветлысь-мунысьлысь. Кутшӧм дзоридз сӧмын оз быдмы и роза, и гвоздика, и гладиолус, и петуния, и лилия, и сурфиния. Ветеранъяслӧн да нывбабаяслӧн сӧветъяс нёльӧд во нин нуӧдӧны сиктын конкурс — «Медмича да гажа ӧшинь ув». Таво лӧсьӧдӧмаӧсь торъя Положение. Ветлӧдлӧм-видзӧдалӧм бӧрын комиссияӧ пырысьяс донъялісны найӧс, кодъяс гижисны шыӧдчӧм, пырӧдчисны конкурсӧ. Медмича да гажа ӧшинь улысь медводдза места босьтісны Георгий Геннадьевич да Марина Михайловна Мишаринъяслӧн семья. Найӧ быд во шензьӧдӧны асланыс думыштӧмторъясӧн, киӧн вӧчӧм-торъясӧн. Налӧн йӧрысь позьӧ аддзыны не сӧмын юсьясӧс, но и павлинӧс, вевтвывса петукӧс, коръяс вылысь бобулӧс, куст улысь — тшакъяс, а сідзжӧ чери, кыйсьысь уткаясӧс да налысь мича оланін. Шензьӧдӧны ас вӧчӧм мича клумбаяс да сэні быдмысь уна пӧлӧс дзоридз. Ми кӧсъям, медым тайӧ ӧшинь улыс нималас республика пасьта. Мӧд да коймӧд местаяс юкисны Любовь Александровна да Николай Иванович Головкинъяс и Светлана Владимировна да Иван Александрович Панюковъяс. Найӧ вӧчӧмаӧсь мича беседкаяс, быттьӧ ловъя ас вӧчӧм пальма, чӧсмасьны виноград кодь и сэні жӧ мужичӧй кулак ыджда помидоръясӧн, гырысь яблокъясӧн, крыжовникӧн, сэтӧрӧн да уна мукӧд вотӧсӧн. Гӧгӧр уна-уна дзоридз. Гожӧмын туй кузя мунігӧн юрыд бергалӧ мича дзоридзьяс видзӧдігӧн. Быд во миянӧс шензьӧдӧ Татьяна Гендриховна Панюковалӧн йӧрыс. Сэні быттьӧ оранжерея. Сӧмын георгиныс — 60 пӧлӧс, сэні и петуния некымын дас пӧлӧс, роза и виола, и мыйыс сӧмын абу... Колӧ кад и сямлун найӧс дӧзьӧритны. Татьяна Гендриховнаӧс пасйим «Медся дзоридзалысь ӧшинь ув» нимпасын. Тайӧ жӧ нимпасӧ веськалісны зіль да киподтуя Александра Васильевна да Дмитрий Иванович Мишаринъяс, Ольга Степановна Коюшева, Надежда Павловна да Михаил Иванович Панюковъяс, Татьяна Валерьяновна Панюкова и Михаил Пантелеймонович Игушев. Бӧръя кӧзяеваыслӧн шензьӧдӧ оз сӧмын керка дорыс, но и ас нога вӧчӧм пытшкӧсыс. Таво медводдзаысь пасйим выль нимпасын — «Медся мича челядь ворсанін». Тані вермисны Михаил Иванович да Анна Ивановна Симпелевъяс и Галина Петровна Панюкова. Галина Петровна ӧтнас зілис вӧчны внукъясыслы кад колляланін: ичӧтик мича керка, бобув кодь гож сайӧд, зэв аслыссяма шор вомӧн мича пос и сэні жӧ — уялысь чери. Кыкнан семьяыслӧн эм мачӧн и лыаӧн ворсанін. Симпелевъяслӧн эм весиг ас вӧчӧм мича паровоз. Быд во найӧ быдтӧны уна дзоридз. «Медся бур кӧзяин» нимпасын ошкана гижӧдъясӧн пасйим Нина Николаевна да Валерьян Александрович Ивановъясӧс и Валентина Пантелеймоновна да Анатолий Юрьевич Симпелевъясӧс. Кыкнан семьяыс видзӧны мӧс, кук, а Симпелевъясӧс шуӧны фермеръясӧн — налӧн гид тыр пемӧс. Ивановъяслӧн ӧшинь улас мыйыс сӧмын абу: быдмӧ вишня, парникын воӧ арбуз да дыня, переч да баклажан, ӧгурцы да помидор. А мыйта банка гӧбӧчас сулалӧ — виччысьӧ-сярвидзӧ, кор сёясны. Ӧшинь улас, быттьӧ западнӧй Украинаӧ веськалан: дзоридзалӧ роза, уна пӧлӧс рӧма космея, уна петуния, флокс да бархатцы, пиния. Дзим да дзурк и керка дорас, и керка пытшкас. Ковтӧмыс нинӧм абу, ставыс ас местаын. А Симпелевъяслӧн керка дорас паныдалӧ велосипед вылӧ пуксьӧдӧм быдса «семья». Потшӧс вылын мазіяс, беседкаын — киӧн вӧчӧм чераньяс, дорас — лягуша, чери кыйӧ акань-детинка. Тайӧс ставсӧ вӧчалӧмаӧсь шыбитӧм ковтӧмторъясысь. Быттьӧ абу и ёна сёрниа, а мыйта удитӧма вӧчны ӧти гожӧмӧн Валентина Пантелеймоновна! Тыкваыс — парник тырыс. Шензим, кор и вӧчӧ тайӧс, кор узьлывлӧ. Удитӧ и бать-мамсӧ видлыны, и пемӧс видзны, и ӧшинь улын ноксьыны. А водзӧ кежлӧ сылӧн юр тырыс мӧвп, кыдзи нӧшта на гажӧдны да мичмӧдны керка дорсӧ. Ошкана кывъяс вичмисны Юлия Михайловна да Иван Васильевич Поповъяслы, Анжела Алексеевна Никифоровалы да Валерьян Михайлович Панюковлы, Елена Вячеславовна да Василий Васильевич Габовъяслы, Татьяна Михайловна Игушевалы да Леонид Иванович Сельковлы, Юлия Петровна Столяровалы. Быдсяма быдмӧг быдтысьӧн важысянь нин нималӧ Юлия Михайловна. Асылыс налӧн семьялӧн заводитчӧ чипан котсӧмсянь да петук сьылӧмсянь. Верӧсыс кыйӧма тыысь гычьясӧс да лэдзӧма ас вӧчӧм прудйӧ. Внукъясыс гожӧмбыд нимкодясьӧны ловъя чериӧн, ас вӧчӧм алӧй порсьясӧн, тшакъясӧн. А дзоридзыс мыйта пӧлӧс! Парникас быдмӧны арбуз, помидор, ӧгурцы, переч да баклажан. Тайӧ конкурсас пырӧдчисны и том семьяяс. Мӧдӧдысь петкӧдчисны А. А. Никифорова да В. М. Панюков, медводдзаысь — Т. М. Игушева да Л. И. Сельков. Найӧ кӧть и ичӧт кагааӧсь, а вичмӧдӧны кад и ӧшинь улыслы — гажӧдӧны, ноксьӧны, мичмӧдӧны, дӧзьӧритӧны, вӧчӧны выльторъяс, шензьӧданаторъяс. Медводдзаысь пырӧдчисны Е. В. да В. В. Габовъяс. Аслыспӧлӧс дзоридзьяс, киӧн вӧчӧмторъяс, ловъя чери, уна быдмӧг позьӧ аддзыны налӧн керка дорысь. Гажа ӧшинь улыс и Юлия Петровна Столяровалӧн. Сылӧн эм и «кос шор», и «крокодил», и резина гӧгыльысь вӧчӧм юсьяс. Град вылас быдтӧ уна пӧлӧс быдмӧг. Тӧлын чӧсмӧдлӧ рӧдвужсӧ аслыспӧлӧс сёянӧн, кодӧс вӧчӧ тыкваысь. Став тайӧ семьясӧ Мамлӧн лунӧ сиктса администрацияӧн юрнуӧдысь Николай Симпелев чолӧмаліс да ошкис аттьӧалана гижӧдъясӧн, пасйис козинъясӧн. Ми эскам, мый таво унджыкӧн мичмӧдасны ассьыныс керка дорсӧ. Окота, медым сиктным лоас нӧшта на мичаӧн да сӧстӧмӧн. [Ыджыдвидз сиктса ветеранъяслӧн да нывбабаяслӧн сӧветъясӧ пырысьяс.] {Елизавета Макарова @ Енмыс сетлӧма ыджыд олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-04.} ЕНМЫС СЕТЛӦМА ЫДЖЫД ОЛӦМ Мукӧдыслысь олӧм йывсьыс кывзан да шензян ас кежсьыд... Кыдзи морт вермӧ сы мында шог-печальсӧ, мырсьӧмсӧ, сы мында сьӧкыдлунсӧ ас вывтіыс нуны? Да нӧшта кольны ӧбидатӧмӧн, йӧз вылӧ лёкавтӧмӧн, олӧм вылас лӧг куттӧмӧн? Снимок вылын — Пезмӧгын олысь Елизавета Александровна Изъюрова. Сійӧ воськовтіс 90 арӧса тшупӧд. Чужӧмыс — ассьыс донсӧ тӧдысь мортлӧн. Сідзи видзӧдӧ, мый гӧгӧрвоан — тайӧ аньыслы йӧзысь яндысьны нинӧмысь. Сьӧкыдлуныс юрвывтырыс вӧлі, но сьӧлӧмнас абу измӧма. Важӧн моз лышкыда оз вашъяв, ёна оз сёрнит, некодӧс лёкӧн оз казьтыв. Дас вит арӧсӧн Лиза коли ӧтнас куим ичӧт чойыскӧд. Мамыс босьтіс меддзоля кагасӧ, писӧ, да муніс ылі Войвылӧ батьыс бӧрся. Ов, кыдзи кӧсъян, быдты, верд-юктав. Регыд ковмӧма мунны вӧрӧ уджавны, сэні и тырӧма 18 арӧсыс. Мӧдӧдӧмаӧсь нылӧс велӧдчыны трактористӧ, кык тӧлысь кежлӧ, пуксис руль сайӧ. Война заводитчис — вайисны моблисток. Пуксьыліс нин аскоддьӧмъясыскӧд парокодӧ пронт вылӧ мунны. Дзик бӧръя здукас котӧрӧн локтӧма трактор станциялӧн директор, киас кабала летӧдӧ. Судзӧдӧма бронь Лиза Кутькинаӧс бергӧдны, трактор вылӧ пуксьӧдны некодӧс. Пӧшти куим во лои кӧрт машина вылын уджавны, кытчӧдз трактор эз киссьы, а запчастьыс быри. Сэсся быдлаын лои мырсьыны. Война помасис, Лизалы — 23 арӧс. Эз повзьы йитны олӧмсӧ война вылын унаысь ранитчылӧм салдаткӧд. Алексей Марковичкӧд чужтісны-быдтісны вит челядьӧс. А декретӧ ань ӧтчыд и петалӧма, двӧйни чужӧма да дзонь тӧлысь шойччӧдӧмаӧсь. Верӧсыскӧд быд сьӧкыд уджсӧ песісны, кыдзи и быдӧн. Олісны бать-мам керкаын, найӧ сэк кежлӧ воисны нин бӧр. Мӧдысь мамыс ӧбӧдитіс Лизаӧс: дӧзмӧмаӧсь челядь ува-аваысь да мӧдӧдӧмаӧсь гортсьыс. Сьӧкыда кыпӧдісны гозъя ас керка. А сэсся энь кушыс топӧдӧма. Сетӧма судӧ Ӧлексейӧс алимент мынтыны. Ме эг и гӧгӧрво, кыдзи тайӧ вермис лоны. Ӧлексейлӧн кыкнан вокыс усины война вылын. Сыысь эз али мый мамыслы сьӧм воышт? Вит челядя писӧ пикӧ воштіс! Кувтӧдзыс ӧд лои мынтысьны. Ёна жӧ дӧсаднӧ вӧлӧма! Ӧлексей весиг коркӧ шулӧма: «Мамӧй кулас да весиг гуавнысӧ ог ветлы.». А куліс да сылы и лои ноксьыны. Сьӧкыда олісны ӧти нажӧтка вылад. Мездысьӧмаӧсь скӧтӧн, тшак-вотӧсӧн. Став сьӧлӧмсяньыс Лиза жалитіс верӧссӧ. Висисны ранаясыс, а ковмыліс ёна уджавны. Юалі Александровналысь, мыйла, мися, воча эн судитчӧй? Кӧзяиныс шуӧма, абу пӧ лӧсьыд мамкӧд ёсьтӧдчыны. Тадзи и терпитӧмаӧсь. Уджач, кывкутысь, вежавидзысь аньӧс унаысь бӧрйылӧмаӧсь сиктсӧветса депутатӧн, ӧтчыд — райсӧветӧ. Пыр пӧ чӧла пукалі, мед оз казявны, мый 4 класс и помавлі. Нинӧм вӧлі кӧмавны-пасьтавны да водз лои дугдыны школаысь. Вӧлӧма и коммунистӧн, дзонь 7 во. Быд рыт собрание, двӧйни чужӧм бӧрын сиктсӧветын раминика пуктӧма партбилетсӧ, ӧткажитчӧма. Олісны гозъя судзсьытӧма, сӧмын сьӧд удж пыкисны. Кӧзяиныс петӧма пенсия вылӧ 60 арӧсӧн, 62 шайт вылӧ. Ӧні Елизавета Александровна олӧ шоныд, гажа, кыпыд керкаын. Шань пи да монь дорас. Тӧдчӧ, сӧстӧма видзӧны, радейтӧмӧн. Став важ олӧмсӧ тӧдӧны да жалитӧны. Ӧтитор вылӧ норасьӧ — синмыс бырӧ. Кузь, узьтӧм войясӧ нывбаба казьтылӧ став важсӧ, кыдзи ставсӧ терпитсьылӧма. Ыджыд тшупӧда лунсӧ пасйыны волӧмаӧсь став челядьыс, 13 внук да 24 правнук. Кышавлӧма мича паськӧм вылас став медальяссӧ. Ёна и гажӧдчӧмаӧсь. Дыр варовитім, меным юрӧ воис — мый бара ми ӧні няргам?! Ставлӧн эм кӧм-паськӧм, огӧ тшыгъялӧй, удж вылын сӧнъястӧ оз кыскыны. Быд бурсӧ сиӧмӧн коли Елизавета Александровнаӧс шоныд, кыпыд керкаын. Енмыс сетӧма ыджыд олӧм, уна вояс. Дивъя! [Елизавета Макарова.] {Елизавета Макарова @ Вермӧмсӧ шедӧдісны бур уджӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-11.} ВЕРМӦМСӦ ШЕДӦДІСНЫ БУР УДЖӦН Кольӧм во помын Нёбдінса школа аскоддьӧм велӧданінъяс костын мунысь конкурсын петіс медводдзаяс лыдӧ, стӧчджыка кӧ, ӧкмӧдіс аслас куим вося уджысь медуна балл. Комиссия видлаліс лыдтӧм-тшӧттӧм юкӧн: тырвыйӧ абу велӧдысь, ЕГЭ-лӧн помшуӧм, район да республика тшупӧдын мунысь конкурсъясӧ да олимпиадаясӧ пырӧдчӧм да наын вермӧм, спортын шедӧдӧмъяс, школа овмӧс, оргтехникаӧн озырлун, кабинетъяс оформитӧм, велӧдӧм уджтасын мам-батькӧд удж нуӧдӧм, урокъяс бӧрын челядькӧд занятиеяс нуӧдӧм. Колӧ пасйыны, Нёбдінса школаын быд велӧдчысь кӧсйӧм серти аддзас уна пӧлӧс удж. Татчӧс велӧдчанінысь спортсменъясӧс тшӧкыда казьтылӧны «Звезда» газетын, а физзал пыр тыр ыззьӧм челядьӧн. Унаӧн гоз-мӧд во мошкоритчӧны оригамиӧн. Веськӧдлӧ тайӧ кружокӧн математика велӧдысь Любовь Ивановна Федосеева. Быдсяма дивӧсӧ вӧчалӧны челядь, весиг зонкаяс пырӧдчӧмаӧсь кружокӧ. Со Саша Логинов велӧдыськӧд помалӧны ыджыд еджыд юсь, мамыслы пӧ козин. Унаӧн ӧзйӧмаӧсь локтан Опонасей ярмангаӧ пырӧдчыны ас киӧн вӧчӧмторъясӧн. Роч кыв велӧдысь С. С. Макарова веськӧдлӧм улын быд тӧлысь петӧ школа олӧм-вылӧм йылысь «Отрок» журнал. Светлана Станиславовна кыдз вермӧ озырмӧдӧ челядьӧс матігӧгӧрса енъюгыд ывла вылӧ видзӧдласӧн, сёрнитанногӧн... Медся писькӧдчысьясыс — Юля Рейних, Кристина да Аделина Федосееваяс, Настя Латкина. Журнал петӧмсӧ терпенньӧтӧг виччысьӧны ставныс. А водзӧ вылӧ кӧсйӧны лэдзны и сиктсаяслы. Мед пӧ бать-мам тшӧтш тӧдасны, кыдзи олӧны челядьныс, кутшӧм найӧ творчество руаӧсь. Пырӧдчылісны татчӧс челядь и «Малая Нобелевская премия» балаӧ. Сэні бура петкӧдчӧмысь Полина Панюковаӧс пасйисны Москваӧ путёвкаӧн. Веськыда кӧ шуны, школа пырӧдчылӧ быд конкурс-ордйысьӧмӧ. Сідз, коймӧд во велӧдчысь Данил Курлович мӧдӧд во петкӧдчӧ «Я — исследователь» конкурсын. Зонка нуӧдӧ важ ног джодж дӧра кыӧм йылысь уджтас. Экология кузя кружокӧ ветлысьяс (веськӧдлысьыс Н. В. Тимушева) пырӧдчылӧны «Чистые берега» акцияӧ. Уна тӧдны кӧсйысьяс велӧдӧны содтӧд немеч да англия кыв. Отсалӧны таын Н. А. Цывунина да В. В. Колегова. А гажа рытъяс, капустникъяс и лыддьӧдлынысӧ он вермы! Да, кыпыда велӧдчӧны-олӧны нёбдінса челядь. Абу ӧд прӧстӧ 54 пиысь пӧшти джынйыс «отличникъяс» да «хорошистъяс», уналӧн сӧмын ӧти либӧ кык «тройка» петлӧ. Кор пыдісяньджык тӧдмасян школа олӧмӧн, быть казьтыв уджаныс мытшӧдъяссӧ. А найӧ юрвыв тыр, позьӧ шуны. Некымын во нин вевтыс виялӧ, оз тырмы спортинвентарь, важмӧ оргтехника. Ме дырйи дыр юрбитісны принтер водзын: и кучкышталісны, и малалісны, медбӧрын аппарат лэдзис жӧ пытшкӧссьыс печатайтӧм кабаласӧ. Некымын классын колӧ нин вежны пызан-улӧс, потласьӧмаӧсь дӧскаяс. А медыджыд тӧждыс — ас машина абутӧм. Физкультура велӧдысь Владимир Модестовичлы лоӧ новлӧдлыны спортсменъясӧс ас машинаӧн, кытчӧ оз ставыс тӧрны. Колӧ тӧдчӧдны, 50 сюрс шайт премия вылӧ школа ньӧбис ӧти классӧ пызан-улӧс, дӧска да компьютер. Школаса став котырӧс чолӧмала Выль воӧн. Челядьлы — выль творческӧй вермӧмъяс, велӧдысьяслы — ыджыд терпенньӧ да челядь дорӧ муслун. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Ёрта аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-11.} ЁРТА АДДЗЫСЬЛӦМ Медся гажа кадыс вӧльнӧй светас Сылы, коді туйӧ ёрткӧд петас. Да оз повзьы, мый пӧ сьӧкыд лоӧ, Ёрткӧд орччӧн нинӧмысь ог полӧ! В. Павленко Ӧшым 16 лунӧ Висерӧ волісны гӧсьтъяс Пезмӧгысь. Аддзысьлісны нывбабаяслӧн «Кудесница» да «Барышни-крестьянки» котыръяс. Пезмӧгса котыр важӧн нин нималӧ районын, а вот Висерын нывбабаяслӧн клуб котыртчис кык во сайын на. Аньяс велӧдӧны ӧта-мӧдсӧ кипом уджӧ, юксьӧны сёян вӧчан рецептъясӧн, чукӧртчылӧны гажъяс вылӧ, пырӧдчӧны ордйысьӧмъясӧ, мероприятиеясӧ. Гӧсьтъясӧс висерса вочаалісны нянь-солӧн, тӧдмӧдісны выставкаӧн. Пызан «чегъясис» пӧжасӧн да чӧскыд вӧлӧгаӧн. Сикт овмӧдчанінӧн веськӧдлысь Анна Попова чолӧмаліс аттьӧалана гижӧдӧн да козинӧн водзмӧстчысь аньясӧс: Валерия Габоваӧс, Ольга Габоваӧс да Зоя Игушеваӧс. Вӧлі уна быдсяма петкӧдчӧм, тшай юигмоз сьылісны. Гӧсьтъяс козьналісны висерсаяслы картина, а кӧзяйкаяс — бумагаысь вӧчӧм юсьӧс. {Елена Лодыгина @ Пачыд — вердысь и шонтысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-11.} ПАЧЫД — ВЕРДЫСЬ И ШОНТЫСЬ Тӧлыд Комиын кузь да кӧдзыд. Йӧз дугдывтӧг ломтӧны пачьяс, оз колана ногӧн лӧсьӧдны сідз шусяна «буржуйкаяс», шонтӧны керка жыръяссӧ электрообогревательясӧн. Пачыд сиктад зэв коланатор. Йӧзыд сытӧг оз вермыны овны. Ӧд сійӧ и вердысь, и шонтысь, и вольпась пыдди вермас лоны. Торъя нин тӧвнад пач ломтӧмыд вайӧ зэв ыджыд нок. Неуна висьталышта та йылысь. Весиг зэв кӧдзыд дырйи оз позь пачтӧ ломтыны кык часысь дырджык. Ломтысьысь пачтӧ некор энӧ кольӧй видзӧдтӧг. И дзоля челядьлы дӧзьӧритны энӧ сетӧй. Нӧшта, оз позь ӧзтысьны бензин-карасинӧн. Бурджык, водзвыв кӧ заптанныд пестӧ: кос пескыд кокниа ломзяс пачад. Керкаӧ пыртӧм пестӧ оз ков видзны пач-гор улас. Усьӧм шомысь да бикиньясысь вермас ӧзйыны. Та могысь и колӧ вольсавны пач водзӧ кӧрт либӧ жӧч лист. «Буржуйкатӧ» оз жӧ позь кольны ньӧти здук кежлӧ. Асьныд тӧданныд сійӧс вӧчӧма кӧртысь, зэв регыдӧн доналӧ. И татшӧм пачтӧ колӧ сувтӧдны стенсянь метр ылнаӧ, а кокъяс улас вольсавны сотчытӧм подув либӧ пуктыны кирпич. Тшын петан трубасӧ лӧсьӧдны 4 метрысь не этшаджык. Ӧні тшӧкыда вӧдитчӧны и шонтысян приборъясӧн. Тӧдӧй, оз ков сюйны ӧти розеткаӧ кык либӧ унджык шонтан прибор. Сувтӧдӧй найӧс ылӧджык шкап-улӧссянь. Медбур лоӧ, сувтӧданныд кӧ жыр шӧрӧ. И керкаыд регыдӧн шоналас, и ускӧттьӧӧдз оз вайӧд. Оз позь обогреватель вылын косьтыны паськӧм — вермас ӧзйыны. А мед оз ӧзйы, оз ков кольны видзӧдтӧг обогревательтӧ. Но тайӧ неминучаыс суас кӧ тіянӧс, со мый колӧ вӧчны. Медводз кыскӧй розеткасьыс би сутугасӧ. Но некор энӧ кусӧдчӧ ваӧн. Эм кӧ гортад огнетушитель, вӧдитчӧй сійӧн. Либӧ позьӧ вевттьыны бисӧ кыз вольпасьӧн. Нӧшта, оз ков дзик пыр восьтыны ӧшинь. Сӧстӧм сынӧдыс сӧмын ӧддзӧдас сотчӧмсӧ. Дзоньнас кор дугӧданыд, сэки и позяс тӧлӧдны дуксьӧм жыртӧ. Кута лача, мый ӧткымын вӧзйӧм-туйдӧмыс коляс юраныд да кутшӧмкӧ здукӧ ковмас олӧманыд. Видзӧй асьнытӧ да матыссаястӧ. Пыр кутӧй тӧд вылын кусӧдчысьяслысь телепонъяс: 01 — звӧнитӧй гортса телепонсянь, 112 — сотӧвӧйсянь, дон босьттӧг. [Елена Лодыгина, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Василий Попов @ Серафим Поповкӧд тӧдмасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-11.} СЕРАФИМ ПОПОВКӦД ТӦДМАСЬӦМ Кутшӧм коми морт оз тӧд либӧ эз кывлы коми гижысь Серафим Попов йылысь? И бара жӧ — мый сійӧ сэтшӧмыс «кывлыны поэт йылысь либӧ тӧдны сійӧс»? Мыйла ме юала тайӧс? Да сы вӧсна, мый, шуам, Нёбдінса Витторӧс кӧ ме эг вермы аддзывны сы вӧсна, мый ме чужи сылӧн мӧдар югыдӧ эз ас вӧляысь мунӧм бӧрын нин, но кыдзи коркӧ, дзик на не-важӧн, казьтыштлі сылысь «Туру-ту Семӧ» да «Мича нывъяс Эжва дорӧ лэччисны» (дерт, В. Савинлысь тӧдлі ёна унджык кывбур да сьыланкыв — В. П.) коми войтыр сьывлісны-висьтавлісны тшӧкыда, мед кӧть Нёбдінса Виттор вӧлі власьтъяслы, рочыштӧмӧн кӧ, «немилӧсьтын». Дзик мӧд делӧ — Серафим Алексеевич Попов. Кывлі да студенталігӧн унаысь аддзывлі коми гижысьяскӧд аддзысьлӧмъяс дырйи, но кутшӧмкӧ помкаяс вӧсна сылӧн кывбуръяса небӧгъяс менам киӧ эз веськавлыны. Воис кад и мойвиис паныдасьны Серафим Алексеевичкӧд, кыдз тай шулӧны комияс, син на син да ныр на ныр 1984 воын, кор секретаралі «Кӧрткерӧсса» совхоз парткомын. А вӧлі тадзи: КПСС-лӧн Кӧрткерӧс райкомса пропаганда да агитация юкӧнысь меным юӧртісны, мый юркарысь миян совхозӧ локтӧ Серафим Попов, медым висьтавны сэні уджалысь войтырлы Великӧй Отечественнӧй война йылысь (вӧлі тайӧ Вермӧм лунысь некымын лун водзджык — В. П.). Меным стрӧга шуисны, медым ме бура вочаалі локтысь гӧсьтӧс (гашкӧ, сы вӧсна, мый локтӧ оз сӧмын война вылын ёна ранитчӧм, а войнаӧдзыс Гӧрд Армияын быдса нёль во служитысь морт, кывбуръяс коми гижысь, СССР-са гижысьяс котырӧ 1943 восянь пырысь, но и морт, кодлы коми гижысьяс пиысь 1984 воын медводдзалы сетісны Коми АССР-са народнӧй поэтлысь ним — В. П.). Нималана мортӧс омӧля вочаалӧм йылысь и сёрни эз вермы лоны — эськӧ эз ӧтчыд сэсся «гогнавны» парткомса секретарлысь военно-патриотическӧй воспитание кузя лёк уджсӧ уна лыда собрание да мукӧд чукӧртчылӧм дырйи. А сэсся ӧд ачым ас кадӧ служиті Сӧветскӧй Армияын куим во, уна кывлі война йылысь, а тані локтӧ морт, коді война йылысь тӧдӧ оз сӧмын киноясысь да небӧгъясысь, но и ачыс пуктіс пай лёк вӧрӧгӧс пасьвартӧмӧ. Петі совхозса контора кильчӧ вылӧ да куті виччысьны карса ыджыд гӧсьтӧс. И со сувтӧ «Волга» машина. Ми киасям. Сійӧ висьталіс: «Попов». Ме тшӧтш: «Попов». Серафим Алексеевич и шмонитыштіс: «Тайӧ Поповъяссьыс, тыдалӧ, некӧн да некор он мын — быдлаын Попов да Попов». Колльӧді Серафим Алексеевичӧс овмӧсса шӧр мастерскӧйӧ. Мойвиис кывзыны война вылӧ уна ветлысьӧс. Кывлі и сэтшӧмъясӧс, кодъяс тышкасьӧмаӧсь «ура» серти. Юалан сэтшӧмъясыслысь, а мыйла либӧ фашистъяс сэтшӧм ӧдйӧ вермисны воӧдчыны Москва дорӧдз, а Гӧрд Армиялы Берлинӧдз ковмис воӧдчыны матӧ нёль во (а ассьыным чужан му вӧрӧгъясысь мездӧм вылӧ ковмис видзны куим во)? Тайӧ юалӧм вылас татшӧм «геройяслӧн» воча кывйыс мыйлакӧ оз сюр. Серафим Алексеевичлӧн висьталӧмыс вӧлі зэв гӧгӧрвоана, сійӧ петкӧдліс войналысь, кыдзи тай шулӧны, гугсӧ и бансӧ. Нӧшта ӧтчыдысь «паныдасьлі» Серафим Поповкӧд, кор заводиті туявны Керчомъяысь Алексей Тимушевлысь подвигсӧ. Сы йылысь поэт гижлӧма 1948 воын «Войвыв кодзув» журналын. Код йылысь гижліс Зӧвсьӧртын 1913 вося январ 8 лунӧ чужлӧм крестьянин пи Серафим Алексеевич Попов, коді уна во зілис Коми муын петысь некымын печатнӧй органын да весиг воӧдчыліс республикаса Верховнӧй Сӧвет Президиумӧн веськӧдлысьӧс вежысьӧдз? Дерт жӧ, Серафим Алексеевичлӧн медшӧр геройясӧн вӧліны сиктса йӧз: вӧр пӧрӧдысьяс, пемӧсъясӧс дӧзьӧритысьяс, му вылын зільысьяс, механизаторъяс (медводз, трактористъяс да шоперъяс). Весиг чуйми, кор аддзи «Наставник» кывбур, кодӧс Серафим Алексеевич сиӧма «Усть-Вымса» совхозысь механизатор Василий Петрович Кажиковлы да Анна Романовна Ветошкиналы. Бӧръясӧ, сійӧ 70-ӧд воясӧ зільліс «Сторожевскса» совхозын шӧр мастерскӧйясӧн веськӧдлысьӧн, бура тӧдлі партийнӧй удж кузя. Поэт эз пукав ӧти местаын, сійӧ ёна ветлӧдліс республика пасьта. И бара чуйми, кор лыдди С. А. Поповлысь «Печорскӧй вальс» кывбур. Сійӧс, вӧлӧм, гижӧма менам Саваяг чужан сиктса вӧр лэдзысьяслӧн-заптысьяслӧн Шердына орчча посёлокӧ волӧм бӧрын. И дерт жӧ, уна кывбур — «Мам», «Стихи о сыне», «Сталинградская баллада», «Пропавший без вести», «Машук» поэмаяс (найӧс роч кыв вылӧ вуджӧдӧма Ленинградса поэт Н. Кутов) да ставсӧ и лыддьӧдлыны он вермы, Серафим Алексеевич сиис Великӧй Отечественнӧй войнаын Ыджыд Вермӧм дорысьяслы да шедӧдысьяслы. Серафим Попов пырліс йӧзлӧн сэтшӧм чукӧрӧ, кодъяслы эз вӧв веськодь на гӧгӧр пуысь олӧм, сійӧ пыр шыасьліс мирын быд лоӧмтор дорӧ, эз мунлы бокиті пӧрысьмӧм пӧль-пӧч дорті, кодъяс ас кадӧ пуктісны уна вын да кад чужан му сӧвмӧмӧ. [Василий Попов. Кӧрткерӧс сикт.] {Анастасия Морозова, Дарья Микушева @ Вежӧрас сомын бурсӧ кутӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-15.} ВЕЖӦРАС СОМЫН БУРСӦ КУТӦ Неважӧн мойвиис тӧдмасьны зэв шань, вежавидзысь морт Глафира Михайловна Микушевакӧд. Уна во сайын сійӧ Шойнатыса школаын нуӧдліс химия урок да сетіс став велӧдчысьлы зумыд тӧдӧмлун. Унаӧн школа помалысьяс пиысь лоины бур врачьясӧн, медсестраясӧн, химия-биология велӧдысьясӧн. Ставныслы налы бур наставничаӧн вӧлі и коляс Глафира Михайловна. Велӧдыськӧд варовитыштӧм бӧрын лои тӧдса, мый Глафира Михайловна 1956 воӧ помалӧма Коми пединститут да велӧдӧма Керӧсса школаын химия да биология. Керӧсын жӧ петӧма верӧс сайӧ да чужтӧма писӧ. А 1961-ӧд воын том семья воӧма Шойнатыӧ: ӧд прӧстмис химия велӧдысьлӧн места. Томиник велӧдысьлы нӧшта сетӧмаӧсь веськӧдлыны 8 классӧн. Ӧніӧдз на тайӧ классӧ бура помнитӧ Глафира Михайловна. Варовитігӧн миян артмис татшӧм ёрта сёрни: — Школаса олӧмысь мый медъёна коли вежӧраныд? — Казьтыла, дерт, унатор... Йӧз челядькӧд ас кагаяскӧд моз сёрниті. Велалі кутны йитӧд дисциплина торкалысьяскӧд. Ӧд найӧ зэв тӧлка челядь, сӧмын колӧ аддзыны накӧд ӧтувъя кыв, кужны заинтересуйтны... Бурыс унджык коли паметьӧ лёк дорсьыс. — Вӧліны-ӧ тіян радейтана велӧдчысьяс? — Радейтана велӧдчысьыд вӧлі уна, ставнысӧ сьӧкыд и лыддьӧдлыны. Медъёна коли вежӧрӧ аслам 1971-ӧд вося выпускнӧй. Ёна жӧ тӧлка йӧз лоины наысь, пӧшти ставныс помалісны вузъяс. Быд 5 во кольӧм бӧрын аддзӧдчывлӧны, ӧта-мӧдкӧд кутӧны крепыд йитӧд. Неважӧн меным найӧ козьналісны снимокъяса, видеосюжетъяса да радейтана сьыланкывъяса DVD-диск. Видзӧда и казьтыла бур кывйӧн тайӧ классӧ. Тайӧ, дерт жӧ, лоӧ зэв дона козинӧн!. Нӧшта радейтана велӧдчысьяс лыдӧ пырті сэтшӧм челядьӧс, кодъяс нырччисны тӧдӧмлунъяслань, петкӧдлісны бур тӧдӧмлун олимпиадаясын. А ещӧ радейтана велӧдчысьӧн лоӧ менам соседкаӧй, Татьяна Микушева, кодкӧд пыр олам ӧтвылысь да отсасям ёрта-ёртлы, кыдз вермам. — Тіян предмет кузя велӧдчысьяслӧн вӧліны вермӧмъяс? — Да, химия уроктӧ унаӧн радейтісны. Тшӧкыда вӧліны вермысьясӧн район да республика тшупӧдын. Весиг Ставроссияса ыджыд тшупӧдӧдз волісны Ольга Чистякова, Валентина Попова да Валентина Мишарина (бӧръяыс школа зарни медальӧн помаліс). Ме зэв рад, мый унаӧн менам велӧдчысьяс пиысь бӧрйисны врачлысь, медиклысь туй. Найӧ бурдӧдӧны висьысьясӧс оз сӧмын ас республикаын, но и Россия пасьта. Эз этшаӧн лоны химия-биология велӧдысьӧн. На пиысь ӧти — Елена Александровна Михайлова (Лена Ванеева). — Урокъяс кындзи мый нӧшта бура казьтыланныд школа олӧмысь? — Бура казьтыла тшӧкыда нуӧдсьылысь школьнӧй рытъяс, кодъясӧс дасьтӧ вӧлі внекласснӧй удж кузя организатор Лина Викторовна Канева. Ме нуӧдлывлі химия кузя рытъяс (химические вечера). Зэв интереснӧя прӧйдитлӧны вӧлі. Общественнӧй уджтӧ ёна вӧлі колӧ нуӧдны. Ме вӧлі партийнӧй организацияса секретарӧн, профкомса председательӧн. Менам обязанностьӧ вӧлі пырӧ — школаын следитны пӧрадок бӧрся. Таысь кындзи ме нуӧді урокъяс и рытъя школаын. Овлӧ, петан гортсьыд пемыднас, локтан дзик жӧ нин пемыднас. Тадз мунісны во бӧрся во... Век эм мый казьтывны кольӧмасьыс, и пыр эм мыйӧн да кодӧн гӧрдитчыны. Глафира Михайловналӧн сёрниысь тыдовтчис пытшкӧсса шаньлун да пӧсьлун, ас велӧдчысьяс вӧсна тӧждлун да радейтӧм, уджъёртъяссӧ пыдди пуктӧм. Ӧд ставсӧ казьтылӧ сӧмын бурӧн. И велӧдчысьяслы сійӧ пыр коляс зэв вежӧра, тӧждысьысь, бурас ышӧдысь велӧдысьӧн... [Анастасия Морозова, Дарья Микушева. 9 класс. Шойнатыса шӧр школа.] {Оксана Пинягина @ Спортлысь во Висерын восьтны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-15.} СПОРТЛЫСЬ ВО ВИСЕРЫН ВОСЬТНЫ Выльвося гажъяс дырйи «Висер» сикт овмӧдчӧминса нывбабаяслӧн котыр чукӧртліс висерса войтырӧс лыжиӧн исласьны. Тадзи найӧ восьтісны Спортлысь во. Йӧз локтісны маскаасьӧмӧн. Лыжи вылӧ сувтлісны и Рӧзбойник, и Моряк, и Ичӧт коз, и Мальвина да весиг Кӧдзыд Пӧль. Ислалӧм бӧрын челядь сёйисны «юмов» пу вылысь кампет, юисны пӧсь тшай пӧжасӧн да печенньӧӧн. Мӧд лунӧ и гырысь, и посньыд ветлісны иславны гӧра вылӧ. Коді ледянкиӧн, коді ватрушкиӧн, коді ворйӧн — ок и гажа жӧ вӧлі! [Оксана Пинягина.] {Kodko @ Кино видзӧдӧмысь — козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-15.} КИНО ВИДЗӦДӦМЫСЬ — КОЗИН «Выльвося кино — тайӧ дивӧ» татшӧм ним улын тӧвся каникулъяс дырйи юрсиктса «Союз» кинотеатрын муніс акция. Кино вылӧ быд пырысь-локтысьлы сеталісны логотип, кӧні вӧлі петкӧдлӧма локтысь волысь пас — кый. Тӧв шӧр 10 лунӧ, бӧръя киносеанс дырйи тӧдмалісны: коді жӧ ӧкмӧдіс медуна логотип. Вермысьясӧн лоины Кӧрткерӧсса школаысь 4 «б» классын велӧдчысьяс — Марьяна Микушева да Виталий Попов. Найӧс пасйисны юмов козинъясӧн да «Меднырччысь кино видзӧдысь» нима аттьӧалӧмӧн. {Татьяна Ветошкина @ Муса да дона ыджыд мам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-15.} МУСА ДА ДОНА ЫДЖЫД МАМ Менам дона ыджыд мамӧс ыдждӧдлӧны Екатерина Андреевна Габоваӧн. Олам сыкӧд орчча керкаын, гажа да мича Керӧс сиктын. Чужлӧма и быдмылӧма тані. Петлӧма верӧс сайӧ Пӧдтыбокса зон сайӧ, олыштӧмаӧсь сэні и гозъя бӧр локтӧмаӧсь Керӧсӧ. Менам ыджыд мам медся муса да бур, мича да шань. Ыджыд мамук чужтылӧма нёль челядьӧс, ӧні содтӧд быдмӧны кык внук да куим внучка. Ме медыджыд, но радейтӧ ставнымӧс ӧткодя. Кӧть синъясыс висьӧны, но шойччӧгыс абу зарни киясыслы: джодж дӧраястӧ кыӧ, дӧраторъясысь небыд чачаяс миянлы вуралӧ, и важ пакетыд и кампет кышӧдыд мунӧны делӧ вылӧ. Посни классъясын велӧдчигӧн быд выль во кежлӧ менӧ мыйӧ кӧ да пасьтӧдліс. Ме и ёлкаӧн, и гномӧн, и лым нылӧн вӧлі. Сійӧ вурӧ, мерайтам да асьным ас вылын сералам. А кутшӧм чӧскыда пусьӧ-пӧжасьӧ. Пирӧгъясыс асьныс вомад вӧзйысьӧны, а сэсся сэні сылӧны. Блинсӧ сёйӧм бӧрын вомын дыр на кылӧ чӧскыд кӧрыс. Ми сыкӧд радейтам чай юны да варовитны быдтор йылысь. Уна висьтавлӧ вӧвлӧмторъяс аслас олӧмысь. Ме юася быдтор йылысь, а сійӧ висьталӧ, велӧдӧ кыдзи водзӧ овны. Уна висьтавліс менам дзоля дырся олӧмысь. Менам ыджыд мамукӧй медся бур морт, радейта кор небыдик кияснас кутыштлӧ менӧ. Ме зэв шуда, мый сійӧ менам эм. Верма любӧй кадӧ пыравны сёрнитыштны, юксьыштны аслам мӧвпъясӧн, отсыштны сылы мыйӧн верма. Аттьӧ кӧсъя шуны ыджыд мамлы сылӧн бур кывъясысь, небыдик киясысь, отсӧгысь. [Татьяна Ветошкина. Керӧс сикт.] {Kodko @ Ветеранлы — газет @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} ВЕТЕРАНЛЫ — ГАЗЕТ Газет-журнал вылӧ гижӧдчан кампания дырйи ёна водзмӧстчӧ «Звезда» газет гижӧдӧмын Визябӧж грездса ветеранъяслӧн котырса председатель Анатолий Кулаков. Быд во Анатолий Семёнович гижӧдӧ некымын ветеранлы миянлысь газет. Со и бӧръя кампания дырйи сійӧ гижӧдіс районка сизим ветеранлы. {Kodko @ Неуна содыштіс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} НЕУНА СОДЫШТІС Республика пасьта 2013-ӧд вося медводдза кварталын быд морт вылӧ воысь гарантированнӧй чӧжӧслӧн ыдждаыс шӧркодя лои 1764 шайт. Коми правительстволысь колана шуӧм кольӧм вежонӧ кырымаліс республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер. Ӧткодявны кӧ кольӧм вося нёльӧд кварталкӧд, артмӧ чӧжӧслӧн ыдждаыс содіс 11 прӧчент вылӧ. Войвывса природно-климатическӧй районын сійӧ эз вежсьы, лунвывса районын лои 1654 шайт (нёльӧд кварталын вӧлі 1640 шайт). Тӧдчӧдам, войвывса природно-климатическӧй зонаӧ пырӧны Воркута, Инта, Печора да Усинск, Изьва да Чилимдін районъяс. Республикаса мукӧд муниципалитетъяс веськалӧны лунвывсаӧ. {Kodko @ «Вермӧмлӧн формула» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} «ВЕРМӦМЛӦН ФОРМУЛА» Республикаын бӧръясны культурно-досугӧвӧй учреждениеясын медбур уджалысьясӧс. «Вермӧмлӧн формула» («Формула успеха») — татшӧм ним улын республикаса конкурс эрдӧдас КДУ-ясын уджсӧ бура пӧртысь веськӧдлысьясӧс да уджалысьясӧс. Кыдзи юӧртӧ «Комиинформ», конкурсыс мунас куим тшупӧдын. Районъясын сійӧ заводитчис тӧв шӧр (январь) 15 лунсянь и кутас мунны кос му (апрель) 15 лунӧдз. Республикаса — кос му 15 лунсянь ода кора (май) 30 лунӧдз. Коймӧд тшупӧдыс — кывкӧрталан, сэні петкӧдчасны конкурслысь став тшупӧдсӧ прӧйдитысьяс, кодӧс корас ордйысьӧмлӧн комиссия. Конкурсӧ пырӧдчысьлы колӧ сетны шыӧдчӧм да юӧра-аналитическӧй материалъяс, сценарийяс, методическӧй вӧчӧмъяс. Конкурсантъясӧс донъяласны йӧз кост культура видзӧмӧ да сӧвмӧдӧмӧ пай пуктӧмысь, методическӧй вӧчӧмъясысь, бӧръя кык воӧн автор уджтасъяс дасьтӧмысь, республикаса да регионкостса мероприятиеясӧ пырӧдчӧмысь, а сідзжӧ уджсикас тӧдӧмлун серти. Конкурслы кывкӧртӧдъяс вӧчасны Сыктывкарын ода кора 31 лунӧ, Культуралӧн ставмирса лунӧ. Медводдза местаысь сетасны 25 сюрс шайт, мӧдысь — 15 сюрс шайт и коймӧдысь — 10 сюрс шайт. {Kodko @ И вежӧдчисны, и лыжиӧн котралісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} И ВЕЖӦДЧИСНЫ, И ЛЫЖИӦН КОТРАЛІСНЫ Тӧв шӧр 19 лунӧ Висерса вичкоын асывсяньыс вӧлі служба. А сэсся лунтыр, вежӧдӧм йӧрданысь, йӧз босьтісны ва. Бӧрынджык школаын вӧлі гаж, кодӧс нуӧдісны юркарса Коми государственнӧй пединститутса «Театрбердса студия семь плюс» котырӧ пырысьяс. Гаж сиисны Выль во да Рӧштво праздникъяслы. Том йӧз, студияӧн веськӧдлысь Марина Афонасенкокӧд, тайӧ лунӧ петкӧдчисны эз ӧти сиктын. Ангелъяс, Хлопушка, Злюка, Кодзув часысь дыр челядьлы нуӧдісны уна йӧза ворсӧмъяс, йӧктӧдісны и сьылӧдісны. Сеталісны челядьлы юалӧмъяс Иисус йылысь. Ни ӧти ныв-зон бокын эз пукав, ставӧн сьӧлӧмсянь ворсісны. А шойччан лунӧ нывбабаяслӧн котыр чукӧстліс сиктсаӧс «Висерса лыжня–2013» вылӧ. Ислалісны кызьысь унджык гырысь да посни войтыр. Медічӧт лыжиӧн ислалысьӧн вӧлі куим арӧса Таиса Михайлова. {Kodko @ «Кыдъя рочлы» — войтырсикас политикаса министрсянь приз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} «КЫДЪЯ РОЧЛЫ» — ВОЙТЫРСИКАС ПОЛИТИКАСА МИНИСТРСЯНЬ ПРИЗ Ӧнія коми сьыланкыв «Василей» XX республикаса конкурс дырйи КР-са войтырсикас политикаса министр Галина Габушева козьналіс приз С. Поповлӧн «Озырлун» кывбурлы шылад гижысь да сьылысь Альберт Ширяевлы. Сійӧ лои вермысьӧн «Коми литератураса классикъяслӧн кывбуръясысь сьыланкыв лӧсьӧдӧм» нимпасын. Тайӧ сьыланкыв сьылӧмысь министерствосянь призъясӧн пасйисны и «Кыдъя роч» котырӧс, кодӧн буретш веськӧдлӧ Альберт Ширяев. Республикаса войтырсикас политикаса министр Галина Габушева тӧдчӧдіс, мый тавося «Василей» гажын водзмӧстчысьӧн лои Изьва районса Щельяюрысь Таисия Чаплыгина. «Сійӧ медводдзаысь петкӧдчис кыдз сьыланкывлы шылад тэчысь, кывъяс гижысь да сьылысь. Мӧвпала, мый ми и водзӧ кутам сійӧс аддзыны республикаса мероприятиеяс вылын», — шуӧ министр. {Елена Лодыгина @ Бура исласьны! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} БУРА ИСЛАСЬНЫ! Тӧлын мортыд тшӧкыдджыка нёрпалӧ. Талы помка — витамин, свежӧй фрукты да градвыв пуктас тырмытӧм, дженьыд лунъяс, этша шонді да кӧдзыд поводдя. Но та вылӧ видзӧдтӧг, тӧв — тайӧ зэв бур кад, медым ёнмӧдны дзоньвидзалун да кыпӧдны иммунитет. А тайӧ позьӧ вӧчны лызьӧн исласигӧн. Комиын медъёна паськалӧма тайӧ спортыс. И тайӧ гӧгӧрвоана. Ӧд татчӧ оз ков торъя велӧдчӧм. Лызь-бедьтӧ кокниа позьӧ ньӧбны лавкаысь. Кар гӧгӧр да сиктъясын лӧсьӧдӧма уна исласян трасса. Нӧшта на и мукӧдыс югзьӧдӧма. Позьӧ исласьны и рытнас. Лызьӧн вӧр-ваын гуляйтчӧм вайӧ мортлы уна бур. Сӧстӧм сынӧдыс весалӧ ты-мус, кокньӧдӧ сьӧлӧмлысь удж, ёнмӧдӧ нервнӧй система. А нӧшта, сӧвмӧ лы-яй да кыпалӧ лолыд. Но колӧ водзвыв дасьтысьны лызьӧн исласьны мунтӧдз. Кыдз? Медводз, бӧрйӧй кокньыдджык да лӧсялана паськӧм. Поводдя серти колӧ пасьтасьны. Медым оз ло жар, да мед оз некыт топӧд. Бурджык лоӧ пасьтавны яръюгыд рӧма куртка, гач да шапка. Найӧ тыдаланаджыкӧсь, сук вӧрын да лым вылын кокниджык аддзыны исласьысьӧс, онӧ вошӧй ӧта-мӧдысь. Кӧмтӧ бӧрйӧй ас кокысь неуна ыджыдджыкӧс, тадз кокыд оз кут кынмыны. Позьӧ содтӧд кӧмавны вурун носки. Кык часысь кӧ дырджык мӧвпаланныд исласьны, вӧзъя сьӧрысь босьтны термосын тшай да кампет-печенньӧ. Пӧсь тшайыд содтас вын-эбӧс да шонтас вир-яй. Нӧшта босьтӧй сьӧрысь содтӧд вежсян кепысь-шапка да сотӧвӧй телепон. Мунтӧдз зарадитӧй телепонлысь аккумуляторсӧ. Кӧдзыд поводдя дырйи сійӧ ӧдйӧ пуксьӧ. Исласьӧй тӧдсаинъясын, энӧ кежӧй туйсьыс бокӧ. Стӧча видзӧдӧй пасъяс вылас, медым не ылавны. Тӧдтӧминті исковтігӧн лызьнича бокысь зільӧй казявны аслыспӧлӧс пасъяс: пӧрӧм либӧ чегӧм пу, кодзувкоткар, шор визь... А казялінныд кӧ, мый ылалінныд, пыр жӧ бергӧдчӧй сійӧ жӧ туйӧдыс. Лызьничаыс ӧд мыйтакӧ да тӧдса. Либӧ жӧ сувтӧй да телепон пыр звӧнитӧй 112 номер кузя мездысьяслы. Висьталӧй нимтӧ, сикт-картӧ кӧні исласянныд да кутшӧмкӧ тӧдчанаторъяс. Шуам, би сутуга сюръяяс, шор, ю да мукӧдтор. Вӧчӧй ставсӧ, мый висьталасны мездысьяс. Либӧ некытчӧ местаысь эн мунӧй, либӧ мунӧй, кытчӧ индасны. Бур, лоас кӧ сьӧраныд компас, сы серти зэв кокни лоас аддзыны гортӧ петан туйтӧ. [Ӧткымын тӧвся гусятор йылысь висьталіс биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист Елена Лодыгина.] {Kodko @ Лыжиӧн котралысьяс кӧдзыдысь оз повны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} ЛЫЖИӦН КОТРАЛЫСЬЯС КӦДЗЫДЫСЬ ОЗ ПОВНЫ Тӧв шӧр 13 лунӧ Пӧдтыбокын мунісны лыжи вылын котралӧм кузя восьса ордйысьӧмъяс. Сійӧс лои сиӧма воин-интернационалист Николай Вьюгинлы, коді пӧгибнитіс Афганистанын. Колӧ пасйыны, тайӧ ордйысьӧмъяс пырджык мунӧны ӧшым тӧлысьын, но кӧдзыдъяс вӧсна тавося котралӧмъяс лои кыкысь вуджӧдны. Висерысь, Ыджыдвиддзысь, Намскысь, Мордінысь, Кӧрткерӧсысь, Шойнатыысь, Керӧсысь, Пӧддельнӧйысь, Пӧдтыбокысь петісны лызьнича вылӧ спорт радейтысьяс, ставнас ӧкмис 90 сайӧ морт. Ордйысьӧмсӧ нуӧдісны арлыд серти сизим котыр вылӧ юксьӧмӧн. Медся ичӧтъяс пиысь, 2003 воын чужӧмаяс да нӧшта на ичӧтджыкъяс пиысь вермысьӧн лоины Кӧрткерӧсысь Ирина Кутькина да Шойнатыысь Кристиан Петров. А Ыджыдвиддзысь Диана Игушева да Пӧдтыбокысь Дмитрий Канев лоины вермысьӧн 2001–2002-ӧд воясын чужӧмаяс котыр пӧвстын. Пӧддельнӧйысь Алина Лодыгина да Денис Зюзев вермисны 1999–2000 воясын чужӧмаяс котыр пӧвстын котӧртігӧн, Ыджыдвиддзысь Ирина Габова да Пӧддельнӧйысь Николай Моторин — 1997–1998-ӧд воясын чужӧмаяс костын, Ыджыдвиддзысь Татьяна Никулина да Висерысь Сергей Михайлов — 1995–1996-ӧд воясын чужӧмаяс котырын. Гырысьяс пӧвстын, 35 арӧсаяс котырын вермысьӧн лои Кӧрткерӧсысь Александр Каракчиев, 36 арӧсаясысь ыджыдджыкъяс костын — Мордінысь Владимир Нестеров. Та вылын лыжи вылын тӧвся ордйысьӧмъяс эз помасьны. Водзын миянӧс видзчысьӧ «Пионерская правда» газетлӧн приз вылӧ ставроссияса ордйысьӧмъяслӧн мӧдӧд бӧрйысян тшупӧда котралӧмъяс. Сійӧ мунас Висерын. Ставнытӧ корам ордйысьны! {Татьяна Тюрнина @ Дзолюкъяслӧн шоныд поз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} ДЗОЛЮКЪЯСЛӦН ШОНЫД ПОЗ Ылісянь тыдалӧ-пӧртмасьӧ да корӧ ас дінас кежавны Типӧсиктса челядьлӧн сад. Сійӧ быд боксянь вашъялӧ мичмӧдӧм ӧшиньяснас, и потш вылын куткырвидзысь петукӧн, и мичаа баситӧм верандаясӧн, быдсикас дзоридзӧн да зэв уна ворсанторйӧн. Зэв бурланьӧ вежсис-югдіс садиклӧн чужӧмбаныс. А районса ордйысьӧмын садиклы сетӧмаӧсь медводдза места. И таын медводз ыджыд пай татчӧс уджалысьяслӧн. Кагульничаяс тулыссянь сёр арӧдз ноксьӧны-вӧдитӧны градвыв пуктас, а озыр гожӧмӧ — вӧрса вотӧс заптӧны. Ӧд эмыд — век на эм! И пусьысьлы радлун тайӧ. Со тай вердчан лыддьӧгын быд лун разнӧй вӧлӧга: салатъяс, фрукты, пӧжас да абу магазинса сок, а ас вӧр-васа вотӧсысь — чӧдйысь, турипувйысь, льӧмйысь, весиг крыжовникысь. Эм-ӧ карса либӧ мукӧд садйын тайӧ чӧскыдыс? Ӧдвакӧ!. Содтӧд колӧ на дасьтӧм запастӧ колананог да оланпас серти видзны. Ен мед видзас, кагалӧн кӧ кизьӧрмас кынӧм пытшкас, ӧд накажитасны да оз омӧля. Со и артмӧ, мый веськӧдлысь И. В. Михайлова тшӧкыда лэччӧ районӧ, а ковмас кӧ и карӧ зільны-сёрнитчыны чина войтыркӧд, мед сылӧн садса дзолюкъяслы овсис тані бура, вӧлі шоныд да лӧсьыд. Синмад шыбитчӧ, прамӧй кӧзяйкаыд сяммӧма ставсӧ выльмӧдны-вежны да лӧсьӧдны быд сикас мебель да техника. Ирина Валерьяновна зэв ыджыд аттьӧ висьталӧ аслас уджалысьяслы да садиклы отсасьысьяслы. Ӧд натӧг пӧ он на вермы выльмӧдчыны. Да, челядьыд быдлаын ӧткодьӧсь да мастерӧсь, сӧмын колӧ кужӧмӧн восьтыны сьӧлӧмъяссӧ. Садикса уджалысьяслы сиа водзӧ кежлӧ ыджыд вермӧмъяс да сямлун. [Татьяна Тюрнина. Типӧсикт.] {Афанасий Удоратин @ Дзоньвидза шойччӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-22.} ДЗОНЬВИДЗА ШОЙЧЧӦМ Тӧвся кад. Вель уна лым нин таво уси. Окота лои лыжи вылын котралыштны. Мӧдӧдчи доручастоклань, аэропорт бӧрӧ коли. Вои мича пожӧма ягӧ. Пашкыр лыс лап вылӧ лым шапкаяс ӧшйӧмаӧсь. Вӧрзьӧдан кӧ, сідз и тыртас морттӧ. Гожӧмын тайӧ инын йӧз быдсяма тшак вотӧны. А со и Кия-ю. Исковті ты вылӧ и водзын тыдовтчисны мӧд ты вылын чери кыйысьяслӧн палаткаяс. Ӧні оз нин подӧн да лызь вылын ветлӧдлыны, а снегоходъяс вылын журъялӧны. Весиг карсянь унаӧн татчӧ волӧны. И шойччӧны, и чери кыйӧны. Матыстчи да чолӧмаси. Вӧлӧм кӧ Иван Грюков Дима пиыскӧд да племянникыскӧд. Воим сёрниӧ. — Омӧля талун чериыс шедӧ, — шуӧ Иван. Ме и шуа, со тай телевизор пыр петкӧдлӧны Рыбинскӧй водохранилище вылын вуграсьӧм да Дальньӧй Востокын. Вот сэні прамӧй чери кыйӧны, а тані чунь кузьта кельчи да йӧрш сӧмын и шедӧ. Но и тайӧ чери, шпроті позьӧ вӧчны. Кыйсьысьяс менӧ гӧститӧдісны пӧсь тшайӧн, неуна сёрнитыштім-варовитыштім и менам ёртъяс гортлань мӧдӧдчисны. Пӧсь пывсян пӧ виччысьӧ. Ме тшӧтш лыжи вылын надзӧникӧн гортӧ муні. Вои, а вомын сэтшӧм чӧскыд вӧрса сир кӧр. Татшӧм прогулка бӧрад и пажыныд зэв чӧскыд. [Афанасий Удоратин. Кӧрткерӧс сикт. Снимокыс гижысьлӧн.] {Артур Гарнов @ Миян лоас Лямпиада @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} МИЯН ЛОАС ЛЯМПИАДА Кольӧм четвергӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн Президиум чукӧртчыліс заседание вылӧ. Сёрнитісны «Коми войтырлӧн» Х съездлысь помшуӧмсӧ олӧмӧ пӧртӧм да 2013 во кежлӧ планъяс йылысь. Сідзжӧ кыпӧдісны сёрни грантъяс йылысь, медым войтыр ёнджыка пырӧдчисны проектъясӧ. Февраль тӧлысьын «Коми войтыр», кыдзи и мукӧд сикас войтыр, пасъяс чужан кывлысь Лун. Сійӧ лоӧ урасьӧм 21-ӧд лунӧ. А рака тӧлысьын Ыджыдвиддзын бара котыртчас лызьӧн да лямпаӧн ордйысьӧм. Комиын спортлы сиӧм воӧ тайӧ традиционнӧй спортивнӧй гажыслы сетӧма выль ним — «Лямпиада». Тадз миян лоасны асланым «лямпийскӧй» ворсӧмъяс. Лызьӧн котралан гаж мунас рака тӧлысь 16-ӧд лунӧ. [Артур Гарнов.] {Kodko @ Биын кувсис нывбаба @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} БИЫН КУВСИС НЫВБАБА Кыдзи юӧртӧ Коми Республикаын МЧС-лӧн юкӧн, тӧв шӧр 25–26 лунъясӧ районса сикт-грездъясын сотчисны оланінъяс. Сідз, тӧв шӧр 25 лунӧ нёль час асылын би ыпнитіс Шойнатыса ӧти олан керкаын. Пӧжар дырйи сотчаліс 1960 воын чужлӧм оланінса кӧзяин. Керкаыс тшыки 64 квадратнӧй метр. Пӧжарлӧн помка — кӧзяинлӧн идӧра куритчӧм. А тӧв шӧр 26 лунӧ сизим час асылын би ыпнитіс Одыб сиктса кык патераа оланінын. Пӧжар дырйи кувсис 1952-ӧд воын чужлӧм нывбаба. Би тшыкӧдіс керкасӧ 140 квадратнӧй метр. Помкаыс ӧзйӧмлы — электроприборъясӧн вӧдитчигӧн правилӧяс торкалӧм. {Валентина Цывунина @ Школа стрӧитісны ставӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} ШКОЛА СТРӦИТІСНЫ СТАВӦН Кадыд тай ва моз мунӧ ӧдйӧ. Школаса вӧвлӧм директор Анна Фёдоровна Коюшевалӧн ӧні на син водзас выль стрӧйба стрӧитӧм да пырӧм. А колис нин ӧд 30 во. 1983 воын выль школа медводдзаысь восьтіс ӧдзӧсъяссӧ. Сэкъя кадӧ районса депутат Н. Д. Вавилов Нёбдінын школа стрӧитны коланлун йылысь висьталіс Коми республикаса Верховнӧй Сӧветлӧн, сэсся и райсӧветлӧн сессияяс дырйи. Шыӧдчис и школаса коллектив, кодӧн юрнуӧдіс Николай Давыдович. 1982 воын лэдзисны стрӧитчыны, вичмӧдісны 780 сюрс сайӧ шайт. Школалы фундамент вӧчисны Киевысь локтысь стрӧитчысьяс, а эштӧдісны Питерса студентъяс. Ректӧм кирпичьяс урокъяс бӧрын места вылӧдз новлісны велӧдысьяс да велӧдчысьяс. Некод уджысь эз лэдзчысь, зілисны ставӧн. Регыдӧн кыптіс кирпичысь кык судта стрӧйба. 1983 воын босьтчисны пытшкӧсса уджъясӧ. Шойнатыса ПМК-ысь бригада ёна зілис уджавны, эз кольччы и плӧтникъяслӧн бригада. Гожӧмбыд, отпускӧ петӧм пыдди зілисны и вӧвлӧм велӧдысьяс Э. Г. Савина, М. А. Макарова, Н. И. Есева, Т. Н. Габова, Е. Е. Савина, Л. И. Попова, Т. С. Михайлова да мукӧд. Тшук сентябрь 1 лун кежлӧ выль школа лои дась. Ёна жӧ и гажа вӧлі школаын первойя дас воыс. Учительяслӧн котыр вӧлі дружнӧй, уна рытпукӧм да аддзысьлӧм котыртлісны, кор профкомса юралысьнас вӧлі Н. Ф. Каракчиева. Сэки велӧдысь-ветераныд вӧлі ыджыд почётын, унаӧн абуӧсь нин. Окота казьтыштны найӧс: Е. А. Латкина, Е. И. Савельева, В. М. Иевлев, Д. А. Пименов да мукӧд. Шыӧдчам вӧвлӧм велӧдысьяс, велӧдчысьяс дорӧ: гижӧй газет лист бокӧ ассьыныд казьтылӧмъяс, ыстӧй интереснӧй снимокъяс. [Валентина Цывунина.] {Kodko @ Вермасисны Таняяс да Нинаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} ВЕРМАСИСНЫ ТАНЯЯС ДА НИНАЯС Тӧв шӧр 25 лунӧ Висерса библиотека нывбабаяс котыркӧд чукӧртліс Татьянаясӧс да Нинаясӧс «А ноко, нывъяс» ворсӧм вылӧ. Висер сиктын Таняыд дас нёль, а Нина нима нывбаба — кызь. Ворсны волісны сӧмын витӧн, но чукӧртчылісны и видзӧдысь-болельщикъяс. Нимлун пасйысьяс вермасисны кык котырӧн. Ворсӧм нуӧдысьяс, Светлана Игушева да Оксана Пинягина, чолӧмалісны Таняясӧс да Нинаясӧс нимлунӧн, тӧдмӧдісны мый висьталӧ тайӧ нимъяс йылысь гороскоп. А сэсся заводитчис конкурс. Вермасьысьяс тӧдмавлісны сюсь кывъяс, лэбач нимъяс, кад вылӧ вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ, син куньӧмӧн чукӧртісны чачаяс, тэчисны шусьӧгъяс, чеччалісны скакалкаӧн, шыблалісны «пельмень», тӧдмавлісны мый вылӧ колӧны «ваниш», «фейри» да с. в. Медуна балл ӧкмӧдіс Таняяслӧн команда, но козинтор вичмис ставлы. Бӧрас юисны пӧжасӧн тшай. {Kodko @ Петкӧдлісны и вӧлӧга, и енби @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} ПЕТКӦДЛІСНЫ И ВӦЛӦГА, И ЕНБИ Вӧскресенньӧӧ Нёбдін сиктын гораліс — шыаліс Опонасей ӧкмысӧд ярманга: вузасисны — ньӧбасисны, сьылісны — йӧктісны, ворсісны... Кӧдзыд поводдя вылӧ видзӧдтӧг ярманга вылӧ волісны унаӧн матысса и ылысса сикт-грездъясысь, юркарысь, орчча Кулӧмдін районысь да весиг ылі Кировысь. Водз асывсянь сиктса Культура керкаын ассьыныс вузӧс тӧвар тэчисны-лӧсьӧдалісны вузасьысьяс. Воӧм гӧсьтъяс веськӧдчылісны музейӧ. Сэні видзӧдісны серпасъясысь выставка, кодӧс нӧдіс СГУ-ысь студентка Вероника Артемьева. А сідз жӧ быд окотитысь вермис видлыны кужӧмлунсӧ джодждӧра кыӧмын, мастер-классӧ петкӧдліс зарни киа нывбаба Валентина Васильевна Латкина. Зэв аслыспӧлӧса вочаалісны ярманга вылӧ пырысьясӧс ывла вылын. Медводз йӧзӧс ворсӧдісны, корисны пырӧдчыны даддьӧн да лызьӧн панласьӧмӧ. А пыранінын нуӧдісны обряд: вӧв мегыр улӧд мунӧм да уна рӧма лента вомӧн чеччыштӧм бӧрын мортӧс корӧсялісны кыддза корӧсьӧн. Тадзи вӧчӧны мортлы шудлун сиӧм могысь. Яй, ма, пӧжас, киӧн вӧчӧмторъяс да уна-уна мукӧдтор бура инасис ярманга дырйи. Ывла вылын позис номсасьны шашлыкӧн да самӧварысь пӧсь тшайӧн, Культура керкаын уджаліс буфет, кӧні вӧзйисны тшай да быд пӧлӧс пӧжас. Вузасянінын юргис гора шылад-сьылӧм, мый кыпӧдіс гажлысь русӧ. Нӧшта на гажа вӧлі Культура керкалӧн видзӧдан жырйын — «Том енбиа йӧзлӧн» ярманга дырйи. Йӧзӧс чолӧмалісны кыпыд гажӧн да став бурсӧ сиисны «Нёбдін» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Валерий Савин да районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская. Та бӧрын сцена вылын сьылісны да йӧктісны Пӧддельнӧйысь, Нёбдінысь, Кӧрткерӧсысь, Лӧкчимдінысь, Типӧсиктысь, Висерысь, Визябӧжысь, Пӧдтыбокысь, Ыджыдвиддзысь котыръяс. Ыджыд козинӧн видзӧдысьяслы лои нималана Лидия Логиновалӧн сьылӧмыс. Ёна и кекӧначасисны! Медбӧрын став петкӧдчысьсӧ пасйисны козинъясӧн, аттьӧалан гижӧдъясӧн. Ярмангалы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн нимӧдісны-чолӧмалісны медбур куим вузасьысьӧс. Медводдза местаысь Дипломӧн да козинӧн пасйисны Нёбдінса детсадлысь котырӧс (найӧ вузасисны пӧжасӧн, киӧн вӧчӧмторъясӧн). Мӧд местаӧн чолӧмалісны Адзорӧмысь ас вылӧ уджалысь Елена Карповаӧс (ки помысь уджъясысь). А коймӧд места босьтіс Сыктывкарысь «Свежее мясо» ООО. Та кындзи торъя нимпасын, «Ас овмӧслӧн медбур вӧлӧга», пасйисны Нёбдінын ас овмӧс кутысь Татьяна Владимировна Латкинаӧс. Опонасей ярманга дасьтысь-котыртысьяслӧн висьталӧм серти, вузасьны волӧма 30 морт, воддза серти вузӧсын унджык вӧлі киӧн вӧчӧмтор. Нӧшта лои тӧдчӧдӧма, мый медводдзаысь ярманга вылӧ волыны окотитысьясӧс юркарсянь да Кӧрткерӧссянь вайӧма-нуӧма торъя автобус. Гӧстьяс, ярмангаӧ пырӧдчысьяс пасйисны, Опонасей ярманга, мед и водзӧ сӧвмас да дыр олас, зэв бур, мый ловзьӧдам важ обычайяс, бурсӧ паськӧдам да ыджыд котырӧн чукӧртчылам ас муын. * * * Районса администрацияысь культура да том йӧзкӧд удж нуӧдан юкӧн аттьӧалӧ культура учреждениеясын уджалысьясӧс ярманга дасьтӧмӧ да котыртӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь да петкӧдчӧмысь. {Елена Лодыгина @ Донъяв керкатӧ гӧгӧрбок @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} ДОНЪЯВ КЕРКАТӦ ГӦГӦРБОК Видзӧдлӧй керка пытштӧ гӧгӧр да веськыда вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ. Юалӧмъяс вылӧ колӧ вочавидзны «ДА» либӧ «ОЗ», «ОГ», «АБУ». 1. Гортысь мунігӧн колянныд электроприборъяс, сідз шусяна «режим ожидания» вылӧ? 2. Розетка да би сутуга вылын эмӧсь-ӧ тшынасьӧм-сьӧддзӧминъяс? 3. Кор босьтчанныд кусӧдны электроприбор, вилкаыс доналӧма? 4. Тіян керкаын кылӧ сотчӧм резина да пластмасса дук? 5. Розеткаысь сявкйӧны бикиньяс да кылӧ-ӧ трачкӧдчӧм? 6. Жырйын мукӧд электроприборъясӧн вӧдитчигӧн лампочкалӧн югыдыс чинӧ? 7. Тіян керкаын абу пыдӧ дзебӧма мыськасян порошок да жырйын мукӧд гӧитчан средство? 8. Ті юанныд кран улысь ва да пуанныд сыӧн сёян-юан? 9. Пусян плитакӧд орччӧн куйлӧны важ газетъяс, кичышкӧд да мукӧдтор? 10. Ті чайтанныд, мый жыръясын оз ков тшӧкыда пелькӧдчыны? Унджык кӧ лои «ДА» вочавидзӧмыс, тіян керкаын повтӧг овны оз позь. Пыр жӧ босьтчӧй бырӧдны тырмытӧмторсӧ. Со мыйла... 1. Электроприборъяс видзӧдтӧг кольны оз позь. Торъя нин, кор мунанныд гортысь, кусӧдӧй ставсӧ. Весиг телевизорлӧн «режим ожиданияыс» лоӧ ӧпаснӧйӧн. Напряжение чеччалӧмысь либӧ гым дырйи би сутугаыс вермас тӧдлытӧг ӧзйыны. 2–5. Розеткаысь кӧ сявкйӧны бикиньяс, би сутугаыс чегъясьӧма, кытікӧ тшынасьӧ да кылӧ сотчӧм дук. А вилкаыс доналӧма — дзик пыр колӧ вежны-дзоньтавны. Тайӧ вермас вайны ыджыд неминучаӧдз. 6. Электроприборъясӧн вӧдитчигӧн кӧ лампочкалӧн югыдыс чинӧ, тайӧ петкӧдлӧ, мый жырйын включитӧма уна пӧлӧс прибор. Кусӧдӧй да ковтӧг энӧ ӧзтӧй. Корлӧй электрикӧс, медым видзӧдлас да дзоньталас кыті лёка уджалӧ. 7. Керкапытш мыськасян майтӧг-порошок, мазь-лекарство да мича кӧрӧб-банкаӧ тэчӧм мукӧдтор челядьлы зэв окота видлыны-малавны. Ӧд кагаыд олӧмсӧ зільӧ тӧдмавны гӧгӧрбок да вермас и видлыны кывнас. Та вӧсна, энӧ дышӧдчӧй да вӧчӧй колана шкап ӧдзӧсъясӧ томан либӧ пуктӧй эмбуртӧ челядьлы судзтӧминӧ. 8. Ва трубаясӧд локтысь ваын уна быд сикас сорасыс. Весиг пуигӧн мукӧдыс оз быр. И сёян-юанкӧд веськалӧ мортӧ. Та вӧсна, бурджык лоӧ весавны васӧ фильтръяс отсӧгӧн, босьтны васӧ тӧдса юкмӧсысь либӧ ньӧбны. 9. Пусян плита гӧгӧр оз ков тэчны мыйсюрӧ. А кухня эмбуртӧ лӧсьӧдны сідз, медым «гӧрд петукыд» оз вай шогсӧ. Оз позь ӧшӧдны плита весьтӧ кичышкӧд, косьтыны сы весьтын кӧлуй да мукӧдтор. Видзӧдлӧй, абу-ӧ матын ӧшинь занавесыд плитакӧд. Тӧвру пӧльыштӧмысь занавес помыс вермас инмӧдчыны уджалысь плитаӧ. А газ плитаысь восьса биыс регыд и кутчысяс дӧраад. 10. Жырйын пелькӧдчӧм — коланатор. Ӧд лунтырӧн тані чукӧрмӧ уна сикас ёг-бус, пемӧсъяслӧн гӧн да мукӧдтор. И патераын сынӧдыс вермас лоны лёкджык ывлаын серти. Бусын чукӧрмӧ уна лёк микроб, кодӧс лунтырӧн лолалам. Та вӧсна тшӧкыдджыка колӧ тӧлӧдны жыръяс, мыськавны-гӧитны керка пытш. Содтӧд отсасьысьясӧн лоасны и керкаса дзоридзьяс. Найӧ весалӧны лёк сынӧдсӧ да сетӧны содтӧд кислород. [Елена ЛОДЫГИНА.] {Василий Попов @ Тӧдмӧдісны «Дым Отечестволӧн» 7-ӧд томӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} ТӦДМӦДІСНЫ «ДЫМ ОТЕЧЕСТВОЛӦН» 7-ӦД ТОМӦН Четверг рыт. Мый овлӧ гежӧда, пукала гортын, видлала важ кабалаяс. Триньӧбтіс телефон. «Сёрнитӧ Рита Мингелайте, — кылі трубкаысь. — Ті тӧданныд, мый вит час рытын юрсиктса библиотекаын лоӧ «Дым Отечества» небӧглӧн 7-ӧд томӧн кыпыда тӧдмӧдӧм (презентация). Ті воланныд?» Кыдзи ме верма не волыны? И урчитӧм кадӧ пыра библиотекалӧн лыддьысян жырйӧ. Йӧз чукӧрмӧма абу уна, но найӧс ме ставнысӧ ог лёка тӧд. Медводз казьтышта Анна Николаевна Сивковаӧс, коді 1986 воын Ленинградса университет помалӧм бӧрын заводитліс уджавны «Звезда» газет редакцияын корреспондентӧн. А кыдзи он казьтышт паськыда тӧдса абу сӧмын миян районын, но и республикаын Анатолий Антонович Смилингисӧс, кодкӧд, кыдзи водзын пасйылі нин, медводдза уджалан луннас жӧ ачым тӧдмӧді том журналистӧс. И со миян водзын сёрнитӧ Анна Николаевна: «Мыйӧн торъялӧ сизимӧд том водзынджык петӧм небӧгъясысь? Медводз сійӧн, мый тані «Республика» газетлӧн 2008 воӧ «Дым Отечества» петасын йӧзӧдӧм гижӧдъяс. Но кыдзи и водзынджык петӧм небӧгъясын, шӧр геройяснас лоӧны Кӧрткерӧс районын чужлӧм да уджалысь йӧз. А. Н. Сивкова висьталіс, кыдзи муніс, да и ӧні мунӧ, Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъяслысь воюйтан да олан туйвизьсӧ корсян удж. «Ӧткодявны тайӧ уджсӧ Россияын да Германияын (сійӧ неважӧн ветлӧма Германияӧ — В. П.) некыдз оз позь: весиг вӧвлӧм сӧветскӧй военнопленнӧйяслӧн гуяс бӧрся германскӧй шойнаясын котыртӧма бур дӧзьӧр, мый оз позь шуны кыдзи Россия пасьта, сідзи и миян республикаын», — шуӧ Анна Николаевна. А аслым пыр жӧ дум вылӧ уси Керчомъяын чужлӧм Алексей Егорович Тимушев: ми талун ог тӧдӧй Кебанъёль шойнаын сылысь гусӧ да весиг и кулан лунсӧ. Юр яндзим. Меным зэв любӧ, мый 7-ӧд томын эм Ыджыд Иван (Кулаков И. Е.) йылысь менам казьтылӧмъяс. Ас кадӧ гижлі и Москваын 1945 вося июнь 24 лунся Победалӧн парад вылын вӧвлӧм Василий Степанович Потапов йылысь (видзӧд «Честь и слава героям» небӧгысь «Сыщик № 1» гижӧд). «Дым Отечества» газетын йӧзӧдлӧм «На память с «всесоюзным старостой» снимокын М. И. Калининкӧд шуйгаладорас пукалысь Наталья Семёновна Тимушева (ныв дырйиыс Попова) йылысь ачым корсьыси документъяс да 2011 воын йӧзӧді «Войвыв кодзув» журналын (11 номерын) «Авъя велӧдысь» гижӧд. Содта, мый Ленин ордена кавалерлӧн бать-мамыс олісны буретш Кӧрткерӧсын, а олан керкаыс вӧлі ӧнія библиотекасянь туй вомӧн (катыдланьыс) неылын. Став небӧг йывсьыс дженьыда гижӧдын он вермы висьтавны, но уна интереснӧй йӧз йылысь позьӧ лыддьыны. Чукӧртчӧм йӧз водзын сёрнитігӧн юалі, мыйла меным пуктісны Василей ним? Дерт, ковмис юалӧм вылам вочавидзны аслым. Мамлӧн медыджыд чойлӧн — ми сійӧс шулім прӧстӧ ичиньӧн — вӧліны 1912 воын чужлӧм Иван да 1922 воын чужлӧм Василей пиян. Война заводитчӧм бӧрын кыкнансӧ босьтасны армияӧ да мӧдӧдасны дорйыны Ленинград. Ме чужи 1943 вося июнь 11 лунӧ, а Василей воча вок «юӧртӧг вошас» неуна водзджык, вот меным и сетісны сылысь ним; Иван воча вок «вошас» неуна сёрӧнджык, и менам ичӧтджык воклы сетісны сылысь нимсӧ. Ассянь содті: уна во нин нуӧда войнаса ветеранъяслысь олан туйвизьсӧ корсьысян удж, и кытчӧдз тырмас эбӧсӧй да вынӧй, кута нуӧдны тайӧ уджсӧ. Ог вунӧд и нималана мукӧд йӧзӧс, кодъяс пуктісны ыджыд пай СССР-лӧн, республикалӧн да районлӧн овмӧс сӧвмӧдӧмӧ. Презентация вылын вӧліны вӧр-ва видзан райкомитетӧн веськӧдлысь Станислав Николаевич Коюшев, Антонина Николаевна Ковалёва (сылы эм, мый висьтавны бать-пӧль йывсьыс да весиг тӧдмавны уна выльтор — В. П.), Нина Васильевна Кирушева, Юрий Пантелеймонович Панюков да мукӧд. Республикаса национальнӧй архивӧ да библиотекаӧ ветлігӧн унаысь паныдасьла Нина Ефимовна Габовакӧд, коді ас кадӧ уджавліс Кӧрткерӧс районса типографияын. Пенсия вылӧ петӧм бӧрын сійӧ кутчысис рӧдвужсӧ туялан уджӧ и, дерт жӧ, 7-ӧд томӧн кыпыда тӧдмӧдӧм вылӧ воліс жӧ. [Василий Попов.] {Геннадий Попов @ «Нюмсер» шӧринын челядьлы гажа @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-01-29.} «НЮМСЕР» ШӦРИНЫН ЧЕЛЯДЬЛЫ ГАЖА Зэв нимкодьпырысь ветлӧдлӧны челядь КРЦДОД-лӧн «Нюмсер» шӧринӧ. Тайӧ позйын налы шоныд, лӧсьыд да гажа. Прӧст кадӧ быдӧн на пиысь аддзӧ ас кӧсйӧм серти удж. Кодкӧ кыӧ, кодкӧ вурӧ, Кодкӧ серпасалӧ видз. Кодкӧ сьылӧ, кодкӧ йӧктӧ Быдӧн содтӧ олан мич. (Тайӧ кывъясыс миян шӧринса кыпысь). И збыль, челядь зэв мичаа вышивайтчӧны да кысьӧны, сьылӧны да йӧктӧны, зэв мастера гудӧкасьӧны, спорт да туризм кузя ордйысьӧмъясын тшӧтш вермысьяс лыдынӧсь. И бать-мам нимкодясьӧны, мый налӧн ныв-пиянлы эм кытчӧ волыны прӧст кадӧ, мый челядьыс босьтӧны содтӧд тӧдӧмлун, а медшӧрыс — ичӧтсянь велалӧны радейтны удж. Ӧд зільӧны тані енбиа велӧдысьяс. Бать-мам ошкӧны Рада Павловна Михайловаӧс, Татьяна Владимировна Габоваӧс, Михаил Николаевич Габовӧс, Геннадий Иванович Поповӧс. «Нюмсерын» и збыльысь быд лун праздник кодь. Кутшӧм гажаа татчӧс челядь пасйисны Выль во: джуджыд Тист чой йывсянь ислалісны и даддьӧн, и ванна-ворйӧн, и ватрушкаӧн, и лямпаӧн. Волісны и Емель ключ дорӧ гажӧдчыны-исласьны. А Крещенньӧ лунӧ «Нюмсерса» челядьӧс волісны гажӧдны юркарса КГПИ-ысь студентъяс. «Семь плюс студияса» котырӧ пырысьяс да налӧн веськӧдлысь Марина Афонина нуӧдісны челядькӧд «Рӧштвоса утренник». Ныв-зонлы муса артистъяс котыртлісны уна ворсӧмъяс, йӧктӧмъяс. Ыджыд аттьӧ налы таысь. [Геннадий Попов, КРЦДОД-са «Нюмсер» шӧринса велӧдысь.] {Kodko @ Котраласны лямпаӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} КОТРАЛАСНЫ ЛЯМПАӦН Кыдзи юӧртӧ райадминистрацияса пресс-служба, «Тӧвся Ыбица» вылӧ воысь гӧсьтъяслӧн лоӧ позянлун ордйысьны лямпаяс вылын. Котралӧмъяс котыртысь-дасьтысьӧн петкӧдчис кыйсьысь лямпа да лызьӧн республиканскӧй фестивальса идеолог Афанасий Габов. «Котралӧмъясӧ пырӧдчасны йӧз, кодъяс радейтӧны ассьыныс культура да спортлысь татшӧм сикас, а сідз жӧ, кодъяслӧн эм лямпа. «Тӧвся Ыбица» котралӧмъясӧн ми пасъям Коми Республикаын спортлысь Во восьтӧм», — тӧдчӧдіс сійӧ. Сідзжӧ лои тӧдса, мый котралӧмъяс вылӧ пырӧдчысьясӧс регистрируйтны кутасны веськыда «Тӧвся Ыбица» дырйи. Старт вылӧ виччысьӧны коми охотничӧй жилетъясӧн пасьтасьӧм да койбедьясӧн матӧ 50 мортӧс. Ордйысьӧмыс мунас мужичӧйяслӧн да нывбабаяслӧн котӧртӧмӧн. {Kodko @ Водзӧ сӧвмӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} ВОДЗӦ СӦВМӦНЫ Кольӧм пекничаӧ Пезмӧгысь «Ордым» нима крестьянско-фермерскӧй овмӧсӧ волісны республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан министерствоысь, районын видз-му овмӧс веськӧдланін юкӧнысь да «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияысь чина войтыр. Людмила Изъюровалӧн овмӧсын муніс чукӧртчылӧм, кӧні сёрнитісны КФХ-лӧн удж да водзӧ сӧвмӧм йылысь. Кольӧм вося арын «Ордым» заводитіс уджӧдны градвыв пуктас выль видзанін (200 тонна вылӧ). Сійӧс лои кыпӧдӧма ас вынъясӧн кык воӧн. Тавося тӧв шӧр 29 лунӧ Людмила Изъюровалы сетӧмаӧсь ас эмбур йылысь эскӧдана гижӧд (свидетельство о праве собственности). Тайӧ кабалаыс сетӧ медводз позянлун босьтны сьӧма отсӧг-субсидия стрӧитчӧм вылӧ. Кыдзи висьталіс миянлы Л. Изъюрова, таво пуктӧмаӧсь мог — ньӧбны овмӧслы картупель идралан техника, ыдждӧдны «мӧд нянь» улӧ муяс (10 гектарӧдз). А водзӧ, матысса воясӧ, кӧсйӧ лӧсьӧдны техникалысь комплекс, код отсӧгӧн кутасны быдтыны да мукӧдтор вӧчны картупельысь. {Kodko @ Колана аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} КОЛАНА АДДЗЫСЬЛӦМ Тайӧ пекничаӧ, урасьӧм 8 лунӧ, райадминистрацияын «Звезда» газет редакция котыртлас лыддьысьысьяскӧд да общественнӧй корреспондентъяскӧд аддзысьлӧм. Сэки лоӧ вӧчӧма кывкӧртӧдъяс «Тӧд ассьыд вужъяс» творческӧй конкурслы, нимӧдам-пасъям конкурсын вермысьясӧс. Сідзжӧ чолӧмалам найӧс, кодъяс пуктісны ыджыд пай газет гижӧдан кампания дырйи. Аддзысьлӧм вылӧ воласны и чина войтыр — райсӧветӧн веськӧдлысь Александр Василевский да районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская. Чукӧртчылӧм дырйи мунас сёрни газетлӧн сӧвмӧм, выль конкурсъяс йылысь да сідзи водзӧ. {Kodko @ Пасйисны «Кодзулӧн» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} ПАСЙИСНЫ «КОДЗУЛӦН» Кӧрткерӧсысь том сьылысь Никита Нестеров кольӧм субӧтаӧ петкӧдчис Ухтаын «Альфия Коротаева ӧзтӧ кодзувъясӧс» ним улын кывкӧртӧдъяс вӧчан гала — концертын. Миян республикаса каръясысь да районъясысь 125 «кодзув» петкӧдлісны кужӧмлунсӧ сьылӧмын да йӧктӧмын. Том енбиясӧс пасйисны дипломӧн да балалӧн (проектлӧн) пас — «Кодзулӧн». Медбӧрын том сьылысьяс пиысь ӧтилы, Мылдінысь Кирилл Болтуновлы, сетісны Прагаын йӧзкостса конкурсын петкӧдчыны сертификат. Пасъям, кольӧм во помын Кӧрткерӧсын муніс «Альфия Коротаева ӧзтӧ кодзувъясӧс» конкурслӧн бӧрйысян юкӧн. Концерт дырйи петкӧдчисны миян районысь том сьылысь-йӧктысьяс. Альфия Коротаева сэки вылӧ донъяліс Никиталысь сьылӧмсӧ да корис сійӧс «ӧзтасьны» гала-концертын. * * * «Альфия Коротаева ӧзтӧ кодзувъясӧс» — «Единая Россия» партиялӧн республикаса юкӧнлӧн бала. {Kodko @ Ыджыдвиддзын мунас Лямпиада, а Нёбдінын — ӧтмунӧмлӧн конференция @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} ЫДЖЫДВИДДЗЫН МУНАС ЛЯМПИАДА, А НЁБДІНЫН — ӦТМУНӦМЛӦН КОНФЕРЕНЦИЯ Урасьӧм 1 лунӧ райадминистрацияын чукӧртчылісны районса «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧ пырысьяс. Аддзысьлӧм дырйи вӧчисны кывкӧртӧд кольӧм вося уджлы да пуктісны могъяс таво вылӧ. Сідз, медводз сёрнитісны 2013-ӧд вося Лямпиада» лызьӧн да лямпаясӧн котралӧм йылысь. Кыдзи тӧдчӧдіс котралӧмъяс медшӧр котыртысь Афанасий Габов, талун кежлӧ лои нин лӧсьӧдӧма некымын баннер, кодъясӧс ӧшӧдасны Выльгортын, Сыктывкарын да Кӧрткерӧсын. Сідзжӧ, Лямпиадалӧн история йылысь дасьтӧмаӧсь брошюра. Котралӧмъяс вылӧ республика пасьтаысь виччысьӧны 500 гӧгӧр спортсменӧс. Тӧдчӧдам, Лямпиада мунас Ыджыдвиддзын рака 16 лунӧ. Чукӧртчылӧм дырйи сідз жӧ лои тӧдса, мый быд вося «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция таво мунас Нёбдінын. Кыпӧдлісны общественникъяс и «Монди СЛПК» да райадминистрация костын социально-экономическӧй ёртасьӧм йылысь сёрни. [Райадминистрациялӧн пресс-служба.] {Галина Микушева @ Тӧдмасьӧй енбиалӧн уджъясӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} ТӦДМАСЬӦЙ ЕНБИАЛӦН УДЖЪЯСӦН Тӧв шӧр 27 лунӧ Нёбдінын ӧкмысӧдысь нуӧдісны Опонасей ярманга. Тайӧ лунӧ сиктса музейын вӧлі петкӧдлӧма некымын выставка да нуӧдӧма мастер-класс. Музейӧ быд пырысьлы синмас шыбитчис яръюгыд рӧмъяса «Ярманга» петкӧдлӧм, кытысь позис аддзыны пасйӧд-гижӧд, мый медводдза ярмарка-гаж сиктын нуӧдӧмаӧсь 2005 вося январь 30 лунӧ. А сідзжӧ уна сикас фотография-снимок тӧдмӧдісны воддза воясӧ ярманга вылын вузасьысьяскӧд да наӧн вӧзйӧм тӧварӧн. Музейлӧн медводдза жырйын уна кӧлуй-эмбур, кодӧн кольӧм нэмъясӧ вӧдитчылісны сиктса войтыр. Но медтӧдчана экспонатӧн тайӧ лунӧ лои — кысян стан. Сійӧс музейӧ вайӧмаӧсь 27 во сайын — Ягсиктысь, Макаровъяслӧн семьяысь. Кысян станыс зэв нин важся, 19 нэм помся. Сэтчӧ весиг вундалӧма-серпасалӧма зэв аслыспӧлӧс рӧдвуж пас. Буретш тайӧ важся стан сайын и петкӧдліс ассьыс кужанлун-сямлунсӧ (рочыштны кӧ, мастер-класс) Валентина Васильевна Латкина. Сійӧ кыис джодждӧра. А сыӧдз некымын лун дорвыв нывбаба дасьтіс-лӧсьӧдіс важся кысян стансӧ, вайӧдіс сійӧс уджалан выйӧдз. Музейӧ уна волысь-пыралысь матыстчыліс кужысь кияса ань дорӧ, юасисны, кыдзи дасьтыны-кыны уна рӧма джодждӧра. И быдӧнкӧд сиктса нывбаба юксис аслас кужӧмлунӧн. Нӧшта Валентина Васильевна вайӧма ассьыс уджъяссӧ — тайӧ уна рӧма шӧртысь ӧктӧм креслӧ-диван эжӧдъяс. Видзӧдан на вылӧ да мичасьыс-мича чеччӧгсеръяса вӧчӧмторъясысь весиг син водзад пӧртмасьӧ. А со мый висьталіс киподтуя ань кысьӧмӧ босьтчӧм йылысь: — Ичӧтдырйи эг ӧтчыдысь аддзыв, кыдзи баб да ыджыд мам кыӧны джодждӧра. А ми, челядь, на дорын бергалім, унатор аддзылім, мыйсюрӧ сэксянь нин вежӧрӧ коли. Кор аслам нин челядь быдмисны, зэв окота лои кысьыны велӧдчыны... Мортыдлӧн тай, кор эм ыджыд мӧвп-кӧсйӧм — ӧдйӧ и артмӧ ставыс. Тӧдса пӧчлысь ань вайӧма гортас кысян стан, ветлӧма Ӧника грездӧ кужысь кияса нывбаба А. Е. Панюкова дорӧ, коді и велӧдӧма кысян став «гусяторъяс». Тайӧ вӧлӧма 1998 вося гожӧм помын. Сійӧ вося ар помӧдз Валентина Васильевна клёнгӧма-кыӧма быдса 4 берд джодждӧра. А сэсся кост артмӧма. Отсасьӧма внук-внучкаяссӧ видзны-быдтыны. И со бӧръя вит восӧ пыр кысьӧ да воысь-воӧ кыпӧдӧ ассьыс кужӧмлунсӧ. Воддза воӧ весиг ветлӧма юркарӧ ӧти киподтуя ань ордӧ, велӧдчӧма нӧшта сьӧкыд, «шахмат», серӧн кыны джодждӧра. И со кольӧм вося ярманга вылын Нёбдінса ань ачыс нин вӧзйис ньӧбасьысьяслы «шахмат» сера джодждӧра бердъяс. Кыдзи пасйис нывбаба, ас кыӧмторйыд пӧ ӧдйӧ инасьӧ. Со и таво некымын морт матыстчылісны сы дорӧ — корисны вузӧс вылӧ кыны джодждӧра. Тӧвбыд нывбаба дасьтысьӧ-вундалӧ дӧра, гартлӧ тупыльясӧ... Лӧсьӧдчӧ, кор нин воас тулыс, шондӧдыштас да позяс петны аслас ичӧтик керкаӧ кысьыны. Кӧні вочасӧн, лунысь-лун кутас петны-нюжавны уна рӧма да мича топыд дӧра пласт. Эскам, мый сиктса аньлӧн водзӧ на лоӧ мый петкӧдлыны музейын да мыйӧн чуймӧдны йӧзӧс. Дженьыдика гижа нӧшта ӧти выставка йылысь, коді шусис «Вероника Артемьевалӧн уджъяс». Тайӧ — серпасъяс: портрет, графика, живопись и натюрморт. Серпасъясас мичасьыс-мича вӧр-ва, тулысын и арын, толын и гожӧмын, тӧдсаяслӧн мыгӧръяс да нӧшта унатор. Уджъяссӧ дасьтігӧн серпасасьысь вӧдитчӧма краскаӧн да карандашӧн, мелъясӧн да шомӧн. Вероника Артемьева — Нёбдін сиктысь, ӧні велӧдчӧ юркарса университетын искусство факультетын 4-ӧд курсын. Таӧдз велӧдчӧма-помалӧма гимназия да культура колледж. Аттьӧалана да ошкана уна кыв вичмисны серпасасьысьлы музейӧ волысьяссянь. Бӧръя выставкаыс кутас на уджавны некымын тӧлысь. Коді кӧсйӧ волыны Нёбдін сиктса Виктор Савин литературнӧй музейӧ, верманныд водзвыв сёрнитчыны 9–66–10 телефон пыр. Ми виччысям тіянӧс! [Галина Микушева. Нёбдін сикт.] {Оксана Пинягина @ Висерӧ волісны коми гижысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} ВИСЕРӦ ВОЛІСНЫ КОМИ ГИЖЫСЬЯС Тӧв шӧр 31 лунӧ Висерса школаын вӧлі уна йӧза — волісны юркарса гӧсьтъяс: «Йӧлӧга» газетын зільысьяс Галина Макарова, Надежда Пунегова да коми кывбур тэчысь Анжелика Елфимова. Аддзысьлісны гӧсьтъяс 1–6 класса да 9 класса велӧдчысьяскӧд. Гырысь класса войтыр петкӧдлісны школа олӧм йылысь сценка, а посни войтыр — кӧвдум йылысь мойд. Анжелика Елфимова висьталіс кыдзи воӧдчис кывбур тэчысьӧдз, лыддис радейтчӧм йылысь кывбуръяс. Челядьлы сьӧлӧм вылӧ воис гижыськӧд аддзысьлӧм. Найӧ козьналісны бурсиӧмӧн дзоридзьяса серпас. А «Йӧлӧга» редакцияса уджалысьяс висьталісны газет йылысь, нуӧдісны викторина, челядь отсӧгӧн лӧсьӧдісны тешкодь висьт. Ок и ёна жӧ ваксисны артмӧм висьт вылад! Сэсся гӧсьтъяс петісны сиктса библиотекаӧ, аддзысьлісны Висерса войтыркӧд. Валентина Павленко пыр жӧ и гижис та йылысь кывбур. Ӧти гажа тӧвся лунӧ Кыпыд сёрни вӧлі мунӧ, Кывбур гижысь перйис синва «Катарсис» пӧ, тайӧ, инмӧ: Кывзӧм бӧрти кыптӧ лов, Выльысь лоан томулов. Муніс — сёрни эз на помась, Бабаяс ӧд кывъя-вомась: — «Пӧрысь Висер», «Кага», «Лун»... Быдторсӧ на кывлан тан. Аддзысьлӧм дырйи Анжелика Елфимова висьталіс ас йывсьыс, тӧдмӧдіс кыдзи чужӧ выль гижӧд. Бӧрыннас быдсӧн вен кыптыліс выль коми кывъяс гӧгӧр, кыдз шуам, «суйӧр», «шылад» да мукӧд. Шензисны, мыйла коми йӧз посни челядьӧс торйӧдӧны ай-мам кывйысь, мыджсьӧны роч вылӧ. «Кудесница» клубӧ пырысь нывбабаяс козьналісны Анжеликалы кыӧм тяпи. Аддзысьлӧм помасис коми небӧгъяс ньӧбалӧмӧн, а аслас кывбуръяса небӧг чукӧрӧ А. Елфимова пасйис кырымпас. [Оксана Пинягина.] {Нина Мишарина @ Бура и гажӧдчим! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-05.} БУРА И ГАЖӦДЧИМ! Кыдзи и мукӧдлаын, сідз жӧ и Шойнатыын нуӧдісны уна мероприятие Выль во, Рӧштво да Крещенньӧ гажлунъяс дырйи. Выль во водзвылын культура керкаын уджалысьяс (веськӧдлысьыс Т. Кучинская) котыртлісны «Вай сьылыштам» конкурс. Ордйысьӧмсӧ юкисны куим пельӧ: посни арлыда, том йӧз да гырысьджык арлыда сьылысьяслӧн петкӧдчӧмъяс вылӧ. Сьылысьясӧс донъяліс жюри. Видзӧдысьяслы воис сьӧлӧм вылӧ петкӧдчӧмыс сы вӧсна, мый татшӧм конкурсыс дыр кодь нин эз вӧв. Конкурс дырйи сьылісны абу ёна тӧдса сьыланкывъяс. Ӧшым 31 лунӧ, Выль во водзвылын, сикт овмӧдчӧминса депутатъяс, нывбабаяслӧн да ветеранъяслӧн сӧветъясӧ пырысьяс вӧчисны сиктса йӧзлы козин — выльвося гаж. Сэтчӧ волісны Кӧин и Ош, Кӧч и Руч, Кый (Змея) да Ёма-баба — найӧ нуӧдісны уна пӧлӧс конкурс. А кык час войсянь сиктсаясӧс гажӧдісны культура керкаса уджалысьяс. Рӧштво пасъян лунъясӧ сідз жӧ вӧлі уна пӧлӧс петкӧдчӧм: и тӧвся коз дорын гаж, и гырысь войтырлӧн чукӧртчылӧм-рытйысьӧм. Фольклор котырӧ пырысь челядь гадайтчисны-кӧлядуйтісны. Крещенньӧ рытӧ культура керкаын бара на гажӧдчисны «Мозаика» нима нывбабаяслӧн клубӧ ветлысьяс. Тані вӧлі гажлун йылысь висьт, и Кый волы сиӧм гороскоп, и сьыланкывъяс, и тӧвся приметаясӧн тӧдмӧдӧм и частушкаяслӧн конкурс. Медбӧрын фольклор велӧдысь О. Каракчиева нуӧдіс рӧштвоса гадайтчӧм. А библиотекаса уджалысьяс Е. Королёва да М. Попова нуӧдісны литературно-музыкальнӧй рыт, кодӧс сиисны ыджыд енбиа кывбуралысь-бард, артист Владимир Высоцкийлӧн 75 вося юбилейлы. Тайӧ рыт кежлас нуӧдысьяс ёна дасьтысьӧмаӧсь: ыджыд экран вылын петкӧдлісны сылысь олӧм-вылӧмсӧ, сьыланкывъяслысь история, кинофильмъясысь, кӧні ворсліс Высоцкий, юкӧнъяс. Тӧв шӧр 25 лунӧ культура керка бара на вӧлі йӧза. Уджалысьяс котыртлісны Таттян лунлы сиӧм «Мисс Танюша» конкурс, кодӧс донъяліс жюри. Сэні петкӧдлісны ассьыныс кужанлун да тӧдӧмлун нёль Таня. Петкӧдчыны кӧсйысьыс вӧлі уна, но гоз-мӧдӧн эз вермыны локны. Но та вылӧ видзӧдтӧг, рытыс артмис. Тані вӧліны сэтшӧм конкурсъяс, кыдзи «Ас йылысь висьталӧм», «Интервью», «Йӧктыштам», «Медся чӧскыд сёянтор». Сідзжӧ видзӧдысьяс костын вӧлі разӧдӧма жетонъяс, медым тӧдмавны, коді лоӧ сідз шусяна «тёмнӧй лошадкаӧн». Сыӧн лои — Т. Накутене. «Мисс Танюшаӧн» бӧрйисны Т. Королёваӧс. Став тайӧ петкӧдчӧмъясас ыджыд пай пуктісны рытъяссӧ нуӧдысьяс Т. Толченицына да М. Можанова. [Нина Мишарина. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Шедӧдісны приза местаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} ШЕДӦДІСНЫ ПРИЗА МЕСТАЯС Кольӧм субӧтаӧ Абъячойын мунісны вермытӧмаяс костын ордйысьӧмъяс. Квайт командаысь миян районысь котыр шедӧдіс мӧд места, мыйысь козьналісны диплом, кубок да тшай юан сервиз. Медуна вермӧм шедӧдіс Афанасий Удоратин: медводдза места босьтіс саридзса бильярдын, мӧд местаяс — «Джульбар» ворсӧмын да аслас категорияын вермасьӧмын. Медводдза местаяс вермасьӧмын аслас категорияын сідзжӧ шедӧдісны Кристина Кубова да Дамир Курбанов. {Kodko @ Нимӧдім вермысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} НИМӦДІМ ВЕРМЫСЬЯСӦС Кольӧм пекничаӧ районса администрациялӧн ыджыд залын «Звезда» газет редакция котыртліс общественнӧй корреспондентъяскӧд аддзысьлӧм. Колӧ тӧдчӧдны, татшӧм чукӧртчылӧмыс котыртсьылӧ быд во. Но тайӧ пӧрйӧ сійӧ медводдзаысь муніс районса администрацияын, медым аддзысьлӧм вылӧ вермис пырӧдчыны быд лыддьысьысь. Мероприятие йылысь юӧр вӧлі водзвыв йӧзӧдӧма газетлӧн ӧти петасын. Чукӧртчӧмаяс водзын медводз сёрнитіс «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Сійӧ, нӧшта, ӧтчыд пасйис газетлӧн коланалун йылысь, тӧдмӧдіс воысьясӧс, мый вӧчсьӧ районын талун да кутшӧм могъяс пуктӧма водзӧ вылӧ. Аддзысьлӧм дырйи жӧ лои вӧчӧма кывкӧртӧдъяс тайӧ во джын кежлӧ «Звезда» газет вылӧ гижӧдчан кампания нуӧдӧмлы. Кыдзи нин юӧртлім кольӧм во помын, гижӧдчан кампания нуӧдны отсаліс «Кӧрткерӧс» МР-ӧн Юралысь Сергей Кулаков. Сійӧ вичмӧдіс сьӧма козин медбур пошта новлӧдлысьлы, «Кӧрткерӧсса» ПО-ын вузасьысьлы да «Звезда» газет медшуда судзӧдысьлы. Сергей Кулаков ачыс эз вермы волыны тайӧ аддзысьлӧм вылӧ. Такӧд йитӧдын сысянь козин вермысьяслы сетіс райсӧветӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александр Василевский. Вит сюрс шайтӧн пасйис Светлана Габоваӧс (Шойнатыса почта новлӧдлысь), Галина Голькеӧс («Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн Маджаса вузасянінысь продавец), Нина Габоваӧс (Типӧсиктса олысь — медшуда лыддьысьысь). Нӧшта лои чолӧмалӧма Аттьӧалана гижӧдӧн юрсиктысь пошта новлӧдлысь Наталья Сорвачёваӧс. Та вылын кыпыд нимӧдӧм эз на помась. Газетса медшӧр редактор Эдуард Пименов вӧчис кывкӧртӧдъяс «Тӧд ассьыд вужъяс» творческӧй конкурслы. «Олӧ орччӧн» нимпасын вермысьясӧн лоины Висерса школаысь том гижысьяс — Даниил Мишарин, Богдан Игушев да Вероника Габова. «Ордпу» нимпасын — Керӧсысь Алексей Петренко, а тайӧ жӧ сиктысь Наталья Ветошкинаӧс пасйим «Чужанін» нимпасын. И бӧръя, «Фотолетопись» нимпасын, медводдза куим места юкисны ӧта-мӧд костас Пӧддельнӧйысь Наталья Карпушева, Шойнатыысь Елена Ветошкина да Игорь Панюков. Конкурсын став вермысьӧс лои пасйӧма Дипломӧн да козинӧн. Аддзысьлӧмлы кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн Эдуард Пименов юӧртіс, мый газет и водзӧ кутас нуӧдны выль конкурсъяс. Талун ми йӧзӧдам на пиысь ӧтиӧс — «Сиктлы — сӧвмыны-бурмыны». Тайӧ конкурсӧ урчитім кык нимпас: «Олӧ сиктын мастер морт» (кужысь кияса йӧз йылысь — кысьысь, вурсьысь, керка кыпӧдысь, керкагӧгӧр мичмӧдысь, пуысь-кӧртысь да шензьӧданаторъяс вӧчасьысь) да «Сиктын ола — сиктлы кола» (йӧз йылысь, кодъяс зільӧны кыпӧдны-бурмӧдны сиктлысь олӧм). Гижӧдъяса конкурсӧ вермас пырӧдчыны районса быд олысь. Творческӧй уджъяс гижӧй коми либӧ роч кывъяс вылын да ыстӧй печатайтӧмӧн газет редакцияӧ: Кӧрткерӧс сикт, Сӧветскӧй улича, 187-ӧд керка, либӧ press_zk@maіl.ru электроннӧй адресӧ. Пасъям, конкурс кутас мунны тавося рака 1 лунсянь да во помӧдз. Паськыдджыка сы йылысь позяс лыддьыны газетлӧн локтан петасъясысь. Оксана Гудыревалӧн снимокын: шуйгавывсянь веськыд вылӧ — Нина Габова, Игорь Панюков, Наталья Ветошкина, Эдуард Пименов, Елена Ветошкина, Вероника Габова, Галина Гольке. {Kodko @ Петалісны Йиркаплӧн туйӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} ПЕТАЛІСНЫ ЙИРКАПЛӦН ТУЙӦ Миян районысь томулов пырӧдчисны районъяскостса «Йиркап» тӧвся ворсӧмъясӧ. Сійӧ муніс кольӧм субӧтаӧ Кулӧмдін районса Пожӧг сиктын. Ставнас ордйысьӧмъясын петкӧдчисны республикаса вит районысь кызь котыр (котырын нёль мортӧн). Миян кык котырӧн, «Полосатый хвост» да «Визяордаяс», веськӧдліс районын том войтырлӧн «Мы ЗА!» ӧтмунӧмӧн юрнуӧдысь Дмитрий Бутиков, на вӧсна жӧ кывкутіс райадминистрацияысь культура да том войтырлӧн юкӧнысь специалист Татьяна Кашапова. Кыдзи висьталіс миянлы Т. Кашапова, став ордйысьӧмыс вӧлі зэв интереснӧй: томулов ворсісны «коми футболӧн», «Йиркаплӧн кыйсьӧмын» лямпаясӧн вуджисны некымын тшупӧд — чукӧртісны кыйсян мышноп, пестісны бипур, пуктісны капкан, тӧдмавлісны вӧрпа (звер) кок туй, шыблалісны чер да шы (копьё), лыйсисны ньӧввужйысь да пневматическӧй винтовкаысь, компас серти корсисны алӧй ленточка да сідзи водзӧ. Ворсӧм-ордйысьӧмъяслы кывкӧртӧдъяс серти медводдза места сетӧмаӧсь Выльгортысь котырлы. Мӧд да коймӧд тшупӧдӧн пасйӧмаӧсь Кулӧмдінысь томуловӧс. Вермысьяслы сетӧмаӧсь грамотаяс да кубок, а став мукӧд котырлы — аттьӧалана гижӧдъяс да козинъяс. Тӧд вылӧ пасъям, мый тавося «Йиркап» котыртісны «Кулӧмдін» районса администрацияысь йӧзкӧд йитӧд кутан да том войтырлӧн политика юкӧн, «Спортивнӧй мероприятиеяслӧн шӧрин» МБУ, «Кулӧмдін районса культура керка» МБУК, «Пожӧг» сикт овмӧдчӧминса администрация да «Содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан республикаса шӧрин» ГОУДОД-лӧн Пожӧгса юкӧн. {Kodko @ Дзоньвидзалун, сӧстӧм сынӧд да юмов козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} ДЗОНЬВИДЗАЛУН, СӦСТӦМ СЫНӦД ДА ЮМОВ КОЗИН Шойччан лунъясӧ страна пасьта и республикаын исласисны лыжиӧн. Кӧрткерӧсын вӧскресенньӧӧ Доручасток инын лызьнича вылӧ петалісны 200 гӧгӧр морт. Медічӧтъяс котӧртісны километр джын, а спортсменъяс 3–5 километр. Унаӧн лыжи вылӧ сувтісны эз ордйысьӧм могысь, а дзоньвидзалун кутны-бурмӧдны. Челядьлы и верстьӧлы котӧртӧмысь финишын сеталісны юмов козин, тшӧтш и пӧжас да самӧварысь тшай. Спортсменъяс венласисны кубокъяс вӧсна. Аньяс костын вермысьясӧ петісны Мария Казакова, Валентина Касовская, Кристина Кынева. Зонъяс пиын вермысьӧн лоины Сергей Волков, Ефим Изъюров да Владимир Потапов. Торъя козинӧн пасйисны Владимир Рагульскийӧс да Надежда Шевелёваӧс, кодъяс пӧшти быд лун лызьнича вылын исласьӧны. — Казялі, мый миян лызьнича вылын исласисны кӧрткерӧссаяс, тшӧтш и карысь гӧсьтъяс. Тайӧ зэв бур, — висьталӧ «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, коді восьтіс спортлысь гаж и тшӧтш исласис. — Карса да Эжваса лызьничаясын жӧ сувтны некытчӧ, сы мында йӧз. А тан некод оз мешайт, и вӧр-ваыс сӧстӧм. Вӧскресенньӧӧ «Лыжня России» вылӧ петалісны и висерсаяс. Чукӧрмыліс 40 верстьӧ да челядь. Медічӧт вӧлі 5 арӧса Сергей Игушев, медыджыд арлыда — 70 арӧсысь ыджыдджык Гений Ионикиевич Спартак. Налы вичмис грамота, тшӧтш и мукӧд вермысьлы. {Елизавета Макарова @ Нёбдінса — дзоньвидзалун олӧм вӧсна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} НЁБДІНСА — ДЗОНЬВИДЗАЛУН ОЛӦМ ВӦСНА Кутшӧм ыджыд удача, кор сиктын эж кыпыд да югыд спорт-зал! Ӧтар-мӧдар стенас баскетбол позъяс. Торъя жырйын — гираяс, штангаяс. Здукӧн позьӧ зэвтны волейбол сетка. Ортсыас эж теннис пызан. Мый лолыдлы колӧ, лок да прӧст кадӧ веськӧд сӧнъяс, ӧддзӧд вир, перйы дзоньвидзалун. Шойччӧд синъястӧ телевизорысь, кокньӧд юр. Ме гижа Нёбдін школабердса спортзал йылысь. Таво велӧдчаніныслы тырӧ 30 во. Сідзкӧ та дыра жӧ некымын кӧлена тані песлӧдліс, ветлӧдліс ордйысьӧмъясӧ. Челядь мунӧны велӧдчыны водзӧ и спортысь оз лэдзчысьны. Позьӧ эскыны, мый унджыкыс на пиысь оз босьтчы тшынасьны табакӧн, оз кутны дурмӧдчыны курыдторйӧн. Таво спортлы сиӧм Во. Кыкысь вежоннас миян спортзал сибӧдлӧ уджалысь йӧзӧс да ветеранъясӧс аслас жыръясӧ. Мачасигӧн волам быттьӧ том кадӧ. Ӧд важӧн быд клуб дорын вӧлі зэвтӧма сетка. Кузь рытывбыдъясӧн сэні вӧлі гажа, серам, кыпыдлун. Код юраыс этша лавъялӧны вӧлі. Ӧні мӧдарӧ. Но кодлы мый?! Нёбдінса школаын физкультура велӧдысь В. М. Ларуков водзӧ пестӧ спортивнӧй талантъяс. Выль во водзвылын сылӧн велӧдчысь Кристина Федосеева лои пауэрлифтинг кузя республикаса чемпионкаӧн. Ӧдйӧ сӧвмӧ кужанлуныс Шойнатыса школаын велӧдчысь Константин Макаровлӧн (тренерыс тшӧтш В. М. Ларуков). Воторникӧ спортзалын гызьӧны детсадса челядь. Майбыр, тані налы позьӧ пӧттӧдз чеччавны-ризъявны! А вежоннас витысь тані песӧны лысьӧм став сиктса войтыр. Майбыр! [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Эдуард Пименов @ Тадз и лыддям районса газет? @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} ТАДЗ И ЛЫДДЯМ РАЙОНСА ГАЗЕТ? Кольӧм воторникӧ КР-са Юралысьлӧн общественнӧй приёмнӧйлӧн Кӧрткерӧсса юкӧнын йӧзӧс примитіс да телефон пыр йитӧд кутіс КР-са печать да юӧртан Агентствоӧн веськӧдлысь Ирина Брагина. Вӧлі некымын шыӧдчӧм. Унджыкыс «Звезда» газет йылысь. Лыддьысьысьяс юасисны мыйла района газетын этша гижӧны Кӧрткерӧсын Васильковӧй уличын стрӧитчӧм йылысь, кыдзи пӧ сэні кутасны сетавны муяс. Кӧть та йылысь унаысь нин юӧртлім. Майшӧдлӧ и лыддьысьысьясӧс выль свалка восьтӧм. Некӧн жӧ пӧ та йылысь эз юӧртны. Тадз и сідзкӧ лыддьӧны газет. Пӧшти быд «Ловъя ва» петасын шыблас чукӧртӧм йылысь казьтывлім. «Коми войтыр» ӧтмунӧмӧн районын веськӧдлысь Любовь Кирушева бара на пасйӧ, мый этша гижам коми кывйӧн, мый газетысь нинӧм лыддьыны, мый тираж оз сод. Ставыс весьшӧрӧ, ме думысь. Сиктсаяскӧд пӧ йитӧд абу. Кӧть газетын быд номерын письмӧяс петӧны, лыддьысьысьяс конкурсъясӧ пырӧдчӧны. Паныд шуам, мый ӧтмунӧмлӧн бӧръя чукӧртчылӧмъяс вылӧ газетын уджалысьясӧс весиг оз корлыны. «Веськыд йитӧд» бӧрын Ирина Брагина сідзжӧ аддзысьліс «Кӧрткерӧс» МР-са администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренкокӧд. Сёрниыс сідзжӧ вӧлі «Звезда» газетлӧн аскиа лун йылысь. [Эдуард Пименов.] {Ирина Панюкова @ Сьӧм видзӧны и видзтӧны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-12.} СЬӦМ ВИДЗӦНЫ И ВИДЗТӦНЫ Неважӧн «Звезда» газетын гижлісны-ошйысисны, мый Висер улӧ пырысь сикт-грездъясын сюръяяс вылысь уна выль лампа ӧшлӧмаӧсь-вежлалӧмаӧсь. Сюзяыбын олысьяс вот кӧсъям тӧдны, кодлы найӧс ӧзтылӧны? Уличын биыс ӧзйӧ сӧмын 6 час рытсянь 11-ӧдз. Школьникъяслӧн школаӧ муніг, автобус вылӧ петіг — пемыд. Тадзи жӧ и детсадйӧ ветлысьлы, удж вылӧ мунысьлы. Дерт, регыд водз кутас югдыны да сёрӧнджык пемдыны. А сідзсӧ уличьясын би ӧзйӧ сӧмын 1 час пемдӧм бӧрсяыс. А ӧд войся удж вылын на кодсюрӧ уджалӧны. Ми олам сідз нин вылі сиктас, туй ни нинӧм. Ветлам йӧз ӧшинь увті, пон трӧпаӧд кок маласӧн. Миян керкаясӧдз паськыд туй абу, и некод сійӧс оз весав. Сӧмын ас вылӧ да Ен вылӧ надеяӧн и олам. Мед эськӧ сӧмын нинӧм лёкыс эз су. Пӧжар кӧ лоас — татчӧдз пӧжарнӧй машинаыд оз и лыб. Гашкӧ, пыр тадз и лоӧ, ӧтилаӧ сьӧм видзӧны, а кӧнкӧ и видзтӧны. [Ирина Панюкова. Сюзяыб грезд.] {Kodko @ Тӧдӧмлун петкӧдласны велӧдысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-19.} ТӦДӦМЛУН ПЕТКӦДЛАСНЫ ВЕЛӦДЫСЬЯС Районса 2013-ӧд вося велӧдысь» конкурс мунас рака 1–2 лунъясӧ «Велӧдчыны велӧдны» сюрӧс улын. Та йылысь висьталӧ районса велӧдан юкӧнлӧн сайт. Ассьыныс тӧдӧмлун конкурс дырйи петкӧдласны квайт велӧдысь: Т. М. Попова, Шойнатыса школаысь коми кыв да литература велӧдысь; С. Н. Игушева, Визябӧжса школаысь роч кыв велӧдысь; Э. А. Стахиева да Т. М. Казакова, Кӧрткерӧсса школаысь посни класс да роч кыв-литература велӧдысьяс; Н. В. Макарова, Адзорӧмса школаысь математика велӧдысь; В. В. Михайлова, Одыбса школаысь физкультура велӧдысь; Н. М. Зюзева, Пӧддельнӧйса школаын посни класс велӧдысь. Кыдз лои тӧдса, конкурсӧ быд пырӧдчысь нуӧдас восьса урок да петкӧдлас мастер-класс, ӧтвылысь бать-мамкӧд видлаласны велӧдан ситуацияяс, петкӧдласны ассьыныс профессиональнӧй кужӧмлун. {Оксана Гудырева @ Тані олӧ шуд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-19.} ТАНІ ОЛӦ ШУД «Керӧс» сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Уръёль посёлокын олӧ Зюзевъяслӧн семья. Олӧны ӧтсӧгласӧн, ӧта-мӧдсӧ радейтӧмӧн, йӧзӧс пыдди пуктӧмӧн да водзӧ вылӧ бур лачаӧн. Семьялӧн кӧзяин Виктор Александрович чужис-быдмис тайӧ посёлокын. Велӧдчӧм да уджсикас босьтӧм бӧрын дыр кад уджаліс «Эжва» ООО-лӧн вӧрпунктын шоперӧн. Бура уджалӧмысь сійӧс унаысь пасйылісны почёт грамотаӧн. Талун сійӧ — ас вылӧ уджалысь: «Газель» машинаӧн нуӧ-вайӧ ветлысь-мунысьӧс юркарӧ да бӧр. Шопералӧмыс айловлы воӧ сьӧлӧм вылас. Воясӧн ӧкмӧм кужӧмлуныс ӧні зэв ёна отсалӧ. Кӧрт «вӧвтӧ» бура видзӧ, а «нёрпалӧ» кӧ — ачыс дзоньталӧ. Виктор Александрович — киподтуя морт, кутшӧм уджӧ босьтчас — ставыс сылӧн артмӧ. Гортсаясыс шуӧны, миян верӧс да бать — вежавидзысь, абу тшап, шань. Сійӧ радейтӧ вӧр-ва, пемӧсъясӧс, тшӧкыда ветлӧ кыйсьыны, вуграсьны. Гежӧда овлӧ, медым айлов пусис-пӧжасис, а миян мойвиис тӧдмасьны на пиысь ӧтиккӧд. Та йылысь нимкодя висьталіс кӧзяйкаыс, Валентина Анатольевна. Быд шойччан лунӧ Виктор Александрович шойччӧдӧ муса гӧтырсӧ пусьӧмысь. Водз асыв, кор ставныс на узьӧны, сійӧ дасьтӧ ассьыс фирменнӧй блинъяс. Дона йӧзӧс чӧсмӧдлӧ чӧскыд кӧра пӧсь сёянӧн и тайӧ лоӧ аслыспӧлӧс козинӧн налы. Валентина Анатольевна Уръёльӧ воӧма 24 во сайын. Ачыс — Позтыкерӧсысь. Школа помалӧм бӧрын сійӧ чойыскӧд (найӧ двӧйни) велӧдчӧмаӧсь СГУ-ын филология факультетын роч да коми кыв да литература велӧдысьӧ. Та бӧрын Валентина чужанінас ӧти во велӧдӧма роч кыв да физкультура. А сэсся мунӧма Уръёльӧ, сэтчӧс школаӧ вӧлӧм колӧны велӧдысьяс. Ӧні бӧръя вит восӧ Валентина Анатольевна юрнуӧдӧ велӧдчанінӧн, велӧдӧ история да роч кыв. Валентина олӧма Зюзевъяслӧн керкаысь кык воськов ылнаын, орччӧн. Викторкӧд паныдасьӧмаӧсь быд лун, но рамлун вӧснаыс Виктор абу смелмӧдчӧма медводзӧн панны сёрни, медым матӧджык тӧдмасьны мича нывкӧд. Муслуныд тай абу картупель, ӧшиньӧд он шыбит... «Оз кӧ сійӧ, то ме матыстча», — шуӧма аслыс Валентина и мунӧма ӧд мусук дорас. И абу весьшӧрӧ. Ыджыд тӧдчанлуна тайӧ здукыс ӧтлааліс налысь сьӧлӧмъяс. Во мысти найӧ гижсисны нин. Сійӧ кадсяньыс коли 13 во. Тайӧ кадӧн Зюзевъяслӧн семьяын чужи куим пи, мойдын моз, куим багатыр. Пиян бать-мамыс кодь шаньӧсь, уджачӧсь. Медыджыдыс, Дима, велӧдчӧ 6 классын, шӧркостыс, Илья, — 3 классын, а медічӧтыс, Артём, — 1 классын. Дималӧн эм шедӧдӧмъяс математика кузя, кольӧм воӧ сійӧс пасйӧмаӧсь 1 степеня Дипломӧн «Авангард» регионкостса олимпиадаын. Та кындзи, босьтӧма республикаын 6 места «Кенгуру» математика кузя йӧзкостса конкурсын. Илья — зэв визув, варов да киподтуя, нырччӧ спортын. Пыр мыйкӧ пилитӧ-мастеритӧ, аслыс чачаяс вӧчалӧ. А дзоля Артём радейтӧ идӧрлун, ачыс пельк и мукӧдӧс ышӧдӧ лоны ӧкуратнӧйӧн. Бать-мам лоӧны налы бур примерӧн. Мамныс ышӧдӧ пиянсӧ лыддьысьны: быд рыт гораа лыддьӧны небӧгъяс. Бать туйдӧ багатыръясӧс вӧчасьны, кыйсьыны-вӧравны. Ӧтув петалӧны вӧр-ваӧ шойччыны, тшак-вотӧс ӧктыны. Быд гожӧм ветлӧны Позтыкерӧсӧ, отсасьӧны пӧль-пӧчыслы турун пуктыны. Валентина Анатольевналӧн эм ыджыд мӧвп — челядьыскӧд петавны велотурӧ, кытшовтны республикаса сикт-грездъяс. Путешествуйтӧм — со мый нӧшта радейтӧны Зюзевъяс. Муніг-ветлігъяс дырйи тӧдмалӧны чужан му, сылысь история да традицияяс. Тайӧ ёна сӧвмӧдӧ и томуловӧс, и верстьӧӧс. Уръёльсянь карӧдз уна верст колӧ вуджны — артмӧ аслыспӧлӧс экскурсия-путешествие. Тшӧкыда ветлӧны кинотеатръясӧ, театръясӧ. Со и матысса мог — ветлыны Россияса «Зарни кытшті» экскурсияӧн либӧ мичлунӧн торъялысь Санкт-Петербургӧ. Валентина Анатольевна ньӧти оз жалит, мый локтіс Уръёльӧ. Тані сійӧ аддзис муса пӧвсӧ, тані чужисны да быдмӧны шӧвктугъясыс. Олӧны шудаа, но та вылӧ видзӧдтӧг, Зюзевъяс кӧсйӧны мунны посёлокысь. Мӧвпалӧны овмӧдчыны, кыпӧдны ыджыд керка юрсиктын либӧ Позтыкерӧсын. Мунӧмлӧн медшӧр помкаыс — посёлок меститчӧма вывті ылын, кӧні абу чорыд веркӧса туй да лыда уджаланін (школа, детсад, ФАП, клуб, пошта да 3 ас вузасянін). Ми чайтам, налӧн кӧсйӧмыс пӧртсяс. Ӧтув — ставыс артмас. Став бурсӧ тайӧ семьялы! [Оксана Гудырева] {Kodko @ Висерсаӧс гажӧдісны Кулӧмдінса @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-19.} ВИСЕРСАӦС ГАЖӦДІСНЫ КУЛӦМДІНСА Урасьӧм 15 лунӧ Висерса сёянін-барын вӧлі шойччан рыт, кодӧс сиисны Вежа Валентин лунлы. Гажӧдіс сиктсаӧс Кулӧмдін районса Скӧрӧдумысь «Юрган» сьылысь котыр. Тайӧ Любовь Попова, Александр да Евгений Уляшевъяс. Ок и кыпыд жӧ вӧлі! Гӧсьтъяс лӧсьыда сьылісны и 80-ӧд воясса, и ӧнія сьыланкывъяс. Йӧктӧмъяс костын воліны ворсӧм-ордйысьӧмъяс. Висерсаяс ыджыд аттьӧ висьталӧны сёянінӧн веськӧдлысь Ольга Николаевна Поповалы татшӧм гаж котыртӧмысь. Ань дыр нин мӧвпаліс корлыны сьылысьясӧс йӧктан рыт нуӧдны. Та кындзи, Ольга дасьтӧма ставлы чӧскыд вӧлӧгаа пызан. Рытыс коли зэв гажа да тӧдлытӧг ӧдйӧ. Сёрнитчисны «Юрган» котыркӧд нӧшта на аддзысьлыны. {Елена Лодыгина @ Жугаліс кӧ градусник... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-26.} ЖУГАЛІС КӦ ГРАДУСНИК... Март медводдза лун календарын пасйӧма гражданскӧй оборонаын уджалысьяслӧн ставмирса лунӧн. Россияын сійӧс пасйӧны октябрь 4-ӧд лунӧ. Кольӧм во Комиын кыпыда пасйисны гражданскӧй оборона чужӧмсянь 80 арӧс. Тайӧ тшупӧда кад кежлас восьтісны весиг гражданскӧй обороналысь музей. Войтырӧс доръян да виччысьтӧмторйысь видзан уджсӧ Комиын нуӧдӧ тшӧтш и биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управление. Йӧзӧс да вӧр-ва дорйӧм могысь управлениеын уджалӧ аварийно-спасательнӧй химическӧй юкӧн. Кольӧм во Сыктывкар бердын воссис нӧшта ртуть лампа да мукӧд омӧль сорас бырӧдан лаборатория. Лёк сорасыд майбыр сюрӧ и керкаын, и ывлаын. Торъя нин дзоньвидзалунтӧ да сынӧдсӧ вермас тшыкӧдны овмӧсын вӧдитчан градусник. Он кӧ колана ногӧн сійӧс видз да местит. Мый колӧ тӧдны тайӧ медицинскӧй прибор йывсьыс висьтала водзӧ. Кӧть эськӧ и ӧнія кадӧ вӧчӧма безопаснӧй электроннӧй градусник, оз быдӧн босьтчы сійӧн вӧдитчыны. Йӧзыслӧн велалӧма да, оз кӧсйыны олӧмас мыйкӧ вежны. Ртуть сораса градусникӧ меститчӧ 2 грамм ртуть. И сылӧн сынӧдас руалӧмыс зэв ӧпаснӧй. Лоис кӧ виччысьтӧмтор — жугаліс градусникыд — пыр жӧ ас вынӧн колӧ чукӧртны киссьӧмторсӧ. Медводз, петкӧдӧй жырйысь челядьтӧ да пемӧсъястӧ. Восьтӧй ӧшинь да тӧлӧдӧй жырсӧ. Пасьталӧй резина перчатки, вевттьӧй ныр-вомтӧ дӧраӧн да босьтчӧй чукӧртны гӧгрӧс дзирдалысь тусьяссӧ. Тайӧ позьӧ вӧчны шприц, резина груша, кӧтӧдӧм газет либӧ скотч отсӧгӧн. Оз позь чукӧртны ртуть тусьяссӧ пылесосӧн. Жулльӧм стеклӧсӧ да ртуть тусьяссӧ тэчӧй стеклӧ банкаӧ да топыда пӧдлалӧй вевтӧн. Петкӧдӧй ывлаӧ. Киссьӧминсӧ бура мыськӧй хлоркаӧн либӧ содаа-сола ваӧн. Дӧра-гачтӧ быть песлалӧй, но торйӧн мукӧд паськӧмысь. Абу кӧ жаль, бурджык лоас сотны либӧ шыбитны. Тӧдӧй, оз позь шыбитны кытчӧ сюрӧ чукӧртӧмтортӧ: муӧ, ваӧ, лӧп контейнерӧ. Быть колӧ сдайтны торъя предприятиеӧ, кодлӧн эм переработайтан оборудование. Нӧшта позяс шыӧдчывны и биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеӧ. Сыктывкарса (8212) 24–02–16 телепон пыр специалистъяс гӧгӧрвоӧдасны, мый вӧчны водзӧ. Йӧзсянь градусник коляссӧ босьтӧны дон вештытӧг. Ӧнія кадӧ йӧз тшӧкыдджыка кутісны вӧдитчыны сідз шусяна би видзан да люминесцентнӧй лампаясӧн. А наын эм жӧ ртуть сорасыс. Мортӧс да вӧр-ва видзӧм могысь найӧс оз позь шыблавны кытчӧ сюрӧ. Карса олысьяслы колӧ инавны веськӧдлан компанияӧ либӧ ТСЖ-ӧ, а сиктсалы — нуны сиктсӧвет администрациялӧн торъя юкӧнӧ. А найӧ водзӧ асьныс иналӧны коланаинӧ. [Елена Лодыгина, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Оксана Пинягина @ Нимӧдісны Айму дорйысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-26.} НИМӦДІСНЫ АЙМУ ДОРЙЫСЬЯСӦС Айму дорйысьяслӧн лунӧ Висерса школаын велӧдчысь войтырлы карсянь волісны петкӧдлыны ЗD-мультфильм. Унаӧн татшӧм дивӧтӧ медводдзаысь на аддзисны. Ставлы вӧлі зэв нимкодь. А пекничаӧ, урасьӧм 22 лунӧ, школаын 2–11 классын велӧдчысьяс ордйысисны салдатскӧй сьыланкывъяс ливкйӧдлӧмын. Посньыд классъяс костын медводдза места шедӧдіс 3 класс, сэтшӧм серьёзнӧя сьылісны — дзик салдатъяс моз. Гырысьджыкъяс костын вермысьӧн лои 5 класс. Быдсӧн ставӧн салдатскӧй паськӧмӧ пасьтасьӧмаӧсь вӧлі. Чуймӧданаӧн да виччысьтӧмторйӧн лои 11 класса войтырлӧн петкӧдчӧм. Налысь сьылӧм вочаалісны гора кекӧначасьӧмӧн да «бис» горзӧмӧн. Налы вичмис медаслыспӧлӧс да артисталан нимпас. Нӧшта, велӧдчысьяс чолӧмалісны открыткаӧн да контактын ассьыныс землякъясӧс, кодъяс ӧні нуӧны служба армияын. Бур сиӧмъяс ыстісны Типӧсиктысь Захар Кольцовлы, Сюзяыбысь Владик Габовлы — служитӧны Архангельск обласьтса ракетно-космическӧй войскаын; Висерысь Денис Кетовлы — Мурманск обласьтса артиллерийскӧй войскаын; Роман Логиновлы — Москва обласьтса инженернӧй войскаын да Артём Мезенцевлы — служитӧ миян юркарын инженерно-сапёрнӧй войскаын. А сиктса нывбабаяслӧн котыр чолӧмаліс салдатъясӧс СМС-каӧн. Висер школаын пелькӧдчысь Нина Ивановна Кетова (Денислӧн мамыс) гижис татшӧм кывбур-сиӧм: Висер шӧр школа помалӧм бӧрын Служитны мунісны вит удал зон, Видзӧны вӧрӧгысь кӧрт биа серысь, Дзирдалан олӧмлы мед эз волы пом. Пӧсь чолӧмӧн тіянӧс, дорйысьлӧн лунӧн! Тшӧтш, шондіа енэж да чӧскыдик ун! Виччысям ставныдтӧ, служба мед мунӧ, Сьӧлӧмсянь сиам здоровье да вын! А праздник лунӧ клуб да нывбабаяслӧн котыр чукӧртліс челядьӧс ывла вылын панъясьны. Кык команда, «спасательяс» да «спартанцы», чеччалісны мешӧкӧн, тӧдмавлісны нӧдкывъяс, лыжиасьӧмӧн даддьӧн новлӧдлісны ӧта-мӧдсӧ, вуджисны «нюр», гын-сапӧгӧн уськӧдлісны бутылкаяс. Нывбабаяслӧн котыр номсӧдліс панъясьысьясӧс юмовторйӧн. А «Кудесница» клубӧ пырысь нывбабаяс дасьтісны буфет. Челядь да гырысь ӧдйӧ и чуш-чашкерисны чӧскыд пӧжастӧ, юмов чайӧн кылӧдӧмӧн. [Оксана Пинягина. Висер сикт.] {Kodko @ Эмӧсь татшӧм вокъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-26.} ЭМӦСЬ ТАТШӦМ ВОКЪЯС Вокъяс йылысь гижисны Шойнаты школаысь 6 классын велӧдчысьяс. Велӧдысьыс Т. И. Карманова. * * * Менсьым вокӧс шуӧны Тимофейӧн. Сылы куим арӧс. Олӧ Вомын сиктын. Ветлӧдлӧ садйӧ. Радейтӧ ворсны машинаясӧн, а медъёна — тракторӧн да КамАЗ-ӧн. Тракторнас, мыйла Юрий дядьыс уджалӧ фермаын да корсюрӧ новлӧдлӧ трактор вылас. А КамАЗ вылын батьыс уджалӧ, вӧр новлӧдлӧ, и кымыныськӧ садикысь вайӧдлывліс вокӧс. Тимофей радейтӧ ворсны компьютерӧн. Включитас музыка и ворсӧ. Телевизортӧ тшӧтш ёна радейтӧ видзӧдны. Медъёна видзӧдӧ смешарикъяс йылысь мультфильм. Зэв ёна ворсӧ телепонӧн. Менам вок радейтӧ ветлывлыны и пӧчыс дорас. Кор аддзас, мый кодкӧ мыйкӧ вӧчӧ, пыр и заводитас отсавны, артмас кӧть оз. Асывнас садикӧ оз радейт водз чеччыны. Садикас ёртасьӧ Виталиккӧд, Кирилкӧд да Егоркакӧд. Радейтӧ ме бӧрся вӧтлысьны. Ме кӧ кытчӧкӧ муна, сійӧ ме бӧрся. Вот татшӧм менам Тимофей вокӧй. Ме сійӧс зэв ёна радейта. Сиа сылы быдмыны бур мортӧн. [Дмитрий Мишарин.] * * * Ме велӧдча 6 классын. Менам эм ичӧтджык вок, шуӧны Виталикӧн. Сылы квайт арӧс. Сійӧ чужис кык сюрс квайтӧд вося июль квайтӧд лунӧ. Таво арнас менам вокӧй медводдзаысь мунас школаӧ, первой классӧ. Ӧні Виталик ветлӧдлӧ садикӧ, подготовительнӧй группаӧ. Сійӧ зэв ёна радейтӧ ворсны аслас игрушкаяснас да видзӧдны мультикъяс. Вот татшӧм менам ичӧт вокӧй. Ме зэв ёна радейта сійӧс. [Александра Изъюрова.] * * * Менам эм кык вок. Найӧ чужисны да быдмисны Шойнатыын. Ыджыд вокӧс шуӧны Ильяӧн. Чужис сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас коймӧд воын, сылы комын арӧс. Уджалӧ Илья Коми теплӧвӧй компанияын операторӧн. Сылӧн эм аслас керка да гортгӧгӧрса стрӧйбаяс. Илья семьяа нин. Сылӧн эм гӧтыр да кык челядь. Мӧд вокӧс шуӧны Иванӧн. Чужис сійӧ сюрс ӧкмыссё кӧкъямысдас нёльӧд воын, сылы кызь ӧкмыс арӧс. Уджалӧ пӧжарнӧй частьын отделениеса командирӧн. Иван тшӧтш семьяа. Эм гӧтыр да куим челядь. Ӧні Иван вок стрӧитӧ семьяыслы выль керка. Ме кӧсъя, мед вокъяслӧн вӧлі ставыс бур, мед челядьныс быдмисны шуда семьяын. [Дарина Мишарина.] * * * Менам эм ыджыд вок. Шуӧны сійӧс Ваняӧн, сылы кызь арӧс. Чужис сійӧ апрель 12 лунӧ, космонавтика лунӧ. Школа помалӧм бӧрын служитіс армияын, Мурманскӧй областьын. Локтӧм бӧрас пырис уджавны доручастокӧ, тӧвнас весалӧ туйяс, гожӧмнас асфальт пуктӧ. Ичӧт дырйи сійӧ зэв ёна отсасис мамӧлы. Пестӧ да ватӧ вӧлі пыртас, пачтӧ ломтас, джоджъястӧ тшӧтш чышкас, и менӧ вӧлі видзлывлӧ, кор мамӧ уберитчӧ либӧ пусьӧ. Иван миян зэв уджач морт. Сійӧ зэв ёна радейтӧ футбол, тшӧтш и менӧ велӧдӧ футболысь ворсны. Кӧсъя, мед сылӧн ставыс вӧлі бур. [Ольга Попова.] {Kodko @ «Биармияса викинг» — медбур небӧг @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-02-26.} «БИАРМИЯСА ВИКИНГ» — МЕДБУР НЕБӦГ Кольӧм вежонӧ, Чужан кывлӧн йӧзкостса лунӧ, Финн-йӧгра этнокультурнӧй паркын вӧчисны кывкӧртӧдъяс «2012 вося медбур небӧг» республикаса литературнӧй конкурслы. Тайӧ конкурсӧ пырӧдчӧмаӧсь 27 гижысь да лӧсьӧдысь (составитель). Комиссия видлалӧма-донъялӧма коми кыв вылын 11 небӧг, роч кыв вылын 13 небӧг да коми и роч кывъяс вылын 3 небӧг. Конкурс йӧзӧдысь, КР-са войтырсикас министерство, медводдзаысь урчитіс торъя призъяс. Найӧ вичмисны Кулӧмдінысь петӧм йӧзлы — налысь небӧгъяс лэдзисны кольӧм воӧ. «Парма гор» газетысь медшӧр редактор Василий Лодыгинӧс пасйисны «Чибльӧг» ним улын небӧгысь, Иван Ногиевӧс — «Винегрет» небӧгысь да Николай Мальцевӧс — «Енкай» небӧгысь. Сідзжӧ Миннац урчитіс приз ӧктӧд (сборник) дасьтӧмысь. Тайӧ нимпасын вермысьӧн лоис Нина Обрезкова — Серафим Поповлӧн «Войвыв кодзувлань туй» кывбур ӧктӧдысь. Челядьлы медбур небӧгӧн шуисны Елена Козловалысь «Таинственная тропа» (вуджӧдӧма Елена Габова). А республикаса нимйӧза гижысь Владимир Тиминлӧн «Биармияса викинг» пасйисны, кыдзи художественнӧй медбур небӧг. Содтам, вермысьясӧс чолӧмалігӧн Светлана Козулина, Миннацын юкӧнӧн веськӧдлысь, тӧдмӧдіс гӧсьтъясӧс 2014 вося конкурсын петкӧдчыны лӧсьӧдчыськӧд — тайӧ православнӧй том гижысь Станислав Новиковлӧн неважӧн петӧм «К кому приходят ангелы» ӧктӧд. {Kodko @ Мужичӧйяс отсӧгӧн сикт сӧвмӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-12.} МУЖИЧӦЙЯС ОТСӦГӦН СИКТ СӦВМӦ Шойнатыын водзмӧстчысь войтырыд тырмымӧн, торйӧн кӧсъя пасйыны мужичӧйясӧс, кодъяс пуктісны да пуктӧны тӧдчана пай, ассьыныс вын-эбӧссӧ, медым вежыштны сиктса олӧмсӧ бурланьӧ. Тайӧ и видз-му овмӧсын уджалысьяс, и производствоын водзмӧстчысьяс, и дзоньвидзалун да культура юкӧнын ассьыныс вын пуктысьяс, и спортсменъяс. Медводз окота висьтавны ветеран-мужичӧйясӧс, кодъяс вӧліны эз сӧмын асланыс уджын водзмӧстчысьясӧн, но и нуӧдісны ыджыд общественнӧй удж. Тайӧ партийнӧй удж нуӧдӧм, собрание-конференцияясын участвуйтӧм, субботникъяс вылӧ йӧзӧс ышӧдӧм, депутатлысь могъяс пӧртӧм. Медводдза радъясын вӧліны И. И. Габушев, В. М. Тебеньков, С. Л. Куликов да мукӧд. Уна вояс чӧж ассьыныс вынсӧ да сямсӧ сикт сӧвмӧдӧм-мичмӧдӧм могысь пуктісны Комилӧн Верховнӧй Сӧветса вӧвлӧм депутат А. Н. Игнатов, коді ӧні тайӧ уджсӧ нуӧдӧ Н. В. Касьяновкӧд районса сӧветын. Бур кывйӧн пыр казьтылӧны сиктсӧветса вӧвлӧм депутатъяс Е. А. Тирановӧс, В. Я. Исаковӧс, ӧні уджалысь депутатъясӧс А. А. Ветошкинӧс, А. А. Латкинӧс. Дыр кад чӧж отсасис мичмӧдны-краситны война вылын усьӧмаяслы обелиск да мемориальнӧй пӧв Ю. С. Осенчук, тшӧтш и сиктса самодеятельностьын выступайтліс. Талунъя кадӧ сідзжӧ эмӧсь бур сьӧлӧма йӧз, кодъяс пыр воча мунӧны йӧзлӧн корӧмлы: мыйӧнкӧ отсаласны, дзоньталасны-пелькӧдасны. Тайӧ — «Коми теплӧвӧй компанияын» уджалысь мастер Н. Е. Панюков, «Ремонт и услуги» предприятиеса веськӧдлысь В. М. Микушев, пӧжарнӧй частьса начальник С. В. Ширяев да налӧн коллективъяс. Ыджыд отсӧг сетӧ сиктса уличаяс весалӧмын А. И. Макаров. Уна мытшӧдъяс ӧні сувтӧны челядьӧс армияын служитӧмӧ кывкутанаа дасьтӧмӧ. Та кузя ыджыд вын да сям пуктӧ Шойнатыса шӧр школаысь ОБЖ велӧдысь А. А. Потапов. Шойнаты сикт ёна нималӧ спорт олӧмын, ас сиктын да и район пасьтала. Лыжи кузя спартакиадаяс, баскетбол да волейбол кузя вермасьӧмъяс, шашки да шахмат кузя турниръяс — ставыс тайӧ нуӧдсьӧ физкультура велӧдысь В. В. Сидоркин юрнуӧдӧм улын. Тайӧ том мортыс кужӧмӧн котыртӧ быдсяма пӧлӧс соревнованиеяс. Сиктса йӧз окотапырысь шыасьӧны сылӧн чукӧстӧм вылӧ. Миян эмӧсь нин и спортса ветеранъяс, шашки да шахмат кузя турниръясын вермысьяс Н. М. Пашнин, Г. Е. Макаров, Н. Д. Шамрай. Н. Д. Шамрай йылысь колӧ пасйыштны торйӧн. Сійӧ комын воысь нин дырджык уджалӧ Шойнатыса культура керкаын. Та мында кадӧн уна сё концерт да рыт вӧлі лӧсьӧдӧма да нуӧдӧма сыӧн, век сьӧлӧмсяньыс да кывкутана матыстчӧ аслас удж дорӧ. И татшӧм мужичӧйыс миян сиктын абу этша. Ставӧн тӧлка, сяма, кӧзяйственнӧй мужичӧйяс. [Нина Мишарина, Шойнаты.] {Kodko @ «Аски — ас киясӧн!» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-12.} «АСКИ — АС КИЯСӦН!» Татшӧм девиз улын ода-кора (май) тӧлысьӧ Одыбын мунас «АСКИ» ним улын том войтырлӧн туристическӧй регионкостса фестиваль. Тӧдса, мый сійӧс котыртӧны «Коми Республикаса туризмлӧн федерация» КРОО ӧтув Одыб сиктса том войтырлӧн сӧветкӧд. Турфестивальӧ вермасны пырӧдчыны миян республикаса районъясысь, Рытыв-Войвыв Федеральнӧй кытшысь да Россияса мукӧд регионысь томулов котыръяслӧн да клубъяслӧн, велӧдчанінъяслӧн да ӧтйӧза организацияяслӧн командаяс. «АСКИ» уджтасӧ пыртӧма некымын нырвизь. Тайӧ «КЭМИ» — видзчысьтӧмторъяса ордйысьӧм, «Рӧдвуж пас» — этнография туризмлы сиӧм «гӧгрӧс пызан», «Зыряналӧн мир» — конкурсъяс да мастер-классъяс (коми кухня, вӧралӧм-кыйсьӧм, пуысь вӧчасьӧм да с. в.), «Шег» — шойччӧм-гажӧдчӧм, балаяслӧн мастерскӧй — «Керка-йӧрын лабич» — социальнӧй балаяс серти семинар, «Туган» — коми туристӧ велӧдчӧм-аттестация. Паськыдджыка турфестиваль йылысь гижам локтан номеръясысь ӧтиын. Сэки ми тіянӧс тӧдмӧдам Михаил Габовкӧд — фестиваль котыртысьяс пиысь ӧтикӧд. {Kodko @ Ӧвтӧ кӧдзыдӧн... да блинӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-12.} ӦВТӦ КӦДЗЫДӦН... ДА БЛИНӦН Гажа тулыс воис... Талун — Йӧввывдырлӧн мӧдӧд лун, а ывлаын кӧдзыд пыр на кынталӧ. Но кӧть и кӧдзыд быд лун нимкодьмӧдлӧ яръюгыд, блин кодь гӧгрӧс да виж шонді. Пачьяс дугдывтӧг ломтысьӧны, трубаясысь шпуткӧ-кайӧ сук тшын. Йӧз шонтӧны керкаяс, а такӧд тшӧтш пӧжалӧны йӧввыв блин. Шуӧны: кымын уна блин пӧжалан — сымын бур урожай воас, озырлун лоӧ. А гашкӧ, ӧдйӧджык шондӧдас да садьмас-ловзяс вӧр-ваыс тӧвся кузь унмысь. Татшӧм кӧдзыд тулысыс важӧн кодь нин абу вӧлӧма. Матӧ квайтымын во сайын та кодь жӧ поводдя сулалӧма. Синоптикъяс серти, тайӧ вежон кӧдзыдалас на. Но век жӧ виччысям тулыс, и сійӧ быть воас. {Оксана Гудырева @ Тамара Кузьминых: «Миян республика — аслас местаын...» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-12.} ТАМАРА КУЗЬМИНЫХ: «МИЯН РЕСПУБЛИКА — АСЛАС МЕСТАЫН...» Районса олысьяскӧд аддзысьліс да сёрнитіс РФ-са Госдумаысь депутат Тамара Гавриловна Кузьминых. Аддзысьлӧмыс муніс райадминистрациялӧн актӧвӧй мырйын. Депутат висьталіс аслас да Госдумалӧн удж, Россияса Президент Владимир Путинкӧд сёрнитӧм, а сідзжӧ ӧткымын оланпасъяс йылысь, мый медъёна майшӧдлӧ, кыпӧдӧ тӧжд йӧз пӧвстын. Тамара Кузьминых медводз тӧдчӧдіс, мый сійӧ — ютырӧ пыртӧм. Но та вылӧ видзӧдтӧг, Путин дор сулалӧ. Президенткӧд аддзысьлігӧн сылы сьӧлӧм вылас воӧма, мый сійӧ бура, сюся кывзӧ висьталысьӧс (а Кузьминых висьталӧма пенсионеръяслысь став майшасьӧмсӧ, тужа-нужасӧ) и зільӧ дженьыд кадӧн бырӧдны нелючкияс, примитны колана шуӧм, могыс кодлӧн — бурмӧдны йӧзлысь олӧмсӧ. Сэсся сёрни муніс «Дима Яковлевлӧн» оланпас йылысь. Тамара Гавриловна уна пиысь ӧти, коді сетӧма гӧлӧссӧ тайӧ оланпас дор. Сы серти, суйӧр сайӧ челядьӧс ныв-пи пыдди сетӧм колӧ дугӧдны. Сэтчӧс сьӧлӧмтӧм йӧз вузавлӧны найӧс, видзӧны рабъяс пыдди... Колӧ пӧ бырӧдны ӧнія детдомъяс, а лӧсьӧдны выль сикас, семья керкаяс. Оланвыя (потребительскӧй) кӧрзина йылысь депутат шуис, мый ачыс некымынысь видлӧма сы серти сёйны-юны. И мый жӧ? Эксперимент вӧчӧмыс ёна инмӧма дзоньвидзалун вылас, нёрпавтӧдз воӧма. Та бӧрын вӧчӧма кывкӧртӧд: та мынданик «кӧрзинанад» дыр он ов. Дерт, позьӧ овны, кӧсъян кӧ асьтӧ бырӧдны. Тамара Гавриловна юксис аслас видзӧдласӧн олӧмын вежсьӧмъяс серти. Висьталіс пенсия, ЖКХ-ын вежсьӧмъяс, дзоньвидза оласног нуӧдӧм, «Войнаса челядь» оланпас йылысь да сідзи водзӧ. Сідз, фронтӧвӧй наследие серти сёрниын Т. Кузьминых пасйис, та серти став юалӧмъясӧн да гӧгӧрвоӧдӧмъясӧн позьӧ шыӧдчыны миян райсӧветса депутат Геннадий Владимирович Фёдоров дорӧ. Аддзысьлӧм помын ӧткымын морт сетісны юалӧмъяс Госдумаса депутатлы. Юалысьясӧс майшӧдлӧ, кутшӧм местаын Коми Республика мукӧд регионъяс серти и эм-ӧ коланлуныс «Войнаса челядь» республикаса ӧтмунӧмлӧн? Та вылӧ Тамара Гавриловна вочавидзис, мый миян республика абу лёкджык мукӧдысь. Ми пӧ асланым местаынӧсь. И та кузя оз ков майшасьны, шӧйӧвошны. А «Войнаса челядь» ӧтмунӧм йылысь шуис сідзи: йӧзлӧн ӧтмунӧмыс республикаын и сідзи нин уна, налы позьӧ ӧтувтчыны ветеранъяслӧн сӧветъяскӧд. [Оксана Гудырева.] {Нина Коюшева @ Сёрнитісны видз-му овмӧсын уджалысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-12.} СЁРНИТІСНЫ ВИДЗ-МУ ОВМӦСЫН УДЖАЛЫСЬЯС Кольӧм вежонӧ райадминистрацияын аддзысьлісны видз-му овмӧс юкӧнын уджалысьяс. Семинар вылӧ волісны районса СПК-ясӧн веськӧдлысьяс да специалистъяс, фермеръяс, республикаса видз-му овмӧс да сёян-юан министр Сергей Чечёткин, сійӧс вежысь Надежда Потапова, КР-са Каналан Сӧветысь председательӧс вежысь Вера Скоробогатова, вот чукӧртан инспекцияысь да Пенсия фондысь специалистъяс, а сідз жӧ КР-са Общественнӧй палатаӧ пырысь Александр Попов. Семинар восьтігӧн районӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко тӧдчӧдіс, мый миян районса видз-му овмӧс юкӧн кольӧм во помаліс бур петкӧдчӧмъясӧн. Сылӧн кывъяс серти, районса фермерскӧй овмӧсъяс да видз-му овмӧс кооперативъяс пыр нырччӧны водзӧ да зільӧны бурмӧдны уджлысь петкӧдчӧмъяс: тырвыйӧ заптӧны кӧрым, воысь воӧ кыпӧдӧны йӧв лысьтӧм да унджык тшӧгӧдӧны яй вылӧ кукань. В. Гончаренколысь кывъяс эскӧдіс и республикаса видз-му овмӧс юкӧнса министр Сергей Чечёткин. Аслас сёрниын сійӧ пасйис, мый Кӧрткерӧс районса ӧтувъя видз-му овмӧсъяс пыр водзын восьлалӧны республикаса аслас уджъёртъясысь. — Кӧрткерӧсса видз-му кутысьяс пыр медводзынӧсь, — висьталӧ С. Чечёткин. — И техникатӧ выльмӧдӧны, и мӧс картаяс кыпӧдӧны. Ставыс тайӧ сетӧ позянлун налы содтыны уджлысь петкӧдчӧмъяс. Со и кольӧм во республика пасьта найӧ медуна заптісны кӧрым, унджык лысьтісны йӧв. Кута лача, мый и водзӧ вылӧ найӧ оз кежны бокӧ асланыс пуктӧм могъясысь. Сёрнитігӧн Сергей Чечёткин дженьыдика висьталіс и ВТО йылысь. Кыдз тӧдчӧдіс министр, сыӧ пырӧм бӧрын видз-му овмӧсын быть ковмас сӧвмӧдны выль уджалан нырвизьяс: семейнӧй фермаяс, сиктса туйяс вӧчӧм, мелиорация да сідз водзӧ. — Дерт, став вылас колӧ сьӧм, — пасйис С. Чечёткин. — Но республикаса правительство, торйӧн нин республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер, талун сетӧ тӧдчана отсӧг видз-му овмӧс сӧвмӧмлы. Сідз, кольӧм во став Рытыв-Войвыв регионъяс пӧвстын миян республика вӧлі медводдзаяс лыдын, кӧні видз-му овмӧс юкӧнлы лои вичмӧдӧма ас бюджетысь медуна сьӧма отсӧг. Кокньӧдъяс босьтӧм да таво вылӧ видз-му овмӧсъяслы сӧвмӧм могысь государственнӧй отсӧг йылысь висьталіс министрӧс вежысь Надежда Потапова. А районса видз-му овмӧс юкӧнса начальник Светлана Савчук тӧдмӧдіс кутшӧм шедӧдӧмъяс вӧліны кольӧм воӧ районса АПК-ын ставнас. Уна выльтор висьталісны фермеръяслы, ас овмӧс кутысьяслы да видз-му овмӧсын уджалысьяслы и вот чукӧртан инспекцияысь да Пенсия фондысь специалистъяс. Банкысь водзӧс босьтӧм йылысь висьталіс «Россельхозбанк» ОАО-лӧн районса юкӧнӧн веськӧдлысь Мария Ширяева, а общественнӧй палатаӧ пырысь Андрей Попов кыпыда тӧдмӧдіс «Коми ферма» агробиржаӧн. Колӧ тӧдчӧдны, мый медводдзаысь на татшӧм чукӧртчылӧмӧ пырӧдчыліс и республикаса агропромышленнӧй техникумса директор Светлана Савинова. Сійӧ висьталіс, кыдзи позьӧ ышӧдны том йӧзӧс уджавны видз-му овмӧс юкӧнын. С. Савинова жӧ аттьӧаліс Василий Гончаренкоӧс налӧн техникумын Кӧрткерӧс районса велӧдчысь ныв-зонлы торъя стипендия вичмӧдӧмысь. Сӧвещание помын чукӧртчӧмаяс пуктісны выль могъяс районса видз-му овмӧс юкӧн сӧвмӧдӧмӧ. [Нина Коюшева.] {Kodko @ Петкӧдласны кужӧмлун сьылӧмын-йӧктӧмын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} ПЕТКӦДЛАСНЫ КУЖӦМЛУН СЬЫЛӦМЫН-ЙӦКТӦМЫН Велӧдчысьяслӧн матысмысь тувсовъя каникулъяс дырйи районын мунас том енбияслӧн «Ӧшкамӧшка-радуга» районса фестиваль. Сійӧс сиасны кык тӧдчана паслы: медводдза коми шылад тэчысь Александр Осиповлӧн чужӧмсянь 90 во да гижысь, кывбуралысь, драматург Виктор Савинлӧн чужӧмсянь 125 во тырӧмлы. Таво фестивальыс лоас 16-ӧд. Тайӧ пӧрйӧ, кыдзи и войдӧр, «Ӧшкамӧшка» нуӧдасны гӧгӧртасса (кустӧвӧй) смотръясӧн. Енбияслысь петкӧдчӧм видзӧдӧм-донъялӧм медводз мунас рака (март) 23 лунӧ Пӧдтыбокын. Сэсся рака 24–25 лунъясӧ смотръяс котыртласны Вомынын, Ыджыдвиддзын да Пезмӧгын. Сьылӧмын-йӧктӧмын бура петкӧдчысьяс кутасны «ӧзтасьны» Шойнатыса культура керка сцена вылын рака 29 лунӧ. Сэки лоас ыджыд концерт, кодӧс сиасны Александр Осиповлӧн гӧгрӧс паслы. {Эдуард Пименов @ «Лямпиада» гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} «ЛЯМПИАДА» ГАЖ Кольӧм субӧтаӧ Ыджыдвиддзын сизимӧдысь нуӧдсис лямпаӧн да лызьӧн ордйысьысьяслӧн республикаса фестиваль, мый котыртлӧ «Коми войтыр» ӧтмунӧм. Тавося «Лямпиада» вылӧ чукӧртчылісны 600 сайӧ спортсмен, тшӧтш видзӧдысьысь вӧлі уна. Лыжиӧн котралісны ичӧт и верстьӧ войтыр дас час асывсянь и рытӧдзыс. Медводз челядь ордйысисны. Чина йӧз пӧвстын медӧдйӧ котӧртіс «Кӧрткерӧс» муниципальнӧй районса администрацияын контрольно-счётнӧй палатаӧн веськӧдлысь Вячеслав Попов. Мӧдӧн воис Ыджыдвидз сиктса юралысь Николай Симпелев. Сы бӧрся воис Кӧрткерӧс районса территориальнӧй бӧрйысян комиссияӧн веськӧдлысь Михаил Михайлов. Нёльӧдӧн да витӧдӧн лоины Сыктывкарса мэр Иван Поздеев да Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Торйӧн котӧртісны и профессионалъяс. Мӧдӧд во дорвыв тані жӧ котыртчӧ национально-культурнӧй котыръяслӧн спартакиадаса этап. Тайӧ пӧрйӧ котӧртісны коми, изьватас, немечьяс, украинечьяс, белорусъяс, татаръяс. «Коми войтырлы» вермӧм шедӧдісны Одыбысь Михаил Габов да «Лямпиадаса» кӧзяин, Ыджыдвиддзысь Афанасий Габов. Коймӧдӧн воис белорус Иван Кирьянов. Аньяс пӧвстын вермысьӧн лоис татарка Гузель Турышева, мӧд местаын — изьватас Надежда Федорович, коймӧдӧн — коми Елена Рассыхаева. Дерт жӧ, ставӧн виччысисны лызьӧн да лямпаӧн ордйысьӧмъяс. Таво ордйысьысьысь вӧлі уна. Профессионалъясысь мед-ӧдйӧ котӧртіс Пӧддельнӧйысь Александр Зюзев, 50 арӧсӧдз мужичӧйяс пӧвстын медтэрыб Висерысь Николай Габов, олӧмаджык мужичӧйяс пӧвстын вермысьӧн лоис Кулӧмдінысь Александр Пименов. Аньяс пӧвстын медӧдйӧ котӧртісны Ыджыдвиддзысь Ирина Габова да Сюзяыбысь Антонина Ветошкина. Фестиваль дырйи жӧ «Зумыд ош» коми национальнӧй вермасьӧмын петкӧдчисны том спортсменъяс. Тшӧтш и ордйысисны лямпаӧн биатлонын. Ордйысьӧмъяс заводитчытӧдз на Коми Республикаса Госсӧветӧн веськӧдлысьӧс медводдза вежысь Валерий Марков сенатор Евгений Самойлов нимсянь козьналіс Ыджыдвидзса спортшколалы лазера, ичӧт калибра да пневматика винтовкаяс ньӧбӧм вылӧ сертификат. «Лямпиадаса» шӧр судья Афанасий Габов шуис, мый ӧні повтӧг позяс восьтны сиктын биатлон кузя секция. Вермысьяслы, тшӧтш и ордйысьӧмӧ быд пырӧдчысьлы вичмисны дона да ошкана козинъяс, дипломъяс, медальяс. [Эдуард Пименов.] {Елена Лодыгина @ Тувсов каникул @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} ТУВСОВ КАНИКУЛ Тувсовъя каникултӧ окотапырысь виччысьӧны челядь. Ӧд ӧні и лунъясыс кузьджыкӧсь да югыдджыкӧсь, и ывлаас шоныдджык. Челядьлы тайӧ пӧраыс — гаж, а бать-мамлы тӧжд-нок. Зонпоснитӧ лоӧ лунтыр кежлӧ кольны гортӧ ӧтнасӧн, абу кӧ ыджыдджык чой-вокыс. А мый кутас лунтыр вӧчны быдтасыд, весиг и чайтны он вермы. Та вӧсна, колӧ водзвыв тӧдмӧдны челядьӧс овмӧсын вӧдитчанторӧн да думыштны кутшӧмкӧ гортгӧгӧр удж. Школаын сетӧм тӧдӧмлунъясыд, дерт, кутшӧмакӧ ковмасны. Но сэк жӧ, гортгӧгӧр олӧмыд быдӧнлӧн ас, та вӧсна и содтӧд висьталӧм-туйдӧмыд оз ло этша. Медводз гижӧй да ӧшӧдӧй тыдаланаинӧ бать-мамлысь телепон номер. Суас кӧ неминуча, мед пыр жӧ кагаыд звӧнитлас. Велӧдӧй вӧдитчыны овмӧсын колана электроприборъясӧн: газ плитаӧн, микроволновкаӧн, чайникӧн, телевизорӧн. А керкаысь петігӧн медым ставсӧ тайӧс кусӧдас. Гӧгӧрвоӧдӧй, мый оз ков восьтыны ӧдзӧс тӧдтӧм йӧзлы. Звӧнитӧны кӧ, быть колӧ видзӧдлыны ӧдзӧслӧн «синмас». Наян йӧзыд кокниа вермасны пӧрйӧдлыны ичӧт арлыдатӧ. Уськӧдчӧны полиция либӧ коммунальнӧй овмӧсын уджалысьясӧн да корӧны лэдзны патераӧ. Та дырйи колӧ звӧнитлыны бать-мамлы да висьтавны локтӧмаяс йылысь. Пӧжарысь видзчысьӧм могысь, энӧ кольӧй ковтӧг син уланыс истӧг. Вундысь да ёсьторъяс, лекарство, лёк сорасъяс пуктӧй судзтӧминӧ. Медбур лоӧ, сетанныд кӧ пиыдлы кутшӧмкӧ лунся удж. Сэк тӧданныд, мый гортын ставыс бур. Мед лыддяс небӧгысь торъя юкӧн, ветлас лавкаӧ няньла, гуляйтас понкӧд, вӧчас пӧрадок аслас жырйын. Бать-мамлы колӧ ичӧтысянь велӧдны челядьӧс безопасность правилӧясӧ. Быд пӧрйӧ найӧс выль пӧв казьтывлыны, медым веськӧдны колана туйӧ. Вайӧдны олӧмысь тӧдчана примеръяс, да на отсӧгӧн гӧгӧрвоӧдны, кыдзи венны мытшӧдъяс да отсавны неминучаӧ сюрӧм мортлы. Медым тӧдмавны тӧдӧ-оз быдтасыд пӧжар йылысь, юалӧй ӧткымынтор. Шуам, мый вермас сотчыны керкаын, ывлаын, школаын? Мый регыдджык сотчас кабала, пызан дӧра либӧ шкап-улӧс? Гӧгӧрвоӧдӧй, ставыс, мый кытшалӧ мортӧс, вермас ӧзйыны, но оз ставыс ӧтмоза сотчы. Ветьӧк либӧ кабала здукӧн сотчӧ, а пластик-резинаа кӧлуйыд дыр кутас чусавны да нӧшта на лёк пӧдтысь дук сорас кольӧ. Гӧгӧрвоӧдӧй, оз став керкапытш кӧлуй кусӧдны ваӧн. Та вӧсна колӧ видзны гортын огнетушитель да велӧдны челядьӧс колана ногӧн сыӧн вӧдитчыны. Шуам, рач вылын ӧзйӧм вый колӧ вевттьыны тасьтіӧн, а сотчысь би сутуга кусӧдны порошока огнетушительӧн. Оз позь кусӧдны ваӧн и мукӧд ӧзйысь электроприбор. Тшыналысь телевизор колӧ быть кусӧдны розеткасьыс, а сэсся вевттьыны эшкынӧн. Ыпнитіс кӧ ӧшинь занавес, медводз сійӧс колӧ нетшыштны, а сэсся кусӧдны ваӧн. И быть тыдаланаинӧ колӧ ӧшӧдны мездысьяслысь телепонсӧ. Кутшӧмкӧ здукӧ вермасны ковмыны. Суас кӧ неминуча звӧнитӧй 01 — гортса телепонсянь либӧ 112 — дон босьттӧг сотӧвӧйсянь. [Елена Лодыгина, биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управлениеысь главнӧй специалист.] {Kodko @ Культура министр корис выльмӧдчыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} КУЛЬТУРА МИНИСТР КОРИС ВЫЛЬМӦДЧЫНЫ Кольӧм вежонӧ Нёбдінӧ воліс КР-са культура министр Артур Рудольф. Районса чина войтыркӧд да сикт овмӧдчӧминӧн юралыськӧд министр веськӧдчыліс культура учреждениеясӧ, кӧні таво ар кутасны мунны мероприятиеяс Нёбдінса Витторлы 125 во тырӧмлы. Медводз делегация пыраліс музейӧ. Неыджыд экскурсия бӧрын министрлы козьналісны Виктор Савинлӧн гижӧд ӧктӧдлысь бӧръя петас. Литературнӧй музейӧн веськӧдлысь Галина Микушева висьталіс чина йӧзлы, мый 2008 воын дзоньталӧмаӧсь музейлысь вевтсӧ. Талун стрӧйбалӧн мӧд мытшӧдъяс: подулыс важмӧма да асмогасяніныс ывла вылын. Музейсӧ колӧ бура дзоньтавны, сэки уна во оз лоны майшасьӧмъяс. Ылӧса смета серти ыджыд дзоньтасьӧм вылӧ ковмас матӧ 5 миллион шайт. Министр серти, та мында сьӧм видзӧмыс лоас оз весьшӧрӧ, а коланаӧн, ӧд музейӧ пыр волывлӧ уна йӧз. Ыджыдӧн да бурӧн шуис Артур Рудольф сиктса клуб йылысь: — Сиктын олысь 600 мортлы клуб вермас лоны прӧст кад тыр-бур Шӧринӧн: и спортлӧн, и культуралӧн. Тіянлы колӧ видлыны веськавны 2015 во кежлӧ выльмӧдӧм (реконструкция) кузя республикаса уджтасӧ. Сы серти жӧ, баласӧ колӧ лӧсьӧдны сэтшӧмӧс, медым тайӧ стрӧйбаас пырисны и библиотека, и уна сикас арлыдалы кружокъяс, и концертъяслы да спорт жыръяс. Буретш ӧнія кадся татшӧм учреждениеяс талун ошкӧны республикаӧн веськӧдлысьяс. Жугыльмӧдіс министрӧс кывбуралысьлы бюст да керка инас казьтӧда пӧв аддзӧм. Найӧс да казьтылана инъяс гӧгӧр бытьӧн колӧ выльмӧдны-бурмӧдны. Аддзысьлӧм помын Артур Рудольф юӧртіс, таво ыджыд дзоньтасьӧмъяс вылӧ пӧ сьӧм чуктӧдны ӧдвакӧ артмас. Ковмас бергӧдчыны сӧстӧммӧдан (косметическӧй) уджъясӧн. Но ӧні нин колӧ дасьтыны балаяс «Культура сӧвмӧдӧм» республикаса уджтасӧ пырӧдчӧм могысь. Сэки эм лача, мый 2015 воын лоас выль культура керка да дзоньталӧм музей. {Елизавета Макарова @ Медбур мывкыдсьӧдысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} МЕДБУР МЫВКЫДСЬӦДЫСЬЯС Тайӧ статя мича кык аньыс уджалӧны Нёбдінса детсадйын. Зинаида Семёновна Макарова да Светлана Николаевна Артемьева мывкыдсьӧдӧны миянлысь дзолюкъясӧс. Мамъяслы нимкодь, мый налӧн челядь шань, кужысь киясын. Дзолюкъясӧс лелькуйтӧны, мед ӧдйӧджык велаласны котырас. Шӧркодьяссӧ велӧдӧны нин ас бӧрсяыс видзӧдны, сёйӧм водзын тасьті-пань разӧдны, мед тӧдісны ладсӧ. «Ыджыдъяскӧд» надзӧник пырӧдчӧны школаӧ дасьтысигкежлӧ. Аньяс зэв киподтуяӧсь. Вӧчасьӧны быдторйӧн, стенъясын кушиныс абу. Либӧ асьныс мыйкӧ мастеритӧмаӧсь, либӧ челядь киясӧн вӧчӧмторъяс. Быд праздник пасйӧны мамъяскӧд ӧттшӧтш. Быд гаж кежлӧ котыртлӧны конкурсъяс. Бокисяньыд дырӧннад ӧд тӧдчӧ кутшӧм Светлана Николаевналӧн да Зинаида Семёновналӧн челядькӧд ловъя йитӧдъяс. Дерт, вермас лоны, мый быд челядь видзанінын татшӧм олӧм-вылӧмыс. Но миянлы кажитчӧ, быттьӧ Нёбдінса детсадйын медся гажаа, кыпыда олӧны челядь. Ӧд рытнас унаӧн оз тэрмасьны гортас. [Лиза баб — Елизавета Макарова.] {Kodko @ Волас «культдесант» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} ВОЛАС «КУЛЬТДЕСАНТ» Четвергӧ миян районӧ волас «культура десант». Райадминистрацияысь культура юкӧнын юӧртісны, рака 21 лунӧ Кӧрткерӧсӧ да матігӧгӧрса сиктъясӧ воласны республикаса шылад тэчысь, серпасасьысьяс да гижысьяс. Налӧн могыс — тӧдмасьны челядькӧд, висьтавны асланыс удж йылысь, юксьыны кужӧм-лунӧн мастер-классъяс дырйи. «Культура десант» пуктӧ тӧдчана пай томуловӧс велӧдӧмын, тӧдӧмлунъяс содтӧмын, сӧвмӧдӧ ныв-зонуловлысь енбисӧ. {Kodko @ Владимир Кретов: «Коми кыв велӧдӧмын кык туй абу» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} ВЛАДИМИР КРЕТОВ: «КОМИ КЫВ ВЕЛӦДӦМЫН КЫК ТУЙ АБУ» Коми республикаса Ӧтйӧза Палатаын муніс «гӧгрӧс пызан», кӧні сёрнитісны шӧр школаясын коми кыв бытьӧна велӧдӧм кузя. Сійӧс котыртісны «БНКоми» да «Комиинформ» юӧр агентствояс. А помкаӧн лоӧма помасьтӧм вензьӧм велӧдан методикаяс да уджтасъяс бӧрйӧм гӧгӧр, но медсясӧ ышӧдӧма Выльгортса олысь Ольга Лунёвалӧн республикаса Юралысьлы гижӧд-письмӧ. Нывбаба элясьӧма, кагаыслы пӧ тшӧктӧны велӧдны коми кыв, и корӧ Юралысьӧс вежны татшӧмторсӧ (ситуациясӧ). Сёрнисӧ паніс республикаса велӧдан министрӧс вежысь Наталья Студиград. Сійӧ тӧд вылӧ уськӧдіс, мый коми кыв велӧдӧм урчитӧма нормативно-правовӧй базаӧн, и велӧдысьяс уджалӧны оланпас серти, пӧртӧны каналан кывъяс йылысь 1992 воӧ примитӧм оланпас. Сэсся вензьӧмъяс помын сёрнитіс Оланподувса ёрдӧн веськӧдлысь Владимир Кретов. «Коми кыв велӧдӧмын кык туй (альтернатива) абу, — кыв вежтӧма висьталіс сійӧ. — Тайӧ шуӧма Коми Республикаса Оланподулын». Юӧртіс, мый быд национальнӧй республикаын чужан кыв велӧдӧм пыр вӧлі бытьӧна да некоді эз вӧв паныд. «Менам олӧмын химия некор эз ковмыв, но ӧд ме сійӧс велӧдлі», — тӧдчӧдіс Кретов. Сідзжӧ унаӧн казьтыштісны, войтырӧс видзӧм подулын, а тайӧ пӧ и национальнӧй республикалӧн статусын — кыв видзӧм. «Коми кывтӧг ми ог лоӧй тӧдчанаӧн некодлы финн-йӧгра мирын», — шуис КР-са Юралысь бердын госслужба Академияысь ректор Нина Нестерова да содтіс, мый талун Россияса Федерациялӧн 22 субъектын мӧд кыв велӧдӧны кыдз каналанаӧс. Такӧд тшӧтш чукӧртчӧма ӧтикывъясисны история наукаясса доктор Юрий Шабаевлӧн мӧвпкӧд, мый коми кыв велӧдӧмӧ пыртігӧн «оз тырмы нюдзлун (гибкость)». Наталья Студиград ӧткывъясис мытшӧдъяс-сьӧкыдлунъяс эмлунӧн да сэк жӧ висьталіс, талун эм пӧ куим нога велӧдан уджтас. Та кындзи, Воркутаса, Интаса да Чилимдінса школаясын коми кыв велӧдан часъяссӧ чинтӧмаӧсь ӧтиӧдз, а роч кыв велӧдӧм вылӧ вӧзйӧмаӧсь содтыны. «Велӧдысь сайын, медым челядьлы медводдза уроксянь мусаммис коми кыв», — шуис Госсӧветса депутат Людмила Афанасьева, сылӧн роч внукъясыс окотапырысь велӧдӧмаӧсь коми кыв. Сійӧ кӧсйысис сувтӧдны депутатъяс водзын юалӧм коми кыв велӧдан классъяс группаяс вылӧ юклӧм могысь сьӧм вичмӧдӧм йылысь: таысь и велӧдысьяслы, и челядьлы лоас кокни. Сылӧн уджъёрт, Сыктывдін районсянь депутат Алексей Цыпанов кӧсйӧ сёрнитны Юралысьлы письмӧ гижыськӧд, медым гӧгӧрвоӧдны сылы ӧткымын концепция-мӧвп. Экспертъяс видлалісны и велӧдан небӧгъяс серти сьӧкыдлунъяс. Небӧгъяслӧн медводдза петасъяс ёна торъялӧны ӧніяысь. Та серти велӧдан наукаясса кандидат Валентина Лимерова шуис, мый выль петасъяс лоасны уна пӧв бурджыкӧсь важысь. Наталья Студиград жӧ юӧртіс, таво республика вичмӧдӧма 13 сайӧ миллион шайт материально-техническӧй подув бурмӧдӧм, велӧдан выль небӧгъяс лэдзӧм, коми кыв кабинетъяс мультимедиа оборудованиеӧн могмӧдӧм вылӧ. «Практик»-эксперт, сыктывкарса 38-ӧд школаын посни классъяслӧн завуч Нина Маркова висьталіс, бӧръя воясӧ бать-мамъяс эз элясьлыны коми кыв бытьӧн велӧдӧмӧ пыртӧм кузя. «Кызь во сайын вӧлі сьӧкыдджык. Сэки збыльысь ковмыліс ёна эскӧдны да гӧгӧрвоӧдны», — юксис сійӧ да содтіс, мый буретш сылӧн школаын уджалӧ коми кыв велӧдысь Марина Вахнина, коді быд национальностя кагаӧс кужӧ «мусмӧдны» коми кыв дорӧ. Вомъёртъяс ӧтлаасисны мӧвпӧн, мый сёрни-вензьӧм муніс тӧдчана мытшӧдъяс кузя, но та дырйи медшӧр — не торкны Комиын войтырпӧвстса йитӧдъяс кутӧм, мый вермас лоны примерӧн Россияса уна регионлы, юӧртӧ Финн-йӧгра портал. {Полина Михайлова, Елена Михайлова @ Шань да мича зонъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-19.} ШАНЬ ДА МИЧА ЗОНЪЯС Лыддим Оксана Пинягиналысь армияын служитысь висерса зонъяс йылысь гижӧд да мамкӧд шуим тшӧтш гижны асланым пи да вок Степан Михайлов йылысь. Степан ӧні служитӧ армияын: Архангельск обласьтса Мирный карын (РВСН-ын — ракетные войска стратегического назначения). Нӧшта пасйыштам Стёпалӧн кык ёрт, кык Андрей, йылысь, кодъяс сы моз жӧ служитӧны. Степан миян семьяын медыджыд вок. Сы бӧрын — Андрей (4-ӧд классын велӧдчӧ), сэсся ме — Полина, велӧдча 3-ӧд классын. Стёпа — шань да авъя зонка. Велӧдчис зэв бура, ставыс 4 да 5. Ми Андрейкӧд пыр сы дорын бергавлім, некор миянӧс эз чирыштлы, велӧдіс сӧмын бурӧ. Сійӧ — бать-мамлӧн веськыд ки. Кытчӧ найӧ, видз вылӧ кӧть картупель керны, — сэтчӧ и миян Стёпук. Ичӧт классянь Стёпа ёртасис спорткӧд. Баскетбол, волейбол, футбол, теннис — быдлаын бур шедӧдӧмъяс. Бӧръя велӧдчан во заводитчӧмсянь сійӧ тӧдіс нин, кытчӧ мунас велӧдчыны: Сыктывкарса медколледжӧ, фельдшер вылӧ. Экзаменъяс бура сдайтӧм бӧрын пырис велӧдчыны. Колледжӧ нуӧдіс тшӧтш и Андрей Габов ёртсӧ. Но декабрын кыкнансӧ корисны военкоматӧ. Кык ёрт мунісны служитны армияӧ. Андрей Габов служитӧ Москва бердын Щёлков районса Загорянский посёлокын кӧрт туйса войскаын. Ноябр помын нуисны армияӧ и мӧд Андрейӧс. Сыӧдз Андрюша Михайлов велӧдчис педколледжын посни классъяс велӧдысьӧ. Андрейкӧд Стёпа ёртасьӧ детсадсянь нин. Пыр ӧтлаынӧсь: и спортын, и школаын мероприятиеяс вылын медводдзаяс лыдынӧсь. Андрей служитӧ Североморск карын, «Адмирал Кузнецов» корабль вылын. Став сьӧлӧмсянь сиам куим ёртлы бура служитны, мед венасны став сьӧкыдлунсӧ да кутасны казьтывны армиясӧ сӧмын бурӧн. Ми виччысям тіянӧс, шань да мича зонъяс! Ӧдйӧджык бӧр локтӧй гортӧ да бӧр пырӧй велӧдчыны сэтчӧ, кытчӧ кыскӧ сьӧлӧмныд! [Полина Михайлова да Елена Михайлова. Одыб сикт.] {Kodko @ Вермӧм лун пасъям важ мозыс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-26.} ВЕРМӦМ ЛУН ПАСЪЯМ ВАЖ МОЗЫС «Победа» районса оргкомитет дырйи медшӧр сёрниӧн вӧлі комитетлӧн 2013 во кежлӧ уджалан план да Ыджыд Вермӧмсянь 68 во пасйыны дасьтысьӧм йылысь. Вермӧм лун районын кутам пасйыны важӧн моз: парадӧн, концертӧн да салютӧн. Ыджыд тӧжд кыпӧдӧ памятникъяс да казьтылана пӧвъяс выльмӧдӧм. Талун районын 22 памятник и на пиысь ставсӧ колӧ дзоньтавны. Но та вылӧ сьӧм абу. Ветеранъяслӧн райсӧветӧн веськӧдлысь Николай Казаковлӧн висьталӧм серти, та мындасӧ, дерт, ог вермӧ пӧртны. Колӧ пӧ вочасӧн, вонас ӧти — кык памятникӧн выльмӧдны. Медводз-видлавны да донъявны. Районын эм татшӧм котырыс, коді вӧчас тайӧ уджсӧ. Планын ода кора (май) 9 лун кежлӧ выльмӧдны казьтӧда пӧв Визябӧж посёлокын. Сэтчӧ лоӧ содтӧма выль нимъяс — сійӧ салдатъяслысь, кодъясӧс аддзисны туясян уджъяс дырйи корсьысян отрядъяс. Комитет дырйи сідз жӧ ӧтикывъясисны «Мы наследники Великой Победы» быдвося благотворительнӧй марафонӧ районлӧн пырӧдчӧм йылысь мӧвпкӧд. Марафон дырйи чукӧрмӧм сьӧм лоӧ видзӧма ӧтка олысь Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеранъяслы, дӧваяслы, тылын уджалӧмалы отсӧг сетӧм вылӧ. «Победа» оргкомитетлӧн локтан чукӧртчылӧм мунас кос му (апрель) тӧлысьын. {Kodko @ Тӧдмасисны нимӧдана йӧзкӧд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-26.} ТӦДМАСИСНЫ НИМӦДАНА ЙӦЗКӦД Поэзиялӧн ставмирса лункӧд да челядьлы небӧгъяслӧн республикаса Вежонкӧд йитӧдын миян районӧ воліс «творческӧй десант». Нимӧдана гижысьяс Владислав Новиков да Сергей Журавлёв, серпасасьысьяс Роман Бендерский да Геннадий Дмитриев, шылад тэчысь да музыковед Валентина Брызгалова нуӧдісны творческӧй аддзысьлӧмъяс искусствояслӧн районса школаын велӧдчысьяскӧд да Адзорӧмса да Приозёрнӧйса школаясысь велӧдчысьяскӧд. Сергей Журавлёв висьталіс, мый челядь окотапырысь сёрнитісны гӧсьтъяскӧд, пырӧдчисны мастер-классъясӧ да восьса урокъясӧ. — Татшӧм аддзысьлӧмъясыс зэв коланаӧсь, и абу сӧмын праздникъяс дырйи. Водзын миян школаясӧ тшӧкыда волывлісны нимӧдана йӧз, ми найӧс пыр виччысим. И талун челядь кӧсйӧны аддзысьлыны, сёрнитны, тӧдмавны выльсӧ, — тӧдчӧдіс С. Журавлёв. {Kodko @ Медуна ӧзйылӧм пачысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-26.} МЕДУНА ӦЗЙЫЛӦМ ПАЧЫСЬ Кӧрткерӧс районса дӧзьӧр нуӧдан юкӧн юӧртӧ: во заводитчӧмсянь районын вӧлӧма 13 ӧзйылӧм, кӧні ӧти морт кувсис да кыкӧн доймалісны. Медуна ӧзйылӧм вӧлӧма оланінъясын. Налӧн медшӧр помкаыс — пачьяс ломтігӧн биысь видзчысян правилӧяс торкалӧм. Районса ОНД нӧштаысь казьтылӧ, пач ломтысигӧн эн кольӧй сійӧс видзӧдтӧг, эн тшӧктӧй посни челядьлы сы бӧрся видзӧдны-дӧзьӧритны, эн донӧдӧй пачтӧ. Пач вом дорӧ быть колӧ вольсавны жӧсь лист. Эн пуктӧй пач вылӧ ӧзъянторъяс. {Галина Микушева @ Кывбура гижӧд лун пасйӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-26.} КЫВБУРА ГИЖӦД ЛУН ПАСЙӦМ Уна во нин рака (март) 21 лунӧ став мирын пасйӧны Поэзия лун. Аслыспӧлӧса тайӧ лунсӧ вӧлі котыртӧма Виктор Савинлӧн чужан сиктын — Нёбдінын. Сиктса организацияясын (а тайӧ администрация, пошта, детсад да школа) нуӧдісны юасьӧм. Сэні зільысь-уджалысьяслы колі вочавидзны 3 юалӧм вылӧ: висьтавны-лыддьӧдлыны кывбур гижысьясӧс, пасйыны медся радейтанасӧ, лыддьыны кутшӧмкӧ кывбур. Медводдза юалӧм вылӧ сетісны татшӧм вочакыв: А. Пушкин, С. Есенин, А. Блок, Ф. Тютчев, А. Фет, Н. Некрасов, М. Лермонтов, В. Маяковский, М. Цветаева, Ю. Друнина, Э. Асадов, Н. Рубцов, А. Дементьев, Р. Бернс, а сідз жӧ А. Барто, К. Чуковский, С. Михалков. Коми кывбур гижысьяс пиысь казьтылісны В. Савинӧс, В. Поповӧс, И. Куратовӧс, В. Тиминӧс, Г. Юшковӧс, М. Лебедевӧс, В. Лыткинӧс, А. Ванеевӧс, А. Мишаринаӧс, А. Елфимоваӧс, Г. Бутыреваӧс, С. Поповӧс да В. Кушмановӧс. Медрадейтана поэтъясӧн уналӧн вӧлӧмаӧсь А. Пушкин да С. Есенин, а ӧткымынлы сьӧлӧм вылас воӧны кывбуръяс Ю. Друниналӧн, Э. Асадовлӧн, Н. Рубцовлӧн да В. Маяковскийлӧн. Коми гижысьяс пиысь, дерт, унджыкӧн шуисны — Нёбдінса Витторӧс. А юрысь (наизусть) лыддисны татшӧм кывбуръяс: «Я помню чудное мгновение», «Отговорила роща золотая», «Белеет парус одинокий», «Белая берёза», «Если жизнь тебя обидит», «Вот моя деревня», «Чужи-быдми...», «Коми му кузя ме муна», «Мед дзирдалас шонді» да мукӧд. Тайӧ лунӧ лои пыралӧма и сиктса детсадйӧ, ичӧт войтыр дорӧ. Найӧ тшӧтш лыддисны кывбуръяс. Медся повтӧмӧн вӧлӧма Матвей Каракчиев. Сійӧ медводдзаӧн лыддис мам йылысь кывбур. Сы бӧрын висьталісны ыджыд мам йылысь кывбуръяс Игорь да Андрей Макаровъяс да Наташа Савельева. Чуймӧдіс Вероника Ануфриева — джӧмдывтӧг, мичаа лыддис зэв кузь кывбур Кӧдзыд Пӧль йылысь, а Ангелина Латкина висьталіс быдса кык кывбур. На вылӧ видзӧдӧмӧн збоймыштісны и дзолюкъяс: Артём, Саша, Тимофей да Даниил. Найӧ тшӧтш лыддисны ичӧтик кывбуръяс. Школаын велӧдчысьяс, а тайӧ 7–9 классаяс, сідзжӧ юксисны кывбуръяс да найӧс гижысьясӧс тӧдӧмлунъясӧн. Медӧдйӧ найӧ казьтылісны-лыддьӧдлісны А. Пушкинӧс, М. Лермонтовӧс, А. Блокӧс, С. Есенинӧс да В. Савинӧс. Висьталісны-лыддисны и кывбуръяс Илья Савин, Полина Панюкова, Татьяна Федосеева, Эвелина Мишарина, Фаина Латкина. Рытланьыс кывбура гижӧд радейтысьяс чукӧртчылісны сиктса библиотекаын. Сэні лыддисны ассьыныс радейтана кывбуръяс. Библиотекаын уджалысь Галина Савина нуӧдіс уна сикас ворсӧм-юасьӧм. Сёрнитісны-казьтылісны и сьыланкывъясӧ пӧрӧм кывбуръяс да найӧс тэчысьяс йылысь. А музейӧн веськӧдлысь тӧдмӧдіс лыддьысянінӧ чукӧртчӧмаӧс Кӧрткерӧс районса гижысьяс А. П. Мишариналӧн да А. Г. Елфимовалӧн кывбуръясӧн. Рытпукыс коли гажаа, лоӧ мый казьтывны. Кывбура гижӧдъяс да найӧс радейтысь йӧз и водзӧ лоасны. [Галина Микушева.] {Зоя Жижева @ Нимӧдӧны гижысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-26.} НИМӦДӦНЫ ГИЖЫСЬЯСӦС Одыб сиктса ветеранъяслӧн сӧвет ӧтвылысь культураса уджалысьяскӧд, библиотекаын зільысьяскӧд тшӧкыда котыртлӧны творческӧй аддзысьлӧмъяс. Сідз, ноябр тӧлысьын тӧдмасим Николай Рубцовлӧн творчествоӧн. Поэтлӧн олан туйвизь йылысь висьталіс вӧвлӧм велӧдысь Нина Ивановна Михайлова. Сідзжӧ тӧдмасим поэтлӧн кывбуръясӧн, сьылім сылӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧм сьыланкывъяс. А март 14 лунӧ, кор чужан лун нималана коми гижысь Г. А. Юшковлӧн, пыдіджык тӧдмасим сылӧн творчествоӧн. Библиотекаын зільысь Татьяна Юрьевна Михайлова висьталіс Юшковлӧн гижӧдъяс йылысь, лыддис сылысь кывбуръяс. Залын юргисны поэтлӧн кывбуръяс вылӧ лӧсьӧдӧм гажа сьыланкывъяс. Тайӧ жӧ аддзысьлӧм дырйи Одыбса культура керкаӧн веськӧдлысь Мария Александровна Попова висьталіс Йӧввыв вежон йылысь, тӧдмӧдіс, кыдзи коллявлӧмаӧсь йӧз тайӧ гажсӧ. Помасис аддзысьлӧм пызан сайын пӧсь блинӧн чай юӧмӧн. И, дерт жӧ, юргисны мыла коми сьыланкывъяс. [Зоя Жижева, Одыб сиктса ветеранъяслӧн котырса председатель.] {Kodko @ Лымваын шойччӧм-гажӧдчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-03-26.} ЛЫМВАЫН ШОЙЧЧӦМ-ГАЖӦДЧӦМ Быд во рака тӧлысьын овлӧ Йӧввывдыр вежон. Пасйисны сійӧс быд сикт-грездын. Тавося Йӧввывдыр воліс весиг Одыб сикт овмӧдчӧмин улӧ пырысь Лымва грездӧ. Одыб сиктса детсадйысь котыр кайліс Лымва грездӧ пасйыны Йӧввывдыр. Кӧть грездас важӧн нин некоді оз ов, да и поводдяыс волі неуна букыш, шняпкис посньыдик лым, но миянӧс зэв гажаа чолӧмалісны кальсы чукӧр. Ок и гажаа жӧ найӧ притькисны-сьылісны, весиг миян ставнымлӧн сьӧлӧмным вӧрзис и ловным кыптіс. Кор мыччысис джуджыд гӧра и ми аддзим Лымваыслысь сэтшӧм мича серпассӧ, ставлӧн быри мудз. Сэні весиг сынӧдыс быттьӧ аслыспӧлӧс: лолыштан да нырыд воссьӧ. Сэсся ставным пыралім шойччыны кыйсьысь Микушевлӧн керкаӧ. Зэв ыджыд аттьӧ сылы. Пуим чӧскыд лымваса ваӧн тшай да юим пӧсь няньӧн. Неуна нуръясьыштім да ветлім экскурсияӧн грезд кузя. Ок уна интереснӧйтор аддзылім (вичко, школа, важ эмбуръяс да с. в.). Экскурсия бӧрын ёна ислалім: коді лызьӧн, коді лямпаӧн, коді ворйӧн. А гӧраясыс сэні сэтшӧм джуджыдӧсь, исковтан да юрсиыд гӧра йылас кольлӧ, дерт, чой бокӧ уна и гуран коли... Ислалӧм бӧрын ас киӧн вӧчим Масленича-чучела да ӧзтім сійӧс. Сы гӧгӧрыс сьылыштім да йӧктыштім. Обычай серти Масленичасӧ колӧ сотны, мед став лёкыс муніс, а бурыс соді. Со татшӧм аслыспӧлӧс Йӧввывдыр-Лямпиада котыртлісны Одыб детсадйысь мича нывъяс. Миян сьӧлӧмын колины сӧмын бур казьтылӧмъяс. Эскам, мый тайӧ ветлӧмыс абу медбӧръяысь! Видза колян гажа Лымва грезд, аддзысьлытӧдз! [Одыб детсадйысь мича нывъяс.] {Нина Коюшева, Оксана Гудырева @ Шылад-дзоридзыс мичмӧдӧ олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-05.} ШЫЛАД-ДЗОРИДЗЫС МИЧМӦДӦ ОЛӦМ Ыджыд енбиа йӧзӧс нимӧдӧм важысянь вужъясьӧма миян олӧмӧ. И водзӧ на нюжалас: кутам водзӧ нимӧдны найӧс да налысь вылӧ донъялана уджсӧ. Тайӧ пӧрйӧ районын паськыда пасйим медводдза профессиональнӧй коми шылад тэчысь Александр Георгиевич Осиповлӧн чужӧмсянь 90 во тырӧм. Медводз тшупӧда паслы сиӧмӧн муніс том енбияслӧн быд вося «Ӧшкамӧшка-радуга» 17-ӧд фестиваль. Сійӧс нуӧдісны гӧгӧртасса сикт-грездъясысь томуловъяслӧн петкӧдчӧмӧн. Фестивальӧ пырӧдчисны матӧ 300 сьылысь-йӧктысь. Кыдзи и быд во, конкурс ӧзтіс выль кодзувъясӧс Шойнатыысь, Одыбысь, Вомынысь, Пезмӧгысь, Пӧдтыбокысь... «Ӧшкамӧшкалӧн» режиссёр Любовь Мишарина тӧдчӧдіс, мый сьылысь-йӧктысь челядь — ставныс енбиаӧсь, быдӧн петкӧдлісны кужӧмлунсӧ, кодӧс колӧ водзӧ сӧвмӧдны. Гӧгӧртасса смотрын медбур петкӧдчысьяс «ӧзтасисны» «Мыла шылад» ним улын концертын, коді муніс Шойнатыса культура керкаын рака (март) 29 лунӧ. Тайӧ луныс вӧлі озыр мероприятиеясӧн — найӧс лои сиӧма Александр Осиповлы. Луншӧр кадӧ Шойнатыса шӧр школаын кыпыда восьтісны коми кыв да шылад велӧдан жыр. Кыдзи висьталіс школаса велӧдысь Светлана Попова, тайӧ ӧтувъя жырйыс сетас позянлун кыпӧдны коми кывлысь тӧдчанлунсӧ да тӧдмӧдны челядьӧс коми культураӧн. Тані жӧ юӧртісны, мый тавося арын жырлы сетасны А. Г. Осиповлысь ним. Сэсся районысь да юркарысь воӧм гӧсьтъяс волісны сиктса музейӧ. Сэні кыпыда нимӧдісны Кӧрткерӧсса ЦБС-лӧн Шойнатыса юкӧнӧн дасьтӧм-лэдзӧм электроннӧй диск. Сэтчӧ пыртӧма Александр Осиповлысь олан туйвизь йылысь юӧр, сыӧн гижӧм небӧгъяс да шылад-сьыланкывъяс, казьтылӧмъяс да сідзи водзӧ. Та бӧрын Осиповлӧн творчествоӧн тӧдмӧдісны музейӧн веськӧдлысь Галина Панюкова, туялысь Надежда Митюшова, шылад тэчысь Александр Горчаков да мукӧд. Водзӧ мероприятие муніс сиктса культура керкаын. Быд окотитысь пыраліс и ывла вылын уджалысь КИБО-ӧ (юркарысь ветлан библиотекаӧ), кӧні муніс выставка да мультимедийнӧй кыпыда тӧдмӧдӧм. Медбӧрын вӧлі гажа концерт. Сиктса клублӧн сцена вылын ӧта-мӧд бӧрся петкӧдчисны район пасьталаысь воӧм артистъяс да шылад тэчысьяс. Йӧз водзын сёрнитісны, асланыс казьтылӧмъясӧн да туялӧмъясӧн юксисны Александр Осиповлӧн рӧдвуж, сылысь творчество радейтысьяс, чужан му туялысьяс. Коми йӧз оз вунӧдны ассьыс ыджыд енбиӧс — Александр Георгиевич Осиповӧс. Сылӧн уджъясыс, шылад-сьыланкывъясыс, — дона озырлун, кодӧс чӧжӧма миянлы сиктысь петлӧм коми морт. Наын чужан му дорӧ муслунӧн тыр, йӧзлӧн сьӧлӧмӧ чуксасьысь шыяс. Небыд тӧвру кодь, шонтысь би кодь мелі горыс оз быр, ни оз кус... [Нина Коюшева, Оксана Гудырева.] {Kodko @ Ветласны Усинскӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-09.} ВЕТЛАСНЫ УСИНСКӦ Тайӧ субӧтаӧ, кос му, апрель 13 лунӧ миян районысь делегация петкӧдчас Усинск карын. Кыдзи лои тӧдса, войвывса карын миян видз-му овмӧсъяс петкӧдласны ассьыныс прӧдукция. А творческӧй котыръяс гажӧдасны усинсксаӧс асланыс сьылӧм-йӧктӧмӧн. Сэк костті жӧ велӧдан юкӧнысь специалистъяс воласны Усинск карса школа-челядьлӧн садъясӧ, юксясны сэтчӧс велӧдысь-мывкыдсьӧдысьяскӧд тӧдӧмлунӧн. Войвывса карӧ ветлас и районысь футбольнӧй котыр. {Kodko @ Петкӧдісны серам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-09.} ПЕТКӦДІСНЫ СЕРАМ Кольӧм пекничаӧ Сыктыв районса Визингаын муніс «Сералам сьӧлӧмсянь» («Посмеемся от души») ним улын КВН-лӧн районкостса фестиваль. Сэні петкӧдчисны нёль команда. На пиын — миян районысь медшмонь котыр — «Кӧрткерӧсса пӧчӧяс», Сыктывдінса Часовоысь «Чап чо», Кулӧмдінысь «Скӧрӧдумъяс» да кӧзяева — «Сыктывса сукаръяс». «Кӧрткерӧсса пӧчӧяс» котырӧн веськӧдлысь Ольга Видановалӧн висьталӧм серти, налӧн чукӧрмӧма медуна балл и петӧмаӧсь вермысьӧ. Та кындзи, найӧс пасйӧмаӧсь нӧшта и торъя призӧн «Нывбаба медбур рольысь». Татчӧ пасъям, мый тайӧ пӧрйӧ кӧрткерӧсса котыр петкӧдчис выль том ворсыськӧд, кӧть и сійӧ абу «пӧчӧ», но рольсӧ ворсіс бура — тайӧ Андриан Кутькин. Сідзжӧ лои тӧдса, фестивальлӧн став конкурсыс вӧлӧма ӧти сюрӧса — сиӧма спортлы. Мӧд места шедӧдӧмаӧсь «Скӧрӧдумъяс», коймӧдсӧ — «Сыктывса сукаръяс», а нёльӧдсӧ — часовоса котыр. Чолӧмалам миян котырӧс вермӧмӧн да сиам водзӧ на нимкодьмӧдлыны серам петкӧдлан уджъясӧн. {Kodko @ Коми кыв небӧг лоас тырмымӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-09.} КОМИ КЫВ НЕБӦГ ЛОАС ТЫРМЫМӦН Лэдзӧм кежлӧ дасьӧсь коми кыв да литература велӧдан небӧгъяслӧн да пособиеяслӧн 11 рукопись. Та йылысь юӧртӧ Финн-йӧгра портал. Велӧдан пособиеяс лэдзӧм вылӧ сьӧм таво вичмӧдӧмаӧсь матӧ нёль пӧв унджык кольӧм во серти — 2 сайӧ миллион шайтсянь 10 миллионысь унджык. Чиналӧн шуӧм серти, татшӧмтор позьӧ лыддьыны збыль ыджыд воськовӧн. Та отсӧгӧн печатьысь петас матӧ 50 сюрс экземпляр велӧдан пособие. На пиын 2, 4, 5, 9 классъяслы коми кыв кыдз каналанаӧс велӧдан небӧгъяс, 7-ӧд классъяслы — чужан кыв уджтас серти велӧдан учебникъяс. Та кындзи, лэдзасны велӧдан небӧгъяс дорӧ методическӧй вӧзйӧмъяс, дидактическӧй материалъяс, уджалан тетрадьяс, коми литература кузя лыддьысян небӧгъяс. Регыд бырасны майшасьӧмъяс коми кыв велӧдан небӧгъяс тырмытӧм серти. {Kodko @ Судзӧд да лыддьы районса газет @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-09.} СУДЗӦД ДА ЛЫДДЬЫ РАЙОНСА ГАЗЕТ Со и бара на воис гажа да кыпыд тулыс. Кад, кор тӧвся унмысь палялӧ вӧр-ва, кор ставыс ловзьӧ. Весиг мортлы тайӧ кадӧ лов вылас торйӧн нин кыпыд! Ӧд водзын, нӧшта на, гажа кад — гожӧм. И кӧть миян войвылын сійӧ абу и сэтшӧм кузь, он и тӧдлы, кыдзи коляс, но пыр жӧ, гожӧмыд и челядьлы, и гырысьлы медрадейтана кад. Пыдди пуктана газет лыддьысьяс! Медым гожся лунъяс тіян колины нӧшта на кыпыда, медым ті пыр тӧдінныд, мый вӧчсьӧ районын — судзӧдӧй да лыддьӧй районса «Звезда» газет. Ӧд буретш ӧні, кос му тӧлысьын, заводитчис волӧн мӧд во джын кежлӧ газет-журнал вылӧ гижӧдчӧм. «Звезда» газет вылӧ. 2013-ӧд волӧн мӧд во джын кежлӧ донъяс: газетлӧн 52064 индекса петас 6 тӧлысь кежлӧ сулалӧ 329 шайт 70 ур, 1 тӧлысь кежлӧ — 54 шайт 95 ур; пекничаса петас (52088 индекса) 6 тӧлысь кежлӧ — 250 шайт 02 ур, 1 тӧлысь кежлӧ — 41 шайт 67 ур. Сідзжӧ, районса олысьяслӧн эм позянлун судзӧдны газет редакция да «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн вузасянінъяс пыр. Квайт тӧлысь кежлӧ доныс 228 шайт, ӧти тӧлысь кежлӧ — 38 шайт. Татшӧм жӧ донысь газет позьӧ судзӧдны Мордінса аптека пыр. [Редакция. Снимокын: Джиян грезд.] {Kodko @ Кӧрткерӧсса кольӧдісны тӧв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-09.} КӦРТКЕРӦССА КОЛЬӦДІСНЫ ТӦВ Благовещенньӧ лунӧ юрсиктса колльӧдісны тӧв. Гажӧдчисны «Союз» кинотеатрдорса изэрд вылын. Тані мунісны ворсӧмъяс, сьылӧм-йӧктӧмӧн петкӧдчӧмъяс, вузасисны пӧжасӧн, йӧзӧс чӧсмӧдлісны пӧсь тшайӧн да блинӧн. А гаж вылӧ воӧм медзбой, удал зонъяс петкӧдлісны ассьыс винёвлун сюръя вылӧ кайӧмӧн. Вермысьӧс, медйылӧ кайлысьӧс, донъялісны козинъясӧн. Медбӧрын вӧлі сотӧма тӧв полокалӧӧс. {Лидия Макарова @ Кадетъяс тӧдмасисны мездысьяслӧн уджӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-09.} КАДЕТЪЯС ТӦДМАСИСНЫ МЕЗДЫСЬЯСЛӦН УДЖӦН Рака тӧлысь 26–28 лунъясӧ Шойнатыса шӧр школаысь кадетъяс ветлісны юркарӧ «Том спасатель» сборъяс вылӧ, мый котыртліс Биысь видзчысян служба. Чукӧртчылӧм вылӧ тшӧтш волісны Чилимдін районса Мӧскашор, Сыктывдін районса Ыб да Изьва районса Щельяюр сиктъясысь кадетъяс. Медводдза лунӧ, сборъяс кыпыда восьтӧм бӧрын, кадетъяскӧд нуӧдісны биысь видзчысьӧм кузя занятие, кӧні найӧ тӧдмалісны, мый би да электричество вермас лоны кыдз ёртӧн, сідз жӧ и вӧрӧгӧн, кыдзи бур ногӧн колӧ кужны наӧн вӧдитчыны. Сідзжӧ челядь ветлісны национальнӧй да пӧжарнӧй музейясӧ, тирӧ да ДОСААФ-ӧ, а ужнайтӧм бӧрын кывзісны духӧвӧй оркестрлысь концерт. Мӧд лунӧ ветлім Слудка сиктӧ, кӧні петкӧдлісны би кусӧдчысьяслысь уджсӧ. Найӧ петкӧдлісны сэтчӧс школа-садса уджалысьясӧс да челядьӧс и бырӧдісны-кусӧдісны сідз шусяна «условнӧй пӧжар». Сідзжӧ видзӧдлім и сэтчӧс би кусӧдчысьяслысь частьсӧ. Сэсся мунім Гӧрд Затонса пӧжарнӧй частьӧ, прӧйдитім теплодымокамера, видзӧдлім, кыдзи уджалӧны гидравлическӧй ножичӧн, кодлӧн сьӧктаыс 13 кг, резім пӧжарнӧй стволысь быг. Та бӧрын миянӧс гажӧдісны «Волна» культура керкаын. Коймӧд лунӧ экскурсияӧн ветлім юркарса воинскӧй частьӧ, видзӧдлім салдатъяслысь олӧм-вылӧмсӧ. Бӧрас Сысола ю вылын видзӧдім, кыдзи уджалӧны спасательяс да мездӧны йӧзӧс неминучаысь, сетӧны налы медводдза отсӧг. Рытнас би кусӧдчысьяслӧн службаса начальникӧс вежысь А. В. Сыскин юӧртіс сборъяс помасьӧм йылысь, козьналіс кадетъяслы сборъяс прӧйдитӧм йылысь сертификатъяс да памятнӧй значокъяс. Ставӧн босьтісны уна тӧдӧмлун. [Лидия Макарова, кадет класса веськӧдлысь.] {Kodko @ Казьтыласны машинаяс вылын мунӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-16.} КАЗЬТЫЛАСНЫ МАШИНАЯС ВЫЛЫН МУНӦМӦН Кольӧм пекничаӧ районса ӧткымын сикт овмӧдчӧминӧ удж кузя воліс Каналан Сӧветса председательӧс вежысь Станислав Хахалкин. Медводз йӧзӧн бӧрйӧма аддзысьліс Визябӧж грездса ветеранъяскӧд. Буретш тані С. Хахалкин юӧртіс, мый ода-кора (май) 8 лунӧ Комиын мунас машинаяс вылын котӧртӧм (автопробег), мый лоӧ сиӧма Ыджыд Вермӧмсянь 68 во тырӧмлы. Кыдзи висьталіс Визябӧж грездса ветеранъяс котырӧн юрнуӧдысь Анатолий Кулаков, тайӧ лунӧ юркарсянь 15 машина мӧдӧдчас Кӧрткерӧс районлань. Медводз кежаласны Визябӧж грездӧ. Буретш тані тайӧ лунӧ кутасны кыпыда восьтны усьӧм воинъяслы сиӧм выль мраморнӧй стела, кодӧс сувтӧдасны орччӧн мемориальнӧй комплекс дорӧ. Тані жӧ мунас молебен, машинаяс вылын котӧртысьяс да грездса олысьяс пуктасны памятник дорӧ дзоридзьяс. Вермӧмлы сиӧм мероприятиеяс Визябӧжын мунасны лунтыр. «Тайӧ жӧ лунӧ автопробегӧ пырӧдчысьяс воласны юрсиктӧ, вермас лоны и Важкуръяӧ, — висьталіс С. Хахалкин. — Быд сиктын найӧ кежаласны усьӧм во-инъяслӧн памятникъяс дорӧ да пуктасны дзоридзьяс». {Елизавета Макарова @ Ловзьӧдас удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-16.} ЛОВЗЬӦДАС УДЖ Нёбдінса пенсионеръяслӧн выль юралысь — Н. В. Гашина. Нина Васильевна уджалӧ сиктсӧветын, чутӧдӧ муяс да градъяс. Вӧлі культработникӧн, водзынджык — видз-му овмӧс юкӧнса парторгӧн. Та вӧсна сылы лоӧ кокньыд уджавны йӧзкӧд. Эм ыджыд надея, мый ловзьӧдас ветеран котырлысь уджсӧ. Дас ӧти морта сӧветӧ пырисны Евстолия Егоровна, Мария Александровна, Ангелина Пантелеймоновна, Нина Ивановна, Анна Фёдоровна, Валентина Васильевна, Мария Васильевна, Валентина Владимировна, Галина Дмитриевна и Александра Михайловна. Воис кад котыртны нӧшта нывбабаяслысь сӧвет. Та ыджда сиктын 8 во нин абу. Мунӧ удж том йӧзкӧд ТОС лӧсьӧдӧм кузя. Нӧшта кӧ и нывбабаяс котыртчасны, кокнялас уджыс и сикт-са юралысьлӧн. Ӧд мытшӧдъясыс, кыдзи и мукӧд овмӧдчанінъясын, юрвыв тыр. [Елизавета Макарова.] {Елена Михайлова @ Восьса ӧдзӧсъяс лунӧ... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-16.} ВОСЬСА ӦДЗӦСЪЯС ЛУНӦ... Одыбса школаын нуӧдісны Восьса ӧдзӧсъяслысь лун. Тайӧ луныс коли зэв бура. Сы кежлӧ бура дасьтысьӧмаӧсь и велӧдысьяс, и велӧдчысьяс. Асывсянь школаӧ локтісны челядь бать-мамныскӧд. Пыранінын локтысьясӧс вочаалісны 11-ӧд классын велӧдчысьяс. Найӧ дасьтӧмаӧсь сюрприз — «Орешки с сюрпризом» чачаяс. Быдӧн вермис ньӧбны кольтусь (орех) (сы пытшкын кампет да сиӧм). Меным веськаліс кольтусь, сэні татшӧм гижӧд: «Пусть будет уютным и тёплым твой дом, и счастье навеки поселится в нём». Тайӧс лыдди да зэв нимкодь лои. Заводитчисны урокъяс... Мам-бать асланыс быдтасъяскӧд пуксисны партаяс сайӧ. Первой классын став урокыс муніс викторина моз. Кык команда, ӧтиас челядь, мӧдас — мам-бать, венласисны асланыс тӧдӧмлунъясӧн. А бӧрас пызан сайын юисны тшай чӧскыдторъясӧн. Мӧдӧд классын урокъяс мунісны, кыдзи урок-крепаммӧм (закрепление). Тайӧ классыс мӧдӧд во велӧдчӧ выль стандартъяс серти. Челядь активнӧя уджалісны быд урок вылын. Урокъяс бӧрын велӧдысь да мам-бать юксисны ӧта-мӧдыскӧд мӧвпъясӧн, сеталісны сӧветъяс. Коймӧд классын медводдза урокыс вӧлі англия кыв. Велӧдчысьяс унатор нин кужӧны, молодечьяс. Мукӧд урокъяс дырйи челядь сідзи жӧ уджалісны сьӧлӧмсяньыс. А урокъяс бӧрын велӧдысь М. Е. Михайлова нуӧдіс «Звёзднӧй час» ворсӧм. Сійӧ висьталіс мам-батьлы, кыдзи ныв-зонпосни помалісны коймӧд четверть. Бура велӧдчысьяслы да школаса конкурсъясӧ пырӧдчысьяслы вичмисны козинъяс. Нёльӧд классын урокъяс мунісны зэв интереснӧя. Математика дырйи мойдса геройяскӧд решайтісны сьӧкыд примеръяс, задачаяс да уравнениеяс. Кытшалысь мир урок вылын муніс викторина, кӧні челядь станцияысь станцияӧ мунігмоз казьтылісны велӧдӧм темаяс. Витӧд, квайтӧд да дас ӧтикӧд классъясын вӧлі ӧтувъя урок — «Сёрнитам да сьылам комиӧн». Велӧдчысьяс коми кыв вылын висьталісны кывбуръяс, сьылісны коми сьыланкывъяс. Урок вылӧ воліс гӧсьт — кывбуралысь-сьыланкывъяс тэчысь З. Г. Жижева. Урокъяс бӧрын нуӧдісны «Своя игра» конкурс. Вермысьяслы, Илья Габовлы, Сергей Циммерманлы да Андрей Ларуковлы, сетісны козинъяс, флэшкаяс. Медбӧрын пасъя велӧдчысьясӧс, кодъяс четвертьсӧ помалісны сӧмын «5» вылӧ — тайӧ 2-ӧд классысь Ваня Ларуков, 3-ӧд классысь Полина да Ксюша Михайловаяс, 4-ӧд классысь Женя Подоров да Андрей Михайлов, 6-ӧд классысь Игорь Михайлов, 8-ӧд классысь Денис Михайлов. [Елена Михайлова. Одыб сикт.] {Оксана Гудырева @ Ыджыд шедӧдӧм... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-16.} ЫДЖЫД ШЕДӦДӦМ... Миян район озыр енбиа йӧзӧн. На пиысь ӧти — Джиян грездын чужлӧм, Одыбын олысь, уналы бура тӧдса Геннадий Иванович Попов. Кос му 10 лунӧ сылы тыри 61 арӧс. Чолӧмалам сійӧс да сиам кузь нэм да бур шуд, уджын да олӧмын вермӧмъяс, мед ловбиныд водзӧ на ышӧдас выль гижӧдъяс вылӧ, медым сьӧлӧманыд пыр олас радлун. Геннадий Ивановичӧс сідзжӧ чолӧмалам сылӧн олӧмын нӧшта кык тӧдчана пасӧн: ӧтласа уджалӧм стажлы — 45 во, велӧдан стажыс — 20 во! Бура да кывкутӧма уджалӧмысь сійӧс пасйӧма «Россия Федерацияса общӧй образованиеын почётнӧй уджалысь» нимӧн, Коми Республикаса Почёт грамотаӧн, а сідзжӧ ошкана да аттьӧалана гижӧдъясӧн (почёт грамотаяс, аттьӧалӧмъяс) республикаса культура, войтырсикас политика, велӧдан министерствоясысь да сідзи водзӧ. Сійӧ пуктӧ ыджыд пай челядьӧс велӧдӧмӧ (шылада инструментъясӧн ворсны, сюмӧдысь вӧчасьны, вӧр-ваӧс видзӧм да сикт сӧвмӧдӧм-мичмӧдӧм), кывбуръясас-сьыланкывъясас нимӧдӧ чужанінсӧ, республикаӧс, коми йӧзӧс. Со неважӧн гижӧма выль сьыланкыв и бара жӧ сиӧма сьӧлӧмыслы дона чужан мулы, районлы. Тайӧ «Чужанінӧй — мувыв рай» сьыланкывнас Геннадий Иванович петкӧдчис Усинскын, кытчӧ ветліс миян районса делегациякӧд тӧдмасьӧм-ёртасьӧм могысь. Матысса кадӧ тайӧ сьыланкывсӧ йӧзӧдам газетын. Мый лоӧ медыджыд шедӧдӧмӧн тайӧ енбиа мортыслӧн? «Менам шедӧдӧмӧй — тайӧ небӧгъяс, — вочавидзис Г. Попов. — Йӧзӧдӧма нин куим небӧг, кӧні челядьлы коми сьыланкывъяс, ворсанторъяс, шылада мойдъяс. Найӧ зэв бур отсӧг детсадйын мывкыдсьӧдысьяслы. Унаӧн юалӧны, гашкӧ, роч сьыланкывъяс эмӧсь? Абу, став гижӧмыс — коми кыв вылын...». Геннадий Иванович дасьтӧма нӧшта на гижӧдъяс (24 сьыланкыв), нёльӧд небӧг вылӧ. Но медым сійӧс лэдзны, колӧ сьӧм. Сылӧн висьталӧм серти, ӧти небӧг вылӧ мунӧ 200 шайт... Лача кутам, мый сылы отсаласны да пӧртсяс сылӧн ыджыд кӧсйӧмыс — лоас нӧшта ӧти шедӧдӧмӧн унджык. Быд шедӧдӧм — ыджыд ышӧдӧм водзӧ гижны. Геннадий Иванович — миян газетлӧн общественнӧй корреспондент. Сійӧ важысянь ёртасьӧ районкакӧд: гижӧ чужанін да сэтчӧс олысьяс йылысь, йӧзӧдӧ кывбуръяссӧ, сьыланкывъяссӧ. Аттьӧалам сійӧс тайӧ колана уджсьыс. Мед жӧ сылӧн перӧ улысь петас уна на бур гижӧд. Сиам помтӧм ловби. [Оксана Гудырева.] {Kodko @ Мед кузя на нюжалас нэмныд! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-16.} МЕД КУЗЯ НА НЮЖАЛАС НЭМНЫД! Миян газетлӧн бур ёрт, общественнӧй корреспондент Анатолий Семёнович Кулаковлы кос му (апрель) 18 лунӧ тырӧ 65 арӧс. Редакциялӧн уджкотыр чолӧмалам сійӧс тайӧ ыджыд пасӧн да сиам крепыд дзоньвидзалун, шуд, водзӧ нуӧдны-пӧртны тӧдчана могъяссӧ, нимкодьмӧдлыны выль гижӧдъясӧн, медым збыльмасны мӧвпъясыс да радлунӧн тырас быд лун. Анатолий Семёновичӧс бура тӧдӧны районын да республикалӧн мукӧд пельӧсын олысь йӧз. Сійӧ мудз тӧдтӧм морт, пыр уджын, пыр туйын. Зільӧ, медым йӧзлӧн кыдз позьӧ этшаджык воліны майшасьӧмъяс. Мыйӧн вермас — отсалас. Сылӧн бур вӧчӧмыс унаӧс мездіс пикӧ воӧмысь, сетіс лача водзӧ на нимкодясьны олӧмӧн. Лёк туйӧ лэдзчы-сьӧмаӧс — бергӧдас веськыд туйӧ, ышӧдас овны прамӧй морт моз, судзсьытӧмалы — сетас сёян да кӧлуй... Тайӧ сӧмын некымын пример, а позьӧ водзӧ на лыддьӧдлыны сыӧн вӧчӧм бурсӧ. Йӧзлысь дойсӧ кылысь морт оз вермы мӧд ногӧн, веськодя, овны. Татшӧм йӧзыс этша, но налӧн югыдыс да шоныдыс тырмӧ уналы. Визябӧж грездын чужлӧма да чужанінас и лэдзӧма вужъяссӧ. Мича, гажа грездыс сылы зэв дона да радейтана. Школаын бура велӧдчӧмыс отсалӧма босьтны вылыс тшупӧда кык образование. Сійӧ — запасын офицер, капитан. Уджалан туйыс муніс ас районын. Веськӧдліс районса киносетьӧн, инструктораліс КПСС РК-лӧн котыртан юкӧнын, секретараліс «Вымскӧй» совхозса парткомын. Сідзжӧ уджаліс миян газетын корреспондентӧн, Россияса Сбербанклӧн Коми Банкын нуӧдысь ревизорӧн, Кӧрткерӧс сиктса администрацияын юралысьӧн, Додз сиктсӧветса администрацияын юралысьӧн, «Додз» сикт овмӧдчӧминса администрацияӧн юралысьӧн да Сӧветӧн юрнуӧдысьӧн (первой созыв). 2005 восянь «Единая Россия» ютырӧ пырысь. Россияса журналистъяслӧн котырӧ пырысь. Талун Анатолий Семёнович — Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысь, районса юралысьлӧн консультант-отсасьысь. Кык созыв бӧрйылісны районса ветеранъяслӧн сӧвет президиумӧ, ӧні тайӧ сӧветӧн юрнуӧдысьӧс вежысь. Сылысь уджсӧ вылӧ донъялісны: пасйӧма «Коми Республикаса почётнӧй ветеран» знакӧн, новлӧ «Кӧрткерӧс районса почётнӧй ветеран» ним. Чужан мулӧн вӧр-ваыс да сьӧлӧмыслы муса нывбаба дорӧ муслунӧн тыр мӧвпъясыс ышӧдісны Анатолий Семёновичӧс тэчны-гижны кывбуръяс. Гижан уджӧ босьтчӧма 1970 воясӧ на. Сылысь кывбуръяс тшӧкыда йӧзӧдам миян газетын, а сідзжӧ найӧс пыртӧма «Край родной, ты дорог мне» ним улын ӧктӧдӧ. Кывбуръясыс кокниӧсь да бура пуксьӧны шылад улӧ, на пиысь уна лоины сьыланкывъясӧн. Неважӧн газетӧ воис гижӧд Ыджыдвиддзысь общественнӧй корреспондент Нина Васильевна Симпелевасянь. А гижӧма сійӧ буретш Анатолий Семёнович йылысь: «Сылӧн сьӧлӧмыс восьса. Некымынысь воліс Ыджыдвиддзӧ, библиотекаын лыддис ассьыс кывбуръяссӧ, сиктса ветеранъяслӧн сӧветлы козьналіс телевизор, небӧгъяссӧ да дискъяссӧ. Тайӧ вӧлі вежӧрысь вунлытӧм рыт... А кольӧм воӧ сійӧ лыддис кывбуръяссӧ, чолӧмалӧм миян Юлия Михайловна-лы да сиктса ветеранъяслӧн сӧветъясысь став веськӧдлысьяслы. Кыпыд аддзысьлӧм бӧрын гижи кывбур, кодӧс сии Анатолий Семёновичлы... Сиам сылы дзоньвидзалун, шуд, творческӧй вермӧмъяс да став бурсӧ. Гижӧй, лыддьысьӧй, сьылӧй да радейтӧй йӧзӧс да олӧмсӧ!». {Ольга Печеницына @ Нимӧдісны кывбур гижысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-16.} НИМӦДІСНЫ КЫВБУР ГИЖЫСЬЯСӦС Рака 21-ӧд лунӧ Шойнатыса пасйисны поэзия Лун. Сиктса библиотекаын зільысьяс — Е. Г. Королёва да М. А. Микушева котыртлісны аддзысьлӧм. Рытыс заводитчис А. Г. Осиповлы, медводдза профессиональнӧй коми композиторлы сиӧм выль диск презентуйтӧмсянь. Дискыс 7 юкӧна, кытысь позьӧ босьтны уна колана юӧр: тӧдмасьны нималана шылад тэчысьлӧн олан туйвизьӧн, сыӧн гижӧм небӧгъясӧн да публикацияясӧн, кывзыны мыла сьыланкывъяссӧ, ас йывсьыс казьтылӧмъяс да с. в. Дерт жӧ, диск артмӧдігӧн уна материал лои босьтӧма сиктса библиотека, республикаса Национальнӧй библиотека да Шойнаты сиктса музей фондъясысь. Рытлӧн мӧд юкӧныс вӧлі сиӧма, поэзиялы. Республикаын паськыда нин тӧдса поэт, Шойнаты школаын коми кыв да литература велӧдысь Зоя Шиликова тӧдмӧдіс кывзысьясӧс выль гижӧдъясӧн, корӧм серти миянлы гижӧны лыддис и водзынджык нин гижлӧм лирическӧй кывбуръяс. Колӧ пасйыны, мый Зоя Васильевна кывбуръяс вылӧ тэчӧма уна сьыланкыв. Найӧ тшӧтш юргисны тайӧ аддзысьлӧм вылын. Нӧшта Зоя Васильевнаӧс ставӧн чолӧмалісны выль тшупӧда нимӧн — Российскӧй Федерацияса заслуженнӧй велӧдысь звание шедӧдӧмӧн да сиисны поэт да велӧдысьлы кыпыд аскылӧм, дзоньвидзалун да ас вынъясӧ эскӧм. [Ольга Печеницына. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Шедӧдіс Гран-при @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-23.} ШЕДӦДІС ГРАН-ПРИ Миян земляк, Шойнатыысь, а ӧні Сыктывкарын велӧдчысь студент, Игорь Панюков шедӧдіс Гран-при «Студентъяслӧн тулыс — 2013» («Студенческая весна») республикаса фестивальын. Фестивальӧ пырӧдчисны 14 арӧссянь 25 арӧсӧдз республикаса велӧдчанінъясысь 200 сайӧ студент. Бӧрйысян тшупӧдын конкурсантъяс петкӧдлісны енбисӧ «Музыкальнӧй», «Йӧктан», «Театральнӧй» да «Оригинальнӧй жанр» юкӧнъясын. Тані медбура петкӧдчысьяс «ӧзтасисны» кос му 18 лунӧ искусствояс гимназияын гала-концерт дырйи. Фестивальлысь медшӧр приз сетісны Игорь Панюковлы. Сійӧ сьыліс «Заклятье» сьыланкыв. Ӧні Игорь дасьтысьӧ «Россияса студентъяслӧн тулыс» фестиваль кежлӧ, мый мунас ода кора 15–19 лунъясӧ Ульяновскын. Та кындзи, вермысь студентӧс кӧсйӧны индыны енбиа томуловлы Коми правительствосянь премия шедӧдысьӧн. Чолӧмалам Игорьӧс вермӧмӧн да сиам водзӧ сӧвмӧдны кужӧмлунсӧ, нимкодьмӧдны выль шедӧдӧмъяснас. {Лидия Хайдукова @ Рытпукӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-04-26.} РЫТПУКӦМ Мыйла мортыслӧн кыптывлӧ лов? Сылы ӧд унаыс оз и ков. Со и меным — корисны волыны Кӧрткерӧсса библиотекаӧ рытпукны. Вӧччи да муні. Йӧзыс локтӧма бура уна, местаыс ӧдва сюри пуксьыны. Рытсӧ восьтіс шылад тэчысь Михаил Герцман (улысса снимок). Сійӧ висьталіс, кыдзи воӧма Комиӧ, кыдзи коми муыс да коми йӧзыс кыпӧдӧмаӧсь сійӧс гижны бур сьыланкывъяслы шылад. Сэсся чукӧртчӧм котыр костын нуӧдісны юасьӧм-вочавидзӧмъяс. Тыдовтчис, мый сиктса йӧз радейтӧны шылад тэчысьӧс. А ӧд сідзи и эм, ми ставӧн кывзам сылысь гижанторъяссӧ. Та бӧрын библиотекаын уджалысь Рита Мингелайте восьтіс «Миян сиктлы 405 во!» ним улын снимокъясысь выставка. Ӧшӧдӧмаӧсь 18 снимок. Ми аддзим, кутшӧм вӧлӧма Кӧрткерӧс 405 во сайын. Менам ыркъяліс сьӧлӧмӧй, кор аддзи ассьым рӧдвужӧс: дядьӧс — Г. В. Лебедевӧс, тьӧтӧясӧс — Э. В. Лебедеваӧс да М. И. Лебедеваӧс. Видзӧдім и мукӧд снимокъяс — Кӧрткерӧсса олысьясӧс. Сэсся юим-чӧсмасим пӧсь тшайӧн. Друг кыліс гора шылад. Тайӧ Оксана Рогова заводитіс нуӧдны йӧктан мастер-класс. Уна нывбаба видлісны йӧктыны выль йӧктӧмъяс. Йӧктӧм бӧрын ставнымӧс гажӧдіс Сыктывкарысь Семён Налимов нима «Балалайка» котыр. Кокъяс асьныс вӧзйысисны йӧктыны. Зэв бура ворсісны. Найӧ кӧсйысисны волыны кос му 26 лунӧ. Видзӧдысьяс водзын петкӧдчис Кӧрткерӧсысь том нывка Дарья Казакова. Сійӧ сьыліс роч, английскӧй да французскӧй кывъяс вылын сьыланкывъяс. Медбӧрын Кӧрткерӧсса ЦДК-ысь томуловлӧн театр (режиссёрыс Людмила Казакова) петкӧдліс английскӧй гижысь Даниил Хармслӧн гижӧд серти «Сон» миниатюра. Ёна и шойччим да гажӧдчим! Аттьӧ ставныслы, коді вӧчис да пуктіс ассьыс сям-кужӧмлунсӧ тайӧ рытӧ! [Лидия Хайдукова, Кӧрткерӧсын олысь. Снимокъясыс Владимир Шестаковлӧн.] {Зоя Жижева @ Парасьлы мӧссӧ корсьны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} ПАРАСЬЛЫ МӦССӦ КОРСЬНЫ Челядьлӧн чужӧмъяс вӧлі сьӧдасьӧма — сы мында ӧд ном виисны. А вомныс! Пиньныс! Дзик чӧдйӧсь! Ӧта-мӧдсӧ сералігтыр и пырисны ыджыд мамыс ордӧ Ванюк да Лидюк. Ӧдя вежаньыс вӧр дорӧ тшак вотны кольччис. — Локтӧй, дитяяс, мыссьыштӧй да нуръясьыштӧй. Зэв водз вӧрад кайид, йӧв стӧкан кежысь. А ме тіянлы бур юӧр висьтала. Айыд, зӧлӧтаяслӧн, воӧма! Ранитчылӧма. Лэдзӧмаӧсь гортӧ бурдӧдчыны. Ыджыд мамыслӧн кывъяс бӧрын челядь вӧлі дасьӧсь лэбзьыны гортас. Ай воӧма! Матӧ во сайын босьтісны сійӧс фронт вылӧ. Кык письмӧ сысянь воліс. А ӧні со ачыс воӧма! Челядь вежон чӧж нин олісны ыджыд мамыс дорын, коді оліс насянь ичӧтик грездын нёль верст сайын. Чӧд вотісны. Майбыр, вӧрыд орччӧн, вотӧс уна. Кӧть Ванялы квайт арӧс и вӧлі, тэрыба ичӧтик чумансӧ и тыртліс. — Но-но, эн тэрмасьӧй. Роксӧ куралӧй, чӧдъя йӧвсӧ паньыштӧй. Ид шыдӧс этшаник вӧлыштӧма да тіянлы и пуи. Сёйтӧг эбӧсыд оз ло гортӧдзыд воны. Айыд ӧні оз пышйы, виччысьӧ тіянӧс, — велӧдіс ыджыд мамыс. Тэрмасьӧмӧн нуръясьыштӧм бӧрын, чоя-вока босьтісны неыджыд чӧд тыра чуман да мӧдӧдчисны гортлань. Лидюклӧн сьӧлӧмыс чеччаліс быттьӧ. Кутшӧмджык бара ай лоӧма? Ёна кӧнкӧ доймӧ кокыс? Гаж батьысь бырӧма. Челядь воисны шор дорӧдз. Шор вомӧн чеччыштігӧн чӧд чуман пӧрис, вотӧсыд киссьыштіс. Кыдзкӧ-мыйкӧ куралыштісны, пожйыштісны кӧдзыд ваас да бӧр чуманӧ. Ванюк ёна и мудзис, но эз петкӧдлы, нускис сӧмын. Со и сикт мыччысис. Регыд гортынӧсь лоасны. Нимкодьыс! Ай гортын! Сӧмын на кайисны кильчӧ вылӧ, а Лидюк кыз синваӧн бӧрддзис. Керкаӧ пырӧм бӧрын уськӧдчис батьыс дорӧ. Сы бӧрся и вокыс. Айыс вӧлі пуксьӧма улӧс вылӧ, пидзӧс вылас Мишук. Кодлы арӧс на и вӧлі, кор айсӧ нуисны фронт вылӧ. Чоя-вока топӧдчисны бать бердӧ, и сійӧ топыда сывъяліс челядьӧс. Нормис и айлӧн сьӧлӧм, тӧдлытӧг синваыс тюрӧбтіс. Чӧв-лӧнь и олыштісны здук-мӧд. — Ай, ми тэныд чӧд гӧснеч вайим. Талун вотім. Кӧзӧдысь йӧвтор вая, этшаник мам кольлӧ сэтчӧ асъя лысьтӧмсӧ. Чӧдъя йӧв паньышт. Ок чӧскыд! Ми ёна нин Ванюккӧд вотчим. Ыджыд мам косьтӧ. Тӧвнад пӧ тшай места юны кутанныд. А Мишуксӧ кысь аддзин? Ӧні посни челядьтӧ яслиын видзӧны, весиг войнас, мамъяс кӧ ылі видз вылынӧсь, — варовитіс Лидюк. — Тшӧкті да Анна тьӧткаыд вайис Мишуктӧ. Гаж сыысь бырӧма. Вайӧ ӧтлаын чӧдъя йӧвтӧ и сёйыштам. Молодечьяс ті менам. Мамлы отсасянныд, вотчанныд. Сёйыштам, сэсся, Лидюк, ветлы Анна тьӧтка ордад. Ме ог на вермы, мед сійӧ пывсян ломтас. Мамыд рытнас видз вылысь воас, мудзӧма жӧ. Коймӧд вежон нин оліс Петыр гортас. Ранитчӧм кокыс надзӧник бурдіс. Быд лун видзис кокъяссӧ кунва пиын. Бедь отсӧгӧн лэччыліс ю дорӧ. Вуграсьыштіс, номсӧдліс гортсаясӧс чериӧн, ноксис Мишуккӧд. Ичӧтсянь Петыр чери-яйтӧ кыйліс. Мамыс водз кувсис, медічӧт писӧ, 8 арӧс на и вӧлі сылы, аскӧдыс босьтліс арнас ылі пармаӧ. Матӧ 100 верст сайын айыслӧн угоддьӧяс вӧліны, 80 арӧсӧдз ветліс вӧрӧ. Зэв рам, бур кыйсьысь вӧлі. Да, мӧвпаліс Петыр, кодлы и колӧ тайӧ вир кисьтана тышыд. Сӧмын на кок йылӧ сувтісны гӧтыркӧд. Быдтысисны. И со... Эз тай быд вой мӧдтор вӧтась ӧні. Би да сьӧд тшын. Кык ёрт нин воши. Ачыс сьӧкыда ранитчис. Тӧлысь госпитальын куйліс. Со бурдӧдчӧ. А лӧсьыд жӧ нин гортын сынӧдыс! Мый эськӧ мортыдлы колӧ? Тайӧ помтӧм лӧз енэжыс, югыд шондіыс, шувгысь вӧрыс, чериа юыс. Челядь мед дзоньвидза быдмисны, уджысь эз повны. Сиктад уджыд тырмӧ. Ӧні нывбабаяс пельпом вылӧ сьӧкыд уджыд ӧшйис. Горттӧ пӧ некодлы вӧчны, пӧрысь морт кӧ кувсяс. Вась Ӧдя, суседкаыс, зэв ушлӧй, быдтор сяммӧ — сійӧ и дорйӧ, быд мужичӧй удж вӧчӧ. Сьӧкыд ӧні ставлы. Дӧваяслӧн лыд содӧ. Югдігӧн чеччасны. Пемыдӧдз уджаласны. Видзьяс пуктыссьӧны. Пӧрысь йӧз ылі видзьяс вылӧ кольччисны, мӧсъяс лым усьтӧдз йирӧдасны. Этшаник турунӧн мӧсъяслы лоӧ тӧвйыны. Кок йывсьыд усясны. А йӧвтӧг кольччыны некыдз оз позь. Челядь тшыглы кулӧны. Муяс вылын идралісны нянь. Быд удж колхозын ки помысь вӧчисны. Ӧти тракторыд быдлаӧ оз тырмы. Орчча колхозӧ жнейка вайӧмаӧсь — шабді идравны. Колхозъясад му вылын нянь быдмис и шабді лӧзаліс. Чипан и порсь видзисны, мӧс юр лыдыд вель уна. Батьяс пыдди челядь вель ичӧтсянь отсасисны. Со и Лидюк мамыскӧд быд лун кайліс му вылӧ. Нывбабаяс вӧнясисны, челядь кольтаяс котрӧдлісны. Пемдігӧн нин эня-ныла воисны гортӧ. — Аски миян мӧс видзан лун, но огӧ эштӧй мӧсъяс бӧрся вӧтлысьны. Лидюклы мекӧд му вылӧ лоӧ кайны. Уджавтӧг трудодень оз сод. Мый сёйны кутам? Лешӧйяс оз нуны мӧстӧ! Мед ас кежысь йирсьӧны. Воасны рытнас! Петыр нинӧм паныд эз шу гӧтырлы. Парасьлӧн кывйыс пыр вӧлі медбӧръя. Мӧд луннас идрасьӧм-пусьӧм бӧрын водз асывсянь эня-ныла кайисны му вылӧ. А рытнас мӧс эз во. Суседъяслӧн важӧн баксісны картаын, а Сюрук некӧн эз вӧв. Лэччылісны ю дорӧдз, горзісны, но мӧс эз шыась. Кытчӧ ӧні вуджан ю сайӧ? Пемыдыс шымыртіс нин сиктсӧ. Эз узьсьы Парасьлӧн войбыд, кӧть гӧгӧр вӧлі мудзӧма. Кутіс на лача — аски мукӧд мӧсъяскӧд Сюрук воас. Арнад ӧд узьлывлӧны. Но мӧд, ни коймӧд луннас мӧс картаын эз вӧв. Став рӧдвужӧн корсисны, вежон чӧж кытшлалісны юбокса видзьяс, но пемӧс эз сюр. Дзикӧдз шогӧ усисны. Тӧв воӧ, кыдзи ань кутас мӧстӧгыд овны, мыйӧн вердас куим посни челядьӧс? Верӧс регыд бурдас, бара мунас биа тышас. — Но вот, лешӧйяслы вӧзйин мӧстӧ, да и нуисны пемыдас. Юрбитны-кевмысьны Енлы ёна колӧ, мед отсалас аддзыны. Микӧла-Угодниклы кевмысьны. Та дыранад тшыкӧ дзикӧдз, вӧраыс косьмас. Кевмысь Енлы, Парась, гашкӧ, сійӧ видзӧ мӧстӧ лешӧйяссьыд, — ропкис Анна чойыс. Быд водӧм водзын Парась сувтліс пидзӧс вылӧ, ӧбразъяс водзын лыддис став буркывсӧ, мый тӧдіс. Корис прӧститны сійӧс медбӧръя кывтӧ медводз шуӧмысь. Мед эськӧ мӧс-мамыд сюрӧ! Водз асывнас воис Петыръяс ордӧ Петырлӧн Ӧдя чойыс. Збой, зэв уджач, яртас гӧлӧса ань: — Талун ме ветла корсьны, вӧзйыси бригадирлысь. Ӧлексанлысь кора Рыжкосӧ (Ӧлексан вокыс бригадираліс жӧ орчча колхозын, Рыжко вылын кытшлаліс видз-му). Регыд мысти нин ань рӧдтіс Рыжко вылын ичӧтик юбокса видзьяс кузя. Гӧгӧр сулалісны зорӧдъяс, ытшкӧм видзьяс нюмдӧмаӧсь. Дыркодь Ӧдя рӧдтіс су потшыс бокті, векньыдик туй кузя. Веськыдвылас — мича пожӧма яг, сынӧдас ӧвтіс тшак кӧрӧн. Верст нёль-вит кайис ань ю пӧлӧн, гӧгӧр видзӧдіс, кывзысис. Вӧв мыйкӧ сувтовкерис. Неылын паныд восьлаліс кузиник тушаа мужичӧй. — Коді бара тайӧ? Кысянь локтӧ? Но кор Ӧдя матыстчис мужичӧй дорӧ, то тӧдіс сійӧс. Ас кежсьыс мӧвпыштіс: — Но, Васильченков кытчӧкӧ удитӧма ветлыны (вой-на заводитчигӧн воис орчча колхозӧ тайӧ мортыс зоотехникӧн уджавны. Кыкысь-куимысь на и аддзыліс сійӧс ань Ӧлексанъяс ордысь — сійӧ сэні патеруйтіс). — Мӧс корсян, — шыасис рочӧн мужичӧй. — Эстӧн давъяс йирсьӧ. Неылын тасянь. Ӧдя мыйкӧ юавны на кӧсйис, но паныдасьысь восьлаліс водзӧ да эз бергӧдчыв, воши чукыль сайӧ. Ӧдя ӧддзӧдіс Рыжкоӧс и веськӧдчис сылань, кытчӧ индіс паныдасьысь. Регыд мысти кыліс мӧслӧн бакӧстӧм, а сэсся и ачыс тыдовтчис. Азыма йирсис Сюрук, юрсӧ сӧмын кыпӧдыштліс. — Аттӧ, Сюрук! Та дыра пышъялан, гортӧ он лок. Ставнымӧс шызьӧдін, шогӧ уськӧдін. Вай зіля гортлань котӧрт. Арся луныд дженьыд. Кузь ньӧр, тэныд, Сюрук колӧ. Мӧс быттьӧ ставсӧ гӧгӧрвоис, кайис увтасысь да мӧдӧдчис гортлань. Мыжа пӧ ме. Ӧдялы вӧлі ок нимкодь. Сюри мӧс-мам. Мед эськӧ вӧраыс эз жӧ тшык. Регыд мысти ставӧн нин тӧдісны, мый мӧс сюрӧма. Рыжкоӧс Ӧдя нуис Ӧлексан вокыслы гортас: — Пасибӧ, Васильченковыдлы, мӧстӧ индіс да. Кыськӧ тай сылы син улас усьӧма видзьяс вылӧ ветлігӧн. — Васильченковлы? Сійӧ мекӧд лунтыр скӧт картаын вӧлі. Некытчӧ бокӧ ме дорысь эз ветлы, — шыасис Ӧлексан. — А кодкӧд нӧ ме паныдаси? Дзик сы кодь, кузь тушаа... — Адӧй-адӧй, ачыс кӧ, Ӧдя Енмыс тэныд петкӧдчылӧма Васильченков пырыс, — шензис Вера, Ӧлексанлӧн гӧтырыс. Да и ставлы тайӧ лои шензяна. Вӧраыс мӧслӧн абу тшыкӧма, быттьӧ быд лун сійӧс кодкӧ лысьтӧма. Йӧв абу чинӧма. — Тайӧ Енмыс миянлы отсалӧма, ёна кевмысим да. Челядьтӧ жалитӧма. Оз ков кывъяснад шыбласьны. Бур кывйӧн да рам сьӧлӧмӧн колӧ овны, — мӧвпаліс Парась. А тӧлысь мысти Петырӧс бара колльӧдісны фронт вылӧ. Сьӧлӧмъяс бӧрдісны. А во джын мысти воис похоронка. Усьӧма чорыд тышын Петыр. Уна сьӧкыдлун на виччысис дӧваясӧс, челядьӧс. Нюжаліс тай вир кисьтана тышыс. А сиктъясын — тшыгыс да кынмӧмыс. * * * Уна во коли тайӧ лоӧмторсянь, а тшӧкыда на казьтывлӧ Лидия Петровна мӧс вошлӧм, батьыслысь фронт вылысь волӧм... [Зоя Жижева. Одыб сикт.] {Оксана Пинягина @ Зілисны вӧчны буртор @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} ЗІЛИСНЫ ВӦЧНЫ БУРТОР Висер шӧр школаса велӧдчысьяс да велӧдысьяс пырӧдчылісны «Весенняя неделя добра» акцияӧ «Мы вместе создаем наше будущее!» девиз улын. Войтыр чукӧртісны макулатура да пӧим. Медъёна водзмӧстчисны 1, 2 да 3 класса челядь. Медуна макулатура вайисны Павел Габов (1 класс), Роман Габов да Мелисса Тройман (2 класс), Лиза Мишарина (3 класс), Кирилл Габов да Виолетта Подорова (5 класс). Нӧшта, быд классын мунісны вӧр-валы сиӧм мероприятиеяс, найӧс нуӧдісны класснӧй руководительяс да сиктса библиотекаын уджалысь. Сідз, 3 классын Любовь Каракчиева нуӧдіс сочинение гижӧм да серпасасьӧм конкурсъяс. Медбура сочинение гижӧма Лера Утямышева, а медмичаа серпасасьӧмаӧсь Ида Игушева да Лиза Мишарина. Сідзжӧ первой классын велӧдчысьяс гортаныс вӧчалісны да ӧшлісны лэбачьяслы скворечникъяс. А посньыд класса челядь «сетісны мӧд олӧм» куш тшай пачкалы, бутылкалы, вевтъяслы. Зэв мичаторъяс артмалісны... Кос му 25 лунӧ муніс «День донора». 9, 10 да 11 классъясын соцпедагог Наталья Микушева нуӧдіс урокъяс. Вӧлі и «Добровольцы за здоровый образ жизни» лун. Такӧд йитӧдын 5 класс лэдзис «Витаминъяс» стенгазета, 6 класс — «Здоровое питание», 7 класс — «Подари человеку жизнь — стань донором», 8 класс — «Бег за здоровьем». А 9 класс дасьтіс «Здоровый образ жизни» презентация. Биологияысь велӧдысь Александра Габова нуӧдіс гырысь классъясын «СПИД» да «Глобальные проблемы человечества и их влияние на здоровье человека» темаяс кузя урокъяс. Кос му 27 лунӧ котыртсьыліс «Спешите делать добро!» акция. Тайӧ лунӧ челядь ветлісны тылса ветеранъяс ордӧ, дасьтісны козинъяс, кывбуръяс, сьыланкывъяс, открыткаяс, а гырысьджыкъяс тэчисны пес да весалісны лӧп-ёг. [Оксана Пинягина.] {Елизавета Макарова @ Кыпӧдісны гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} КЫПӦДІСНЫ ГАЖ Бӧрӧ колины уна лунся праздникъяс. Дерт, быдлаын вӧліны гажъяс, но кутшӧм концерт муніс миянын — нёбдінсаяс дыр ог вунӧдӧй. Дыр, дыр мысти бара на ки пыдӧсъяс донавлісны. Клубса уджалысьяс кужӧмаӧсь чукӧртны мича гӧлӧса выль сьылысьясӧс, кодъяс и шызьӧдісны концерт видзӧдысьясӧс горзыны «браво!». Тыдалӧ уджалӧмаӧсь йӧзкӧд. Оз тай вӧлӧм ков лоны специалистъясӧн, колӧ удж дорӧ кывкутӧмӧн матӧстчыны. Гӧгӧрвоӧмаӧсь, мый клубса уджалысьлы абу быть аслыс бура сьывны, асьсӧ мыччӧдлыны. Медшӧр могыс тайӧ уджын — йӧзсӧ кыпӧдны гаж вылӧ. Ёна мичмӧдісны праздниксӧ миянӧ тшӧкыда волысь дона гӧсьтя Лидия Петровна Логинова, медводдзаысь сьыліс Николай Макаров, 8-ӧд классын велӧдчысь. Гажӧдісны и гырысь, и посни челядь. Коді эз волы, эз аддзыв тайӧ гажсӧ, мед каитчас! Семья лун пасйӧм бӧрын клуб пӧдласяс дзоньтасян уджъяс вылӧ. Сэтшӧм окота эскыны, мый ӧнія гажыс тайӧн оз помась. Водзӧ, водзӧ виччысям выль енбиа йӧзлысь петкӧдчӧмъяссӧ. Аттьӧ висьталам культура керкаӧн веськӧдлысь Лариса Ламекиналы да художественнӧй веськӧдлысь Алёна Касевалы. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Вермысьясӧс казьтылӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} ВЕРМЫСЬЯСӦС КАЗЬТЫЛӦМӦН Ыджыд Вермӧм лун водзвылын некымын машинаа колонна «Наследники победителей» автопробегӧн воліс и Кӧрткерӧс районӧ. Карса велӧдчанінъясысь преподавательяс да студентъяс войнаса пасъясӧн да дӧрапасъясӧн мичмӧдӧм машинаясӧн пыралісны Визябӧж грездӧ, кӧні кыпыда восьтісны выль мемориальнӧй пас. Сэтчӧ содтӧд аддзӧма да гижӧма Великӧй Отечественнӧй войнаса 14 участникӧс. Тані жӧ вӧлі митинг да концерт. Казьтылана пас дорӧ пукталісны дзоридзьяс да венок. Луншӧр кадӧ автоколонна воис Кӧрткерӧсӧ. «Скорбящая мать» мемориал дорын чукӧртчылісны том йӧз и ветеранъяс. Митинг бӧрын акцияӧ пырӧдчысьяс ветлісны служба вылӧ Кӧрткерӧсса вичкоӧ. {Kodko @ Чолӧмалісны ветеранӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} ЧОЛӦМАЛІСНЫ ВЕТЕРАНӦС Кыпыда пасйисны Вермӧм лун Висер сиктын. Сідз, праздник водзын школаса велӧдчысьяс ветлісны чолӧмавны тылса ветеранъясӧс гортӧдзныс: козьналісны открыткаяс, лыддисны кывбуръяс да сьылісны сьыланкывъяс. Нӧшта, сиктса библиотекаын муніс «Георгиевская лента» акция. Сы подулын, челядь, кодлӧн пӧль-прапӧль муніс война пыр, дасьтісны звёздочкаяс. Ода кора 8 лунӧ клубын вӧлі зэв кыпыд концерт. Сцена вылын петкӧдчисны сьылӧм-йӧктӧмӧн челядь, «Зачарованные» да «Ягодки» йӧктан котыръяс. Гажӧдісны висерсаӧс и Ыджыдвиддзысь воӧм артистъяс. А Вермӧм лунӧ гырысь и посньыд войтыр мунісны парадӧн школа дорсянь «Шогсьысь мам» памятник дорӧ. Колонна водзын вӧліны мотоциклъяс флагъясӧн. «Шогсьысь мам» дорын муніс митинг, сулаліс почётнӧй караул, школаса велӧдчысьяс пуктісны лыс лапъясысь вӧчӧм гирляндаяс, быдӧнлӧн вӧлі позянлун чӧсмасьны салдатскӧй рокӧн да шонтысьны пӧсь тшайӧн. Тайӧ жӧ лунӧ сиктса нывбабаяслӧн котыр да администрация волісны чолӧмавны войнаса ветеран Алексей Александрович Игушевӧс (Висерын войнаса ветеранъяс пиысь сійӧ колис сӧмын ӧтнас, тавося урасьӧм тӧлысьӧ тыри 92 арӧс). {Галина Микушева @ Савинлӧн медводдза небӧгъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} САВИНЛӦН МЕДВОДДЗА НЕБӦГЪЯС «Черань» да «Тшын», а нӧшта «Сырчик бӧрся» да «Путкыльтчӧм». Татшӧм нима небӧгъяс петавлісны кольӧм нэмся 20–30 воясӧ. Авторыс — В. А. Савин. Буретш сылӧн небӧгъяс йылысь тайӧ гижӧдыс. 1921 воӧ Коми небӧг лэдзанінын вӧлі йӧзӧдӧма-лэдзӧма коми кыв вылын 9 небӧг, на лыдын и «Гӧрд пӧлян» ӧктӧд. Тайӧ лои медводдза петасӧн (небӧгӧн), кытчӧ пыртӧма Нёбдінса Витторлысь 11 кывбур. Тӧдчӧда, мый сійӧ кадӧ гижисны молодцовскӧй шрифтӧн. Мӧд вонас лои лэдзӧма нӧшта 9 коми небӧг, на лыдын куимыс — В. Савинлӧн. Тайӧ «Аркирей» баллада, «Райын» да «Шонді петігӧн дзоридз косьмис» пьесаяс. Дерт, сійӧ кадся небӧгъяс вывті мичанас эз вӧвны — бумагаыс рудов, кышӧдъясыс вӧсньыдикӧсь... 1923 воӧ вӧлі йӧзӧдӧма А. Некрасовлысь «Нывбабаяс» 4 торъя драма. Роч вылысь сійӧс лӧсьӧдісны В. Савин, А. Чеусов да А. Суханова. А сэсся воысь воӧ кутісны петны Нёбдінса Витторлӧн гижӧдъяс, кыдз торъя небӧгъясӧн, сідз и ӧтувъя ӧктӧдъясын. Став йывсьыс, дерт, гижны лоӧ вывті уна, казьтыла ӧткымынӧс. 1924 воӧ коми драматурглӧн петіс 3 пьеса, тайӧ «Гудрасьӧм», «Тшын»: куим торъя комиа-роча ворсантор, авторыс индӧма, мый сійӧ Усть-Сысольскса олӧмысь, да неыджыд «Тшыкӧдӧм морт» ӧти торъя теш. Тайӧ воӧ Виктор Савинлӧн петіс «Сьылан-лыддянъяс» ӧктӧд. Ӧткодявны кӧ сійӧс воддза книгаясыскӧд — ёна торъялӧ, турасыс — быдса 114 лист бок, эм авторыслӧн портрет. Петасыс 5 юкӧна, кытчӧ пыртӧма 61 гижӧд. Мӧд вонас Нёбдінса Витторлӧн петісны кык ворсантор: ӧтиыс — «Тӧдтӧм туйӧд» 8 торъя драма (лӧсьӧдӧма П. Бессальколӧн «Бессознательным путём» гижӧд серти). Небӧг кыш вылас пасйӧма: «Сьӧлӧмсянь сиа тайӧ гижӧдсӧ Сыктывдін карса Коми Театрын Ворсысь Чукӧрлы — («Сыкомтевчуклы»). Мӧдыс — «Черань»: вит торъя драма, лӧсьӧдӧма Чижовскийлӧн «Его величество Трифон» гижӧд серти, небӧгыс абу ыджыд, 52 лист бок, лыдмӧгыс (тиражыс) 1000 экземпляр. Тайӧ да нӧшта кык драмаын, «Ныв «грек» шобӧм» да «Путкыльтчӧм», гижысь вывті нин ёна суктӧма быд сикас лёксӧ да повзьӧдланасӧ. 1926 воын Москваса Центриздатын вӧлі йӧзӧдӧма коми-перым кыв вылын «Шонді петігӧн лым дор чача косьмис» ворсантор. Лӧсьӧдӧма-вуджӧдӧма В. И. Дерябин. Мӧд вонас Коми небӧг лэдзанінын В. Савинлӧн петісны «Инасьтӧм лов» теш, «Путкыльтчӧм» революция драма (лӧсьӧдӧма Бессальколӧн «Катастрофа» роман серти) да «Луча» збыль висьт. Бӧръяыслӧн лыдмӧгыс 2000 экземпляр. Нёбдінса Виттор бура тӧдіс коми небӧг, газет да журнал лэдзан удж. Кор ставыс ладӧн артмис-муніс — сійӧ став сьӧлӧмсяньыс нимкодясис, а нелючкияс дырйи — майшасис да кыдз вермис отсасис. Со мый гижліс Виктор Алексеевич: «Быд выль книгалысь петӧмсӧ ми лыддям победаторйӧн культура фронтын». 1928 воын Виктор Савинлысь йӧзӧдӧны нёль небӧг, тайӧ «Ва шыр», «Вабергач» да «Кулӧмдінса бунт» ворсанторъяс. Да нӧшта «Сырчик бӧрся» кык торъя теш. Петаслӧн водзкывас пасйӧма — пьесаыс петкӧдлӧ-сералӧ жандармъяслысь уджсӧ. Сюрӧссӧ босьтӧма Никандровлӧн (роч гижысь) «Лӧнь дырйи» («Во время затишья») висьт серти. Мӧд вонас Нёбдінса Витторлӧн торъя небӧгъяс эз петны, сӧмын 11 сьыланкыв вӧлі йӧзӧдӧма ӧтувъя «Коми сьыланкывъяс» ӧктӧдын. 1930 воын драматурглӧн лои лэдзӧма «Знаменньӧ» да «Парма ныв» пьесаяс. Быдса 4 небӧг гижысьлӧн петіс 1931 воӧ. Тайӧ «Арт» да «Моль» ӧти торъя ворсанторъяс, бӧръяыслӧн лыдмӧгыс 3000 экземпляр да «Революционнӧй коми сьыланкывъяс», кодъясӧс лӧсьӧдіс Виктор Савин. Но медтӧдчанаыс тайӧ воӧ лои Нёбдінса Витторлысь «Гижӧд чукӧр» йӧзӧдӧм — петіс первой том. Турасыс небӧглӧн 284 лист бок, лыдмӧгыс быдса 4500 экземпляр. Листалыштам «Гижӧд чукӧрсӧ». Небӧгыс воссьӧ авторсянь гижӧдӧн: «Сьӧлӧмсянь сиа ассьым медводдза нигаӧс — дас куим вося литература уджлысь юкӧдсӧ — Коми Автономия дас во тырӧмлы». Водзкывсӧ небӧгӧ дасьтӧмаӧсь Коми книга лэдзанінын зільысьяс, сэтчӧ пасйӧма, мый тайӧ небӧгас пыртӧма авторлысь медбур кывбуръяс да ставсӧ найӧс юклӧма темаяс серти. Эм авторыслӧн портрет-снимок. Медводдзаысь пыртӧма гижысьлысь «Менам олӧм» автобиография, кодӧс сійӧ дасьтӧма-лӧсьӧдӧма 1931 вося август тӧлысьӧ. Небӧгыс дас ӧти юкӧна. 10 юкӧнас пыртӧма кывбур-сьыланкывъяс. Шуам, «Камгӧ чер, гольгӧ кер» юкӧнын сэтшӧм лыддянъяс, кыдз «Бригада», «Ытва дырйи» да мукӧд — ставнас 13 гижӧд. Небӧг помас содтӧма этшаник проза: ӧти очерк да кык висьт. Тайӧ да мукӧд небӧгъяссӧ Виктор Савинлысь ӧні сьӧкыд нин аддзыны, эмӧсь кӧ, дзик нин гоз-мӧд лыда. Сы вӧсна найӧ торъя нин вывті донаӧсь. Ӧти татшӧм небӧг («Гижӧд чукӧр» 1 том) эм Нёбдін сиктын олысь Е. Е. Савина ордын. 1987 воын Евстолия Егоровна сиктса школаын котыртіс «Поиск 2» группа, кытчӧ ӧтувтчисны велӧдчысьяс. Налӧн медшӧр могӧн вӧлі чукӧртны унджык материал (тӧдмӧг) В. А. Савин йылысь. «Ёна письмӧасим гижысьлӧн рӧдвужкӧд, — казьтылӧ вӧвлӧм велӧдысь Евстолия Егоровна. — Вочасӧн чукӧрмис-ӧкмис уна тӧдмӧг... Школаын дасьтім-лӧсьӧдім ыджыд стенд, вӧчалім альбомъяс... 1988 вося ноябрь 21 лунӧ (В. А. Савинлы — 100 во) сиктӧ волісны уна-уна йӧз, «Поиск 2» котырса челядь тӧдмӧдісны ставнысӧ Нёбдінса Витторлӧн олӧмӧн да уджӧн, петкӧдлісны чукӧртӧм снимокъяс, письмӧяс да сідзи водзӧ. Уна ошкана кыв миянлы сэки вичмис Виктор Савин рӧдвужсянь... Ыджыд аттьӧ висьталіс и Череповецк карысь воӧм внучкаыс — Валентина Станиславовна, да козьналіс меным дедыслысь «Гижӧд чукӧрсӧ». Тадзи В. Савинлӧн небӧгыс веськалі ме ордӧ». 1932 воӧ йӧзӧдісны Нёбдінса Витторлысь «Гижӧд чукӧр» мӧд том. Тайӧ небӧгас пыртӧма 9 ворсантор. Турасыс абу ичӧт, быдса 349 лист бок. Ӧти татшӧм петас эм Кӧрткерӧсса музейын, кытчӧ сійӧс козьналісны гоз-мӧд во сайын. 1933–1934 воясӧ В. А. Савинлӧн торъя небӧгъяс эз петавны, сӧмын вӧлі йӧзӧдӧма некымын гижӧд ӧтувъя ӧктӧдъясын. 1935 воын гижысьлӧн лэдзӧма лои «Сыктывкар» поэма да кык вуджӧдӧмтор. Ӧтиыс на пиысь А. Н. Островскийлӧн «Вӧр» комедия (теш). 1936 во. Буретш тайӧ воӧ тыри 15 во Коми Автономия котыртчӧмсянь. Тшупӧда пас кежлӧ лои лэдзӧма некымын небӧг. Ӧти — «XV во. Коми художественнӧй литература» альманах, кытчӧ пыртӧма драматурглысь «Кулӧмдінса бунт» пьеса. Нӧшта тайӧ воӧ лои йӧзӧдӧма Н. В. Гогольлысь «Ревизор» теш, кодӧс коми кыв вылӧ вуджӧдіс В. Савин. Тайӧ воӧ петіс и «100 коми сьыланкывъяс» ӧктӧд. Небӧгсӧ дасьтысь-лӧсьӧдысьыс — сідз жӧ Виктор Алексеевич. Петаслӧн турасыс — 208 лист бок. Сэтчӧ ӧтувтӧма коми и роч вылысь вуджӧдӧм гижӧдъяс. Аслас гижысьлӧн небӧгын йӧзӧдӧма 20 сьыланкыв да нӧшта бура уна вуджӧдӧмтор. 1936 вося небӧгъяс лоины Нёбдінса Витторлӧн олігӧн на лэдзӧм-йӧзӧдӧм медбӧръя петасъясӧн. А сэсся вӧлі кост, коді нюжаліс быдса кызь во кежлӧ. [Галина Микушева.] {Наталья Ветошкина @ Некодӧс эг вунӧдӧй, чолӧмалім ставнысӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-14.} НЕКОДӦС ЭГ ВУНӦДӦЙ, ЧОЛӦМАЛІМ СТАВНЫСӦ Каръясад усьӧм салдатъяслы обелискъясыд зумыда сулалӧны, а вот ичӧтик сиктъясад ньӧжйӧникӧн киссьӧны. Пӧлӧстчӧны и война дырйи уджалысь челядьлӧн керкаяс. Но ветеранъясыд медся сьӧлӧмаӧсь и оз норасьны, став сьӧкыдлунсӧ велалӧмась пыкны-венны ичӧтысянь. Сӧмын пӧ мед юр вылӧ ловъя дырйи оз киссьы. Вояс мунӧны, мунӧны и кадсьыс водз тылын уджалысьяс. Война пыр мунысьыд этша нин коли. Миян Керӧс сиктын да Лаборӧмын татшӧмыс 22 морт. Ми зэв шудаӧсь, мый вермам на варовитыштны войнаса ветеран Анна Степановна Лобановакӧд (снимок вылын), кодлы тырӧ 91 арӧс. Уджлӧн да тулыслӧн гажлун водзын ми школаса велӧдысь В. В. Бармичевакӧд да посни класса велӧдчысьяскӧд ветлім гортӧдзныс чолӧмавны-аттьӧавны война кадын уджалысь ветеранъясӧс. Коді вермыштӧ на ветлӧдлыны корим волыны май 9-ӧд лунӧ гаж вылӧ. Кодъяс оз вермыны, налы петкӧдлім гортаныс неыджыд концерт: сьылім и йӧктім, и кывбуръяс лыддим. Т. П. Панюкова да Л. Л. Ветошкина ёна корисны чай юны, но кадыс эз вӧв да кӧсйысим мӧдысь волыны. А Л. Е. Ветошкина сумкаӧ сӧвтіс кампет-печенньӧ да мӧдӧдіс культура керкаӧ, мед бӧрыннас шойччиг моз чай юам-чӧсмасям. Войнаса ветеран Анна баб дорӧ ветлім мӧд лунӧ, олӧ сійӧ Лаборӧмын 3 верст сайын и мед оз ёна мудзны посни артистъясыд сиктса юралысьыд нуис аслас машинаӧн. Быд ветеранлы козьналім ас киӧн вӧчӧм мича открытка, кодӧс дасьтӧмась гырысь класса нывъяс В. Ю. Моторина велӧдыськӧд. А ветеранъясӧс гажӧдісны «Кодзувъяс» сьылан котырӧ ветлысь нывъяс Кристина Казаринова да Люба Костылева, йӧктісны «Визув ёль» котырса нывъяс. Ёна аттьӧалісны посни войтырӧс ветеранъяс. Ми и газет пыр нӧшта на чолӧмалам и Керӧсса, и Эжолса, и Лаборӧмса, и Уръёльса, и мукӧд сиктъясысь пӧль-пӧчьясӧс Победа лунӧн да сиам став бурсӧ. [Наталья Ветошкина. Керӧс сикт.] {Kodko @ Сёрнитчисны ёртасьны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-21.} СЁРНИТЧИСНЫ ЁРТАСЬНЫ Ода-кора (май) 18 лунӧ «Кӧрткерӧс» да «Кулӧмдін» районса администрацияясӧн веськӧдлысьяс Василий Гончаренко да Дмитрий Шатохин кырымалісны ёртасьӧм йылысь сёрнитчӧм. Кырымалӧм кабала сетӧ позянлун районъяслы уджавны ӧтвылысь, юксьыны удж-опытӧн да сідз водзӧ. Тӧдчӧдам, кык муниципалитетса веськӧдлысьяслӧн аддзысьлӧм пансьыліс Кулӧмдінын Кӧрткерӧс районлӧн Лунъяс мероприятие дырйи. Паськыдджыка та йылысь позяс лыддьыны газетлӧн локтан петасын. {Kodko @ Висьталӧй нималана йӧз йылысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-21.} ВИСЬТАЛӦЙ НИМАЛАНА ЙӦЗ ЙЫЛЫСЬ Районын мӧвпалӧны лэдзны «Твои люди, земля Корткеросская» небӧглысь содтӧд петас. Сэтчӧ пырасны районса нимала йӧз йылысь газет-журналъясын йӧзӧдлӧм нин гижӧдъяс. Небӧг дасьтӧм кузя оргкомитет шыӧдчӧ районса олысьяс дорӧ, медым висьталасны ас сиктысь нималана йӧз йылысь, тшӧтш и гижасны газетӧ. Гижны позьӧ комиӧн и рочӧн. {Kodko @ Вежӧдісны енэжсянь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-21.} ВЕЖӦДІСНЫ ЕНЭЖСЯНЬ Военно-патриотическӧй велӧдӧм кузя республикаса шӧринлӧн водзмӧстчӧмӧн кольӧм субӧтаӧ енэжсянь вежӧдісны парашютистъяслысь чеччалан места да Кӧрткерӧс. Вежа ваӧн Ан–2 самолётсянь резіс Кӧрткерӧсса храмысь отеч Владимир. Енэжӧ кыпӧдчыны лэдзисны сӧмын час кежлӧ, та вӧсна лэбзьывны мойвиис сӧмын Шойнатыӧдз да бӧр. Некымын кытш самолёт вӧчис Адзорӧмын парашютистъяслӧн чеччаланін, Важкуръяса вичко да Кӧрткерӧс весьтын. Лӧддза-номъя тӧлысьлӧн медводдза лунсянь Ан–2 самолёт бара кутас кыпӧдчывны енэжӧ. Парашютӧн чеччавны кутасны спортсменъяс да мукӧд окотитысь. {Елизавета Макарова @ Паметьысь вунлытӧм вояс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-28.} ПАМЕТЬЫСЬ ВУНЛЫТӦМ ВОЯС 1942 во помын военкомат комиссия водзын сулалісны зонъяс, бӧрйисны фронт вылӧ нуны. Ӧти на пиысь — торъя нин ичӧт тушаа. Врачыс раминика вӧзйис сетны сылы неыджыд кадколаст ёнмыштны-быдмыштны. Но военком чорыда горӧдіс, а фашистыс пӧ виччысьлас талысь быдмӧмсӧ? Тадзи казьтылӧ ассьыс войнадырся олан туйвизь заводитчӧмсӧ С. М. Турьев, Пезмӧгысь ветеран. Сылы тыри 88 арӧс. Олӧ ныв дорас Адзорӧмын. Дерт, вояс босьтӧны ассьыс, висьӧмъяс кӧвъясьӧны, кок сӧнъяс личалӧны. Но мый шензьӧдӧ, ветеран кутӧ юрас лыдтӧм-тшӧттӧм лыдпас, ним-ов, кадапас (дата). Енмыс сетӧма мортыслы абу сӧмын кузь нэм да война вылысь ловйӧн воӧм, но и чуймӧдана паметь да вежӧр. Но медся вунӧдтӧмыс, мый дедсӧ кулачитлӧмаӧсь, а батьсӧ лыйлӧмаӧсь кыдзи йӧз вӧрӧгӧс. Дзик нинӧмсьыс. Ӧнӧдз жалитӧ батьтӧм быдмӧм-верстяммӧмсӧ. Да и мамыс нэмсӧ тайӧс казьтыліс ыджыд забедаӧн. А война вылысь Семён Турьев воӧма сӧмын сизим во мысти. Кӧть эськӧ первой видзисны резервын, но сюрис на пӧттӧдзыс. Аддзыліс Польша, Венгрия, Австрия. Помаліс службасӧ Фельдъегерскӧй полкын. Дерт, эм мый висьтавны тайӧ кад йылысь. Но интереснӧ и войнабӧрся кадыс. Мам чорыда шуӧма, кӧть пӧ кытчӧ мун, но колхозӧ эн кольччы. А сельсӧветын ӧткажитӧмаӧсь сетны паспорт, тэ пӧ йӧз вӧрӧглӧн пи. Кыдзкӧ тӧдса пырыс милицияын заводитлас уджавны. Сэтчӧ удтасны бара жӧ бать кузяыс. Дугӧдӧмаӧсь. Интереснӧ, война вылӧ шогмис, а мирнӧй олӧмын — туй водзӧ абу. Примитӧмаӧсь грузчикӧн Кӧрткерӧсса сельпоӧ. Казялӧмаӧсь кывкутӧмлунсӧ да грамотасӧ, пуктӧмаӧсь экспедиторӧн. Заочнӧя помалӧма кооперативнӧй техникум. Гортас волігӧн мамлӧн выль «сьыланкыв», дӧжналӧ гӧтрасьны. Нывъяс, дерт, прамӧй зон гӧгӧр уна бергалӧ, а кыдзи бӧръян мед он сорсьы? Коркӧ Пезмӧгын том йӧз чукӧр мунӧны кино бӧрын, гудӧк ливкйӧдлӧ. Казяліс Семён ӧти нывлысь торъялана мича гӧлӧссӧ. Тӧдмаліс, Клава пӧ. Гоз-мӧдысь колльӧдчисны, гӧгӧрвоисны кыкнанныс, мый ас коддьӧмсӧ паныдалісны. Клавдия Васильевна тшӧтш мунӧма война тшына-биа пыр. Кузяла вӧлӧма санитарнӧй поездын медсестраӧн. Веськавлӧма и бомбёжка улӧ. Фашистыд фашист и эм, бомбитӧ, кӧть эськӧ аддзӧ гӧрд крест паса поездсӧ. Гортас воӧм бӧрын Клавдия Васильевна помӧдзыс уджалӧма Приозёрнӧйса бурдӧдчанінын. Ӧнӧдз казьтылӧны аттьӧалӧмӧн шань сьӧлӧма, небыд кияса аньӧс. Ас кадӧ шыӧдчылӧмаӧсь эськӧ корсьны войнаса ветеран ним, но сэки ӧтдортісны, эн пӧ пронт вылӧ волы. Ӧні, бӧръя кадӧ, эськӧ и ӧткодялісны ветеранъясӧн, но Клавдия Васильевна 18 во нин абу таладорын. Но вот, лои Семёнлӧн семья, челядь, ковмис гортӧ локны, Пезмӧгӧ. Пырис стройбригадаӧ уджалысьӧн. Сэки совхоз нин вӧлі. Сэк кежлӧ и паськаліс нин юсьӧм висьӧмыд. Бригадаын тӧлк абу. Совхозса директор И. А. Коюшев чукӧртіс собрание да корис уджалысьясӧс бӧрйыны аслыныс веськӧдлысьӧс. Ставӧн вӧзйисны Семён Михайловичӧс. А сійӧ босьтіс да тӧлысьӧн вӧтліс котырысь медся юысь да кужтӧм мужичӧйӧс. Ладмӧдіс уджсӧ, кутісны кыптыны стрӧйбаяс. 28 во мырсис бригадирӧн. А пенсия вылӧ петӧм бӧрын дыр на отсасис совхозлы — вӧчаліс додьяс, пыжъяс, пу удж. Эм мыйӧн гӧрдитчыны Ыджыд войнаса да уджвывса ветеранлы. Олӧмыс ӧтув муніс страна олӧмкӧд, бур йӧзкӧд радысь. Нинӧмысь яндысьны, нинӧм ӧтдортны вежӧрысь. Бӧръя кадӧ кывлан мисьтӧмтор, мый коді ловйӧн коли биа тышын — сідзкӧ абу воюйтлӧма. Веж завидь петӧ, мый пенсия ыджыдджык, оланін сетӧны... Тайӧ сёрнисьыс пежыс нинӧм абу. Прӧститӧй, ветеранъяс, миянӧс. Лёка сёрнитӧны этшаӧн, вежӧртӧм йӧз. Ёна унджыкыс ми гӧгӧрвоам, пыдди пуктам ставнытӧ да шензям тіян повтӧмлунӧн, тіян вӧвлытӧм подвигӧн. Пыдди пуктана, Семён Михайлович! Дыр на овны вӧльнӧй му вылын, челядь да внукъяс пиын. Дзоньвидзалун да радлунӧн тыр олӧм! [Елизавета Макарова. Снимокын: Клавдия Васильевна да Семён Михайлович Турьевъяс.] {Маша Лавицкая @ Бурдӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-28.} БУРДӦДЫСЬ Сикт-грездад бурдӧдысьлӧн уджыд юрвыв тыр. То кагалӧн жар кыптӧма, то олӧма мортлӧн давление кайӧма. Быть шыӧдчыны бурдӧдысь дорӧ. Миян Типӧсикт грездын больнича абу, сӧмын ФАП. 1978-ӧд восянь тані зільӧ Галина Александровна Новородская, чужлӧма да быдмылӧма Украинаын. Сыктывкарскӧй медицинскӧй училище помалӧм бӧрын ыстӧмаӧсь коми ичӧтик Типӧсикт грездӧ. Уджавны вӧлі зэв сьӧкыд коми кыв тӧдтӧгыд, а грездад рочтӧ оз бура тӧдны. Локтіс тулыснас, кор туйыд эз вӧв. Кор воис Типӧсиктӧ Галина Александровналы тані зэв ёна кажитчис, коми кывйӧ зэв ӧдйӧ и велаліс. Сійӧ кадъясӧ ёна висьысьӧс весиг вӧлі карӧдз нуӧны вертолётӧн. Недыр мысти дзикӧдз вужъясис миян грездӧ, верӧс сайӧ петіс, чужтіс да быдтіс нёль кага. Галина Александровна зэв сьӧлӧма морт. Лун кӧть вой сійӧ пыр мунӧ висьысьяс дорӧ. Весиг шойччан лунӧ уджалӧ. Ме зэв ёна радейта Галина Александровнаӧс. Ӧд сійӧ кӧть и пенсия арлыда нин, а пыр на уджалӧ, бурдӧдӧ типӧсиктса войтырӧс. [Маша Лавицкая, 6 класс, Висер сикт.] {Kodko @ Миян гӧсьт — «Войвыв кодзув» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-28.} МИЯН ГӦСЬТ — «ВОЙВЫВ КОДЗУВ» Дона лыддьысьысьяс! Регыдъя кадӧ «Войвыв кодзув» журнал тӧдмӧдас тіянӧс выль гижӧдъясӧн. Проза юкӧнын чайтам йӧзӧдны: Виктор Напалков — «Йӧг каллян» выль романысь юкӧнъяс. Алексей Мишарин — «Кор лэбзьӧ коляоз» повесьт. Иван Белых — выль висьтъяс. Владимир Тимин — «Гижысь ёртъяскӧд орччӧн» казьтылӧмъяс, выль поэма да кывбуръяс. Петасны и кывбуръяс Василий Лодыгинлӧн, Михаил Елькинлӧн, Галина Бутыревалӧн, Евгений Козловлӧн, Елена Афанасьевалӧн, Нина Обрезковалӧн, Алёна Шомысовалӧн, Татьяна Кирпиченколӧн, Алёна Старцевалӧн, Любовь Ануфриевалӧн, Ольга Баженовалӧн, Алёна Ельцовалӧн, Раиса Куклиналӧн, Надежда Павловалӧн, Зарни Люсялӧн, Ксения Кармановалӧн. Выль пьесаяс пыртісны Алексей Попов, Гений Горчаков, Алексей Вурдов да Николай Щукин. Локтан номеръясысь позяс лыддьыны и публицистика. Выль гижӧдъяс вылын уджалӧны Александр Ульянов, Валерий Мартынов, Валентин Чупров, Александр Панюков, Диана Холопова, Валентина Бызова, Василий Чупров. Воӧны гижӧдъяс и выль авторъяссянь. Дасьтӧма нин Валентина Сыскиналӧн «Муля» да «Цыпук» висьтъяс. Коми кыв вылӧ вуджӧдӧмӧн лоӧ йӧзӧдӧма мукӧд финн-йӧгра кыв вылын, а сідзжӧ роч кыв вылын гижысь авторъясӧс. Сыысь кындзи, журнал и водзӧ кутас нуӧдны «Эзысь борд» конкурс да тӧдмӧдны литературнӧй олӧмысь лоӧмторъясӧн. Энӧ вунӧдӧй судзӧдны «Войвыв кодзув» журналтӧ. Доныс: Редакция пыр 1 тӧлысь кежлӧ — 17 шайт. 3 тӧлысь кежлӧ — 51 шайт. 6 тӧлысь кежлӧ — 102 шайт. 12 тӧлысь кежлӧ — 180 шайт. Пошта пыр 1 тӧлысь кежлӧ — 30,02 шайт. 3 тӧлысь кежлӧ — 90,06 шайт. 6 тӧлысь кежлӧ — 180,12 шайт. 12 тӧлысь кежлӧ — 336,18 шайт. {Kodko @ Киӧн вӧчӧмторысь — козин @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-28.} КИӦН ВӦЧӦМТОРЫСЬ — КОЗИН Семьялӧн лунӧ республикаын РФ-са Пенсионнӧй фондлӧн юкӧнын кыпыда нимӧдісны «Миян выль керка» (Наш новый дом) ним улын творческӧй уджъяслӧн конкурсын вермысьясӧс. Конкурсыс муніс мам капитал сьӧм весьтӧ оланін бурмӧдысь-выльмӧдысь семьяяс пӧвстын. Творческӧй уджъяс пиын вӧліны вӧчӧмторъяс, серпасъяс, коллажъяс, паннояс, альбомъяс, видеороликъяс, выль оланін йылысь кывбуръяс да частушкаяс. Республикаса конкурсын миян район петкӧдлісны куим семья — Кӧрткерӧсысь Светлана Андреевна Габовалӧн, Пезмӧгысь Татьяна Анатольевна Кутькиналӧн да Висерысь Екатерина Васильевна Михайловалӧн. Кутькинъяслӧн семья (верӧсыс Василий Иванович, куим челядь — Мария, Михаил да Виктор) конкурс вылӧ ыстӧмаӧсь папье-машеысь «Дзоридзьясысь керка» удж. Налысь вӧчӧм-тор республикаса ОПФР пасйис видзӧдысьяссянь козинӧн. Сійӧс козьналіс веськӧдлысьӧс вежысь Е. Ю. Шаталова. Елена Юрьевна пасйис, мый став уджыс аслыспӧлӧс, мастера вӧчӧм да на пиысь ӧткымынӧс эг вермӧй кольны пасйытӧг. Кӧрткерӧс районын УПФР чолӧмалӧ да аттьӧалӧ семьяясӧс конкурсӧ пырӧдчӧмысь. {Елизавета Макарова @ Комиӧ воліс Василий Лановой @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-28.} КОМИӦ ВОЛІС ВАСИЛИЙ ЛАНОВОЙ Эскӧй синъясыдлы — снимок вылын збыль СССР-са народнӧй артист, сӧветскӧй кинематографлӧн лыдтӧм-тшӧттӧм наградаа легенда, «Вахтангов» нима театрса ветеран Василий Семёнович Лановой. Воліс юркарӧ ӧти рыт кежлӧ, вӧчис козин миянлы. Василий Лановой пыр на ворсӧ сцена вылын. Важ моз стройнӧй, Ен сыкӧдӧн, тэрыб вӧраса, ыджыд арлыд он и сет. Лыддис Пушкинлысь, Маяковскийлысь лирика, Гуденко да с. в. Костъясас казьтыштіс ичӧтдырся кадсӧ, театрын серамбана лоӧмторъяс. Весиг сьыліс «Дни Турбиных» спектакльысь еджыд акация йылысь романс, став сьӧлӧм вӧрзьӧдіс. Аслас синмыс дзирдыштліс жӧ. Филармонияса ыджыд залын сынӧдыс быттьӧ сукмыліс Поэзияӧн. Висьталіс, мый 60 сайӧ ыджыд рольысь меддона пыр на Павка Корчагин, но шмонитігмоз шуис тӧдчанаӧн и «Полосатый рейсын» дженьыдик петкӧдчылӧм. Вочавидзис уна юалӧм вылӧ. Тыдовтчис вочавидзӧмъяссьыс, мый сыкӧд аддзӧдчывны локтысьяскӧд лолыс лӧсялӧ. Пример вылӧ, эз кӧсйы рассуждайтны Михалков вокъяслысь творчество, сӧмын шуис, мый воддза фильмъясыс ёна бурджыкӧсь. Абу кажитчӧма выль «Анна Каренина», ни ӧти актёр пӧ оз лӧсяв рольыслы. Унатор юасисны, а ӧти «быдтор тӧдысь» ань гора чуймис, мыйла сылы Кириенко ӧткажитіс? Ставӧн серӧктісны. А мый сэсся, он ӧд бӧрддзы вежӧртӧм вылӧ. Артистлӧн синкымъяс качлісны юрси вежӧсӧдзыс, кӧсйысис юавны аддзысьлігас артисткалысь. Артистӧс тыртісны дзоридзьясӧн, бура дыр сеталіс автографъяс. Ме прамӧй морт моз тшӧтш матыстчылі кырымпасла да шуи, мый зэв ёна радейта быд рольын гӧтырсӧ, Ирина Купченкоӧс. Йӧзыс дыр эз разӧдчыны, ловным ставлӧн вӧрзис. Окота эскыны, мый и Ыджыд Артист эз каитчы Коми муӧ волӧмысь. [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Чолӧмалісны ветеранъясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2013-05-31.} ЧОЛӦМАЛІСНЫ ВЕТЕРАНЪЯСӦС Одыб сиктысь 8 классын велӧдчысьяс классӧн юрнуӧдысь Любовь Александровна Королёвакӧд, содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧринысь велӧдысь Геннадий Иванович Попов аслас дзоля артистъяскӧд ветлісны чолӧмавны Аймулӧн Ыджыд тышса ветеранъяс Алексей Александрович Михайловӧс (снимокын) да Михаил Петрович Габовӧс Вермӧм лунӧн. А Алексей Александровичӧс нӧшта на чолӧмалісны матысмысь чужан лунӧн: лӧддза-номъя (июнь) 2 лунӧ сылы тырӧ 89 арӧс. Ветеранъяскӧд аддзысьлӧм муніс кыпыда, найӧ ёна и нимкодясисны, лоины долыдӧсь. Челядь гажӧдісны найӧс мичаа сьылӧмнаныс да козьналісны вӧвлӧм салдатъяслы, вӧрӧгысь мездысьяслы козинъяс. Велӧдчысьяс козинъяссӧ ньӧбӧмаӧсь ас кипом уджъяссӧ ярмарка дырйи вузалӧмысь ӧкмӧм сьӧм вылӧ. Томулов да велӧдысьяс сиӧны ветеранъяслы бур дзоньвидзалун, шуд да кузь нэм. А Алексей Александровичӧс пӧся чолӧмалӧны чужан лунӧн! ==n 2014 {Оксана Пинягина @ Бурпӧт гажӧдчим @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-10.} БУРПӦТ ГАЖӦДЧИМ Колины бӧрӧ медгажа, медкыпыд Выль вося гажъяс. Висер сиктын мероприятиеяс заводитчисны ӧшым тӧлысь шӧрсянь. Сиктса клубын зільысьяс нуӧдісны шойччан рыт. Кикимора да Ёма баба отсалісны корсьны Кӧдзыд Пӧльлы выль внучкаӧс. Агентствоысь волісны и гламурнӧй, и наглӧй, и висьысь Лымнывъяс, ордйысисны и шойччысьяс. Ставӧн пырӧдчисны гажа ворсӧмъясӧ. Медактивнӧйяслы вичмис козин. Ӧшым кызьӧд лунӧ воліс висерсаӧс гажӧдны Кулӧмдінысь «Юрган» сьылысь котыр. Ок и печласьыштісны кокъясным! А тӧв шӧр витӧд лунӧ сиктса сёянінын (бар-столовӧй), клубын зільысьяс нуӧдісны челядьлы кыпыд утренник «Кӧлдуйтӧм гаж» ним улын. Зал шӧрын сулаліс аминь мича коз. Бяка пыр мешайтіс, кӧлдуйтіс мойдвывса геройясӧс. Лымморт челядькӧд дорйисны найӧс. Лымныв котыртліс уна сикас ворсӧм. Кӧдзыд пӧль сеталіс челядьлы кывбур висьталӧмысь да маскаысь козин. Сэсся столовӧйӧн веськӧдлысь Ольга Попова чӧсмӧдліс чӧскыд пӧжасӧн да тшайӧн. Челядь дыр гажӧдчисны-йӧктісны коз дорын. Сиктса нывбабаяслӧн котыр водзвыв юӧртліс лымйысь фигураяс вӧчӧмын ордйысьӧм. Таво, майбыр, поводдяыд лэдзис лымйысь лепитчыны. Пырӧдчисны ордйысьӧмӧ ӧкмысӧн, медмича вӧлі вӧчӧма Ира Панюкова Матронушка Лымбабаӧс. Ставнысӧ женсӧвет пасйис козинӧн. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Гажлӧн йӧлӧга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-10.} ГАЖЛӦН ЙӦЛӦГА Гын сапӧгысь чачаяс Кыпыда вочалісны Выль во Нёбдін сиктса детсадйӧ ветлысь войтыр. Тайӧ гаж кежлас дасьтысисны ставӧн: и челядь, и воспитательяс, и бать-мам. Уна сьыланкыв да кывбур юргисны мича коз дорын. Мороз Пӧль да Лымнывкӧд тшӧтш гаж вылӧ воліс весиг Кикимора! Бать-мам челядьныскӧд вӧчалӧмаӧсь гын сапӧгъясысь уна пӧлӧс чача. Вӧлӧмкӧ, важ гын сапӧгыд абу шыбитантор. Андрианлӧн артмӧма шыр пилы керка, Ангелиналӧн — рака, Наташалӧн, Гришалӧн, Сашалӧн да Сергейлӧн — вӧвъяс, Кириллӧн — пыж, Данииллӧн — каньпи, Викалӧн — карандаш видзан доз, Кариналӧн — Лымныв, Элялӧн — шыр, Артёмлӧн да Антонлӧн — поездъяс, Игорьлӧн да Тималӧн — дадь. Киподтуя аньяс Висер сиктса нывбабаяслӧн «Кудесница» котыр пасйис ассьыс чужан лун. Куим во на сӧмын и тыри, но сы мында нин лои вӧчӧма. Аньяс мастерӧсь кипом удж вӧчны, и чӧскыд вӧлӧга да пӧжас дасьтыны. Чужан лун пасйисны гажа. Козьналісны ӧта-мӧдлы козин, ворсісны, йӧктісны. Ассьыныс «позсӧ» мичмӧдӧм кузя нуӧдісны ордйысьӧм диван вывса юрлӧс дасьтӧмын. Ставныс вӧчӧмаӧсь зэв аслыспӧлӧса, мичаа. Гӧлӧсуйтӧм бӧрын вермысьӧн лои библиотекаӧн веськӧдлысь Светлана Игушева. Ассьыс юрлӧс сійӧ нимтӧма зарни чериӧн. Бать-мам нимсянь аттьӧалам старшӧй группаын уджалысь воспитательясӧс, Зинаида Семёновна Макароваӧс да Светлана Николаевна Артемьеваӧс, кыпыд гаж котыртӧмысь да чолӧмалам найӧс Выль воӧн! Старшӧй группаӧ ветлысь челядьлӧн бать-мам. Нёбдін сикт. {Оксана Пинягина @ Дзоньвидза олӧм вӧсна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-10.} ДЗОНЬВИДЗА ОЛӦМ ВӦСНА Висер сиктын воссис тӧвся квайтӧд Спартакиада. Ӧшым тӧлысь 30–31 лунъясӧ челядь пырӧдчылісны лыжи вылын Выль вося ордйысьӧмӧ. Котыртісны сійӧс лыжиӧн иславны радейтысьяс — Ростислав да Николай Габовъяс, Сергей Михайлов. Зонъяс велӧдчӧны карын физкультура урок велӧдысьясӧ. Вермысьяслы сетісны грамота, медаль, кубок да Выль вося кулёк. Ислалӧм бӧрын сиктса нывбабаяслӧн сӧвет чӧсмӧдліс ордйысьысьясӧс тшайӧн. Тӧв шӧр 7 лунӧ сиктса гырысь и посньыд войтыр петалісны иславны санки-ледянкиӧн да ватрушкиӧн. Чукӧрмыліс нелямын морт. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Чолӧмалам вокӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-10.} ЧОЛӦМАЛАМ ВОКӦС 1969-ӧд во. Тӧв шӧр 8-ӧд лун. Лэбзьӧ чой горулӧд вӧла-доддя. Лымйыс пуркйӧ — мунӧ додь сювсянь. Матын тыдыштӧ нин Зулӧб грезд. Семӧ Вась Ӧльӧксан вайӧ гортас Висер больничасянь гӧтырсӧ, а Вике Вась Лена киас кутӧ тубрас. Шоныд эшкын пытшкын налӧн мӧд пиук. Эз и казявлы Ӧльӧксан, кыдзи доддьыд шыбелитыштіс, и мам киысь тубрас лэбыштіс лым пиӧ. — Ӧльӧксан, Ӧльӧксан, сюра лешак, кагасӧ лымъяс пӧдтан! — горзӧ нисьӧ сералӧ мам. Миян семьяын лои выль морт. Кутшӧм ним нӧ сетам? Мамным зэв ёна радейтіс «Стоит над горой Алёша, в Болгарии русский солдат» сьыланкыв. Вот и миян семьяын кутіс быдмыны Алёша нима зонка, муса вок, шань пиук. Ӧні вокным олӧ-уджалӧ Кӧрткерӧс сиктын. Армияын служитіс связистӧн. Алексей Александрович ассьыс став олӧмсӧ сиис ӧти уджлы — связьлы. Уджъёртъясыс сійӧс пыдди пуктӧны, а гортас виччысьӧ муса гӧтырыс — Оксана Анатольевна. Гозъя лӧсьыда кужӧны аддзыны ӧта-мӧд дорас йитӧд. Мед и пыр тадзи лоас — лабутнӧй оласнога воклӧн шуда семья. Кыдзи коми морт йитчӧма вӧр-вакӧд, сідзжӧ и миян Алёша вокным радейтӧ вор-ва. Сылӧн вир сӧнъясӧдыс визувтӧ Семӧ Вась пӧльыслӧн вӧр-васӧ медвылӧ пуктӧмыс. Олӧ-вылӧ вокным ты да юкӧд ӧттшӧтш. Ми ваям тэныд соддзын Шӧвк видзьяс вылысь лысва, Мед сійӧн асывводзын Тэ радлігтырйи мыссян. Медмича банйӧм озсӧ Тэд югыд борйысь ваям, Мед кисьмӧм озйыс мозыс Тэ нюмъёвтан да банъян. Пӧсь шонді югӧр китыр Ми сідзжӧ мыччам тэныд, Мед мелі муслун битӧг Эз исковт шуда нэмыд. Тӧв шӧр 8-ӧд лунӧ Алексей Александрович Ивашев пасйис тшупӧда пас. Ми, чойяс да вокъяс, сьӧлӧмсянь чолӧмалам сійӧс Чужан лунӧн. Сиам сылы крепыд дзоньвидзалун, кыпыд ловру, кузь нэм да бур шуд. Артеев семья, Бобров семья, Ивашев котыр. Усть-Ижма сикт, Первомайскӧй посёлок, Зулӧб грезд. {Ольга Печеницына @ Выльвося гажӧдчӧмъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-16.} ВЫЛЬВОСЯ ГАЖӦДЧӦМЪЯС Бӧрӧ колины выльвося лунъяс, кодъяскӧд йитчӧмаӧсь шуда здукъяс, бур казьтылӧмъяс. Торъя нин ёна шайӧ праздниксӧ радейтӧны челядь. А челядьлӧн кӧ эм кӧсйӧм гажӧдчыштны-ворсыштны, ыззьӧны и верстьӧ, асьныс быттьӧ пӧрлӧны челядьдырӧ. Шойнатыса челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринын тӧв шӧр (январь) 5-ӧд лунӧ став сьӧлӧмсянь посни и верстьӧ нимкодясим Рӧштвоса гаж вылын. Поводдя, майбыр, бур и лэдзӧ таво ывла вылын гажъястӧ нуӧдны. Буретш Рӧштво кежлӧ шӧринсаяс вӧчисны йи чой, мый вывсянь пӧттӧдз лои ислалӧма. Ывла вылын жӧ сулаліс выльвося коз, код гӧгӧр «короводасим». Мичмӧдісны Шӧрин гӧгӧрнымӧс и лымйысь вӧчӧмторъяс, кодъясӧс колӧ вӧлі дасьтыны Рӧштво кежлӧ. Челядь вӧчӧмаӧсь «Шойччысь» Лым мортӧс, олимпийскӧй ошкӧс, Кӧдзыд Пӧль да сылысь внучкасӧ, мотоцикл да сідзи водзӧ. Ывлавывса ворсӧмъяс (а найӧ вӧліны зэв уна!) помасьӧм бӧрын сиктса музейӧн веськӧдлысь да Шӧринса велӧдысь Г. И. Панюкова нуӧдіс челядькӧд ворсӧмсорӧн жӧ кыпыд сёрни Выль волӧн артмӧм йылысь, сыкӧд йитчӧмторъяс йылысь. Тані тшӧтш вӧлі аслыспӧлӧс конкурс, кӧні позис нажӧвитны призъяс. А сэсся чӧскыдторъясӧн пӧсь тшай юӧм бӧрын челядь ворсісны лотереяысь. Уна и колантор да мичатор налы вичмис! Помасис гажыс дискотекаӧн. Рӧштвоса гаж лои окота нуӧдны и мукӧд челядьлы. Тӧв шӧр 10-ӧд лунӧ Шойнаты шӧринса велӧдысьяс Пезмӧг турбазаын гажӧдісны нин Адзорӧмса, Пезмӧгса да Кӧрткерӧсса челядьӧс. Фольклор велӧдысь О. Н. Каракчиева бара на ворсӧмъяснад челядьсӧ и верстьӧсӧ ыззьӧдіс, пӧсь петмӧн да мудзмӧн котрӧдліс. А керкаӧ пырӧм бӧрын да нуръясьыштӧм бӧрын нӧшта на ворсім да гадайтчим. Ӧд Вежадырӧ медбура гадайтчӧмыд артмӧ! А том велӧдысь С. Г. Попов Кӧдзыд Пӧльлысь бара на рольтӧ ворсіс, нӧшта ёна гудӧкасис да сьылӧдіс. Челядьлы гаж ёна воис сьӧлӧм выланыс да бытьысьӧн корисны волыны мӧдысь! А тӧв шӧр 13-ӧд лунӧ, Василей лунӧ, шойнатыса челядь урокъяс бӧрын асланыс велӧдысьяскӧд локтісны Шӧринӧ Важ Выль во пасйыны. Эз дышӧдчыны, локтісны вель унаӧн! Ыджыд аттьӧ начальнӧй класса велӧдысьяслы, мый асьныс водзмӧстчысьӧсь и велӧдчысьясныс налӧн сэтшӧмӧсь жӧ. Медводз О. Н. Каракчиева, шӧринса велӧдысь, ставнысӧ чолӧмаліс Важ Выль воӧн, сиис став бурсӧ и юӧртіс, мый могысь талун лои чукӧртчӧма да мый пондасны вӧчны. Сэсся юксисны кык команда вылӧ да ёна и котралісны! Тырмис тай та вылӧ и вынныс и эбӧсныс! А ворсӧмъяс да котралӧмъяс мунісны ӧтвылысь гын сапӧгкӧд — тӧвся атрибуткӧд. Зэв на тай унаторйысь, вӧлӧм, позьӧ ворсны гын сапӧг отсӧгӧн! А керкаӧ пырӧм бӧрын О. Н. Каракчиева петкӧдчис «Выльвося гусяторъяс» презентацияӧн. Кысь воисны Кӧдзыд Пӧль да Лым ныв, мыйла мичмӧдӧны коз, кыдзи артмис конфетти — ставсӧ челядь тӧдмалісны тані. А залӧ петӧм бӧрын ставӧн видзӧдісны «Коз дорын» коми спектакль, кодӧс дасьтісны да петкӧдлісны велӧдысьяс О. Н. Каракчиева, О. И. Мишарина да сиктса библиотекаын зільысь М. А. Попова. Видзӧдысьяслӧн чужӧмъяс серти позис гӧгӧрвоны, мый петкӧдчӧмыс налы ёна воис сьӧлӧм выланыс. Спектакльыс и ворсӧмъяс, и ордйысьӧмъяс мунісны шылад улӧ. Ӧд кор гудӧк ворсӧ, сьӧлӧмыд тшӧтш ворсӧ, и окота сьывны, ворсны, гажӧдчыны. Сергей Геннадиевич Попов отсӧгӧн тайӧ артмис. Медбӧрын пасъя, мый таво — дзоньвидзанног олан Во (Год здорового образа жизни). Сідзкӧ, ывлавывса ворсӧмъясыд мунасны сӧмын пӧльза вылӧ. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Kodko @ Майшӧдлӧ котельнӧйысь петысь лёк сьӧд тшын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-16.} МАЙШӦДЛӦ КОТЕЛЬНӦЙЫСЬ ПЕТЫСЬ ЛЁК СЬӦД ТШЫН Ме, Татьяна Васильевна Петрова, Одыб сиктса школаын биология урок нуӧдысь, шыӧдча ЖКХ-ын уджалысьяс дорӧ татшӧм майшасьӧмӧн: гожӧмын школаса котельнӧйысь вежлалісны пачьяс, и менам чайтӧм серти, мыйкӧ вӧчисны лёка. Мыйла? Пач трубаысь ӧні петӧ лёк сьӧд тшын. Матігӧгӧрса олысьяс шуӧны, мый лымйыс ӧшинювъясын куйлӧ сьӧд, лёк дукыс кылӧ весиг менам керка дорын. Чайта, уджалысьяс эз пуктыны фильтр, либӧ мыйкӧ сэтшӧмсяма оборудование. Шыася ог сӧмын ме, но и сиктса олысьяс: вай видзӧдлӧй пачьяс уджалӧм вылӧ. Мыйлакӧ пачьяссӧ вежлавтӧдз татшӧм дивӧыс эз вӧв. Ӧд тайӧ тшыныс абу бур йӧзлӧн дзоньвидзалун вылӧ. {Галина Микушева @ Олӧма йӧз кужӧны и уджавны, и гажӧдчыны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-16.} ОЛӦМА ЙӦЗ КУЖӦНЫ И УДЖАВНЫ, И ГАЖӦДЧЫНЫ Тӧв шӧр 12 лунӧ гажа вӧлі Нёбдінса культура керкаын. Буретш сэтчӧ луншӧр кадӧ чукӧртчылісны сиктса олӧма войтыр, медым пасйыны Важ Выль во. Лунпук вылӧ волісны и гӧсьтъяс — Пӧддельнӧй сиктса ветеранъяс. Аддзысьлӧмсӧ нуӧдісны Кӧдзыд Пӧль да Тӧв. Медвойдӧр чукӧртчӧмаӧс чолӧмалісны Выль 2014 воӧн Нёбдінса да Пӧддельнӧйса ветеранъяс сӧветъясӧн юрнуӧдысьяс. Кӧдзыд Пӧль да Тӧв олӧма войтыркӧд нуӧдісны ворсӧм-юасьӧмъяс, выльвося коз гӧгӧр новлӧдлісны кытшӧн. А сэсся лоины выльвося «дивӧяс». Ӧти бӧрся мӧд коз пу дорӧ петалісны нималана «кодзувъяс». Йӧз водзын сьылісны Верка Сердючка да Пьер Нарцисс, Екатерина Шаврина, Гарик Сукачёв да Сергей Пенкин. А кутшӧм сьӧлӧм ӧзтана найӧ гажӧдісны олӧма войтырӧс, некод эз коль веськодьӧн — унаӧн тшӧтш сьылісны да йӧктісны. Лунпук вылӧ сідзжӧ волісны и «Выль коми-роч пӧчьяс», кодъяс тӧдмӧдісны сиктса уна пӧлӧс юӧр-лоӧмторӧн. Кежалісны гаж вылӧ и мойдса геройяс — Гӧрд Шапочка да Дзоридз-Семицветик, бӧръяыс чукӧртчӧмакӧд нуӧдіс уна ворсӧм-венласьӧм. Сідзжӧ ветеранъясӧс гажӧдісны асланыс йӧктӧмӧн Чиганка да Кӧч котыр. Эз коль тайӧ лунпукыс и ёсь частушкаястӧг да мыла сьыланкывъястӧг. Кадыс коли вывті ӧдйӧ. Воис пӧра янсӧдчыны. Олӧма войтыр ёна и аттьӧалісны ветеранъяс сӧветса войтырӧс татшӧм гаж котыртӧмысь, уна ошкана кыв вичмис и культура керкаын зільысь Светлана Каракчиевалы мичаа сьылӧмысь. Ветеранъяс разӧдчисны кыпыд сьӧлӧмӧн, таысь зэв нимкодь вӧлі гаж котыртысьяслы. Сиктса ветеранъяслӧн сӧвет аттьӧалӧ «Нёбдінса» ООО-ӧн веськӧдлысь А. С. Микушеваӧс сьӧмӧн отсалӧмысь. Тӧдчӧда, мый Нёбдін сиктса ветеранъяс сӧветысь войтыр зэв сьӧлӧмсяньыс дасьтӧны-котыртӧны быдсикас мероприятие. Сідз, декабрь тӧлысся 29 лунӧ сикт шӧрын сулалысь коз пу дорын найӧ нуӧдісны челядьлы гаж. Ветеранъяс пасьтасьлісны мойдса геройясӧ да нуӧдісны челядьлы быдсяма ворсӧм. Челядьлы да налӧн бать-мамлы тайӧ гажыс ёна воис сьӧлӧм выланыс. Со татшӧм збыль да водзмӧстчысь войтыр олӧны Нёбдін сиктын. [Галина МИКУШЕВА.] {Ядвига Зелинская @ Юксисны удж-тӧдӧмлунӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-31.} ЮКСИСНЫ УДЖ-ТӦДӦМЛУНӦН Тӧв шӧр (январь) 16 лунӧ Лӧкчимдінса велӧдчанінын муніс районса школаясын история велӧдысьяслӧн семинар. Чукӧртчыліс матӧ 9 велӧдысь (Ыджыдвиддзысь, Шойнатыысь, Кӧрткерӧсысь, Мордінысь да с. в.). Семинар подулын велӧдысьяс юксисны удж-тӧдӧмлунӧн. Сідз, Лӧкчимдінса школаысь Ирина Альбертовна Турьева нуӧдіс урок 7 классын обществознание кузя. Велӧдысь да челядь сёрнитісны «Юридические границы подросткового возраста» тема вылӧ. Такӧд йитӧдын видлалісны зэв уна тӧдчана юалӧм. Велӧдысь тӧдмӧдіс ныв-зонӧс инӧдъясӧн, челядьӧс доръян декларацияӧн, кывкутӧмъясӧн. Став юӧр сертиыс велӧдчысьяс гижисны конспект. Колана «Семья» сюрӧс серти муніс урок и 6 классын, кодӧс нуӧдіс Наталья Юрьевна Киселёва. Быттьӧ и ставыс тӧдса ныв-зонлы семья йылысь, но унатор лои выльторӧн. Велӧдысь висьталіс, мый сійӧ гӧтрасьӧм (брак), ЗАГС, тӧдмӧдіс семейнӧй оланпасӧн да войтырсикаслӧн семья пытшса традицияясӧн. Челядь уджалісны аскежысь и котыръясӧн. И, дерт жӧ, тайӧ тема вылӧ урок налы воис сьӧлӧм вылас. А став тӧдӧмлунсӧ, мый босьтісны челядь урок дырйи, кывкӧртӧдалісны творческӧй гортса уджӧн. Ныв-зон гижисны семья йылысь сочинение, кӧні петкӧдлісны, кутшӧм девиз улын олӧ налӧн семья, серпасалісны семья пас (герб). Со, Маша Микушевалӧн семья олӧ «Ребята, давайте жить дружно!» девиз улын. Нывка серпасалӧма и пас, кӧні петкӧдлӧма мичмӧдӧм кӧрзинаын 4 ӧткодь чужӧм, быттьӧ яблӧгъяс. А «Помогаем мы друг другу, если что, протянем руку» — татшӧм девиз Даша Изъюровалӧн семьяын. А пасас серпасалӧма став семьясӧ: 5 морт, шӧрас — чышъяна пӧрысь бабыс, дорас — мукӧдыс. Тані жӧ и каньяс да пон. Кор ме кори висьтавны паськыдджыка серпасалӧм йывсьыс, нывка вочавидзис: «Миян семьяын ставныслы лӧсьыд: и мортлы, и пемӧсъяслы». Зэв колана сюрӧс серти нуӧдісны урок и мукӧд велӧдысь. Сідз, Мордінса шӧр школаысь велӧдысь Елена Михайловна Попова тӧдмӧдіс 9 класса велӧдчысьясӧс войнакӧд йитчӧм темаӧн. Таӧдз велӧдысь аслас школаас нуӧдӧма ныв-зон костын анкета, кытчӧ пыртӧма сэтшӧм юалӧмъяс: кор заводитчис война?, медшӧр вир кисьтана тышъяс (ин, кар ним)?, гырысь военачальникъяс, геройяс?, кор помасис тайӧ вир кисьтана тыш? Велӧдысьлӧн висьталӧм серти, кывкӧртӧдъяс вӧчигӧн тыдовтчис, мый унаӧн пӧ эз кужны вочавидзны став тайӧ юалӧм вылас. Такӧд йитӧдын семинар вылӧ воысьяс шуисны, мый колӧ пыдісяньджык тӧдмӧдны челядьӧс страналӧн историяӧн. А Лӧкчимдінса школаын урок сетігӧн Елена Михайловна нуӧдіс урок кинокадръясӧ мыджсьӧмӧн. Тӧдмӧдіс челядьӧс «Барбаросса планӧн», кӧні казьтывсьӧны 1933,1934, 1938–39 вояс да 1940-ӧд вося ӧшым 18 лун. Велӧдысь восьтіс темасӧ зэв колананог да гӧгӧрвоӧданаӧн. А гижӧд помын пасъя, мый ме уна во нин пенсия вылын. И, дерт жӧ, зэв ёна воис сьӧлӧм вылӧ ӧнія ног, технологияясӧн вӧдитчан, нуӧдан урокъяс. Оз ӧд прӧста шуны: «Бурджык ӧтчыд аддзывны, сёысь кывлӧм дорысь». [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Лӧкчимдін.] {Нина Кетова @ Гач корсьӧм @ шмонь @ Звезда @ 2014-02-07.} ГАЧ КОРСЬӦМ (шмонь) Асылын садьми, сьӧлӧмлы долыд, Шонді нин петӧ, пельк ывлавыв. Ӧти дум юрын: сідзкӧ ме ловъя, Асывсянь сэсся кӧть йӧкты да сьыв. Ен ӧбраз водзын пернапас чӧвті, Тшай пукті пузьӧдны, ломті ме пач, Челядьлы, ставныслы шудалун кевми, Пасьтасьны куті: эг аддзы гач. Сё морӧ тайӧ, эг жӧ ӧд тӧрыт Вузав ли мый ли, кодлыкӧ сет? Колӧ ӧд пес-ва пыртны на, морыд, Тӧв шӧрын ог жӧ гачтӧг ме пет. Лунджынсӧ гачтӧ сэки ме корси, Тӧлын ӧд луныд ок дженьыд зэв. Шонді нин лэччис, рӧмыд бӧр лои, Эг удит унатор вӧчны ме сэк. Рытланьыс биаси, водны нин кӧсъя, Бара Ен ӧбразлань сувтышті ме. Кевми тан бур вой ставныслы пӧся, Да мыйлакӧ паччӧрлань видзӧдлі сэк. Аддза: со сёрйын ӧшалӧ гачыд, «Енмыс тай вӧлӧма...», — думышті сэк. Юр эз кут уджавны, вот кӧчамачыд... Гачтӧ мен корсьны отсаліс Ен. [Нина КЕТОВА.] {Эдуард Пименов @ Тшупӧда Опонасей ярманга @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-07.} ТШУПӦДА ОПОНАСЕЙ ЯРМАНГА Урасьӧм 2 лунӧ дасӧдысь Нёбдінын чукӧртчыліс выльысь ловзьӧдӧм Опонасей ярманга. Вузасьысь и ньӧбасьысь асывсянь нин чукӧртчисны сиктса культура керка дорын. Сэні и паськӧдчисны вузасян радъяс, клубын гажса концерт кежлӧ дасьтысисны районса енбиа войтыр. Гӧстьясӧс да и нёбдінсаясӧс медводз вочаалісны Виктор Савин нима литература музейын. Сэтчӧс веськӧдлысь Галина Микушева висьталіс, дерт, Нёбдінса Виттор йылысь, тан жӧ вӧлі паськӧдӧма некымын выставка. Ярмангаса радъяс дорын горзіс корысялысь. Быд гӧстьӧс вочаалісны нӧдкывъясӧн да ворсӧмъясӧн, чӧсмӧдлісны кампетӧн да ырӧшӧн. Вузасьысьяс корисны ньӧбны гынысь вӧчӧм сапӧг и тяпи, пимы, уна пӧлӧс серпас. Торъя уна ньӧбасьысь вӧлі быдсяма вӧлӧгаӧн вузасян радъясын. Позис ньӧбны яй и гос, йӧв да пӧжас, ма да мукӧд юмовтор. Челядь чӧсмасисны сакар ватаӧн да попкорнӧн. Лун шӧр кадын культура керкалӧн ыджыд залын чукӧрмис уна видзӧдысь. Найӧс виччысис гажа концерт. Сцена вылын петкӧдчисны районысь котыръяс, сідзжӧ Коми Республикаса народнӧй артистка Лидия Логинова. Налӧн сьылӧм-йӧктӧм костын торъя билетъяс серти лышкыда козинасис Опонасей. Видзӧдысьяс пиысь 40-лы вичмис козиныс. Медыджыдсӧ — телевизор — гортас нуис Сыктывкарса вӧр институтын велӧдчысь, Нёбдінса ныв Ирина Макарова. Ярмангалӧн тшупӧда лунӧн ставнысӧ чолӧмаліс Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Сійӧ нӧшта тӧдчӧдіс, мый ярмангалы колӧ быдмыны да паськавны. Чолӧмалан кывъяс висьталіс и Нёбдінса сиктсӧветӧн юралысь Валерий Савин. Сійӧ пасйис, мый мӧд во Опонасей ярмангалӧн бара тшупӧда пас — Нёбдінын медводдза вузасьӧмъяссянь тырӧ 175 во. [Эдуард ПИМЕНОВ.] {Kodko @ Югыд шонді кодь ань @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-07.} ЮГЫД ШОНДІ КОДЬ АНЬ Йӧзкостын шулӧмаӧсь, олӧмтӧ пӧ овны — абу ю вомӧн пос вуджны. Тайӧ сідз и эм. Мария Елизаровна Жижевалӧн (снимокын) олӧмыд эз жӧ ма панялӧм кодь вӧв. Тӧдліс нывбаба ставсӧ: и войналысь курыдлун, и ичӧтсянь сьӧкыд удж бертӧм, и челядьӧс быдтігӧн узьтӧм уна вой... Но сьӧкыдлунъяс эз чегны нывбабаӧс, а мӧдарӧ, пыр нуӧдісны веськыд туйӧд. И со ӧні сійӧ лоӧ бур примерӧн аслас челядьлы, внук-внучкалы, да и правнукъяслы нин. Тӧрыт, урасьӧм 6 лунӧ, Мария Елизаровна пасйис чужан лунсянь 95 арӧс тырӧм. Чӧскыд вӧлӧгаа ыджыд пызан сайын муса мамсӧ, пӧчсӧ, тьӧтсӧ, да и прӧста шань да бур мортӧс чолӧмалісны рӧдвуж, Кӧрткерӧс районса ветеранъяс котырӧн юрнуӧдысь Николай Казаков, Пезмӧг сиктса ветеранъяс. Быдӧн сиис олӧма мортлы крепыд дзоньвидзалун, кузь нэм. Николай Казаков, нӧшта, лыддис Россияса Президент Владимир Путинсянь чолӧмалана открытка. А ветеран-аньяс кыпӧдісны олӧма мортлысь лов мыла сьыланкывъяс сьылӧмӧн. Мария Елизаровна чужлӧма Одыб сиктын, нэмсӧ оліс сэтчӧс администрация улӧ пырысь Емель грездын. Ичӧт арлыдсянь да пенсия вылӧ петтӧдз зільлӧма колхозын. Да и гортас пыр скӧттӧ видзлӧма. Чужтылӧма-быдтылӧма 10 ныв-пиӧс. Ӧні со Зоя ныв дорас олӧ, Пезмӧгын. Но быд во гожӧмнас ветлӧ чужанінас. Кӧть и олӧмыс нывбабалӧн эз кокни вӧв, став тужа-нужаыс сы пельпом пыр муніс, сійӧ оз норась нинӧм вылӧ. Зэв ёна гӧрдитчӧ аслас нывъясӧн, внук-внучкаясӧн. Быдӧнӧс найӧс шуӧ мелі да сьӧлӧм вӧрзьӧдана кывйӧн, шондіясӧн. И найӧ сылы вочавидзӧны бура, тшӧкыда волӧны гӧсьтитны, ыдждӧдлӧны мамсӧ дона мортӧн. {Нина Коюшева @ Бара на ылӧдлісны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-14.} БАРА НА ЫЛӦДЛІСНЫ Неважӧн Маджаӧ ветлігӧн медводз, дерт, окота вӧлі видзӧдлыны: кыдзи мунӧ спортзал дзоньталан удж. Сикт овмӧдчӧминса администрацияӧ пыралӧм да юралысь Андрей Коюшевкӧд сёрнитӧм бӧрын веськыда и мӧдӧдчим объект вылӧ. Мунігмоз ас кежысь мӧвпалі, мый веськалам ыджыд да шоныд, мича рӧмӧн мавтӧм жырйӧ, нырӧ ӧвтыштас свежӧй краска кӧр... Но, кыдз шуласны, мӧвпавнытӧ абу лёк удж вӧчӧм. Клубӧ пырӧм бӧрын (буретш тайӧ стрӧйбалӧн вӧвлӧм кино петкӧдланін и заводитісны дзоньтавны спортзал улӧ) сьӧлӧмӧй ёкмуніс: гӧгӧр вӧлі чӧв-лӧнь, эз кыв тотшкӧдчан-тувъясян шы, сынӧдын эз ӧвт краска кӧр. А кор матыстчим спортзаллӧн ӧдзӧс дорӧ дзикӧдз шогӧдіс, тані ӧшаліс ыджыд томан. — Кӧнӧсь нӧ уджалысьясыс? — юалім ми орчча жырйын ноксьысь мужичӧйлысь. — А ӧні сэн вӧчныс нинӧм, зэв кӧдзыд да, — вочавидзис мужичӧй. Водзӧ сэсся сёрни эг нуӧдӧй. И сідз лои гӧгӧрвоана, мый стрӧитчан-дзоньтасян уджъяс оз мунны, и спортзал абу на дась, медым сиктсаяс сэні вермисны песны-ёнмӧдны ассьыныс лысьӧм. А ӧд колян вося моз (август) тӧлысьын, кор КР-са Общественнӧй палатаӧ пырысьяс волісны донъявны, кыдзи мунӧ районын выль спортивнӧй объектъяс кыпӧдӧм кузя удж, районса веськӧдлысьяс эскӧдісны найӧс, мый Маджаса спортзаллӧн ӧдзӧсъяс вӧльгым (ноябрь) тӧлысьын нин лоӧны восьсаӧсь сиктсалы. Артмӧ, бара на ылӧдлісны чинаясыд сиктсатӧ. [Нина КОЮШЕВА.] {Kodko @ Блин куталім, панъясим @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-14.} БЛИН КУТАЛІМ, ПАНЪЯСИМ Кыпыда да гажаа коли Йӧввывдыр лун районса сикт-грездъясын. Та йылысь висьталӧны письмӧяс, кодъяс воисны миян редакцияӧ. Со мый гижӧ гаж йылысь Ыджыдвиддзысь Галина Панюкова: — Водз асывсянь нин ывла вылын дзужгис самӧвар — сэні мырсис Михаил Пантелеймонович. А регыд пызан вылын нюмъялісны банйӧм блинъяс. Чӧскыда пӧжасьӧмаӧсь том аньяс: Татьяна Юрьевна, Ия Юрьевна, Тамара Николаевна, Сюзяыбса гӧсьтя Антонина Васильевна. Пӧсь тшай да блинӧн чӧсмасисны локтӧм гӧсьтъяс. Сэсся пансисны ворсӧмъяс. Том и олӧма йӧз, студентъяс и челядь, том гозъяяс окотапырысь пырӧдчисны конкурсъясӧ. Тайӧ кыпыд гажсӧ чукӧртісны да нуӧдісны клубын уджалысьяс — Наталия Николаевна, Татьяна Геннадьевна, баянӧн гажӧдіс Алексей Александрович, отсасисны нывбабаяслӧн сӧветӧ пырысьяс. Йӧввыв гаж кыпыда пасйисны и Выльыб грездын, — гижӧ Анна Попова. — Клубӧн веськӧдлысь Раиса Александровна Макарова котыртліс ывла вылын зэв интереснӧй мероприятие. Гажыс муніс джуджыд пос дорын. То ӧтарсянь, то мӧдарсянь вайисны мичаа вӧччӧдӧм чучелаясӧс. Чукӧрмисны аслыспӧлӧс паськӧма, мичасьыс мича чышъяна, мода серти платтьӧа, турун мешӧкысь кынӧма вит «ань». Быдсяма ворсӧмъяссӧ лӧсьӧдӧма Раиса Александровна! Вермасисны и гезйӧн кыскалӧмын, гын сапӧг шыблалӧмын, панъясисны и челядь олӧмаясӧс пос дорӧдз кыскалӧмын. Быд вермысьлы, чучела вӧчысьяслы, чӧскыда пӧжасьысьяслы, вичмисны козинъяс. Ворсӧмъяс костын гаж видзӧдысьяс да ворсысьяс юисны пӧсь тшай блинӧн. Видзӧдысьяс и ворсысьяс виччысисны пом, кор ӧзтасны-сотасны чучелаяс. Мед пӧ став лёкыс сотчас-каяс биыскӧд да тшыныскӧд. Кодсюрӧлы вӧлі зэв жаль чучелаяслӧн юр вылын мича кашемир чышъянъяс, но мед пӧ, ӧд лёкыс сотчас. Аттьӧ Раиса Александровналы и налы, кодъяс быд во зільӧны пырӧдчыны татшӧм гажсӧ нуӧдӧмӧ. А со Геннадий Попов гижӧ кыдзи пасйӧмаӧсь Йӧввыв Одыб сиктын: «Сиктса школа дорын чукӧрмис уна войтыр: школаын велӧдысь-велӧдчысьяс, челядьлы содтӧд тӧдӧмлун Шӧринысь ныв-зон да найӧс мывкыдсьӧдысьяс, сиктса администрацияын зільысьяс, клубын уджалысьяс, ветеранъяс да с. в. Медводз Иван Ларуковлӧн гудӧк ворсӧм шы улын ӧтвылысь йӧзкост нима «Сипертас» котыркӧд сьылім-йӧктім ыджыд кытшын. Сэсся вӧліны коми ворсӧмъяс. Бокын некод эз сулав, быд ворсанінсянь кыліс гажа серам. Тані жӧ позис чӧсмасьны блинӧн да пӧсь тшайӧн. А мероприятие помын сотім чучелаӧс, мед став лёкыс мунас, а сӧмын миянӧс кутас кытшавны бур. Сиктсакӧд ӧтвылысь сьӧлӧмсянь гажӧдчис и овмӧдчӧминса юралысь Нина Степановна Изъюрова. Гаж котыртысь-нуӧдысьяслы сысянь вичмис уна аттьӧалӧм да ошкӧм кыв». {Kodko @ Вӧр-ва — миян ӧтувъя оланін @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-14.} ВӦР-ВА — МИЯН ӦТУВЪЯ ОЛАНІН Сикт овмӧдчӧминса администрацияясӧн, предприятие-организацияясӧн, мукӧд учреждениеясӧн сетӧм вӧр-ва видзӧм кузя урчитӧм удж серти Коми Республикаса Вӧр-ва видзан Министерствоысь миян гӧгӧртас видзӧм кузя Кӧрткерӧс районса комитет ӧтув районса администрациякӧд, «Коми войтыр» ӧтмунӧмкӧд, ветеранъяслӧн районса котыркӧд, «Вӧр-ва видзан Ставроссияса котырлӧн» Кӧрткерӧс районса сӧветлӧн президиумкӧд дасьтыліс таво кежлӧ торъя план, мый ми вӧчим ставнас. Мый вӧчӧма: — «Медся мича овмӧдчӧмин» конкурс серти сикт-грездъяс идралӧмӧ да мукӧд уджӧ пырӧдчылісны 2000 гӧгӧр морт. Медбуръясӧн шуӧма «Кӧрткерӧс», «Додз», «Вомын» сикт овмӧдчӧминъяс. — «Речная лента» акцияӧ пырӧдчылісны став сикт овмӧдчӧмин: 395 морт, на пиысь 175 ныв-зон; идралӧма 212 гектар, 42 километр берег, чукӧртӧма 4,5 тонна лӧп-ёг. Медбур сикт-посёлок: «Вомын», «Нёбдино», «Намск». — Мунӧ удж лӧп-ёгӧн вӧдитчӧм кузя республикаса да районса программаяс серти: государственнӧй да экологическӧй экспертиза прӧйдитісны лӧп-ёг полигонъяс Шойнатыын да Кӧрткерӧсын; уджалам пилипызь да гӧрбыль складируйтан площадкаяс стрӧитӧм вылын: Адзорӧмын, Висерын, Мордінын. Та вылӧ видзӧма 9 миллион гӧгӧр шайт. — Заводитӧма вӧчны Кӧрткерӧс гӧгӧр кытшовтан туй. Видзӧма 90 миллион шайт. Ставыс урчитӧма 160 миллион шайт. — Дзоньтасян уджъяс нуӧдӧма «Коми тепловӧй компаниялӧн» Кӧрткерӧсса филиаллӧн канализация весалан объектъясын. Видзӧма 2,2 миллион шайт. — Пуяс-кустарникъяс бӧрся дӧзьӧритан удж нуӧдӧма Кӧрткерӧсын, Вомынын, Шойнатыын. Видзӧма 250 сюр шайт. — Идралӧма 0,5 гектар лӧп-ёг шыблаланін (Доддзын, Кӧрткерӧсын, Пӧдтыбокын, Шойнатыын). Вӧр-ва видзӧмӧ велӧдӧм: — «Звезда» газетын лэдзӧма «Ловъя валысь» 7 петас, тиражыс 12,6 сюрс экземпляр. — Вӧр-ва видзӧм кузя нуӧдӧма 4 районса семинар да чукӧртчылӧм (Пӧддельнӧйын да Кӧрткерӧсын), пырӧдчылісны 140 морт. — Посни войтыркӧд да томуловкӧд, школаса лесничествояскӧд нуӧдӧма 4 районса чукӧртчылӧм (Шойнатыын, Пезмӧгын, Кӧрткерӧсын), пырӧдчылісны 180 морт. — Районын и республикаын вӧлі экологическӧй да чужан му туялан 10 экспедиция: Лӧкчим, Лымва, Ньывсер юяс кузя, Приполярнӧй Уралӧ, пырӧдчылісны 130 морт. — «Сӧстӧм Кӧрт Айка му вылын» районса экологическӧй фестиваль вылӧ чукӧртчылісны 200 морт. — 4 фотовыставкаӧ да конкурсӧ (Кӧрткерӧсын, Усинскын да Кулӧмдінын) пырӧдчылісны 40 морт. — 900 гӧгӧр морт пырӧдчылісны «Сияньем строк воспетая природа» книжнӧй акцияӧ. Медбурӧн шуисны Пӧдтыбокса библиотека (веськӧдлӧ Екатерина Семяшкина). — «Экологическая сказка», «Мой зелёный мир», «Зелёный объектив» конкурсъясӧ детсадъясысь, школаясысь, содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринысь челядь дасьтылісны 10 проект. Медбурӧн шуӧма Кӧрткерӧсса 5 номера детсад да Пӧдтыбокса школа. — 100 гӧгӧр ныв-зон пырӧдчылісны «Эрудит» ворсӧмӧ, 22 морт петісны финалӧ. Вермис Кӧрткерӧсса школаысь команда (Юлия Попова да Евгений Лапцай — веськӧдлысьыс Вера Ивановна Старцева). — 110 конкурсъясын вермысьӧс, вӧр-ва видзӧм кузя водзмӧстчысьӧс, котыръясӧс пасйӧма быдсяма почёт знакӧн, грамотаӧн да дипломӧн, аттьӧалана гижӧдӧн (тані и Ставроссияса, республикаса да районса пасъяс). Вӧр-ва видзӧм кузя контрольно-надзорнӧй удж: Вӧр-ва видзан районса комитетӧн нуӧдӧма план серти 24 прӧверка, 7 рейд. Вӧр-ва видзӧм кузя закон торкалӧмысь мыждӧма 21 мортӧс 79 сюрс шайт вылӧ. {Ксения Попова @ Тӧдмасим уджсикасӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-14.} ТӦДМАСИМ УДЖСИКАСӦН Урасьӧм (февраль) 26 лунӧ Шойнатыса шӧр школаын вӧлі чукӧртчылӧм, кодӧс лои сиӧма профессия бӧрйӧмлы. Школаса директорӧс воспитательнӧй удж кузя вежысь Т. М. Попова презентация да видеофильмъяс отсӧгӧн восьтіс миянлы уна сикас профессиялысь подув. Медводз тӧдмӧдіс, кутшӧм велӧдчанінъяс эм миян республикаын, кутшӧм уджсикасӧ велӧдӧны. Викторина, ворсӧмъяс, КГПИ-са студенткалӧн висьтасьӧм — ставыс вӧлі тӧдчанаӧн. Татшӧм мероприятиеяс колӧны сы вӧсна, мый ми, гырысь класса велӧдчысьяс, ӧні тшӧкыда ас водзӧ сувтӧдам юалӧмъяс: кытчӧ мунны велӧдчыны, кутшӧм уджсикас бӧрйыны? А кор тӧдан унджык профессия, сэк и бӧрйынытӧ кокньыдджык. [Ксения Попова, «Том корреспондент» котырӧ пырӧдчысь.] {Ольга Печеницына @ «Мозаика» клубын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-28.} «МОЗАИКА» КЛУБЫН Шойнаты сиктса библиотекаын нуӧдсьӧ уна сикас аддзысьлӧм, гаж, рыт ... На лыдын ӧти — нывбабаяслӧн «Мозаика» клуб, кытчӧ ас окота серти волӧны сиктса аньяс, медым ёрта-ёрткӧд аддзысьлыны, мыйкӧ выльтор тӧдмавны, сьылыштны-ворсыштны да сідзи водзӧ. И быд пӧрйӧ библиотекаын зільысьяс, Е. Г. Королёва да М. А. Микушева дасьтӧны кутшӧмкӧ чуймӧданатор, мыйысь сьӧлӧм вылын лоӧ кыпыд и мый дыр кежлӧ кольӧ вежӧрын. Ӧнӧдз паметьын, кыдзи мунісны Анна Германлы, Сергей Есенинлы, Анна Ахматовалы сиӧм рытъяс... Урасьӧм (февраль) 14 лунӧ рытсӧ сиисны стӧч нывбабаяслы и шусис «Для милых дам». Яръюгыд презентация отсӧгӧн, кодӧс вӧлі артмӧдӧма викторина ногӧн, унджык юӧр тӧдмалім Россияса тӧдчана нывбабаяс йылысь, дзоридзьяслысь история, сёян-юан, мукӧд странаса национальнӧй костюмъяс да йӧктӧмъяс йылысь. Став юӧрыс вӧлі колана да интереснӧй. Сэсся нывбабаяс юксисны асланыс видзӧдласӧн ылі муӧ ветлӧм йылысь. Ӧд ас кадӧ шойччыштӧм — тайӧ вын-эбӧс содтӧм, вынъяс чӧжӧм да водзӧ уджавны кӧсйӧм. Тӧдчана юкӧнӧн тайӧ чукӧртчылӧмас вӧлі и женсӧветлӧн удж йылысь кывкӧртӧдъяс — отчёт кывзӧм, мыйӧн тӧдмӧдіс Н. В. Мишарина (сӧветӧн веськӧдлысь). Сэки жӧ бӧрйим и выль состав. Медбӧрын, кыдзи и пыр, варовитім тшай юигмоз, ворсім да шмонитім. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Оксана Гудырева @ Бурдӧдас видзӧдласнас да бур кывнас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-28.} БУРДӦДАС ВИДЗӦДЛАСНАС ДА БУР КЫВНАС Ассьыс уджсӧ радейтӧ да кыпыд сьӧлӧмӧн пыр тэрмасьӧ уджаланінас Маджа сиктын олысь Тамара Егорьевна Коюшева. Маджаын сійӧ зэв колана морт. Сы дорӧ шыӧдчылӧны нёрпалігӧн, дзоньвидзалун ёнмӧдӧм могысь. Тамара Егорьевна — медицинаын уджалысь, фельдшер, веськӧдлӧ ФАП-ӧн. Чужаніныс — Вомын сикт. Ыджыд, вит челядя, семьяын Тамара — медічӧт. Школа помалӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Сыктывкарса медучилищеӧ, кӧні босьтӧма фельдшер уджсикас. Сійӧс помалӧм бӧрын индӧмаӧсь уджавны Маджа сиктын. Тадзи и веськаліс, а сэсся и кольччис овны тайӧ сиктас Тамара Егорьевна. Петіс верӧс сайӧ, кыпӧдісны керка, лӧсьӧдісны горт овмӧс, пемӧсъясӧс. Регыд чужтіс пиӧс: Яков помаліс Вӧр институт, уджалӧ Веселовкаса лесничествоын, ас семьяа нин. Пи бӧрын чужис мамлӧн отсасьысь — Варвара ныв — бура велӧдчӧ школаын, кӧсйӧ лоны бурдӧдысьӧн. Маджа сикт важӧн нин лоис асӧн Тамара Коюшевалы. Шуӧ, йӧзыс пӧ бурӧсь да и сиктыс абу ылӧ нюжӧдчӧма — ставыс матігӧгӧрын. Эм сылӧн уна бур ёрт, накӧд тшӧкыда аддзысьлывлӧ. Челядьыс шаньӧсь да кывзысьысьӧсь. Нимкодь, мый уджаланінсӧ выльмӧдісны — ФАП-лӧн выль стрӧйба, кӧні шоныд, югыд да сӧстӧм. Прӧст кадӧ Тамара Егорьевна босьтӧ небӧг да чӧв-лӧнь лыддьысьӧ. Медсясӧ лыддьӧ классикъяслысь гижӧдъяс. А овлӧ и кысьӧм сайын шойччӧ. Тулыс-гожӧм-ар радейтӧ ноксьыны дзоридзьясӧн. Сиктса фельдшерӧс нӧшта нимкодьмӧдлӧ, мый содӧ чужысьлӧн лыдыс. Мамъяс пӧ зэв кывзысьысьӧсь, урчитӧм лун кежлӧ волӧны дзолюкъясыскӧд патронаж да прививкаяс вылӧ. Воддза серти ӧні гежӧда шыӧдчылӧны курыд зелля юысьяс: пагалысьыс чинӧма сэк, кор дугдӧмаӧсь вузасьны лёк сорасъяса спиртъясӧн. Фельдшерлӧн висьталӧм серти, йӧз медтшӧкыда нёрпалӧны тӧлын (ОРЗ-ӧн), медэтша висьысьыс гожӧмын. Олӧма йӧз норасьӧны пырджык давленньӧ вылӧ да сідзи водзӧ. Сёрни помын Тамара Егорьевна шуис: «Том дырйи кӧсйи эськӧ журналистӧн лоны. Радейта йӧзкӧд варовитны да сы вӧсна. Но бӧрйи медицинаын удж да ньӧти ог каитчы. Уджӧс радейта став сьӧлӧмӧн». Сибыд, пыр нюмъялысь, кокниа варовитысь нывбаба, быттьӧ шонді — сы дорын югыд, шоныд, лов югыдыд воссьӧ. Бурдӧдас видзӧдласнас да бур кывнас. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Чери кыйигӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-28.} ЧЕРИ КЫЙИГӦН Тувсов чери кыйӧм миян странаын зэв паськалӧма, но йӧз оз пыр кужны колана ногӧн котыртны ассьыныс шойччӧм. Медым тіян ставыс артмис, вӧзъям вӧчны тадзи: * бурджык лоӧ, петанныд кӧ неыджыд тыяс вылӧ, найӧ бурджыка кынмӧны; * йи вылӧ петӧм бӧрын виччысьӧй, эн матыстчӧй рыяс дорӧ; * чери кыян ящик новлӧдлӧй ӧти пельпом вылын, медым кокниа верминныд шыбитны, суас кӧ неминуча; * уна йӧзӧн йи вылӧ петны оз позь; * эн вӧчӧй рыяссӧ ёрта-ёртысь матын; * оз позь чеччавны да ӧдйӧ котравны йи вылын; * чери кыйӧм бӧрын рыяссӧ колӧ пасйыны. Войнас найӧ вермасны тырны лымйӧн да дзебсьыны йӧз син улысь, татшӧм инъясыс зэв ӧпаснӧйӧсь; * кодӧн йи вылын кыйны чери оз позь: гажа морт воштӧ ас кылӧмсӧ, нюжмасьӧ, вермас кынмавны либӧ усьны йи улӧ. Веськалінныд кӧ берегсянь торъялӧм йи вылӧ: * эн полӧй, сувтӧй йилӧн шӧр юкӧнас, медым энӧ пӧрӧй; * эн кынмӧдчӧй; * шыӧдчӧй берегсаяслы, звӧнитӧй «112» номерӧ. Мый вӧчны, усинныд кӧ йи улӧ: * эн полӧй, шыбитӧй став сьӧкыдторъяс; * корӧй отсӧг, горзӧй; * верманныд кӧ, петӧй топыд йи боктіыс, йи вылас кайӧй морӧсӧн, кияс паськыда шеныштӧмӧн, медым ёна не личкыны йи вылӧ. Верманныд кӧ, кокъясӧн мыджсьӧй ры мӧдар бокас; * эн сувтӧй да слабӧдчӧй, весиг йиыс кӧ чегласьӧ; * верминныд кӧ петны йи вылӧ, эн сувтӧй кокъяс вылӧ, ньӧжйӧник уйӧй береглань ки-кок шеныштӧмӧн. Аддзинныд кӧ йи улӧ усьӧм мортӧс: * горӧдӧй, мый локтанныд сылы отсавны, звӧнитӧй «112» номерӧ; * отсасигӧн, эн матыстчӧй ры дорӧ 3–4 метра матӧджык; * отсасьӧй лыжи бедьясӧн, гезйӧн, тасмаӧн. Татшӧмторйыс кӧ абу, сьӧрсьӧн-бӧрсьӧн некымын мортӧн водӧй йи вылӧ, медбӧрыс мыччас йи улӧ усьысьлы тасма либӧ шарп; * петас кӧ мортыс рыысь, сылы тшӧтш колӧ тэрмасьтӧг уйны тіян бӧрся береглань. Биысь видзчысян служба да войтырӧс доръян республикаса управление. {Оксана Пинягина @ «Сиктса рытъяс» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-04-11.} «СИКТСА РЫТЪЯС» Татшӧм ним улын Висерса клубын неважӧн муніс спектакль, кодӧс петкӧдлісны «Майбыр кад» драмкружокӧ ветлысьяс. Кык во шойччӧм бӧрын котырлӧн удж бара на ловзис. Актёръяс — сиктса войтыр эз лыддьысьны кадӧн да кык тӧлысь чӧж репетируйтчисны. А ӧд быдӧнлӧн семья, челядь-внукъяс, удж... Беляев гозъяӧс, колхозса председатель Проняӧс да сылӧн гӧтыр Ульянаӧс, ворсісны Мария Панюкова (видз-му овмӧсын зільысь) да Людмила Габова (нёль челядя мам). Ульяналысь чой, Наташаӧс, ворсіс Аника Попова (школаса столӧвӧйын уджалысь). Наташа бӧрся вӧтлысисны кык жӧник — кладовщик Гира Митрей — ворсіс Светлана Игушева (сиктса библиотекаӧн веськӧдлысь) да пчеловод Васька Пелев (ворсіс том мам Даша Микушева). Наташалӧн Груня нывъёртӧн вӧлі Арина Кунина — магазинын вузасьысь. Пронялысь ёртӧс — Федя Кановӧс — карысь воӧм айловӧс, ворсіс Катерина Михайлова — кык нылӧс быдтысь мам. Колхозса председательлысь, Иван дядьлысь, да Дарья тьӧтлысь рольяс ворсісны Нина Кетова (пенсионерка) да Татьяна Ветошкина (бурдӧдчанінын зільысь). Да, мужичӧй-артистъясыд миян абуӧсь. Но нывбабаяс зэв бура ворсісны налысь рольяс. Да вывті на бура! Видзӧдысьяс уна пӧсь кыв висьталісны, аттьӧалісны. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Воссис культуралӧн выль учреждение @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-08.} ВОССИС КУЛЬТУРАЛӦН ВЫЛЬ УЧРЕЖДЕНИЕ Кос му 30 лунӧ юрсиктын воссис коми культура Шӧрин. Луншӧр кадӧ вӧвлӧм типография дорын, а буретш ӧні тайӧ стрӧйбаын и лоӧ Шӧрин, вӧлі уна йӧза да кыпыд. Культураса выль учреждение восьтыны воисны районса веськӧдлысьяс, КР-са войтырсикас политикаса министр Галина Габушева, КР-са Каналан Сӧветса депутат Владимир Косов да республикаса культура министерствоын зільысьяс. Кыдзи и быд выль стрӧйба восьтігӧн, Шӧринӧ пыранінын юркарысь воӧм пыдди пуктана гӧсьт Галина Габушева да районса веськӧдлысь Василий Гончаренко вундісны гӧрд лента, а бӧръяыс нӧшта на и козьналіс татчӧс директор Галина Шишкиналы ключ. Воӧмаясӧс нянь-совӧн да кыпыд сьыланкывъясӧн вочааліс «Исерга» йӧзкост котыр, а сэсся татчӧс уджалысьяс тӧдмӧдісны гӧсьтъясӧс выль учреждениелӧн уджӧн. Кыдз лои тӧдса, республикаса муниципалитетъяс пиысь миян район лои медводзын, кӧні воссис культура Шӧрин. И кыдзи эскӧдіс учреждениеса директор Галина Шишкина, татчӧс ӧдзӧсъяс пыр лоӧны восьсаӧсь районса войтырлы. Тані кутасны нуӧдсьыны уна сикас выставка, семинар, аддзысьлӧм. {Полина Попова @ Победалӧн югыд серпас @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-08.} ПОБЕДАЛӦН ЮГЫД СЕРПАС Менсьым ыджыд мамӧс шуӧны Мария Александровна Макарова. Унджык олан кадсӧ сійӧ сиис челядьӧс велӧдӧмлы. Сійӧс позьӧ шуны бур наставничаӧн: сяммысь велӧдысь, тӧждысьысь мам, бурӧ да шаньӧ туйдысь ыджыд мам. Ме тӧда, мый ичӧтдырся воясыс ыджыд мамуклӧн усьӧмаӧсь курыд война кадӧ. Меным лои окота варовитыштны сыкӧд тайӧ кад йывсьыс. И со кутшӧм сёрни артмис: «1941-ӧд вося тулысын вуджи нин коймӧд классӧ. Июнь 22-ӧд лунӧ вӧлі гажа гожся асыв. Выкоднӧй лун, ставӧн гортынӧсь. И друг висьталӧны сьӧлӧм дойдана юӧр: миян Сӧветскӧй Союз вылӧ пӧ нем виччысьтӧг ыджыд вынӧн уськӧдчис Германия. Немечьяс пӧ вуджисны нин граница. Война пӧ лоӧ ыджыд да сьӧкыд. Кык вок да батьӧ мунісны собранньӧ вылӧ. Сэні сёрнитісны, мый пуктасны став вын да кужӧмлун и быть вермам! Дзоньвидза мужичӧйясӧс корисны быд здук лоны дасьӧн мунны Краснӧй Армияӧ. Нывбабаяслы — ас выланыс босьтны и мужичӧй удж. Тіянлы пӧ кутасны отсасьны став челядь и пӧрысь. Некодлы дышӧдчыны война кадӧ оз позь. Тадзи заводитчис Великӧй Отечественнӧй война. Олӧм дзик пыр вежсис, зумыштчисны пӧчьяс-пӧльяс (найӧ войналысь кӧрсӧ тӧдӧны нин). Нывбабаяслӧн юр выв тыр удж. Весиг ми, челядь, бригадирлысь удж корам (уджавтӧг яндзим). «Всё для фронта, всё для победы!» лои кывйӧзӧн. А немеч наступайтӧ, босьтӧ кар бӧрся кар. Сэтысь йӧзсӧ эвакуируйтӧны да поездӧн вайӧны Айкиноӧ. Миян сиктӧ вайисны краснӧй офицеръяслысь семьяяс. Найӧ карса олысьяс, сиктын овны оз кужны. Ми, посни класса велӧдчысьяс, отсалам пачын пусьыны. Каръяс мездӧм бӧрын миян дорысь рочьяс бӧр мунісны. Да, война вӧлі сьӧкыд да зэв кузь. Ёна и тшыг пыким. Гожӧмнас уна пӧлӧс турун сёйим, а тӧвнас лои кач вылӧ вуджны. А кыдзи ми нимкодясим, кор миян наступайтӧны! А кутшӧма ставӧн виччысим Победасӧ! И вот 1945-ӧд вося май 9-ӧд лун. Водз асыв радио пыр висьталӧны: «Пообеееда!!!» Радыдла инад он ӧшйы, мый и вӧчны?! Петі ывлаӧ, видзӧда да став йӧзыс нин туй вылын ёрта-ёртнысӧ кутлӧны. Мунім правленньӧлань, а сэні нин гӧрд флагъяс, плакатъяс. Председатель поздравитіс да висьталіс, талун пӧ быдӧнлӧн шойччан лун. Ыстіс гортӧ тасьтіла да паньла — талун пӧ ставнытӧ гӧститӧдам чӧскыд яя шыдӧн да небыд шобді няньӧн. Бӧрыннас гажӧдчим коді кыдз кужис. Нэм оз вун: став сиктӧн сьылам да йӧктам. Война вылысь кутісны локтавны эз дзик пыр и ӧткӧн-ӧткӧн. Менам ыджыдджык вокӧй локтіс 1946 вося майын. Томджык вокӧй 1947 вося майын жӧ. Батьӧс нулісны Севернӧй море дорӧ бакенъяс ӧзтавны, но регыд бӧр лэдзисны (кынмыштӧма да висьмис, Победаӧдзыс эз и ов). Ме сизим класс помалӧм бӧрын ӧти тӧв уджалі лесозоготовка вылын, вӧла доддьӧн кер кыскалі, нажӧвиті аслым кӧм-паськӧм. Арнас пыри велӧдчыны Емдінса педучилищеӧ, кодӧс помалӧм бӧрын мӧдӧдісны уджавны воспитательницаӧн Нёбдінса детскӧй домӧ. Челядькӧд уджавны мен зэв ёна кажитчис. Уджалі дас во. 1961-ӧд воын детдомсӧ пӧдлалісны, челядьсӧ нуисны Сыктывкарӧ, а менӧ вуджӧдісны Нёбдінскӧй семилетньӧй школаӧ начальнӧй класса велӧдысьӧн, и уджалі сэні пенсия вылӧ петтӧдз. Семья олӧмын ме шуда. Верӧсӧй вӧлі зіль да шань. 1961-ӧд воын чужис Ӧлексан пи, 1962-ӧд воын — Валентина ныв. Енсыкӧд, дзоньвидзаӧсь, кыкнанныс на уджалӧны. Аслам уджалан стажӧй 36 во». Ыджыд мам ёна гӧрдитчӧ, мый сылӧн велӧдчысьяс пиысь некод лёк туй вылӧ эз пет и некод сы вылӧ эз элясьлы. Сиктын сійӧс пыдди пуктӧны. Аттьӧ таысь нёбдінса йӧзлы. А со мый казьтылӧ менам мамӧй: «Менсьым ӧтчыд юалісны, коді вӧлі менам медводдза велӧдысьӧн. Дыр думайттӧг шуи: «Менам мамукӧй». И эг сы вӧсна, мый уджаліс учительӧн школаын, а сы вӧсна, мый мам первойӧн заводитіс вочавидзны менам быд юалӧм вылӧ. Лунысь-лун, воысь воӧ аслас мелі гӧлӧсӧн, олан сямӧн, сюсьлунӧн сетіс меным сы мында урок (пример), мый янӧдлыны мамукӧс некыдзи оз позь. Ме ачым нин мам, пенсионер, но век на пырала дона мамук дінӧ, мед юавны сӧвет». Менӧ ыджыд мамӧй быдтіс-велӧдіс дзоля дырсянь. Пыр вӧлі орччӧн. Отсасис быд здукӧ. Старайтчис вӧчны менӧ зіль, тӧждысьысь да бур мортӧн. Ме пыр кыла сысянь поддержка. Сійӧ меным, кыдз мӧд мам. Татшӧм ыджыд мамыс сэсся некытысь оз сюр! [Полина Попова, Шойнаты сикт, 10-ӧд классын велӧдчысь, «Том корреспондент» котырӧ пырӧдчысь.] {Оксана Пинягина @ Чолӧмалім биысь видзысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-08.} ЧОЛӦМАЛІМ БИЫСЬ ВИДЗЫСЬЯСӦС Неважӧн миян Висер сиктын воссис пӧжарнӧй депо, зільӧны сэні квайт айлов. Тайӧ Александр Ивашев, Михаил Ливсон, Евгений Игушев, Сергей Габов, Владимир Габов да Роман Павлов. Кос му тӧлысь помын пасйим Биысь видзысьяслысь лун. Сылы сиӧмӧн сиктын муніс концерт. Сьылісны да йӧктісны челядь да «Ягодки» котыръяс. Сьыланкывйӧн чолӧмалісны верӧсъясныссӧ и гӧтыръяс. Концерт бӧрын пӧжарнӧй охранаын зільысьяс нуӧдісны ордйысьӧмъяс. Детинкаяс кад вылӧ пасьталісны став обмундирование, тюрӧбӧн петан ва отсӧгӧн пӧрӧдісны бутылка. А Александр Ивашев тӧдмӧдіс машинаӧн да би кусӧдан оборудованиеӧн. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Бура велӧдчӧ, ворсӧ гудӧкӧн да гитараӧн, чери кыйӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-30.} БУРА ВЕЛӦДЧӦ, ВОРСӦ ГУДӦКӦН ДА ГИТАРАӦН, ЧЕРИ КЫЙӦ Таво Денис Михайлов помалӧ 9 класс Одыбса шӧр школаын. Зонка бура велӧдчӧ, кызвын предметсьыс — «5». Радейтана урокъясыс — алгебра, геометрия, физика, химия да биология. Енбиа Денис кужӧ ворсны гудӧкӧн да гитараӧн. Таво сійӧ лои вермысьӧн «Изгиб гитары жёлтой» республикаса конкурслӧн «Шыладӧ сьӧлӧмӧн сетчысь» (Музыкальное обаяние) нимын. Прӧст кадӧ зонка ворсӧ шахматӧн да шашкиӧн. Кольӧм воӧ босьтіс районын медводдза места шашкиӧн ворсӧмын, а таво — 1 места шахматӧн ворсӧмын. Денис окотапырысь пырӧдчӧ уна сикас конкурсӧ да ордйысьӧмӧ. И оз весьшӧрӧ. Со неважӧн лоис вермысьӧн «Телевидение глазами детей» республикаса конкурслӧн «Медбур презентация» нимын. Ыджыд вермӧмъяс пиысь ӧти — тайӧ район тшупӧдын енбиа челядь лыдӧ пырӧм — райадминистрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко сетіс Денис Михайловлы бура велӧдчӧмысь Диплом да премия. Регыд, экзаменъяс бӧрын, заводитчасны гожся каникулъяс. Велӧдчӧмысь шойччан кадсӧ Денис радейтӧ коллявны чери кыйӧм сайын. Сиам Денислы и водзӧ водзмӧстчыны велӧдчӧмын и олӧмын. Мед став кӧсйӧмъясыс пӧртсясны. {Kodko @ Важсӧ казьтылӧмӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-30.} ВАЖСӦ КАЗЬТЫЛӦМӦН Висер сиктын пасйисны Пионеръяслысь лун. «Пионерскӧй» отряд чукӧртчис библиотека дорӧ, ставӧн вӧліны пионеръяслӧн гӧрд галстукаӧсь. Сэсся сьыланкывъясӧн мунісны сикт кузя. Сиктсайса видз вылын Светлана Игушева да Оксана Пинягина нуӧдісны «Зарница» ворсӧм. Панъясисны кык котыр. Вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ: мый символӧн лоӧны пионерскӧй галстуклӧн помъясыс, пионеръяслысь кутшӧм журналъяс да телепередачаяс помнитанныд, кутшӧм клятва шулісны пионеръяс, кутшӧм меднималана пионерлагер вӧлі да сідзи водзӧ. А сэсся «пионеръяс» чеччалісны скакалкиӧн, турбылясисны, котралісны, стрӧитісны гимнастическӧй пирамида. Ӧзтісны бипур да сы дорын сьылісны, ворсісны, юисны тшын кӧра чӧскыд тшай да сёйисны печенча. {Елизавета Макарова @ Дивуйтча гижысьлӧн ыджыд вежӧрлы... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-30.} ДИВУЙТЧА ГИЖЫСЬЛӦН ЫДЖЫД ВЕЖӦРЛЫ... «Суйӧрсайса славяна, мыйӧн Россия мездас найӧс ыджыд неминучаысь, регыд и заводитасны мир пасьта наяна ылӧдчыны, мый Россия збыль вылас кӧ нинӧм налы бурсӧ эз и вӧч. Мый россияна лёкнога мудерӧсь да скӧрӧсь. Вермас лоны, мый 100 во, оз кӧ дырджык, европеечьяс полӧмысла да завидьысла кутасны ылӧдлыны, суклявны, быд ногыс пестыны Россия дорӧ лӧглун. Дерт, лоӧны торъя йӧз, кодъяс гӧгӧрвоасны збыль тӧдчанлунсӧ миян государстволысь. Но сэтшӧмъясыс лоӧны этшаӧн да найӧс быд ногыс кутасны ланьтӧдны да увтыртны. Торъя наянлунӧн мездмӧм славяна став мир пасьта кутасны тӧдчӧдны, мый найӧ Европа культура дорӧ матынӧсь, велӧдчӧм йӧз. А Россия — варваръяс, войвывса пемыд народ, коді некор оз йитчы цивилизациякӧд. Эз на вӧв и оз ло водзӧ Россияӧс наысь ёна смекайтысь, лӧгалысь да вежалысь явӧ да гуся враг, кыдзи ӧнія суйӧрсайса народъяс». Кырымася гижӧдыслӧн быд кыв улӧ. Тадзи гижліс 1877 воӧ (!) аслас дневникын Фёдор Михайлович Достоевский. Дзик быттьӧ талунъя лун йылысь гижӧма. Абу ӧд прӧста мир пасьта нималысь гений. Водзӧ классик тӧдчӧдӧ: «Дерт, налӧн лоӧ и парламент, наян депутатъяс, сёрнитны кужысьяс. Быттьӧ дзик ас вежӧрнас олысьяс. Медся радейтана кывйыс лоӧ «свобода» да «демократия». Россиялы колӧ ӧнісянь нин зэв збыльысь лӧсьӧдчыны сэк кежлӧ, кор ставныс найӧ садьтӧгыс, нимкодьпырысь кутасны сюйсьыны, лискасьны Европа дорӧ. Асьнысӧ воштӧмӧн кӧвъяласны сэтысь став политическӧй да социальнӧй пежсӧ. Ковмас некымын сё во, кор славяна гӧгӧрвоасны ассьыныс тӧдчанлунсӧ став человечество водзын. Воасны ас садяныс». Кӧть век дивуйтчы гижысьлӧн ыджыд вежӧрлы да водзӧ олӧм туналӧмыслы. Сідз и окота полякъяслы да мукӧд рӧдвуж народъяслы бытьӧн тшӧктыны, сачӧдны лыддьыны Достоевскийлысь да мукӧд философъяслысь уджъяссӧ. Колӧкӧ сьӧлӧмӧдзыс прӧймитас да ӧдйӧджык паляласны. Али сёр нин? Водзӧ. «Дерт, лоӧ кӧ страшнӧй ыджыд неминуча, найӧ медводз уськӧдчасны отсӧгла Россия дорӧ. Кӧть кутшӧма оз водны Европалы кок улас, но ыджыд шог дырйи пыді ловнас гӧгӧрвоасны, мый Европа кыйӧдчӧ найӧс доддявны да нартитны, грабитны да талявны. А ӧнӧдз кӧ найӧ ас вӧляаӧсь, торъя государствояс, то сӧмын сы вӧсна, мый на дор век сувтӧ помтӧм-дортӧм, вына, ыджыд сьӧлӧма Россия. Коді магнит моз тыдавтӧм вынӧн чукӧртӧ ас рӧдвуж племенаӧс да видзӧ налысь ӧтувъялунсӧ». Да, тадзи вӧлі ёна-ёна важӧн. Дум вылӧ усьӧны Украинаӧс да Болгарияӧс турокъяс улысь мездӧм. Монголияӧс да Китайӧс Японияысь, джын Европасӧ Наполеонысь. Кымын миллион миян салдат сетіс ловсӧ Европаӧс фашизмысь мездігӧн. Восьтіс концлагеръяслысь ӧдзӧсъяс. Сетіс асшӧрлун странаяслы. Ӧні кодлы абу дыш, сійӧ нимкодя и сьӧлыштӧ, чужйыштӧ, смекайтӧ миянлысь Рӧдинанымӧс. Эськӧ вежӧра йӧз и сэні надзӧник казялӧны нин, мый Евросоюз небыдика тальччӧ голя выланыс. Сэсся и Америка сэтчӧ суитчис да кутіс сэтчӧс веськӧдлысьясӧн ворсны вежӧртӧм аканьясӧн моз. Вермас кӧ, став мирсӧ кыпӧдас миянлы паныд. Лои ыджыд шог Дальньӧй Востокын. Сӧмын кымынкӧ правитель звӧнитлӧмаӧсь Путинлы жалитӧмӧн, абу европеечьяс. А ми, кӧнкӧ кӧ кодлӧнкӧ шог лоӧма, кортӧг мӧдӧдам самолёт бӧрся самолёт тыр отсӧг. Да мый ме лыддьӧдла! Коді оз ов юрсӧ лыаӧ сюйӧмӧн, кодлы абу ставыс веськодь, воас ӧтсӧгласӧ Достоевскийлӧн быд кывкӧд. Медбӧрын ог вермы помавны Украинаӧс казьтывтӧг. Ӧд сӧмын кажитчӧ, мый ставыс тайӧ миянысь ылын, миянлы оз инмы. Медся ыджыд могыс, кӧсйӧмыс Америкалӧн — вайӧдны татшӧмӧ жӧ и Россияӧс. Торйӧдны республикаяс вылӧ, кӧдзны вен да зык. Ӧзтыны чада бипур православнӧйяс да мусульмана костын. Ен мед видзас миянлысь Рӧдинанымӧс пытшкӧсса зыкъясысь! [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Том йӧзлы сӧвет @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-30.} ТОМ ЙӦЗЛЫ СӦВЕТ Тайӧ вежонӧ миян газет редакцияӧ вӧліс ӧти лыддьысьысь — Приозёрнӧйын олысь ыджыд арлыда ань Анна Васильевна (овсӧ эз висьтав). Пырӧмсяньыс пыр жӧ висьталіс аслас мог йылысь. Локті пӧ петкӧдлыны вӧчӧмторъясӧс. Сэсся неыджыд сумкаысь ӧти бӧрся мӧдӧс перъяліс мича, яръюгыд рӧма шӧртысь кыӧм пызан дӧра, диван либӧ улӧс вевттьӧд да сідзи водзӧ. Кыӧмторъяснас мичмӧдӧма ассьыс керка пытшсӧ. Сы дорӧ волысъяс пыр пӧ шуӧны, кутшӧм югыд, кыпыд да гажа оланіныс. Анна Васильевна тшӧкыда ветлӧ карӧ, кӧні вузавлӧ уджъяссӧ. Кольӧм воӧ пӧ нажӧвитӧм сьӧм вылӧ шедіс пась ньӧбны. — Ме ог вермы овны уджтӧг, — шуӧ кужысь киа ань. — Пыр мед мыйкӧ вӧчӧма. Со и кыся, кӧть синмӧ лёка нин аддзӧ (куим операция вӧчисны). Тайӧ кыӧмторъяссӧ нуа музейӧ... Мунтӧдзыс Анна Васильевна корис, йӧзӧдӧй пӧ газетаныд менсьым вӧчӧмторъясӧс, медым том йӧзлы лоӧ примерӧн. Медым юӧм-кодалӧм да куритчӧм пыдди вӧчалісны ки помысь уджъяс, кыдзи ме — кысисны. Тайӧ сё пӧв бурджык лёктор вӧчӧм дорысь. Аттьӧалам Анна Васильевнаӧс ыджыд тӧждлунсьыс, томуловлы бур пример петкӧдлӧмысь. Сылы абу веськодь йӧзлӧн олӧмыс, налӧн аскиа луныс. Оз ӧд весьшӧрӧ шуны, мый олӧма морт лёкӧ оз велӧд-туйд. [Оксана ГУДЫРЕВАЛӦН снимокын: Анна Васильевналӧн мича кыӧмторъяс.] {Оксана Пинягина @ Шойччан рыт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-30.} ШОЙЧЧАН РЫТ Семья лунӧ Висер сиктса библиотекаын муніс шойччан рыт. Гажсӧ дасьтісны библиотекаса да клубса уджалысьяс. Челядь петкӧдлісны аканьясӧн мойд, юргисны семья йылысь кывбуръяс да сьыланкывъяс. Пасйисны сиктса 13 семьялысь юбилей. Вит во ӧтлаын олӧм пасйисны кык семья, 25 во — кык семья, 30 во — ӧти, 35 — нёль котыр, 40 да 45 — кык семья. Нывбабаяслӧн сӧвет дасьтіс юбиляръяслы открыткаяс, а ветеранъяслӧн котыр — гортса дзоридз. Светлана Игушева нуӧдіс семьялы сиӧм интеллектуальнӧй ворсӧм, кӧні вермысьӧн лои сиктса овмӧдчанінӧн веськӧдлысь Анна Попова. Сідзжӧ вӧлі дасьтӧма небӧгъяслысь выставка. [Оксана ПИНЯГИНА. Висер сикт.] {Kodko @ Кужӧны и уджавны, и шойччыны кыпыда @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-24.} КУЖӦНЫ И УДЖАВНЫ, И ШОЙЧЧЫНЫ КЫПЫДА Районса ветеранъяслӧн сӧветъяс топыд йитӧд кутӧны сиктса культура учреждениеяскӧд. Со мый гижӧ Ыджыдвидз сиктса ветеранъяс котырӧн веськӧдлысьӧс вежысь Анна Александровна Попова: «30 во сиктса библиотекаӧн веськӧдлӧ Роза Геннадьевна Панюкова. Зэв авъя да ассьыс уджсӧ радейтысь. Книга видзан жырйын югыд, сӧстӧм, став небӧгыс аслас местаын. Ӧшинь вылын во гӧгӧр чӧж дзоридзалӧ быд сикас дзоридз. Роза Геннадьевна тшӧкыда нуӧдлӧ уна сикас мероприятие. Оз некор ӧтдортчы и олӧма йӧзысь. Со колян вося вӧльгым тӧлысьӧ библиотекаын муніс В. А. Савинлы чужан лунсянь 125 во тырӧмкӧд йитӧдын конкурс-гажъяс. Кӧрткерӧс районса ветеранъяс сӧветӧн веськӧдлысь Николай Казаков да режиссёр Любовь Мишарина ӧтвылысь Роза Панюковакӧд котыртлісны ветеранъяслы гажа аддзысьлӧм, а сэсся ыджыд мероприятие муніс Нёбдінын, кытчӧ чукӧртчылісны эз сӧмын миян сиктса, но и район пасьталысь олӧма войтыр. Миянлы, ветеранъяслы, дерт жӧ, зэв ёна воис сьӧлӧм вылӧ татшӧм пыдди пуктӧмыд. А неважӧн сиктса библиотекаын кыпыда нимӧдісны «Поэтическое разнотравье» кывбур чукӧра небӧг, кодӧс лӧсьӧдіс библиотекар Р. Панюкова ыджыдвидзса кывбур тэчысьяскӧд. Мероприятие заводитчис сборникӧн тӧдмасьӧмӧн. Роза Геннадьевна лыддис кывбуръясысь юкӧнъяс, а гӧсьтъяс тӧдмалісны гижысьсӧ. Быдӧнлӧн кӧтасьліс син, кор Р. Панюкова лыддис Елена Вячеславовна Габовалысь мамлы сиӧм кывбур. Ӧд пукалысьяс лыдын некодлӧн нин абу ловъя меддона да медрадейтана морт — мам. А со кор кутім тӧдмасьны Валентина Вячеславовна Симпелевалӧн гижӧдъясӧн зал шызис гажа серамӧн. В. Симпелева — сиктса администрацияын социальнӧй удж нуӧдысь специалист, Кӧрткерӧс районса почётнӧй ветеран, уджвывса ветеран. Ичӧтсяньыс радейтӧ гижны сиктса йӧз йылысь серамбана кывбуръяс. Быд кывзысьлы сьӧлӧмӧдзыс йиджисны Ыджыдвидзса школаын коми кыв велӧдысь, школаса музейӧн веськӧдлысь, уджвывса ветеран Ольга Ивановна Мишариналӧн кывбуръяс. Гижны сійӧ босьтчылӧма 30 арӧсӧн. 90-ӧд воясын нывбабалысь гижӧдъяс йӧзӧдлӧмаӧсь «Войвыв кодзув» журналын. Ольга Ивановна зэв водзмӧстчысь морт, гожӧмъяснас пыр пырӧдчылӧ ветеранъясӧн сиктса гажъяс нуӧдӧмӧ. Нина Васильевна Симпелева — уджвывса ветеран, Кӧрткерӧс районса да Коми Республикаса почётнӧй ветеран. Ачыс роч морт, но зэв ёна радейтӧ лыддьыны коми гижысьяслысь уджъяс, да и ачыс прамӧй дыр нин гижӧ кывбуръяс. Сылысь гижӧдъяс тшӧкыда аддзылам «Звезда», «Коми му», «Красное знамя Севера» газетъяслӧн лист бокъясысь. Гижӧдъяс йӧзӧдсьӧны и коми, и роч кывъяс вылын. Нина Васильевна — зэв активнӧй ветеран, пыр пырӧдчӧ уна сикас конкурсӧ. «Поэтическое разнотравье» сборникӧ Н. Симпелева пыртіс роч кыв вылын гижӧм кывбуръяс. Роза Геннадьевна тӧдмӧдіс и «Сияньем строк воспетая природа» акциялӧн кывкӧртӧдъясӧн, коді нуӧдсис библиотекаын кольӧм воын. Вермысьӧн лои уджвывса ветеран Роза Александровна Ширяева. Сійӧс пасйисны Аттьӧалана гижӧдӧн да неыджыд козинӧн. Аддзысьлігӧн казьтыштім и коми кывбуралысь Александра Мишаринаӧс. Ӧшым 19 лунӧ, ловъя кӧ вӧлі, сылы тыри 67 арӧс. Александра Петровналӧн тайӧ лун кежлӧ петіс ӧкмысӧд кывбур чукӧр «Чужанінын, гортын». Нина Васильевна Симпелева козьналіс быд ветеранлы тайӧ сборниксӧ. Кывбуръясын А. Мишарина петкӧдлӧма Ыджыдвидзса олысьясӧс, налысь быдлунъя тӧжд-могъяс, олӧм-вылӧм йылысь мӧвпъяс, муса вӧр-валысь мичсӧ. Со татшӧм творческӧй рытпук вӧлі миян сиктса библиотекаын. И, дерт жӧ, ыджыд аттьӧ ми, ветеранъяс, висьталам библиотекаын зільысь Роза Геннадьевна Панюковалы». Пыр ӧтув культураса уджалысьяскӧд зільӧны и Пезмӧг сиктса ветеранъяс. Найӧ тшӧкыда жӧ котыртлӧны гаж-рытпукъяс клубын да библиотекаын зільысьяскӧд. Со и кольӧм вежоннас, Василей лунӧ, тані кыпыда пасйисны Важ Выль во. Гажыс заводитчис мойдса петкӧдчӧмӧн, медшӧр ворсысьяснас кӧні вӧліны асьныс ветеранъяс. Олӧма войтыр сьӧлӧмсянь лыддисны Кӧдзыд Пӧльлы да Лымнывлы кывбуръяс, сьылісны сьыланкывъяс, ворсісны конкурсъясын, бур казьтылӧмъясӧн колльӧдісны Кыйлысь (Змейлысь) во да сиӧмъясӧн вочаалісны Вӧв во. Тайӧ жӧ лунӧ ветеранъяс кыпыда чолӧмалісны Анна Ивановна да Юрий Дмитриевич Кутькинъясӧс ӧтувъя олӧмын 55 во тырӧмӧн. Гажлӧн йӧлӧга юргис культура керкаын сёр рытӧдз. Дерт, коді вӧліс, ньӧти эз жалит, мый кӧть ӧти лун вунӧдліс гортса тӧжд-мог да вичмӧдіс кад кыпыда шойччыштны. {Оксана Гудырева @ Куим «чинсӧ» колана ног кутӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-01-24.} КУИМ «ЧИНСӦ» КОЛАНА НОГ КУТӦ Чужан сиктас олӧ да шудаӧн асьсӧ кылӧ Галина Владимировна Киселёва. Муса Пезмӧгсӧ абу вежӧма мукӧд сикт да кар вылӧ, а пыдӧ вужъясьӧма пӧль-пӧчыслӧн, бать-мамыслӧн оланінын. Сэні ставыс ас: и орччӧн олысь, и кытшалысь вӧр-ва, и жбыръялысь лэбач, и асывводз кыпӧдчысь шонді, и чӧскыд кӧра сынӧдыс. Шуда и сійӧн, мый олӧ ӧтсӧглас верӧсыскӧд да муса пияныскӧд, радлун вайӧ и нёль арӧса Женюк внукыс. Та дырйи быд лунъя тӧжд-ноксьӧмыс оз падмӧдны сійӧс. Галина Владимировна уджач, мелі да рам, йӧз дорӧ сибыд. Кӧкъямыс класс помалӧм бӧрын Галина велӧдчӧма 29-ӧд номера ГПТУ-ын. Училищеын босьтӧма тӧдӧмлунъяс полиграфист-печатник уджсикас серти. Сэсся сійӧс ыстӧмаӧсь уджавны верстайтысьӧн Сосногорск карса «Заря Тимана» газет редакцияӧ. Тайӧ уджыс зэв ёна воӧма сьӧлӧм вылас нывлы. Но регыд Галя ас кӧсйӧм серти мунӧма радейтана уджаланінысь, тшӧтш и карысь. Сосногорскын недыр олӧм да уджалӧм бӧрын Галина Владимировна бӧр локтӧма чужанінас, Пезмӧгӧ. Вӧзйысьлӧма уджавны Кӧрткерӧсса типографияӧ, но сэні уджалысьяслӧн штат вӧлӧма тыр да абу босьтӧмаӧсь. Уджсикас серти уджавны ыджыд кӧсйӧмыс сылӧн эз пӧртсьы. Та вылӧ видзӧдтӧг, Галя аддзӧма мӧд удж, абу ӧткодяланаӧс полиграфист-печатниклӧнкӧд. Медводз пелькӧдчӧма школаын, сэсся кукань видзӧма, складӧн веськӧдлысьӧн уджалӧма. Сійӧ кадӧ Галина верӧс сайӧ петӧма, олӧмсӧ йитӧма Пезмӧгысь Александр Владимирович Киселёвкӧд. Верӧсыс видз-му овмӧсын жӧ мырсьӧма. Гозъяӧс индылӧмаӧсь порсьясӧс быдтыны-тшӧгӧдны. Ӧтвылысь пӧртӧмаӧсь кывкутана удж. Александр Владимирович пенсия вылӧ петтӧдзыс зільӧма пемӧсъяс дорын. А Галина Владимировна уджӧн шедӧдӧм пенсияӧдз стӧрӧжалӧма челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан Шӧринлӧн турбазаын. Сійӧс, бур уджалысьӧс, Шӧринсянь корӧмаӧсь водзӧ на уджавны. Та бӧрын зіль нывбаба эз дугды стӧрӧжалӧмысь. Гӧтыр, мам, бабушка — тайӧ куим «чинсӧ» колана ног кутӧ, могъяссӧ тыр-бура пӧртӧ бара жӧ Галина Владимировна. Тайӧ «чинъясыслӧн» куш ним дорӧ быть содтам шонтысь, тайӧ нывбабаыслы лӧсялысь, кывбердъяс — медмуса, медрадейтана да медшань. Сійӧ ӧтмоза бура тӧждысьӧ семья котырӧ пырысь быд морт вӧсна. Челядь быдмӧмаӧсь, Антон, ыджыдджык пиыс, ас семьяӧн нин олӧ, мам-бать мозыс жӧ Пезмӧгын овмӧдчӧма, ичӧтыс, Владимир, армияысь воӧм бӧрын пырӧма велӧдчыны Вӧр институтӧ — лоас инженерӧн. Челядь тшӧкыда волывлӧны мам-бать дорӧ. Отсасьӧны горт овмӧсын, варовитӧны ӧта-мӧдыскӧд, ӧтув пасйӧны гажъяс. Мудз тӧдтӧм коми нывбаба шойччылӧ кысьӧм да газетъяс лыддьысьӧм сайын. Уна во сійӧ судзӧдӧ «Звезда», кытысь тӧдмалӧ районын да республикаын лоӧмторъяс йылысь, сьӧлӧм вылас воӧны и сиктса йӧз йылысь гижӧдъяс. И миянлы, газет вӧчысьяслы, таысь зэв нимкодь. Та дорӧ содтам, мый Галина Владимировна радейтӧ ноксьыны градвыв пуктасъясӧн. Сылӧн керка дорын лӧсьӧдӧма кык теплица. Сэні быдтӧ ӧгуреч да помидор. Воӧм урожайысь вӧчалӧ чӧскыд салатъяс, мыйӧн чӧсмӧдлӧ гортсаяссӧ. А нӧшта сылӧн йӧрын бура быдмӧ уна пӧлӧс дзоридз. На пӧвстын Владимировна — медшӧр дзоридзыс. Ӧд нывбабаӧс пырджык ӧткодялӧны медмича дзоридзӧн. Сиам сылы сӧмын югыд рӧма олӧм, помтӧм шудлун да мед пыр лоасны орччӧн сьӧлӧмлы меддона йӧз. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс Нина КОЮШЕВАЛӦН.] {Kodko @ Петкӧдчӧмъяс содӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-21.} ПЕТКӦДЧӦМЪЯС СОДӦМАӦСЬ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын кольӧм во серти йӧв лысьтӧм содӧма. Та йылысь висьталӧны лыдпасъяс, мый сетіс КР-са минсельхозпродлӧн сёян-юан да видз-му овмӧс Кӧрткерӧсса юкӧн урасьӧм (февраль) 19 лунӧ. Сідз, тайӧ лун кежлӧ ставнас районын лысьтӧмаӧсь 194,7 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 183,9 центнер. Ӧти мӧслысь тайӧ лун кежлӧ лысьтӧмаӧсь 11,9 килограмм йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 11,5 килограмм. Вузӧс вылӧ вичмӧдӧмаӧсь 177 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 166,8 центнер. А уна-ӧ йӧв лысьтісны быд овмӧсын торйӧн, тӧдмаланныд водзӧ йӧзӧдӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь таво, витӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь колян воӧ (килограммъясӧн), квайтӧдын — вичмӧдӧма йӧв вузӧс вылӧ таво, сизимӧдын — вичмӧдӧма йӧв вузӧс вылӧ колян воӧ (центнеръясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 12,7 22,9 12,5 14 11,2 19,7 «Северная Нива» 27,6 20,4 13,8 11,3 26 19,7 «Кӧрт Айка» 4,8 1,6 7,2 2,9 4,5 1,3 «Сторожевск–1» 8,2 9,4 10,9 13,1 6 7,6 « Нёбдинскӧй» 41,2 38,1 14,7 16,6 37,3 35,7 «Исток» 25,2 21,3 12,6 10,7 23,3 20,5 «Вишерскӧй» 52,4 50 12,2 11,6 48 45 «Нившера» 8,5 8,9 6,1 6,6 8,2 8,6 «Важ Курья» 12,9 9,7 9,2 7,1 11,4 8,7 «Мичаин» 1,2 1,6 15 20 1,1 1,4 Овмӧсъяс пасьта 194,7 183,9 11,9 11,5 177 166,8 Сводка серти, ставнас таво овмӧсъясын район пасьта лыддьыссьӧ 1642 юр лысьтан мӧс, кольӧм вося тайӧ жӧ кадӧ вӧлӧма 1606 юр. А мыйтта лысьтісны йӧв ӧтувъя видз-му овмӧсъяс 2013 во чӧжӧн, тӧдмаланныд водзӧ сетӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧм йӧв (центнерӧн), коймӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь (килограммӧн). «Кӧрткерӧс–1» 6305,48 4409 «Северная Нива» 8406,16 4670 «Кӧрт Айка» 817,46 1703 «Сторожевск–1» 2883,48 4005 « Нёбдинскӧй» 12663,71 5148 «Исток» 9693,81 4847 «Вишерскӧй» 19270,12 4481 «Нившера» 5200,97 3769 «Важ Курья» 4712,28 3491 «Мичаин» 532 Ставнас район пасьта 70485,47 4405 Сводка серти тӧдчӧ, мый медуна йӧв лысьтӧмаӧсь «Нёбдинскӧй» ООО-ын, мӧдӧн мунӧ «Исток» СПК, коймӧд местаын «Северная Нива» ООО. {Kodko @ Ветеранъяс петкӧдлӧны бур пример @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ВЕТЕРАНЪЯС ПЕТКӦДЛӦНЫ БУР ПРИМЕР Помаласны гортын асъя удж и одыбса анъяс сувтӧны лыжи вылӧ да мунӧны тӧвся вӧрӧ. Кодъяскӧ Лымва юлань, кодсюрӧ Одъюлань, унаӧн — сёрд вӧрӧ. Пенсия вылӧ петӧм бӧрын кадыд эм и исласьыштны. Да и дзоньвидзалун вӧсна колӧ тӧждысьны. А шойччан лунъясӧ нӧшта унджыкӧн лыжи вылынӧсь. Кодсюрӧ и скандинавскӧй ветлӧмӧн (ходьба) занимайтчӧны. Сёрдын мӧдӧд во нин Выль во кежлӧ мичмӧдӧны коз. Тырыс чачаяс ӧшалӧны. Агния Микушева да Маргарита Иванова весиг асланыс внукъяскӧд выль во войӧ кайлӧны паныдавны Выль во. Кольӧм воӧ и таво Важ Выль восӧ сэні паныдалісны, коз гӧгӧр сьылісны-гажӧдчисны. Тӧвбыд тайӧ мичмӧдӧм пашкыр коз дорас шойччам-нимкодясям. Абу тай дышӧдчӧмаӧсь Агния Ивановна да Маргарита Александровна — баситӧмаӧсь козтӧ, вайӧмаӧсь пуклӧс, пызан... Со и гаж да радлун ставлы — челядьлы и верстьӧлы. Татчӧ волӧны и мужичӧйяс лыжиӧн да лямпаӧн. Сиктса уна йӧз рытъяснас волӧны спортзалӧ, ворсӧны баскетболӧн да волейболӧн, теннисӧн. Медводз примерсӧ петкӧдлӧны ветеранъяс — Анна Петровна Подороваяс, Вера Семёновна Габова, Наталья Афанасьевна Микушева да мукӧд. Кутам лача, мый одыбса ветеранъяс ордйысигӧн лоасны медводдза лыдын. Сиам ставлы дзоньвидзалун да вермӧмъяс. {Зоя Жижева @ Тӧвся вӧрын @ кывбур @ Звезда @ 2014-02-28.} ТӦВСЯ ВӦРЫН Быттьӧ мойдӧ пырам тӧвся вӧрӧ, Шензян мичсьыс бергалыштӧ юр. Дзоньвидзалун татысь пӧтмӧн сюрӧ, Пуяс костӧд ислалыштны бур. Тӧрыт турӧб вильшасьӧма тані, Дзебсьӧм талун, олӧ-вылӧ чӧв. Аддзывлытӧм мойдас пырам водзӧ, Миянӧс оз кынты чизыр тӧв. Со тай суныштӧма небыд лымйыс пиӧ Шонтысьыштны ичӧтик на коз. Пожӧмыслы ассьыс шоныд пасьсӧ Кӧдзыд пӧльыс чӧвтӧ мунігмоз. Еджыд йӧра сулалӧ со чӧла, Лапъяс вылын кузь пеля зэв кӧч. Тані коз пу вылын уна чача — Выль во кежлӧ мичмӧдӧмны стӧч. Пызан эм и пукыштны тан позьӧ, Шойччыштны и юыштны пӧсь тшай. Тайӧ тӧвся дивӧ кодь дзик мойдас Тшӧкыдджыка тэкӧд волам вай. [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб сикт.] {Kodko @ Висерсаяс лыжи вылын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ВИСЕРСАЯС ЛЫЖИ ВЫЛЫН Висерса томулов и верстьӧ кык шойччан лунӧ, урасьӧм 2-ӧд да 9-ӧд лунъясӧ, петалісны котравны-панъясьны лыжиясӧн. Урасьӧм 2-ӧд лунӧ Висерын нуӧдісны «Россиялӧн лыжня» ордйысьӧм. Кольӧм шойччан лунӧ — «Висерса лыжня». Сиктса активист Оксана Пинягиналӧн висьталӧм серти, кыкнан ордйысьӧмӧ пырӧдчылӧмаӧсь 40 морт. Медвинёв котралысьясӧс пасйӧмаӧсь грамотаясӧн. {Kodko @ Гажлун кузя панъясьӧмъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ГАЖЛУН КУЗЯ ПАНЪЯСЬӦМЪЯС Айму дорйысьяслӧн лунӧ Висерса клуб да нывбабаяслӧн котыр чукӧртлісны сиктса войтырӧс панъясьӧмъяс вылӧ. Ёна тӧла поводдя вылӧ видзӧдтӧг, ордйысисны кык команда — «Скорпионъяс» да «Девчата». Чолӧмалісны ӧта-мӧднысӧ сьыланкывйӧн, петкӧдлісны сямлун стрӧитчӧмын да командаяс пӧртӧмын. Ордйысисны даддьӧн уна пӧлӧс панъясьӧмын, лыжиӧн, Ёма-баба гӧликӧн, котрӧдлісны лым комокъяс, «разминируйтісны» минаяс. А сэсся пӧсь тшай да чӧскыд пӧжасӧн чӧсмӧдлісны ветеран котырӧ пырысьяс. А школаын посньыд класса велӧдчысьяс серпасасисны, гырысьджыкъяс — маршируйтӧм улын сьылісны. Классъяс вӧчисны стенгазетъяс. {Kodko @ Пасйим Олимпиада восьтӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ПАСЙИМ ОЛИМПИАДА ВОСЬТӦМ Миян сиктса йӧз оз жӧ кольччыны олӧмысь. Тані олӧны-уджалӧны мастер да востер войтыр. Со урасьӧм (февраль) 7-ӧд лунӧ шуим пасйыны Олимпиада восьтӧм. Чукӧртчим дас квайт морт. Гырысь войтыр ставныс тӧдӧны, мый миян Комиысь Сочиӧ мунісны Юлия Иванова да Станислав Волженцев. «Олимпийскӧй викторина» юалӧмъяс вылӧ стӧча вочавидзис, быттьӧ «семечки киллис» Рустам Костылев. Эмӧсь ӧд нӧшта и спортсменъяс-пемӧсъяс. На йылысь медуна тӧдӧ Юра Фроловлӧн батьыс, Александр Дмитриевич. А серамбана шусьӧгъяс медуна тӧдӧ Рустамлӧн мамыс, Наталья Геннадьевна. Клубъясын абу ни лыжи, ни коньки, но эм шашки да бильярд. Быд окотитысь вермас видлыны ассьыс кужӧмлунсӧ любӧй кадӧ. Шашки пӧвъясыс — дудан кадся нин, а мольяс пыдди — пробкаяс. Миян серти, та вылӧ оз ков видзны сьӧм культуралысь. Содтам, мый и бильярд мольяс сідзжӧ шогмӧны на, кӧть и потласьӧмась, да и кий шогмыштӧ на, кӧть и кардъялӧма. Видзӧдлам, мыйӧн помасяс культуралы сиӧм во. Спортлӧн во тай помасис керӧссалы «биа лыжнӧй трасса» пыдди битӧмӧн, пемыдӧн. Тайӧ лунӧ шашки пӧв сайӧ пуксьылісны унаӧн. Кӧкъямыс час рытын ставныс тӧвнырӧн лэбисны гортланьныс, уна рӧма ящик дорӧ — Олимпиада восьтӧм видзӧдны. [Керӧс сиктса том войтыр.] {Василий Попов @ Пасйисны государственнӧй наградаясӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ПАСЙИСНЫ ГОСУДАРСТВЕННӦЙ НАГРАДАЯСӦН Урасьӧм (февраль) 8 лунӧ Коми культуралӧн шӧринын чолӧмалісны воин-интернационалистъясӧс Афганистанысь сӧветскӧй воинъясӧс петкӧдӧмлы 25 во тырӧмӧн да став мужичӧйсӧ матысмысь гажлунӧн — Айму дорйысьяслӧн лунӧн. Тайӧ чукӧртчӧмсӧ котыртіс «Офицеры России» котырлӧн республикаса юкӧн, сыӧн юрнуӧдӧ 1 класса военнӧй лётчик, вертолётъяслӧн боевӧй группаӧн веськӧдлысь, «Афганын» воюйтӧм, отставкаын подполковник Владимир Валентинович Туров. Сійӧ сеталіс ветеран-афганечьяслы государственнӧй наградаяс да козинъяс. Наградаяс босьтысьяс лыдын — Николай Архипович Ветошкин, отставкаын жӧ подполковник. «95 лет Вооружённым Силам» медаль вичмис Анатолий Семёнович Кулаковлы. Кыдзи пасйисны, тайӧ наградаыс Визябӧж грездын войнаса ветеранъяслы мемориальнӧй комплекс лӧсьӧдӧмысь. Медся ёна йиджис чукӧртчӧмалӧн сьӧлӧмъясӧ «афганеч» жӧ, содтӧд и енбиа поэт да шылад тэчысь, Ставроссияса конкурсъяслӧн лауреат, ФСБ-лӧн погранвойскаса ветеран, отставкаын майор Вячеслав Иванович Немировлӧн ассьыс сьыланкывъяс сьылӧм. Сійӧ сідзжӧ казьтыштіс, мый 37 воӧн (буретш та дыра гижӧ кывбуръяс да сьыланкывъяс) гижӧма 160 сьыланкыв. На пиысь ӧти — «Три красных ракеты» (гижӧма 1977 воын) юргӧ «Застава на семи ветрах» кинофильмын. Немировысь ӧтдор сьылісны «Зарни ань» йӧзкостса шыладлӧн ансамбльысь народнӧй артистъяс Любовь да Михаил Бурдинъяс. Найӧ чолӧмалісны войтырӧс паса матысмысь лунъясӧн. * * * Историкъяс лыддьӧмаӧсь-арталӧмаӧсь, мый Демократическӧй Республика Афганистанын война нюжалас 1979 вося ӧшым (декабрь) 25 лунсянь 1989 вося урасьӧм (февраль) 15 лунӧдз, кыссяс 9 во 1 тӧлысь да 18 лун да вой. [Василий ПОПОВ, журналистъяслӧн Россияса котырӧ пырысь, «Союз офицеров» котырса специальнӧй корреспондент.] {Оксана Пинягина @ Петкӧдчисны бур артистъяс моз @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ПЕТКӦДЧИСНЫ БУР АРТИСТЪЯС МОЗ Урасьӧм тӧлысь 21 лунӧ вӧлі Чужан кывлӧн лун. Висер клуб дасьтысис тайӧ лун кежлӧ, лӧсьӧдіс коми кыв вылын концерт. Медводз петкӧдчис «Шондібан» нима аканьясӧн ворсан котыр. Дискъясысь дасьтӧм аканьясӧн петкӧдлісны выль нога пуктӧм «Кӧвдум» мойд. «Кикуруллю» фольклор котыр сьыліс «Руй-руй». А сэсся матӧ час «Дзирд» нима театральнӧй котыр петкӧдчис «Ичӧт вӧралысьяс да мудер кӧчьяс» мойдын. Ок, и мастера жӧ ворсісны нёльӧд класса челядь. Тайӧ Ида Игушева, Лиза Мишарина, Павел Габов да Архип Яковлев. Тявко понйӧс ворсіс клубӧн веськӧдлысь Ия Михайловна. Детинкаяс быд ногыс кӧсйисны кыйны кӧчьясӧс. Но Тявко пон пыр ӧлӧдіс нёль кока ёртъясӧс. Молодечьяс, челядь, дзик артистъяс моз петкӧдчисны. Карса драмтеатрысь артистъясысь абу омӧльджыкӧсь! Посньыд и гырысь войтыр ёна кекӧначасисны да «браво» горзісны. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Зоя Жижева @ Сиктын ас морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} СИКТЫН АС МОРТ Нина Ивановна Михайлова — Одыб сиктын важӧн нин ас морт. Коркӧ сійӧ вӧлі Кутькина, а со аддзӧма пӧвсӧ — Одыбса зонмӧс — юркарысь и гӧрддзасьӧма на костын радейтчӧм. Александр Михайлов тайӧ кадӧ воӧма нин армияысь да заводитӧма уджавны Сыктывкарса банкын инкассаторӧн. Зон — кузь тушаа, тӧлка да шань, быдмӧма ыджыд семьяын. Нина — ичӧтик, вӧсньыдик, мамыслӧн ӧти ныв. Батьсӧ нуӧмаӧсь фронт вылӧ, кор сылы вӧлі кык арӧс. Олӧмаӧсь Сыктывкарын: батьыс воӧма сэтчӧ Пезмӧгысь, а мамыс — Кулӧмдін вожысь. Война чӧж эскӧмаӧсь, мый батьыс бӧр воас гортас, но воӧма похоронка. Сідзи и олӧмаӧсь эня-ныла кыкӧн. Школа помалӧм бӧрын Нина уджалӧма кинотеатрын, а сэсся Маршак нима библиотекаын. Помалӧма культпросветучилище. Сиктса зон окотитӧма бӧр кайны чужан сиктӧ, мамыс ӧткӧн олӧма да. Чой-вок — ставныс бокынӧсь. Воӧмаӧсь Михайлов гозъя Одыбӧ. Сэки налӧн кык пи нин чужӧма. Нина Ивановна пенсия вылӧ петтӧдзыс зільӧма библиотекаын. Александр Васильевич пенсияӧдзыс уджалӧма вӧрпунктын мастерӧн. Том гозъя кыпӧдӧмаӧсь ыджыд керка... Сійӧ кадсяньыс уна во нин колис. Чужӧма налӧн нӧшта ӧти пи. Пиян батьыс да мамыс кодь жӧ шаньӧсь, помалӧмаӧсь школа. Куимнанныс юркарын уджалӧны, быдтысьӧны. Бать-мамсӧ оз вунӧдны, тшӧкыда волывлӧны. Кадысь водз кусі олӧмыс Александр Васильевичлӧн. Ӧні Нина Ивановна ӧтнасӧн, но гӧсьтыд сы ордын пыр эм. Сибыд ань дорӧ пыравлӧны уджъёртъясыс, суседъясыс. Сійӧ оз ӧтдортчы общественнӧй уджысь. Матӧ 15 во уджаліс ветеранъяслӧн сӧветын. Отсалӧ нуӧдны гажъяс культура керкаын да библиотекаын. Пыр дась сетны отсӧг ёртъясыслы. [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб сикт.] {Вика Рочева @ Чолӧмалім гажлунӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-02-28.} ЧОЛӦМАЛІМ ГАЖЛУНӦН Кыпыда пасйим таво Айму дорйысьяслысь гажлун Шойнатыса челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетан шӧринын. Вӧлі зэв кӧдзыд. Но та вылӧ видзӧдтӧг, челядь чукӧрмис вель уна. Тайӧ праздник йывсьыс унатор нин тӧдам. Но сиктса музейӧн веськӧдлысь Г. И. Панюкова миянлы висьталіс Шойнаты сиктса зонъяс йылысь, кодъяс ӧні служитӧны армияын, петкӧдліс бур презентация. Сэсся ми петім ывла вылӧ. Тані мунісны ордйысьӧмъяс. «Меткий стрелок» ворсӧм нуӧдіс Д. А. Микушева. Мишеньӧ бура веськалысь чукӧртіс унджык очко. А Ольга Ивановна Мишарина нуӧдіс даддьӧн ворсӧмъяс. Командаясӧн ордйысьӧм, вын песӧм котыртліс О. Н. Каракчиева. Котралігӧн кӧдзыдсӧ эг и тӧдлӧй. А керкаӧ пырим да пуктім тшай пузьӧдны. Сэк костті Ольга Николаевна сьыліс частушкаяс. Быд зонка ним вылӧ частушкаыд вичмис! Сэсся бара юксим 2 команда вылӧ, та пӧрйӧ — зонкаяс да нывкаяс вылӧ. Нывъяс Марина Александровна Петровакӧд мунісны кипом удж вӧчны — велӧдчисны вӧчны сюрприза козин (тюльпан дзоридз, а сы пытшкын кампет). А зонкаяс Сергей Геннадиевич Поповкӧд велӧдісны «У солдата выходной» сьыланкыв. Содтӧд тӧдӧмлун сетысь педагогъяскӧд велӧдчисны и сьывны, и маршируйтны да сідзи водзӧ. Кор ставсӧ велалісны, залын нывъяслы петкӧдлісны ассьыныс кужӧмлунсӧ. А нывкаяс налы козьналісны киӧн вӧчӧмторъяснысӧ. Сэсся артельӧн юим тшай. Ӧтияс чӧсмасисны, мӧдъяс Вера Вацловасовна Агеевакӧд йӧктісны залын. Сэсся местаясӧн вежсисны. Со тадзи коли Айму дорйысьяслы сиӧм лун. Ставлы воис сьӧлӧм вылӧ тайӧ гажыс. [Вика РОЧЕВА, КРЦДОД-ын велӧдчысь. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Найӧс гажтӧм оз босьт! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-07.} НАЙӦС ГАЖТӦМ ОЗ БОСЬТ! Газет редакцияӧ воис письмӧ Пезмӧгысь — сиктса библиотека бердын «Барышни-крестьянки» клубӧ ветлысьяссянь. Найӧ гижӧмаӧсь, кыдзи коллялӧны кузь, кӧдзыд тӧв. «Уна во сайын, 2005 воын, ми ӧтувтчим «Барышни-крестьянки» ним улын клубӧ. Таво тыри 9 во нин. Клубӧ пырам 15 нывбаба. Ода-кора (май) тӧлысьсянь кӧч (сентябрь) тӧлысьӧдз — гожся каникул. Арын, йирым (октябрь) тӧлысьсянь бӧр заводитам чукӧртчывны, сэки лӧсьӧдам тӧв кежлӧ могъяс. Котыртлам литературнӧй рытъяс, аддзысьлам интереснӧй йӧзкӧд, гижысьяскӧд. Миян дорӧ волывлӧны гӧсьтъяс весиг суйӧр сайысь (заграницаысь). Ветлім Висерӧ, аддзысьлім библиотека бердын «Кудесница» клубӧ пырысьяскӧд. Сьӧлӧм вылӧ воис изьваса кужысь киа Т. Г. Поповалӧн уджъясысь лӧсьӧдӧм «И пуха, и пера!» ним улын выставка. Пырӧдчим библиотекаӧн нуӧдан «100 лучших книг мировой литературы» небӧгъяслӧн акцияӧ. Небӧгъяссӧ лыддям ӧчередӧн, а сэсся сёрнитам, донъялам гижӧдъяссӧ. Эг кольччӧй бӧрӧ и В. А. Савинлӧн чужӧмсянь 125 во тырӧмлы сиӧм творческӧй конкурсысь. Миянлысь бӧрйисны кык петкӧдчӧм: «Адын» да «Солнце всходит и заходит» кывбуръяс серти. Бура ворсӧмысь козьналісны стенӧ ӧшӧдан часі. «Адын» петкӧдлім нӧшта и карса сцена вывсянь, Виктор Савин нима драма театрын. Ми тшӧкыда ветлывлам юркарӧ, шылад да драма, опера да балет театръясӧ, филармонияӧ. Окотапырысь пырӧдчам быд вося спортивно-туристическӧй районса фестивальӧ. Бура сьылӧмысь сетісны пӧрт да пыр жӧ ветлім походӧ — пӧртсӧ сьӧдӧдім бипурын. Сэки жӧ ворсім волейболӧн да футболӧн. Ворсан мачсӧ козьнавлісны воддза фестиваль дырйи. А Выль во паныдалім карын, культура сӧвмӧдан Шӧринын. Сэтчӧ кӧсъям ветлыны и тайӧ тӧлысьӧ. Выль во кежлӧ жӧ клубын пуктім челядьлы спектакль-мойд. Тшӧкыда нуӧдам ас костын мастер-классъяс. Коді мый кужӧ — сыӧ велӧдӧ мукӧдӧс. Вӧчалім акань-видзӧг, мандалъяс, бисерысь серпасъяс, вышивайтчам, кыам аслыспӧлӧс серъяса гӧгрӧс джодждӧра да сідзи водзӧ. Кольӧм во, Иван лунӧ, гажӧдчим челядькӧд ю дорын. Купайтчим, ворсім, юим самӧварысь туруна тшай. Быд во ода-кора тӧлысьын пырӧдчылам Ыджыд тыш помасьӧмлы сиӧм сиктса праздникӧ, петалам велосипедъясӧн кросс вылӧ (Адзорӧмын обелиск дорӧдз мунам). Дзоньвидзалун ёнмӧдӧм могысь исласям лыжиӧн, ветлӧдлам подӧн — лекарствояс ог сёйӧй! Вужъясис нин миян олӧмӧ пасйыны ӧта-мӧдлысь чужан лун, гӧгрӧс пас. Быд гажлун кежлӧ лӧсьӧдам сценарий. Елизавета Мефодьевна Турьева быд аддзысьлігӧн юкталӧ миянӧс витамина тшайӧн да номсӧдлӧ салатӧн. Мария Ивановна Киселёва тӧдмӧдӧ мир пасьтала выльторъясӧн. Татьяна Николаевна Старкова да Зоя Ильинична Юранёва чӧсмӧдлӧны пӧжасӧн, пирӧг-шаньгаӧн. Антонина Васильевна Юранёва лӧсьӧдӧ чолӧмалан открыткаяслы кывбуръяс. Неважӧн миянӧс корлісны Опонасей ярманга вылӧ. Миян мог вӧлі вочаавны гӧсьтъясӧс. Гажӧдім ставнысӧ! Ӧні дасьтысям йӧввывдыр (масленица) да «Лыжня России» кежлӧ. Со тадзи ми коллялам тӧв. Районысь став нывбабасӧ чолӧмалам тувсовъя гажлунӧн да сиам дзоньвидзалун, шуд, овны миян моз жӧ ӧтув да гажаа». Гижӧд помын «Барышни-крестьянки» нывбабаяслӧн клубӧ пырысьяс пасйӧмаӧсь, мый «пенсия вылӧ петӧм бӧрын олӧмыс сӧмын на заводитчӧ!». {Полина Попова @ Татшӧм мортсӧ колӧ корсьны на! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-07.} ТАТШӦМ МОРТСӦ КОЛӦ КОРСЬНЫ НА! Нёбдін сикт уналы тӧдса. Дерт жӧ, сы вӧсна, мый тані чужліс нималана кывбур гижысь, драматург, шылад тэчысь Нёбдінса Виттор. Сиктын эм тайӧ тӧдчана мортыслӧн нима музей. Сэні кыпыд, сӧстӧм... Музейнӧй фонд озыр экспонатъясӧн: унатор позьӧ босьтны татысь аслыд коланасӧ, тӧдчанасӧ. Эм уна экспозиция, кодъяс йитчӧмаӧсь миян нималана земляклӧн олӧмкӧд. Ставсӧ он вермы артыштны и висьтавны. Колӧ волыны да ставсӧ аддзывны аслад синмӧн, кывзыштны музейса кӧзяйкалысь висьталӧмсӧ. А дасьтӧ тайӧ ставсӧ (и экспозицияяссӧ, беседаяссӧ, экскурсияяссӧ, рытъяссӧ) Г. Г. Микушева, Нёбдін сиктын чужлӧм ань. Со мый меным удайтчис сы йылысь тӧдмавны. 1971 воӧ Галина Генриховна пырӧма велӧдчыны кӧкъямыс класса Нёбдінса школаӧ. Велӧдысьнас вӧлӧма Мария Александровна Макарова, зэв тӧлка да бур велӧдысь. Гырысьджык классъясын велӧдчигӧн Галина Микушевалы зэв ёна вӧлі воӧ сьӧлӧм вылас литература, география, история урокъяс. Гашкӧ, буретш сы вӧсна и бӧрйис тайӧ уджсикассӧ. Бура казьтылӧ Нёбдінса школаын велӧдчан вояс, кор класснас веськӧдлысьнас вӧлӧма Евстолия Егорьевна Савина. Зэв пӧ гажа да бур кадӧн вӧлӧма октябрёнокалан, пионералан да комсомолечалан воясыд. А 1979 восянь велӧдчӧма Шойнатыса школаын. Классас ӧтлаын вӧлӧмаӧсь Нёбдінсаяс да Керӧссаяс, ставыс 22 морт. Шоныд кывъясӧн казьтылӧ Глафира Михайловна Микушеваӧс, коді вӧлӧма класснас веськӧдлысьӧн. Воис студенталан кад. Галина пырӧма велӧдчыны Перымса Государственнӧй Культура институтӧ, босьтӧма библиотекарлысь уджсикас. 1985 восянь заводитӧма уджавны Шойнатыса шӧр библиотекаын. Кутшӧмкӧ кад веськӧдлӧма. Вӧлӧма став позянлун кольччыны тайӧ сиктас, но Галинаӧс пыр кыскӧма чужан Нёбдінӧ. И со 1993 воын лои уджалан места — Нёбдінын воссис Виктор Савин нима музей. Сэтчӧ и пырӧма веськӧдлысьӧн. Дерт, первойсӧ эз вӧв кокньыд. Ӧд Шойнатыын Галина Генриховна уджаліс уна йӧз пӧвстын, коллективын да и ас специальность серти. А тані мӧдпӧлӧс уджалан могыс, да и уджкотырыд быттьӧ оз тырмы. Но став дорас позьӧ велавны. Музеяд кӧть и пытшкӧсса уджыс пыр эм, йӧзыдлы сійӧ ёна оз тыдав. Вочасӧн велалӧма тайӧ удж дорас. Тӧдӧмлунсӧ паськӧдӧма арся тӧлысся курсъяс вылын, кӧні пыр тӧдмавлӧма уна выльтор. Котыртӧма кружокъяс садиксалы да ветеранъяслы. Пыр накӧд нуӧдӧ занятиеяс, рытпукъяс. Сідзжӧ ӧтвылысь мунӧ удж школакӧд, клубкӧд да библиотекакӧд. «Уджыс зэв интереснӧй, пыр мыйкӧ да выльтор тӧдмалан-туялан. Аддзысьлыны-сёрнитны лоӧ уна йӧзкӧд. Нимкодь, кор шыасьлӧны йӧзыс кутшӧмкӧ юалӧмӧн. Сідзкӧ, интересуйтчӧны. Дерт, окота унатор на тӧдмавны Нёбдін сикт историяысь. Туясьны и туясьны, уджавны архивын. А коркӧ, мойвиас кӧ, лэдзны небӧг сиктлӧн история йылысь. Тайӧ, дерт, зэв ыджыд удж! Ог тӧд, артмас оз коркӧ», — висьталӧ Галина Генриховна. Меным тайӧ аньыс зэв ёна воӧ сьӧлӧм вылӧ. Сійӧ зэв бур вомъёрт — быдтор йылысь позьӧ варовитны. Сідзжӧ Генриховна — зэв сибыд морт. Кор ми Нёбдін сиктын на велӧдчим, пыр волім отсӧгла Галина Генриховна дорӧ. Пыр миянлы сетліс колана вочакыв, бур отсӧг. Таысь ми сылы шуам ыджыд аттьӧ. Татшӧм йӧзсӧ колӧ корсьны на! [Полина Попова, 10 класс, «Том корреспондент» котырӧ пырӧдчысь. Шойнаты сикт.] {Kodko @ Ёрта аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-21.} ЁРТА АДДЗЫСЬЛӦМ Урасьӧм тӧлысь помын Висерса ветеранъяслӧн котыр ветліс гӧсьтитны Ыджыдвидзса ветеранъяс ордӧ. Со мый висьталӧны-юксьӧны ветеранъяс ветлӧм йылысь: «Лунтыр гӧсьтитім, локтім гортӧ кыпыд руӧн. Сэтшӧм бура примитісны. Пызан вӧлі чегӧ быдсикас вӧлӧгаысь да пӧжасысь. Видлалім альбомъяс. Ыджыдвидзсаяс лэдзӧмаӧсь стенд «Медбур йӧр» ордйысьӧм кузя. Тӧдчӧ, мый ветеранъяс вӧчӧны уна удж, олӧны ӧтсӧгласӧн. Галина Васильевна мастера гудӧкасис, ми пӧттӧдз сьылім. Клубын зільысьяс дасьтӧмаӧсь ярманга. Пыралім и библиотекаӧ, зэв кыпыд сэні. Сэтшӧм вӧлі гажа, мый весиг эг тэрмасьӧй гортлань. Тайӧ аддзысьлӧмыс коли ставнымлы сьӧлӧм вылӧ.» {Зоя Жижева @ Культура керкалӧн ӧдзӧсъяс пыр восьсаӧсь сиктсалы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-21.} КУЛЬТУРА КЕРКАЛӦН ӦДЗӦСЪЯС ПЫР ВОСЬСАӦСЬ СИКТСАЛЫ Февраль-март тӧлысьясын уна сикас гаж вӧлі нуӧдӧма Одыбса культура керкаын. Сідз, библиотекаын уджалысьяс котыртлісны «Ленинградскӧй блокада помасьӧмлы 70 во» презентация. Вӧлі нуӧдӧма беседа школаын велӧдчысьяслы. Ныв-зон зэв бура кывзісны, кутшӧм сьӧкыдлунъяс венісны челядь да верстьӧ блокада дырйи, мый сӧмын радейтӧм, ӧта-мӧдӧс пыдди пуктӧм отсалісны венны став сьӧкыдсӧ. Урасьӧм (февраль) 23 лунӧ велӧдчысьяс чолӧмалісны война кадӧ быдмысьясӧс да найӧс, кодъяс вӧліны Афганистанын да Чечняын. Ӧкмысӧд классын велӧдчысьяс дасьтӧмаӧсь зэв колана композиция Афганскӧй война йылысь. Уналӧн залын пукалысьяс пиысь доршасис синва. А концерт бӧрын война кадӧ быдмысьяс пукалыштісны пызан сайын, казьтыштісны челядьдырся сьӧкыд кад. Налы сьыліс кыпыд сьыланкывъяс и «Сипертас» котыр. А рака (март) 7 лунӧ культура керкаын муніс «Сударушки» конкурс. Артмис зэв кыпыд гаж. Ассьыныс сямлун конкурсын петкӧдлісны Одыбса вит ань. Найӧ висьталісны ас йывсьыс, кыдзи коллялӧны прӧст кад, сьылісны-йӧктісны, уськӧдлісны тӧд вылӧ мойдъяс, кутшӧмъясӧс лыддьылісны внук-внучкалы. Вӧлі и «Кывтӧ ньылыштан» конкурс. Медся кужысь кияса аньясӧн лоины Лидия Яковлевна Ларукова да Лидия Ивановна Михайлова. Лидия Яковлевналӧн и пӧжасыс медчӧскыд вӧлі. А Лидия Ивановна сяммис медъёна гажӧдны видзӧдысьясӧс. Нина Николаевна Подорова гажӧдіс быдӧнӧс кыпыд частушкаяс сьылӧмӧн да серамбана кывбуръясӧн. Нина Егоровна Михайлова да Зоя Григорьевна Жижева петкӧдчисны серамбана висьтъясӧн, гажа сьыланкывъясӧн. Жюри вылӧ донъяліс аньяслысь сямлунсӧ, ставлы вичмӧдісны дона козин. Ветеранъяслӧн сӧвет аттьӧалӧ культура керкаын уджалысьясӧс ӧтув зільӧмысь. Ӧні со тшӧкыда чукӧртчылӧны аньяс кысьыны-вышивайтчыны библиотекаӧ. Аслас кужӧмлунӧн юксьӧ нывбабаяскӧд Лидия Ивановна Михайлова. Медым и водзӧ ветеранъяслы вӧлі восьса культура керкаӧ ӧдзӧсъяс да бура мунас ӧтув зільӧм. [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб сикт.] {Оксана Пинягина @ Петкӧдчисны мича кӧсаа нывъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-21.} ПЕТКӦДЧИСНЫ МИЧА КӦСАА НЫВЪЯС Рака (март) 8 лун кежлӧ Висерса клубын челядьлы муніс «Кӧса — нывъяслӧн мичлун» ордйысьӧм, кытчӧ пырӧдчылісны нёль нывка: садикӧ ветлысь Соня Михайлова, 1 классын велӧдчысьяс Вика Макарова да Маша Габова да 2 классысь Елисавета Макарова. Нывкаяслы гортын вӧлі колӧ дасьтыны ас йылысь кывбур да мича кыны кӧса. Ордйысьысьяс висьтавлісны кывпесанъяс, кӧрталісны бантъяс, йӧктісны быдсикас шылад улын йӧктӧмъяс, петкӧдчисны дефилеын. Вермысьӧн лои медічӧт ордйысьысь Софья Михайлова. Сиктса нывбабаяслӧн котыр кӧсаа нывъяслы сеталіс номинация. «Медкузь кӧса» ним вичмис Таня Габовалы, «Медаслыспӧлӧс» — Вика Макаровалы да Маша Габовалы, «Меддженьыд кӧса» — Елисавета Макаровалы, «Медшикарнӧй» — Лиза Мишариналы. А праздник лунӧ клубын муніс кыпыд концерт. Нуӧдысьяснас вӧліны нёльӧд класса зонкаяс — Павел Габов да Архип Яковлев. Чолӧмаліс пӧсь кывъясӧн нывбабаясӧс сиктса депутат Александр Ивашев, сьыланкывйӧн гажӧдіс сиктса гӧсьт Артём Напалков. Сійӧ ачыс гижӧ кывъяс да шылад. Сцена вывсянь юргисны «Зарни ёль», «Колипкай» котыръяслӧн сьыланкывъяс. Медводдзаысь петкӧдчис «Дзолюкъяс» садикӧ ветлысь челядьлӧн котыр. Йӧктісны «Зачарованные», «Ягодки», «Ассорти» котыръяс. Ёна гажӧдісны мича да гажа сьыланкывъясӧн Ыджыдвиддзысь Татьяна Панюкова, Наталья Иванова да Елена Панюкова. Со кыдзи висерсаяс гажӧдчисны! [Оксана ПИНЯГИНА.] {Эдуард Пименов @ Сочиын — Олимпиада, миян — Лямпиада @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-03-21.} СОЧИЫН — ОЛИМПИАДА, МИЯН — ЛЯМПИАДА Кӧкъямысӧдысь нин Ыджыдвиддзын котыртсьӧ лыжи фестиваль, мый кык во сайын нимтісны Лямпиадаӧн. Войнас на топыда усис лым, но ордйысян лунӧ поводдяыс вӧлі шондіа. Сыӧн и гажа вӧлі и спортсменъяслы, и видзӧдысьяслы. 10 час асывсянь нин тані мунісны лыжиӧн ордйысьӧмъяс, кӧні ассьыныс вын видлісны школьникъяс и верстьӧ миян районысь, тшӧтш и республика пасьталаысь. Лямпиадалӧн традицияын нин чина йӧзлӧн котӧртӧм. Тайӧ пӧрйӧ вермысьӧн лоис «Кӧрткерӧс» муниципальнӧй районса юралысь Сергей Кулаков. Котӧртісны и Сыктывкарса мэр, Лыжи спортса Комиын федерацияӧн веськӧдлысь Иван Поздеев, Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Торйӧн котӧртісны и национальнӧй котыр петкӧдлысьяс, татараяс, коми, украинечьяс, белоруссъяс, весиг финнъяс. Лунтыр Ыджыдвиддзын вӧлі спортлӧн гаж. Медся виччысяна ордйысьӧмӧн, дерт, вӧлі лямпа-лызьӧн котӧртӧм. Лызь да лямпа дасьтісны и мужикулов, и нывбабаяс. Ордйысьӧм дасьтысьяс корисны, медым спортсменъяслӧн вӧлі збыль вылӧ мунысь паськӧм (лаз) и мукӧд кӧлуй (койбедь). Та дорӧ медся бура дасьтысьӧма Сыктывкарысь Сергей Шарапов, кодлӧн ас вӧчӧм лямпаыс оз бусӧссьы. Пыр ветлӧ и чери кыйны, и вӧравны. Вӧняс сылӧн вӧлі и пурт, и чер. Мышкас — пищаль, но муляж. Весиг голяас ӧшалӧ видзӧг — кӧин гыж. Одыбысь Татьяна Габова локтіс Лямпиада вылӧ ордйысьны медводдзаысь. Босьтӧма лызьсӧ кӧзяиныслысь, тадз ыдждӧдлӧ верӧссӧ. Ачыс сійӧ мунӧма вӧравны. Тайӧ лызьнас пӧ уна йӧра вайӧдліс-кыйліс. Кӧть и бӧръяӧн воис Татьяна, ӧні тӧдӧ кутшӧм сьӧкыд вӧравны. Лямпаӧн котралісны и спортсмен-ветеранъяс, и спортса ӧнія мастеръяс, тшӧтш и прӧстӧй вӧралысьяс. Медводдзаӧн финишӧ воис лыжи кузя сборнӧйӧ пырысь Антон Зюзев. Фестиваль помын вӧлі лямпаяс вылын биатлон кузя ордйысьӧм. [Эдуард ПИМЕНОВ.] {Анна Попова @ Мед оз вунӧдны Вермӧм дорысьясӧс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-16.} МЕД ОЗ ВУНӦДНЫ ВЕРМӦМ ДОРЫСЬЯСӦС Кос му (апрель) 11 лунӧ 10 час асылын Висер сиктса войтыр, сиктса администрацияӧн веськӧдлысь Анна Попова, ветеранъяс сӧветӧн юрнуӧдысь Зоя Игушева да школаса кык велӧдчысь, вайисны Ыджыдвидз сиктса ветеранъяслӧн жырйӧ Вермӧмлӧн знамялысь копия. Гӧсьтъясӧс няньӧн-солӧн вочаалісны Ыджыдвидз сиктса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Симпелев да сиктса ветеранъяс. Тшай юӧм сайын войнадырся челядь, уджвывса ветеранъяс казьтылісны сьӧкыд война кад, тшыг олӧм йылысь. Та бӧрын знамясӧ катӧдісны сиктса библиотекаӧ. Сэні Роза Панюкова веськӧдлӧм улын нуӧдісны уджвывса ветеран Галина Каракчиевакӧд аддзысьлӧм. Галина Васильевна казьтыліс война кадся олӧмсӧ, аслас бать йылысь, коді усис война вылын. Нёльӧд класса велӧдчысьяс зэв сюся, вом паськӧдӧмӧн кывзісны сылысь висьталӧмъяссӧ. Ӧд ӧні посни войтыр оз тӧдны татшӧм сьӧкыда олӧм-вылӧмсӧ. Кос му 12 лунӧ знамялӧн копия «мӧдӧдчис» Выльыбса клубӧ. Сэні сідзи жӧ няньӧн-солӧн паныдалісны олӧма йӧз. Озыр пызан сайын Маргарита Фёдоровна Макарова синвасӧ чышкалӧмӧн казьтыліс война кадся сьӧкыд челядьдырсӧ. Лыддим Валентина Макаровалысь гижӧд, кодӧс гижлӧма школаын велӧдчигас аслас мам, тылын уджавлӧм Августа Захаровна йылысь. Зулӧбӧ знамя воис 3 час лунын. Вочаалісны тылын уджавлӧм Анна Степановна Игушева, война кадӧ быдмылӧм уджвывса ветеран Анна Егоровна Макарова, олӧма аньяс да школаса велӧдчысьяс. Челядь петкӧдлісны неыджыд концерт. Аслас мам Ия Васильевна йылысь синва сорӧн казьтыліс Тамара Гендриховна Игушева. Сылӧн бать-мамыс быдтӧмаӧсь да велӧдӧмаӧсь 10 ныв-пиӧс. Анна Степановна Игушева казьтыліс, кыдзи найӧ, 13 арӧса нывкаяс, кыскалӧмаӧсь вӧвъясӧн кер ю дорӧ, медым тулыснас кылӧдны воссьӧм ю кузя. Прамӧй паськӧм ни кӧмкот абу вӧлӧма. Ковмылӧма мӧд лун кежлӧ ставныслы косьтыны ва кӧм-паськӧмсӧ ичӧтик вӧр керкаын. Налӧн сьӧлӧмыс пыр на бӧрдӧ и синва петӧ, кор казьтылӧны сэкся кадсӧ. Кос му 14 лунӧ Вермӧмлӧн знамя кыпыда примитісны Ыджыдвидзса школаын. Сэтчӧ петкӧдісны Роза Геннадьевна Панюкова, сиктса библиотекаын уджалысь, Татьяна Валерьяновна Панюкова да Михаил Феликсович Бушенев, сиктса пенсионеръяс, да сиктса администрацияӧн веськӧдлысь Николай Симпелев. Елена Ивановна Макарова, мывкыдсьӧдан удж кузя директорӧс вежысь, кужӧмӧн котыртіс школаын тайӧ мероприятиесӧ. Асывнас нуӧдісны школьнӧй линейка. Елена Ивановна тӧдмӧдіс 194–1945 воясӧ война мунӧмкӧд. Велӧдчысьяс кывзісны диктор Левитанлысь война заводитчӧм йылысь юӧртӧмсӧ. Нывкаяс петкӧдчисны йӧктӧмын. Муніс чӧв здук олӧм, кодӧс сиисны война вылын усьӧмалы. Военнӧй марш улӧ ветеранъяслӧн котыр вӧчисны почёт кытшов да кыпыда сетісны Вермӧмлысь знамя школаса уджкотырлы. Знамясӧ босьтісны школаын да районын ОБЖ кузя конкурсын вермысьяс Виктория Макарова (9-ӧд классын велӧдчысь), Лариса Симпелева (11-ӧд классын велӧдчысь) да Родион Мишарин (10-ӧд классын велӧдчысь). Почётнӧй караулын лунтыр вежласьӧмӧн сулалісны 1–11 классъясын велӧдчысьяс. Лунтыр уджаліс школаса музей. Сэні Ольга Ивановна Мишарина тӧдмӧдіс велӧдчысьясӧс Ыджыдвидз сиктса войнавывса участникъяскӧд, ичӧт классын велӧдчысьяслы петкӧдліс презентация сиктса обелиск йылысь. Уджвывса ветеран Нина Васильевна Симпелева квайтӧд класса велӧдчысьяслы висьталіс война кадся челядьдыр йылысь. Школаса библиотекаын быд велӧдчысь вермис лыддьыны паметь серти войналы сиӧм кывбуръяс. Лунтыр школаын юргис война кадся шылад, сьыланкывъяс. Тайӧ лун кежлӧ велӧдчанінын дасьтісны 1941–1945 вояслы сиӧм стендъяс. Кос му 15 лунӧ Вермӧмлӧн знамя «мӧдӧдчис» орчча сиктӧ, Шойнатыӧ. Сэтчӧ сійӧс лэччӧдісны сиктса администрацияӧн веськӧдлысь Н. И. Симпелев, Г. И. Игушев (Женя пиыс пӧгибнитіс Чечняын) да ОБЖ кузя конкурсын вермысьяс (вылынджык пасйӧм). Тайӧ мероприятиесӧ районын котыртіс ветеранъяслӧн райсӧвет. Медбӧрын тӧдчӧда, мый оз ков некор вунӧдны Великӧй Отечественнӧй войналысь сьӧкыд лунъяссӧ, тшыг нисьӧ пӧт олӧмсӧ, Айму дорйысьясӧс, война вылын усьӧмаӧс. Ыджыдвидз сиктын, сідзжӧ и мукӧд сикт-грездын, эз нин кольны войнаса участникъяс. Мед жӧ оз вунӧдны налӧн ныв-пияныс, внук-внучкаясыс курыд синвалысь кӧрсӧ. Мед ӧнія том йӧзлӧн олӧмыс лоӧ шуда, курыд шог тӧдтӧм, пуля-пороклысь кӧрсӧ кывтӧмӧн. [Анна Попова. Ыджыдвидз сикт.] {Kodko @ Районса школаясын водзӧ кутасны лэдзны ас газетъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-16.} РАЙОНСА ШКОЛАЯСЫН ВОДЗӦ КУТАСНЫ ЛЭДЗНЫ АС ГАЗЕТЪЯС Кольӧм вежонӧ челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан Кӧрткерӧс районса шӧринлӧн Шойнатыса филиал котыртліс коми кывйӧн гижысь том журналистъяслы семинар. Чукӧртчӧмыс буретш артмис май 5-ӧд лунӧ, Сӧветскӧй печать лунӧ. Могыс семинарлӧн — школаясын ас газетъяс лэдзӧм, тшӧтш и районса да республикаса газетъяскӧд ёртасьӧм. Водзын кӧ ас петас вӧлі сӧмын ӧткымын школаын, ӧні ас газет, мед кӧть и стенмӧ ӧшӧдана, эм уналаын. Тайӧ пӧрйӧ газет лӧсьӧдӧм да бурмӧдӧм йылысь окотитісны тӧдмавны Шойнатыысь, Ыджыдвиддзысь, Пӧддельнӧйысь да Нёбдінысь челядь. Бӧръя сиктысь весиг кык котыр волісны. Шойнатыса культура керкаын челядь юксисны асланыс гижӧдъясӧн. Тані жӧ Коми республикаса журналистъяслӧн котырсянь вичмисны аттьӧалана письмӧяс челядьлы, кодъяс ёна нин ёртасьӧны газет-журналъяскӧд. Журналистъяслӧн котыр сідзжӧ содіс нӧшта ӧти мортӧн. Котырлӧн веськӧдлысь Эдуард Пименов сетіс эскӧданпас (удостоверение) «Звезда» газетса общественнӧй корреспондент Ольга Печеницыналы, кодлы тайӧ лоис нимкодь юӧрӧн да ыджыд козинӧн. Содтӧд тӧдӧмлунъяс шӧринлӧн керкаын нин челядькӧд да налӧн велӧдысьяскӧд гижан опытӧн юксисны «Звезда» газетса шӧр редактор Эдуард Пименов, «Йӧлӧга» газетысь шӧр редактор Галина Макарова, «Чушканзі» журналысь шӧр редактор Григорий Хатанзейский. Газетлӧн дизайн йылысь висьталіс «Звезда» газетын уджалысь Евгения Потапова. Шойнатыса музейӧн веськӧдлысь Галина Панюкова нуӧдіс неыджыд экскурсия. Бӧрас быдӧнлы вичмис сертификат, тшӧтш паметь вылӧ ӧтув фото. {Елизавета Макарова @ Кольӧм кадӧ бергӧдлысь снимокъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-23.} КОЛЬӦМ КАДӦ БЕРГӦДЛЫСЬ СНИМОКЪЯС Пезмӧг сиктын уна во профессиональнӧя снимайтчӧмӧн ноксьыліс Василий Васильевич Турьев. Окотапырысь волывліс аслас аппаратӧн гажъяс вылӧ, клубӧ кӧть кӧлысьяс, гуасьӧмъяс кежлӧ. Снимокъясыс ӧнӧдз зэв ясыдӧсь, оз вижӧдны, ни оз важмыны. Быд керкаын эм сылӧн уджъясыс, та вӧсна сиктса библиотекаӧн веськӧдлысь Л. К. Юранёвалы кокни панны удж сиктса историялысь фотолетопись дасьтӧмын. Пыравлігӧн видзӧдлывла да пыр сьӧлӧм шонавлӧ, том дырся кад дум вылӧ усьлӧ. Мукӧд дырйи 03 нин эскыссьы, мый коркӧ ставыс тайӧ вӧлі. Сизимдасӧд воясӧ ассьыным зонъясӧс армияӧ колльӧдлім клубын. Локтасны мам-батьясыс, тшӧтш и став том йӧз. Эм снимок — колльӧдам Николай Киселёвӧс, Прокопий Изъюровӧс да Василий Киселёвӧс. Сёрни-басни, ворсӧмъяс, йӧктӧм да сьылӧм. Сэки рытъяс дырйи вина дум вылӧ эз усьлы, сідз гажлунсӧ котыртлім. Гудӧкӧн ворсысь эз вӧв, дась шылад эз жӧ. Петкӧдчылім пырджык камудиасьӧмӧн. Тайӧ снимокын — ми ворсам Виктор Савинлысь «Вабергач» теш. Шӧр рольясын, ӧнія моз кӧ, «кодзувъяс» Михаил Киселёв, Кутькин, Попов да Турьев Николайяс. Сідзсӧ миян эз вӧв шог пасьтӧдны нывъясӧс мужичӧйӧ. Зонъяс окотапырысь жӧ пырӧдчылісны ворсны сцена вылын. Нӧшта снимокын — «Первый парень на деревне» ним вылӧ ордйысьӧм. Мыйӧн сӧмын эз вензьыны зонъяс Василий Кутькин, Анатолий Турьев, Михаил Кочанов, Александр Турьев, Николай Турьев да Василий Юранёв! А вермис сэки участкӧвӧйӧн уджалысь Андрей Кочанов. Медыджыд козиныс — кӧлач волыс! Таво культуралы сиӧм во. Пезмӧгын торъя урчитны та кузя некор волі оз ков, культура эз куслы. Да и ӧнія клубса татчӧс уджалысьяс абу медбӧръяяс районын. Сідз жӧ радейтӧны да кужӧны спектакасьны да гажӧдчыны. Тӧдсаӧсь нин район пасьта. А сиктса олысьяслы позьӧ пыравны библиотекаӧ, казьтывны важсӧ. [Елизавета Макарова.] {Нина Коюшева, Оксана Гудырева @ Сикт-грездъясын пасйисны Ыджыд Вермӧм лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-05-23.} СИКТ-ГРЕЗДЪЯСЫН ПАСЙИСНЫ ЫДЖЫД ВЕРМӦМ ЛУН Районын кыпыда пасйисны Ыджыд Вермӧм лун. Та йылысь висьталӧны гижӧдъяс, кодъяс воисны сикт-грездъясысь. «Ыджыд Вермӧм лун водзвылын Висер сиктын муніс кык концерт. Ода кора 7 лунӧ петкӧдчисны школаса сьылан да йӧктан котыръяс. Мичмӧдӧма сцена. Школаын велӧдчысьяс дасьтісны серпасъяс да стенгазетъяс. Классъясӧн ветлісны тылын зільысь аньяс дорӧ козинъясӧн. А май 8 лунӧ рытнас кыпыд концерт вӧлі клубын. Петкӧдчисны и гырысь, и посни войтыр. «Майбыр кад» котырлӧн сценкаяс, ветеран котырлӧн сьылӧмъяс, челядьлӧн кывбуръяс висьтавлӧм, садикӧ ветлысь челядьлӧн петкӧдчӧм — ставыс тайӧ вӧлі концертнӧй программаын. Кык час коли тӧдлытӧг. А ода кора 9 лунӧ сиктын вӧлі митинг. Тайӧ жӧ лунӧ лои вӧчӧма «Голубь мира» творческӧй ордйысьӧмлы кывкӧртӧд. Вермысьӧн лоины школаса велӧдысьяс Роза Ивашева да Татьяна Габова, коймӧд классын велӧдчысьяс Рома Габов да Миллиса Тройман. Ставныслы налы лои козьналӧма козинъяс. Митинг бӧрын ставӧн чӧсмасим салдатскӧй рокӧн да пӧсь тшайӧн», — гижӧ Оксана Пинягина Висерысь. [Нина КОЮШЕВА, Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Котыртлім челядьлы праздник @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-06-13.} КОТЫРТЛІМ ЧЕЛЯДЬЛЫ ПРАЗДНИК Гажаа коли районса сикт-грездъясын челядьлӧн праздник. Та йылысь висьталӧны гижӧдъяс, мый воисны неважӧн редакцияӧ. Наӧн ми талун и тӧдмӧдам миянлысь лыддьысьысьясӧс. Со кыдз пасйӧмаӧсь челядьӧс доръян Лун Висер сиктын: «Медводз луншӧр кадӧ нывбабаяслӧн котыр Ростислав Габовкӧд нуӧдісны «Ура! Каникулы!» ним улын велосипедъясӧн панъясьӧм. Ордйысьысьяс чукӧрмисны комын кымын морт. Медічӧтъяс — нёль арӧса Георгий Липин, Коля Ивашев, Ярослав Михайлов, медыджыдыс — Михаил Алексеевич Осипов, пенсия вылын, велӧдліс школаын история. Вӧліны и уна болельщикъяс. Вермысьясӧс пасйисны грамотаӧн, медальӧн да юмов козинӧн. Сэсся муніс «В тридевятом царстве, в тридесятом государстве» концерт. Сьылісны 2, 3 да 4 классын велӧдчысь челядь. Волісны гаж вылӧ мойдвывса геройяс: Карлсон, Шапокляк, Базилио кань да Алиса руч. Нывкаяс пырӧдчисны «Менам муса акань» ордйысьӧмӧ — Полина Игушева, Вика Макарова, Маша Габова, Таиса Михайлова да кык чой Марьяна и Софья Михайловаяс. Аканьяс петкӧдлӧм кындзи нывкаяс висьталісны и кывбуръяс. Гаж дырйи вӧчисны кывкӧртӧд нывбабаяс котырӧн водзвыв юӧртӧм серпасасян ордйысьӧмлы. Челядь серпасасисны чуньясӧн «Чолӧм, гажа гожӧм!» сюрӧс серти. Конкурсӧ пырӧдчисны Полина Игушева, Вика Макарова, Маша Габова, Таиса Михайлова, кык чой Марьяна да Софья Михайловаяс да Света Поздеева. Ордйысьысьяслы вичмисны козинъяс. Сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Попова чолӧмаліс аттьӧалана гижӧдъясӧн медводзмӧстчысь челядьӧс: Рома Габовӧс, 3 классын велӧдчысьӧс да Вика Макароваӧс да Маша Габоваӧс, первой классын велӧдчысьясӧс. Медбӧрын челядь гажӧдчисны ворсӧмъясӧн дискотека вылын. Концерт бӧрын нывбабаяслӧн сӧвет нуӧдіс дзоридзьяс вузавлан быдвося ярманга. Аттьӧала висерсаӧс ярманга вылӧ волӧмысь, дзоридзьяс ньӧбӧмысь. Бара на лои сьӧмтор челядьлы козинъяс да грамотаяс вылӧ!», — гижӧ Оксана Пинягина. А со кыдзи пасйӧмаӧсь тайӧ гажсӧ Нёбдінын, та йылысь юксьӧ Галина Микушева: «Июнь 1 лун — челядьӧс доръян йӧзкостса Лун. 1949-ӧд вося вӧльгым тӧлысьӧ Парижын мунысь войтыркостса конгресс вылын вӧлі вынсьӧдӧма ставмирса челядьӧс видзан лун лӧсьӧдӧм йылысь Шуӧм. И мӧд вонас нин, 1950-ӧд вося июнь медводдза лунӧ, мирса 50 странаын пасйисны тайӧ гажсӧ. Воысь воӧ тайӧ лунсӧ кутісны пасйыны пыр унджык странаясын. Быд во котыртсьылӧны мероприятиеяс, мый сиӧны тайӧ лунлы, и миян республикаса кар-сиктъясын. Нёбдінын челядьӧс доръян Лунлы сиӧм гаж муніс таво лӧддза-номъя 3 лунӧ. Школаса стадион вылын вӧлі котыртӧма «Волшебный мир детства» гаж. 10 час да джын кежлӧ посни войтыр мам-бабъяскӧд воалісны татчӧ, локтісны и гожся площадкаӧ ветлысь ныв-зон асланыс веськӧдлысь Е. Г. Латкинакӧд. Гажӧ пырӧдчис и сиктса ветеранъясӧн котыр. Нуӧдіс гажсӧ музейӧн веськӧдлысь Галина Микушева. Чолӧмалана кывъясӧн челядь водзын сёрнитіс сиктса веськӧдлысь Валерий Савин. Тайӧ воыс миян республикаын — дзоньвидзалунлӧн Во. Такӧд йитӧдын гаж вылӧ воысьяс пырӧдчылісны «Подзарядка» флешмобӧ, кодӧс нуӧдіс клубса веськӧдлысь Е. Л. Попова. Ныв-зон да гырысьяс быдногыс песісны лы-сьӧм: чеччалісны, копрасисны, ки-кокнас шенасисны да сідз водзӧ. Сы бӧрын библиотекаын уджалысь Г. Д. Савина нуӧдіс челядьлы висьт-мойдъяс серти викторина. Сэсся ыджыдджык арлыда челядь ордйысисны ӧта-мӧдкӧд котыръяс вылӧ юксьӧмӧн, а посньыдджыкъяс — качайтчисны да бергалісны карусель вылын. Тайӧ жӧ лунӧ лои нуӧдӧма «Гожӧм» конкурс, кӧні колӧ вӧлі петкӧдлыны юр вевттьӧд (шапка, панама да с. в.). Челядь дасьтысьӧмаӧсь бура. Ӧтияс петкӧдлісны шляпаяс, мӧдъяс — льӧм дзоридзьясысь кыӧм юркытш. Ставнысӧ найӧс донъяліс жюри — администрацияын уджалысьяс. Конкурс-ордйысьӧмъясын вермысьяслы вичмисны козинъяс. А гаж помын ставӧн ӧтвылысь лэдзисны сынӧдӧ шаръяс. Еджыд, гӧрд, лӧз рӧма пӧльтӧм шаръяс ӧта-мӧд бӧрся кыптісны енэжлань. Нимкодя на бӧрся видзӧдісны и челядь, и гырысь. Тайӧ гаж ӧтвылысь котыртісны сикт овмӧдчӧмин администрацияын да культураын зільысьяс». {Оксана Пинягина @ Небӧг видзанінлӧн лун кузя гаж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-06-13.} НЕБӦГ ВИДЗАНІНЛӦН ЛУН КУЗЯ ГАЖ Ода кора (май) 27 лунӧ пасйим Библиотека лун. Висер сиктса библиотекаын мунісны гажлунлы сиӧм мероприятиеяс. Тӧлысь чӧж муніс «Книжнӧй гирлянда» акция, кытчӧ пырӧдчисны посньыд класса велӧдчысьяс. Флажокъяс вылӧ гижалісны лыддьӧм небӧгъяслысь нимъяс да ӧшлісны кӧв вылӧ — кодлӧн кузьджык. Вермысьясӧн лоины нёльӧд класса нывкаяс: 69 флажок — Ида Игушевалӧн, 57 — Лиза Мишариналӧн, 20 — Юля Поповалӧн. Библиотекарь Светлана Игушева козьналіс налы грамотаяс. Ода-кора 22 лунӧ библиотекаын муніс Альвия Ивановна Поповалӧн «Ме ог мӧвпав олӧмӧс небӧгтӧг» ним улын бенефис. Чукӧртчылісны гырысь лыддьысьысьяс. 57 во чӧж Альвия Ивановна лоӧ медбур лыддьысьысьяс пиысь ӧтиӧн. Гижӧдчылӧма сизим арӧсӧн и сэксянь сійӧ пырся медводзмӧстчысь небӧг радейтысь. Ивановна быд во пырӧдчӧ библиотекаӧн нуӧдан ордйысьӧмъясӧ да викторинаясӧ. Бенефис дырйи висьтыштіс ас йывсьыс, нуӧдіс викторина да тӧдмӧдіс коми гижысьяслӧн кывбуръясӧн. Ода-кора 27 лунӧ 1–4 классын велӧдчысьяслы котыртлісны «Без добрых книг душа черствеет» ним улын литературнӧй гаж. Медводз библиотекарь Светлана Владимировна пасйис грамотаясӧн да козинъясӧн медбур лыддьысьысьясӧс — мӧдӧд классысь Настя Семенецӧс, коймӧд классысь — Рома Габовӧс, Кристина Поповаӧс да Наташа Есоваӧс, нёльӧд классысь — Лиза Мишаринаӧс, Ида Игушеваӧс, Павел Габовӧс да Архип Яковлевӧс. Водзӧ челядь тӧдмалісны Библиотека лун гажлун йылысь, тӧдмавлісны небӧгъяс йылысь нӧдкывъяс. Клубын зільысьяс Ия Попова да Оксана Пинягина петкӧдчисны пельк да няйт небӧгъяс йылысь сценкаын, нуӧдісны викторина, гажӧдісны сьыланкывйӧн. Медбӧрын Ема Баба прӧверитіс том лыддьысьысьясӧс, кыдзи тӧдӧны мойдъяс. Тайӧ гаж вылын став гӧсьтлы вичмис юмов козин. [Оксана ПИНЯГИНА. Висер сикт.] {Kodko @ Наградаясӧн! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-06-21.} НАГРАДАЯСӦН! Тайӧ вежонӧ юрсиктын олысь вӧвлӧм пограничник, Афганскӧй войнаса участник Игорь Калининлы кыпыда козьналісны «За службу на границе» медаль. Воин-интернационалистлы награда веськыда уджаланінын, уджъёртъяслӧн кытшын морӧсас ӧшӧдіс «Офицеры России» общественнӧй котырса Кӧрткерӧс районса юкӧнӧн веськӧдлысь Анатолий Кулаков. Нӧшта, тайӧ жӧ вӧскресенньӧӧ, Шог да паметь лунӧ, А. Кулаков козьналас медальяс районса кык пыдди пуктана олысьлы. «За сохранение исторической памяти» медаль ӧшӧдасны морӧсас Визябӧж грездын олысь Галина Семёновна Старцевалы, а «За помощь и содействие ветеранскому движению» медаль — районса ветеранъяслӧн сӧветса председатель Николай Казаковлы. {Наталья Ветошкина @ Сиктным озыр бур йӧзӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-06-21.} СИКТНЫМ ОЗЫР БУР ЙӦЗӦН Керӧс сиктӧй — мича мыгӧр, Ичӧт чужанінӧй тэ. Бара садьмӧ-ловзьӧ гӧгӧр, Овны тэтӧг ог вермӧ ми. Кор ставыс ывлаас заводитӧ садьмыны-вежӧдны, ми пасъям Семья лун. Восьлалан сикт кузя и аддзан — со тані олӧны дзоридзьяс радейтысь семья, гӧгӧр клумба. Выль пывсян лэптӧмаӧсь — кӧзяиныс мастер, чача кодь стрӧйбаыс. А со и важмыштӧм керка — ӧтка мужичӧй олӧ. Мунам челядьлӧн дзольгӧмлань. Керка дорас ворсӧны став матігӧгӧрысь посни войтырыс, Люба да Рустамлӧн ёртъясыс. Мамныс, Наталья Геннадьевна, кӧть и быдмис ӧтка нылӧн, челядь дзользьӧмсьыд оз дӧзмы. Сылӧн пӧлыс — Василий Анатольевич, уна чой-вок пиад быдмис да сылы ставныс аскодьӧсь. Тайӧ ёрта семьяыскӧд паныдасим рытнас культура керкаын. Миян сиктыд абу ёна кузь да вайӧ кежалам томиник сус пуяс дорын сулалысь керка дорӧ. Олӧны тані Уткинъяслӧн семья. Татьяна Ивановна — Керӧсса, а Иван Анатольевич — Аныбса. Ми ӧд 60-ӧд воясӧ Кулӧмдін районса жӧ вӧлім. Кыкнаныс уджалӧны, мӧс видзӧны, йӧв вылын кык нылӧс быдтӧны. Дана мӧдӧд класс помалӧ, Аннушка садикӧ котралӧ. Керка пытшкыс и гӧгӧрыс дзим-дзурк. Иван Анатольевич вичмӧдӧ кад и ыджыд гажъяс дырйи сцена вылын петкӧдчыны-сьывны. И Дана батьсьыс оз кольччы, надейтчам, коркӧ батя-ныла ӧтлаын сьыласны. Восьлалам водзӧ... Ыджыд Керӧс кузя, мича керкаяс дорті, кежам чукыль и со садик, сэсся школа, вуджам Керӧс ёль, кыдз важ йӧз шулӧмаӧсь, вуджим вӧлӧк и воим Дзоля Керӧсӧ. Тані пошта, культура керка, би кусӧдчысьяслӧн выль ыджыд керка, сиктса администрация. Мӧдар туй бокас велӧдысьяслӧн керка. Сэні олӧны Дёминъяс — Сергей Александрович да Татьяна Михайловна Ксюша нылыскӧд, коді арнас лӧсьӧдчӧ школаӧ петны. Уна на позьӧ лыддьӧдлыны татшӧм семьясӧ миян сиктысь, найӧ эмӧсь и сиктас олӧмыс оз кус, кӧть и олам, позьӧ шуны, сьӧкыда. Тшӧкыда казьтылам совхоз дырйи бур олӧмсӧ, кор асланым сиктын вӧлі вый вӧчан завод. Тайӧ куим семьяыскӧд паныдасьлім Семья лунӧ. Рытсӧ нуӧдім небӧг видзанінӧн веськӧдлысь Н. И. Ветошкинакӧд. Надежда Ивановна лӧсьӧдӧма нӧдкывъяс да юалӧмъяс. А ме ворсӧді, серпасалім керка да олысьясӧс, вурсим. Люба Костылева, Дана Уткина да Ксюша Дёмина — куимнаныс волывлӧны культура керка-бердса «Аканьяс» сьылан котырӧ, мам-батьсӧ гажӧдісны сьыланкывъясӧн. Пӧттӧдз ас выланым сералім, ӧти кывйӧн кӧ, челядькӧд шойччим. Вермысьясӧн лоины ставныс, некод некодысь эз кольччы. Помас ставӧн тшай юим чӧскыд пӧжасӧн, кодӧс вайис Татьяна Михайловна, сёйим «Тувсовъя» салат, кодӧс дасьтӧмаӧсь Татьяна Ивановна Дана нылыскӧд. Рытыс коли син лапнитіг кості. Козинтӧг некодӧс эг кольӧй. [Наталья Ветошкина. Керӧс сикт.] {Нина Коюшева @ Зільӧны сиктсалысь олӧм бурмӧдӧм вӧсна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-04.} ЗІЛЬӦНЫ СИКТСАЛЫСЬ ОЛӦМ БУРМӦДӦМ ВӦСНА Быд морт ньӧбасьны мунтӧдз медводз бӧрйӧ вузасянін. Нӧшта, быд ньӧбасьысь кӧсйӧ аддзыны прилавок сайысь шань, варов вузасьысьӧс, код дорын кокни ньӧбасьны, коді вермас висьтавны тӧвар йылысь колана юӧр, сетны бур сӧвет. Но талун магазиныд кӧть быд сикт-грездын тырмымӧн, сӧмын тай колана сёян-юан да тӧвар он быдлаысь аддзы. Сэк жӧ, ӧткымынлаын пыр на радейтӧны сюйыштны ньӧбасьысьлы тшыкӧм тӧвар, мӧдлаын — чиркыштны, коймӧдлаын — вузасьысьыс прилавок сайын сулалӧ быттьӧ букшасьысь ӧш. Эм и сэтшӧм вузасянінъяс, кытчӧ веждӧг пырны няйтлун вӧсна. Но кыдзи тыдовтчис, бӧръя кадӧ ньӧбасьысьяс тшӧкыдджыка кутісны бӧрйыны «Кӧрткерӧс» ПО-лысь вузасянінъяс. Торйӧн нин сикт-грездъясын олысьяс. «Кӧрткерӧс» ПО-лӧн Одыбса юкӧнын талун 5 вузасянін. Ставнас татчӧс потребкооперацияын зільӧ 18 уджалысь. А юрнуӧдӧ котырнас районса кооперацияса ветеран Александра Степановна Габова. Нывбабалӧн уджалан стажыс тайӧ юкӧнын матӧ нин 40 во. Александра Габова школа помалӧм бӧрын ёна эз и мӧвпав, кытчӧ мунны велӧдчыны водзӧ, бӧрйис Сыктывкарса потребкооперация техникум, кодӧс помалӧм бӧрын медводз зілис Висерса сельпоын. А сэсся вуджис уджавны да овны орчча Одыб сиктӧ. Дерт, 40 вотӧ уджалігад быдторйыс вӧлі, ковмис венны и сьӧкыдлунъяс. Торйӧн нин оз вунны 90-ӧд вояс. Странаын вежсьӧмъяс сэк ёна инмисны районса потребкооперациялӧн уджӧ. Эз кокни вӧв и Одыбса сельпоын зільысьяслы. Медым кутны ньӧбасьысьӧс ковмис ёна бергавны-уджавны, пыртны выльторъяс. И сӧмын ӧтувъялун отсаліс кутчысьны «гыа ва вылын». Александра Габовалӧн висьталӧм серти, талун «Кӧрткерӧс» ПО-лӧн Одыбса юкӧнӧ пырӧ 5 вузасянін, кытысь позьӧ ньӧбны и сёян-юан, и паськӧм, и мебель, и овмӧсын вӧдитчыны мукӧд коланатор. Эм асланыс пекарня, кӧні пӧжалӧны оз сӧмын нянь, но и мукӧд пӧжас. Эм вурсян цех, нуръясянін. Во гӧгӧр чӧж сиктса олысьяслӧн эм позянлун вайны вузӧсӧ градвыв пуктас да вотӧс. Мый медся тӧдчанаыс, Одыбын потребкооперациялӧн вузасянінъяс сулалӧны оз ӧта-мӧд бӧрся, а быд ичӧтик грездын: Роч-сиктын, Ягвылын, Одыблӧн сикт шӧрын, Тистын да Ӧзынын. Тайӧ бара жӧ бур сэтчӧс олысьяслы, оз ков мунны бокӧ, а быд лун позьӧ ньӧбасьны оланінсянь неылын. Сэк жӧ, колана тӧварыс кӧ абу матысса вузасянінын, то заказ серти регыдъя кадӧн и ваясны ньӧбасьысьлы мӧд вузасянінысь. Йӧзлӧн корӧм серти эм и тӧвар гортӧдз ваян могмӧс. Сідз, мебель, ӧтруб, стрӧитчан материал да мукӧд гырысь тӧвар магазин вайӧ ньӧбасьысьлы гортӧдз. Тайӧ бара жӧ кивыв ньӧбасьысьлы, оз ков котравны-корсьны транспорт. Заказ серти «Кӧрткерӧс» ПО-лӧн Одыбса юкӧнын позьӧ босьтны и мукӧд могмӧс. Шуам, вурсян цехын вурӧдны паськӧм, пӧжасянінын корны пӧжавны колана пӧжас, нуръясянінын вӧчӧдны джынвыйӧ дась сёян (полуфабрикат). И Одыбса тайӧ могмӧсъяснас ёна пӧльзуйтчӧны. Нӧшта, аттьӧалӧм могысь татчӧс вузасянінъяс во помын пырся ньӧбасьысьясӧс пасйӧны козинӧн. Ӧти кывйӧн, Одыбса потребкооперацияын уджалысьяс зільӧны сиктса войтырлысь олӧм бурмӧдӧм могысь. [Нина КОЮШЕВА.] {Зоя Жижева @ И челядь, и гырысь — дзоньвидзалун олӧм вӧсна @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-04.} И ЧЕЛЯДЬ, И ГЫРЫСЬ — ДЗОНЬВИДЗАЛУН ОЛӦМ ВӦСНА Одыбса велӧдчысьяс ёна спорттӧ радейтӧны. Коді гираяс лэпталӧ, коді мачӧн пелька ворсӧ. Рытнад спортзалыд век тыр. Унаысь котыртлӧны и вермасьӧмъяс. Александр Васильевич Ладанов, Михаил Николаевич Габов да Валентина Валерьяновна Михайлова челядькӧд занимайтчӧны кадӧн лыддьысьтӧг. И зэв бур, мый и бать-мамӧс сяммӧны котыртны ӧтувъя уджӧ. А найӧ кӧ тӧждысьӧны дзоньвидзалун вӧсна, то и челядь оз кольччыны наысь. Со тулыснас кымын ордйысьӧм вӧлі спортзалын. Кос му (апрель) 7 лунӧ лунтыр мунісны гажа ворсӧмъяс: волейболӧн венласисны батьяслӧн, мамъяслӧн да челядьлӧн командаяс. Ставлӧн пӧсь лэччис чужӧмӧд. Ода кора (май) 1 лунӧ Валентина Валерьяновна да Валентина Владимировна Михайловаяс котыртлісны пионерболӧн ворсӧм. Вермасисны зэв кыпыда сиктса детсадйын уджалысьяс да сиктса нывбабаяслӧн ӧтувъя командаяс. А челядь «висисны» асланыс мамъяс да бабъяс вӧсна. Тӧвбыд ӧд залын челядькӧд тшӧтш песісны лысьӧм бабъяс да мамъяс — ворсісны волейболӧн, баскетболӧн. Семья лунӧ, ода кора (май) 15 лунӧ, бара жӧ Валентина Валерьяновна котыртліс гажа спортивнӧй венласьӧмъяс. Ворсісны-котралісны мамъяс да челядьлӧн кык команда. Вермис, дерт, ёртасьӧм да кыпыдлун. Ставлы вичмис юмов козин. Мам-бать шуисны тшӧкыдджыка котыртлыны татшӧм паныдасьлӧмъяс. [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб сикт.] {Kodko @ Кино Васьлӧн небӧгӧн кыпыда тӧдмасьӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-04.} КИНО ВАСЬЛӦН НЕБӦГӦН КЫПЫДА ТӦДМАСЬӦМ Тайӧ середаӧ юрсиктса коми культура Шӧринын бара на вӧлі гажа. Юргисны роч да коми сьыланкывъяс, залын пукалысьяс синва петтӧдз сералісны кыпыд шмоньлы. Тайӧ лунӧ тані кыпыда нимӧдісны Ыджыдвидзса аслыснога гижысь Василий Поповлысь (Кино Васьлысь) «Ме да ас сиктсаяс» небӧг. Презентация вылӧ йӧз чукӧрмис уна: тані вӧліны и юрсиктын олысьяс да гӧсьтъяс, небӧг лӧсьӧдысьяс да вӧчысьяс, районса киносетьын уджалысьяс, и дерт жӧ, ачыс Кино Вась, кодлӧн серамбана гижӧдъяс серти и лои йӧзӧдӧма тайӧ небӧгсӧ. Кыдзи и пыр, Кино Вась висьтавліс шмонитана вӧвлӧмторъяс аслас олӧмысь, мастера ворсіс гудӧкӧн да ачыс сьыліс сьыланкывъяс, культураса юкӧнын уджалысьяскӧд ӧтвылысь петкӧдлісны неыджыд теш. Ставыс тайӧ видзӧдысьяслысь кыпӧдіс лов, казьтыштіс воддза да ӧнія сиктса олӧм. Помассис кыпыд аддзысьлӧм пызан сайын пирӧгӧн чӧсмасигмоз, кодӧс вайис райсӧветса депутата Эдуард Тийду да пӧсь тшай юигмоз варовитӧмӧн. Тайӧ жӧ лунӧ быд окотитысь вермис ньӧбны «Ме да ас сиктсаяс» Кино Васьӧн пуктӧм кырымпаса небӧг. {Зоя Жижева @ Сиисны тренерлы паметьлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-04.} СИИСНЫ ТРЕНЕРЛЫ ПАМЕТЬЛЫ Морттӧ пыр донъявлісны удж да оласног серти. Кодкӧ аслыс зільӧ, кодкӧ став ассьыс кужӧмлунсӧ, сямсӧ йӧзлы сетӧ. Со и Ангелина Михайловна Ладанова колис йӧз паметьӧ бур Велӧдысьӧн. Енмыс тай шуӧма водзджык мӧдар югыдас мунны, но сійӧс пыр кутасны казьтывны велӧдчысьясыс. Лӧддза-номъя (июнь) 21 лунӧ Одыб сиктса спортивнӧй залӧ чукӧртчисны физкультура да спорт радейтысьяс: Ангелина Михайловналӧн вӧвлӧм уджъёртъяс, районса мукӧд сиктын олысьяс, медым казьтыштны А. Ладановаӧс. Воддза луннас сылы тыри эськӧ 61 арӧс. Ставлӧн вазьыліс синъяс, кор муніс «А. М. Ладановалӧн паметьлы» презентация. Аньлӧн став олан туйвизьыс вӧлі петкӧдлӧма сьӧлӧм вӧрзьӧдана шылад улӧ (дасьтісны Л. А. Королёва да В. Н. Михайлова). Ангелина Михайловна да Александр Васильевич Ладановъяс сяммисны том йӧзӧс кыскыны спортӧ, велӧдісны радейтны физкультура. Кымын спортивнӧй паныдасьлӧм, спортивнӧй фестиваль поснилы и верстьӧлы котыртлісны найӧ. Быд удж вӧчисны кывкутӧмӧн, сідзи велӧдісны и ассьыныс быдтасъяссӧ. Найӧ некор эз ӧтдортчывны общественнӧй уджысь. Кымын велӧдчысь налӧн олӧмсӧ йитіс спорткӧд да физкультуракӧд! Республика да район пасьта уджалӧны Ладанов гозъялӧн быдтасъяс. А кутшӧм любӧ вӧлі видзӧдны зонъяслысь мачӧн вӧдитчӧм. Мастеръяс! Ӧд найӧс велӧдіс баскетболӧн ворсны Ангелина Михайловна. Залын юргисны и сылӧн радейтана сьыланкывъяс. Презентация помасьӧм бӧрын аттьӧалана кывъяс висьталісны Михаил Валентинович Михайлов, Иван Александрович Михайлов, Татьяна Васильевна Ларукова, Николай Иванович Жижев. Найӧ тӧдчӧдісны, кутшӧм пай пуктіс А. М. Ладанова налӧн олӧмын да уджын. А сэсся медводдза велӧдчысьяс (а ӧні найӧ пенсия вылынӧсь нин) и талунъя спортсменъяс петкӧдлісны ассьыныс сямлун — ворсісны-венласисны баскетболӧн. Тӧдчӧда, Ангелина Михайловна педучилищеын велӧдчигӧн вӧлі СССР-са чемпионкаӧн баскетболӧн ворсӧм кузя. Югыдін да шоныдін, Ангелина Михайловна! [Зоя ЖИЖЕВА. Одыб сикт.] {Елизавета Макарова @ Бухгалтеръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-11.} БУХГАЛТЕРЪЯС Тайӧ акань кодь кык аньыс — Нёбдін колхозса бухгалтеръяс. Ольга Валерьевна Панюкова помавлӧма Кировын видз-му овмӧс институт. Сэні и «сконъясьӧма» Нёбдінса зонмӧ, кодкӧд и йитӧма олӧмсӧ да воӧма овны Нёбдінӧ. Чужлӧма да быдмылӧма Ольга Панюкова Ижмаын. Оксана Сергеевна Курлович — Ольгалӧн позьӧ шуны «веськыд ки». Заводитіс коркӧ полігтырйи, но опыта главбух отсаліс пырӧдчыны удж кӧлеяас. Кыкнан аньсӧ сиктсаяс бӧрйывлісны меставывса депутатӧ. [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Мӧс лысьтысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-11.} МӦС ЛЫСЬТЫСЬ Тӧдмасьӧй: Александр Геонисьевич Киселёв, Пезмӧгса колхозын матӧ 40 во нин зільӧ. Кутшӧм сӧмын удж вылын эз мырсьыв тайӧ кадколастнас: вӧлі и кочегарӧн, кукань видзысьӧн, би сетысьӧн, слесарӧн. А бӧръя воясӧ зільӧ лысьтысьысьӧн, рочӧн кӧ «дояралӧ». Дерт, позьӧ ӧшинь дорӧ пуксьыны нин кок кресталӧмӧн. Но кыдз шуӧ ачыс, верма да уджала на. Радейтӧ мортыс пемӧсъяс дорын бергӧдчыны. Гӧтырыс шуӧ, сійӧн пӧ и гортса пемӧсъясысь ог вермӧй лэччысьны, карта тыр. Радейтана удж вӧсна, ачыс пыр кок йылын да, Ен сыкӧдӧн мортыслы 57 арӧс он сет. Сикт помас удж вылас лэбалӧ велосипедӧн да «рушку мозольыс» абу на и. Гӧтырыс, Валентина Ермолаевна, 20 во жӧ куканьяс дорын мырсьӧма. Водз лоӧма петны удж вывсьыс, киясыс ӧткажитӧмаӧсь. Но отсалӧ гозъялы ӧтсӧгласа олӧмыс, 7 внукъяслӧн гажӧдӧмыс. Да ӧд ӧтласигас сэтшӧм радейтчӧм вӧлӧма! Ӧльӧксан ёна копрасьӧм бӧрын локтӧма медбӧрын ружьеӧн да шуӧма: «Но-ко, мунан он мекӧд гижсьыны?» И со 37 во нин найӧ ӧтлаынӧсь. Почет грамотаяс, аттьӧалана гижӧдъяс, «Уджвывса ветеран» ним эм мужичӧйлӧн. Лысьтысьяслӧн районса конкурсын шедӧдліс и первой места, мыйысь и козьналісны электроннӧй часі. Сэки пӧ татшӧм козиныд зэв шемӧсмӧдана вӧлі, ёна пӧ и нимкодяси. Быдторйыс жӧ пӧ вӧлі олӧмын, шуӧ Геонисьевич. Юсьылі пӧ, но бурдӧдчы да сы бӧрын ӧні ог ю, ни ог куритчы, кӧть личкалӧмӧн мырдӧн юкталасны. — Сэтшӧм лӧсьыд сьӧлӧм вылын: радейтана пемӧсъяс, гажа керка, муса гӧтыр да внукъяс, — юксьӧ Александр. — Ӧти кывйӧн кӧ, збыль олӧм! {Геннадий Попов @ Пӧжасьысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-11.} ПӦЖАСЬЫСЬЯС Тӧдмасьӧй: тайӧ кык аньыс «Нившера» ООО-са пекарняын пӧжасьысьяс. Светлана Алексеевна Габова, веськӧдлысьыс, зільӧ тані 17 во. Сы мында жӧ уджалан стажыс и сылӧн уджъёртлӧн, Мария Петровна Жижевалӧн. Вежоннас нёльысь найӧ пӧжалӧны 2 оборотӧн да кыкысь 1 оборотӧн пӧжас. Ӧти оборотас петӧ 350 тупӧсь нянь. Нӧшта пӧжалӧны некымын сикас мукӧд пӧжас. Няньсӧ иналӧны 11 вузасянінын. Одыбысь кындзи нуӧны Висерӧ, Адзорӧмӧ, Выльыбӧ. Быдлаын ёна ошкӧны Одыбса чӧскыд нянь да сійӧс пӧжалысьясӧс, висьталӧны налы аттьӧ да сиӧны став бурсӧ. [Геннадий ПОПОВ.] {Оксана Пинягина @ Ӧтияс сьылісны, мӧдъяс — ордйысисны @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-18.} ӦТИЯС СЬЫЛІСНЫ, МӦДЪЯС — ОРДЙЫСИСНЫ Кольӧм вежонӧ Висер сиктын муніс кык ыджыд мероприятие. Клубса уджалысьяс нуӧдісны сиктсаяслы сьылӧм улын дискотека. Россияса нималана сьылысьяслысь, Александр Розенбаумлысь да Стас Михайловлысь хитъяс, гитара улын зэв лӧсьыда ворсіс-сьыліс Виктор Попов. Колипкайлӧн моз мылаа юргисны сьыланкывъяс Ксюша Ивашевалӧн. Гажӧдісны сьыланкывъясӧн Аня Никифорова, Валентина да Сергей Михайлов гозъя, Ия Попова да Надежда Габова. «Там, где клён шумит» сьыланкыв комиӧн сьылісны Ирина Мишарина да Нина Кетова. Татьяна Габовалы «Хуторянка» сьылӧмын отсасис «Зачарованные» йӧктан котыр. Чукӧртчысьяс йӧктісны, кывзісны, шойччисны. Спортсменъяс Ростислав Габов, Сергей Михайлов, Филипп Пинягин нывбабаяс сӧветкӧд нуӧдісны челядьлы кросс-кантри. Зонкаяслы (локтісны сӧмын детинаяс) колӧ вӧлі панъясьны велосипедӧн лёк туйӧд (гонки по бездорожью). Журъялісны видз кузя, няйт туйӧд, вӧрӧд. Ордйысьӧм бӧрын челядь локтісны финиш вылӧ няйтӧсь, но нимкодьӧсь. Вермысьяслы козьналісны медаль да грамота. Аттьӧ спортсменъяслы ставсӧ дасьтӧмысь, интереснӧй ордйысьӧмысь. [Оксана ПИНЯГИНА. Висер сикт.] {Геннадий Попов @ Героиня-мам @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-25.} ГЕРОИНЯ-МАМ Ирина Мефодьевна Попова чужлӧма 1924 вося кӧч 30 лунӧ Джиян грездын. Батьыс, Мефодий Романович Попов, вӧвлӧма империалистическӧй да гражданскӧй войнаяс вылын, первой группаа инвалид. Аснаукаӧн перйӧма грамота. Зэв шмонитысьӧн да шаньӧн кывсьылӧма. Уна мойд тӧдлӧма. И. А. Осиповлӧн «Висер вожса сьыланкывъяс да мойдъяс» небӧгӧ сылысь пыртӧма куим мойд — «Правда да кривда», «Дальнӧй вӧр», «Салдат да генерал ныв». Мамыс, Парасковья Ануфриевна Попова (Павлова), вӧлӧма прӧстӧй да бур сьӧлӧма коми аньӧн. Чужтӧмаӧсь-быдтӧмаӧсь Попов гозъя кӧкъямыс челядьӧс: Ӧдяӧс, Гришаӧс, Настаӧс, Иринаӧс, Ладимерӧс, Аннаӧс, Мишаӧс да Машаӧс. Ирина Мефодьевна аслас верӧс, Иван Арсентьевичкӧд, чужтісны-быдтісны дас челядьӧс: Коляӧс, Валяӧс, Геняӧс, Мишаӧс, Ияӧс, Нинаӧс, Розаӧс, Алёшаӧс, Сашаӧс, Володяӧс. Иван Арсентьевич нӧйтлӧма пеж вӧрӧгӧс Ыджыд война вылын 1941-ӧд вося сора 14 лунсянь 1945-ӧд вося йирым 25 лунӧдз. Вӧлӧма рядӧвӧй автоматчикӧн. Фронт вылӧ ветлӧмысь пасйылӧмаӧсь «За оборону Советского Заполярья» да «За победу над Германией» медальясӧн. Сьӧкыда контузитчылӧма, госпитальын бурдӧдчылӧма. Иван Арсентьевич зэв киподтуя вӧлӧма, быдтор сылӧн артмылӧма: и додь-дадь, и коса-куран, и гын сапӧг, и рама-курич, и нистысян. Зэв лӧсьыда ворслӧма и гудӧкӧн. Нэмсӧ видз-му овмӧсын мырсьылӧма: вӧр пӧрӧдлӧма-кылӧдлӧма, мӧс-вӧвлы карта тшуплӧма-стрӧитлӧма. Быд гожӧм вӧлӧма звеньевӧйӧн ылі видзьяс вылын, кӧні пуктывлӧмаӧсь колхозлы уна дас тонна турун. Кувсьылӧма 1970-ӧд вося рака тӧлысьын. Ирина Мефодьевна томсянь жӧ зільлӧма колхозын. Быдсяма сьӧкыдсӧ тӧдлӧма. И школаад бура велӧдчылӧма (абу тырвыйӧ шӧр образование). Бӧрынджык велӧдчылӧма Ульяновоса техникумын. Сэсся ыстывлӧмаӧсь Шойнатыса МТС-ӧ трактористъяслӧн курсъяс вылӧ. Уджавлӧма кӧрт кӧлесаа трактор вылын на. Казьтывлӧ вӧлі, ваджык муяс вылад пӧ каян гӧрнытӧ да тракторыд осьӧдзыс вӧяс. Том нылыд пӧ гӧгралан-бӧрдан трактор гӧгӧрыд да коркӧ пӧ тай кыскасны жӧ. 1947-ӧд воын петлӧма верӧс сайӧ, фронтовик Арсень Иван сайӧ. Асьныс стрӧитӧмаӧсь керка, лӧсьӧдӧмаӧсь скӧт. Водз асывсянь да сёр рытӧдз уджыс юрвыв тыр вӧлӧма. Дыр кад чӧж Ирина Мефодьевна зільлӧма кукань видзысьӧн. Пыр вӧлӧма водзмӧстчысьяс лыдын. 1973-ӧд воӧ пыртлӧмаӧсь КПСС-ӧ, вӧвлі сиктсӧветса да райсӧветса депутатӧн. Пенсия вылӧ петӧм бӧрын бура дыр на зілис колхозын, вӧлі Джиян бригадаӧн веськӧдлысьӧн. Гожӧмъяснас пусис челядьлӧн турун пуктысь звеноын. Зэв ёна радейтліс сьывны. Сылӧн вӧлі зэв аслыссикас мича гӧлӧс. Уна во ветлӧдліс Ыджыдвидзса ветеранъяслӧн сьылысь коллективӧ, коді нималіс аслас петкӧдчӧмъясӧн кыдзи миян районын, сідзи и республика пасьта. Ирина Мефодьевнаӧс бура уджалӧмысь наградитлӧмаӧсь «Победитель социалистического соревнования 1973 года», «За доблестный труд. В ознаменование 100-летия Владимира Ильича Ленина», «50 лет Победы в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.» медальясӧн да уна Почёт грамотаӧн. Ӧтувъя уджалан стажыс — 35 во. Кувсис Ирина Мефодьевна 2000-ӧд вося урасьӧм 20 лунӧ. [Геннадий ПОПОВ.] {Геннадий Попов @ Пасйисны Иван лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-25.} ПАСЙИСНЫ ИВАН ЛУН Сора (июль) 7 лунӧ Джиян грездын пасйисны Иван лун. Гажсӧ восьтіс «Ыджыдвидз» сикт овмӧдчӧминса юралысь Николай Симпелев, коді чолӧмаліс чукӧртчӧм войтырӧс гажлунӧн да сиис ставныслы быд бурсӧ, а грездлы — водзӧ сӧвмыны да паськавны. Водзӧ гажсӧ нуӧдісны Ыджыдвидзса культура керкаысь артистъяс. Тані жӧ чолӧмалана кывъясӧн да мича сьыланкывъясӧн петкӧдчисны чужан му нимӧдысьяс — Василий Попов да Геннадий Попов. Локтан воӧ, 2015-ын, Джиян грездлы тырас 340 во. А панысьнас вӧлӧма (Жеребцовлӧн небӧг серти) Иван Савельевич Попов. Сідзкӧ мӧд во, нӧшта на, кыпыдджыка пасъясны тайӧ Крам праздниксӧ. Такӧд йитӧдын кора Джиянсаӧс да районса олысьясӧс гижны «Звезда» газетӧ грезд йылысь гижӧдъяс, казьтылӧмъяс. Ӧд, Джиян кӧть и ичӧт грезд, а со куим Героиня-мам тані овлісны. Тайӧ Ирина Мефодьевна Попова (менам мам), Мария Максимовна Попова да Мария Григорьевна Иванова. А талунъя «Звезда» газетлӧн 11 лист бокын ме йӧзӧда мам йылысь гижӧд. [Геннадий ПОПОВ.] {Анна Микушева @ Шань бурдӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-25.} ШАНЬ БУРДӦДЫСЬ Миян Висер сиктын уна йӧз, кодъяс йылысь позьӧ висьтавны уна бур кыв. Ӧтикыс на пиысь — О. А. Габова. Ольга Аифаловна зільӧ миян больничаын медсестраӧн. И веськыда кӧ шуны, тайӧ гижӧдсӧ эг нин бы вермы гижны, эз кӧ тайӧ аньыс менӧ мӧдар югыдсьыс бергӧд. Бур морт эз артась кадӧн, быд лун воліс гортӧдз вӧчавны уколъяс, кодъясӧс индіс Шойнатыса больничаысь томиник врач. И лекарствоястӧ ачыс аптекаысь ваяліс. Ольга Аифаловна — Ен сыкӧдӧн кокни киа, бура абутӧм сӧнмӧ вермӧ веськавны. Нӧшта и зэв варов, пыр нюмъялӧ, уджсӧ сьӧлӧмсянь вӧчӧ, оз бӧрйы йӧзсӧ, быдӧнлы ӧтмоза отсӧг вылӧ уськӧдчӧ, кӧть и уджалан кадыс важӧн нин помасьӧма. Отсӧг вылӧ локтӧ и праздник лунӧ. Ольга Аифаловна вермис, эськӧ, гортас пукавны, ӧд пенсия вылын нин. Но ӧти пӧрйӧ миян больничаын эз тырмыны уджалысьяс. Йӧз вӧсна тӧжд тшӧктіс аньӧс выльысь, куим во коласталӧм бӧрын, босьтчыны радейтана уджӧ. Кыдзи ачыс шуӧ, жальӧсь пӧ йӧзыс. И процедурнӧй кабинет бара на нюмъёвтіс, кор веськаліс кӧзяйственнӧй киясӧ. [Анна МИКУШЕВА, Висер сикт.] {Галина Карпова @ Робинзонъяс либӧ кыдзи ветеранъяс ветлім походӧн Лымваӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-07-31.} РОБИНЗОНЪЯС ЛИБӦ КЫДЗИ ВЕТЕРАНЪЯС ВЕТЛІМ ПОХОДӦН ЛЫМВАӦ Кольӧм воӧ районса ветеранъяслӧн сӧветса председатель Николай Казаков вӧзйис ветлыны некымын лун кежлӧ туриставны Лымваӧ. Ме пыр жӧ и кӧсйыси: ӧд сэні овліс менам Кузьма чож. Одыбсаяс сійӧс шулісны Пане Кузьмаӧн, а ме — Пане Марьялӧн ныв. И со тавося сора 22-ӧд лунӧ ми — 8 пенсионер да 3 инструктор — мӧдӧдчим Лымваӧ. Одыбӧдз кайим машинаӧн, мый сетіс районса спорткомитет. А водзӧ, Лымваӧ, миянӧс катӧдіс кык УАЗ-ик, кодъясӧс корсьӧма Одыбысь зэв водзмӧстчысь том зон Михаил Габов. Мунігмоз тайӧ туйкостӧ нимтім «Лазинг-УАЗингӧн». Вӧрса туйӧд мунӧмыд абу чорыд веркӧса (асфальта) туйӧд журъялӧмыд: 34 километра туй-кост мунім 2 час чӧж. Да помӧдзыс эгӧ на воӧй, вывті няйт туй вӧсна ӧтар машинаыс эз вермы водзӧ мунны, ковмис чеччыны да подӧн чушиктыны. Бур, мый став кӧлуй тӧрис мӧд машинаӧ, эз ковмы ас вылын кыскыны. Час джынӧн подӧн мунім 3 километра и воим вылыс Лымваӧ. Мужикулов ректісны ю дорӧ байдаркаяс, ми ӧд бӧрсӧ шуим лэччыны ю кузя байдаркаяс вылын. Нывбабаяс сэк костті пуисны бипур вылын сёян. А пажнайтӧм бӧрын Михаил Габов нуӧдіс экскурсия Лымва грездӧд. Пыралім вӧвлӧм школаӧ, волім вичкоӧ да бура уна керкаӧ. Кӧть и олысьыс тані некод нин абу, но вӧралысь-кыйсьысьяс абу на дзикӧдз эновтӧмаӧсь керкаяссӧ. Зэв жаль сӧмын, мый эг вермы веськавлыны Семӧ Варалӧн керкаӧ, кӧні овліс Кузьма чож. Рытъя пажын бӧрын сувтӧдім палаткаяс. Поводдя эз вӧв зэра да кӧдзыд, та вӧсна шуим узьны палаткаясын. Пока ми вӧлім экскурсияын, кык зонка, кодъяс локтісны миян бӧрся мотоциклъясӧн, ломтӧмаӧсь миянлы пывсян. Пывсьӧм-мыссьӧм бӧрын водім узьны, но меным некыдз эз унмовсьы выль местаад. Асывнас, нуръясьӧм бӧрын, Анатолий Усачёв нуӧдіс миянлы инструктаж, велӧдіс, кыдзи колӧ пуксьыны-чеччыны байдаркаӧ. Сы бӧрын сӧвтім кӧлуй да мӧдӧдчим кывтны Лымва кузя 5 байдарка вылын. Быд экипажлы сетім ним: «Коми колхозник» (Н. М. Казаков да Г. А. Карпова), «Пӧкъя ком» (С. В. Изъюров да Л. И. Потапова), «Куим ош» (В. А. Пономаренко, В. И. Бронникова да Т. Б. Кашапова), «Кӧин» (А. В. Усачёв да В. В. Кутькина), «Тӧвру» (М. Н. Габов да В. А. Паршукова). Инструкторъяс шуисны, мый пажынӧдз колӧ кывтны 14 километр да 8 километра ӧбед бӧрын. Ме да Николай Казаков первойӧн петім ва вылӧ. Ёна жӧ и кузьӧн кажитчис 14 километратӧ кывтӧмыс, быттьӧ 34 километр вуджим. Но Мишалӧн JPS-навигатор эз ылӧдлы. Пажнайтім-шойччим кыйсьысьлӧн керкаын да водзӧ мӧдӧдчим кывтны Лесник керка дорӧ. Сэні миянӧс бара на виччысисны зонкаяс, ломтісны пывсян. Ланьтӧдчӧм бӧрын быдӧн кыліс асьсӧ ёна мудзӧмӧн. Полім, мый асывнас сэсся ог вермӧ сынны. Но вой узьӧм бӧрын чеччим ставӧн збодерӧсь. — Вӧр-ваыс став мудзсӧ босьтӧ да сетӧ мортлы ассьыс вын-эбӧс, — тӧдчӧдіс Миша, важ йӧз вылӧ ыстысьӧмӧн. Пажнайтыштӧм бӧрын мӧдӧдчим кывтны водзӧ ӧта-мӧдкӧд панъясьӧмӧн. Ышмылім сы выйӧдз, мый гоз-мӧдысь ӧшйылім ляпкыдінас. Тайӧ лунӧ ӧдйӧджык кывтім, буракӧ юыс визувджык вӧлі. Лесниксянь Падейӧдз ӧти час да дас минут кывтім. Падейсянь Полӧмӧдз сьылігтыр лэччим. Поводдя кӧть и вӧлі букыш, но эз зэр. Кывтігмоз Миша кыйӧма кык ком чери, наӧн номсасим пажнайтігӧн. «Вай жӧ важ коми йӧз моз вӧралыштам-кыйсям», — вӧзйис Миша. Юксим кык команда вылӧ да кутім ордйысьны. Первой чукӧртім ноп, сэсся изъяс вывті кайим буджӧд, сы бӧрын ёсь зор шыбитім-бытшким пасӧ, лыйсим ньӧвйысь. Ёна и сералім-гажӧдчим. А ужин дырйи Владимир Пономаренко гӧститӧдіс вӧрса вотӧсӧн, матігӧгӧрсьыс ӧктӧма. Войнас ывла ёна ыркмуніс, асъядорыс весиг пужъялӧма вӧлі. Но бур мый вӧліны керкаяс, пач ломтӧмӧн узим да эг кынмӧй. Коймӧд луннас кывтім Ёгор Коль керкаӧдз 8 километра. Тыдалӧ, татчӧ некод нин важӧн абу волӧма, ставыс кутӧма важмыны. Пажын пуиг моз ӧктім видз вылысь дзоридзьяс, кыим юркытш. Егор Коль керкасянь Одыбӧдз кывтім 5 километра, тані миян поход помасис. Ставнас, куим лунӧн, лючки-ладнӧ лои кывтӧма 49 километр. Гижӧд помын зэв ыджыд аттьӧ висьтала районса ветеранъяслӧн сӧветса председатель Николай Казаковлы миянӧс ышӧдӧмысь; районса администрациялы сьӧм вичмӧдӧмысь; спорткомитетын зільысьяслы бур уджысь; «Томру» туристъяслӧн клубӧ ветлысь зонъяслы — Гриша Королёвлы, Данил Михайловлы да налӧн веськӧдлысь Михаил Габовлы миянлы отсасьӧмысь. [Галина КарповА, Пезмӧг сиктса ветеранъяс сӧветӧн веськӧдлысь.] {Александр Панюков @ Кӧрткерӧсса школалы 170 во @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-08.} КӦРТКЕРӦССА ШКОЛАЛЫ 170 ВО Школасӧ восьтӧма Николай Первыйлӧн 1842 вося ноябрь 21 лунся да Госимуществояс кузя министр П. Д. Киселёвлӧн 1842 вося декабр 3 лунся 5804 указъяс серти 1843 воын. Медводдза велӧдысьнас лои Кӧрткерӧсса вичкоысь поп Степан Никифоров-Локчимский-Попов, коді велӧдіс закон божий, катехизис, лыддьыны гражданскӧй да вичко шыпасъяс, гижны, артасьны (кӧсйӧм сертиныс), чистописание, сьывны молитваяс. Индіс Поповӧс велӧдысьнас Вӧлӧгдаса да Устюгса епископ Израиль. Сійӧ велӧдіс 1850 воӧдз, сы бӧрын 1868 воӧдз велӧдіс Георгий Федотов-Попов. Удждонсӧ мынтылісны испытаниеяслӧн бӧртас (результат) серти. Училищеыс вӧлі Госимуществояс министерстволӧн училищеӧн, коді мынтыліс удждонсӧ. Велӧдчысьяс испытаниесӧ кӧ эз вермыны сдайтны — удждонсӧ эз мынтывны. Испытаниеяс вылын пукалісны вӧлӧсьтса старшина, госимуществояс округса управлениеысь чина морт. Ст. Попов дьякӧнкӧд нуӧдісны вичкоын юрбитны воӧмаяслы проповедьяс. Земскӧй учреждениеяс котыртӧм вӧсна 1872 восянь училищеыс лоӧ земскӧйӧн, пырӧ МВД власть улӧ. Училищесӧ вермис прӧверитны урядник. Училищенас веськӧдліс попечитель. Озыр морт. Сыӧн вӧлі купеч да пароходовладелец Яков Алексеев Казаков, коді пӧртіс овмӧслысь могъяс. Велӧдысь кывкутіс сӧмын велӧдӧм вӧсна, сійӧ эз вермы весиг чирыштны школаса стӧрӧжӧс. Урокыс мунліс 35 минут. Закон божий велӧдысь поплы мынтылісны 60 шайт, велӧдысьлы — 300 шайт да патераысь — 36 шайт. Училищеыс вӧлі крестьянскӧй керкаын. 1897 воӧ велӧдчӧны выльӧн лэптӧм типӧвӧй училищеын. Сэні эм и велӧдысьлы патера, пывсян, ва струба. 1889 воын пыртісны военнӧй строй да гимнастика урокъяс, велӧдӧны отставкаынӧсь армия да флотса улыс чинаяс. 1910 вося январсянь училищеыс лоӧ народнӧй просвещение министерстволӧн. Велӧдӧны 6–7 во, сы лыдын физика, история. (1901 воӧ воссьӧ бесплатнӧй народнӧй библиотека). 1918 воын училищеыс лоӧ мӧд ступеня 8-ӧд нумера сӧветскӧй училищеӧн. А катыдса училищеыс, кодӧс восьтлісны 1912 воӧ — 158-ӧд нумера первой ступеня училищеӧн. 1940 вося январь 3 лунӧ мунӧ райисполкомлӧн медводдза сессия. Кӧрткерӧсса райисполкомӧн веськӧдлысьнас индӧны Ф. Т. Панюков-Гухӧс (вежліс овсӧ 1931 воӧ, лоӧ менам рӧднӧй дядьӧн. — А. П.). Роноӧн юралысьӧн — Пантелеймон Александрович Сямтомовӧс, уджалӧ 1942 воӧдз. 1940 воын Кӧрткерӧс районын вӧлі вит НСШ, кык шӧр школа, 16 начальнӧй школа. Просвещение учреждениеяс вылӧ видзӧма 741,7 сюрс шайт. 1945 воын — 918,8 сюрс шайт. 1946 воын школаса директоръясӧн вӧлӧмаӧсь: Кӧрткерӧсын — Н. А. Огнева, Маджаын — В. А. Редина, Позтыкерӧсын — А. И. Смирнов, Лопыдінын — А. П. Корычева, Пезмӧгын — М. А. Синайская, Мордінын — К. В. Попова. Начальнӧй школаяс вӧлӧмаӧсь Визябӧжын, Нидзын, Емельстанын, Чӧтдінын, Бояркерӧсын, мӧд Лопыдінын. 1946 воын 127 велӧдысьӧс наградитӧма «За доблестный труд в Великой Отечественной войне 1941–1945 гг.» медальясӧн. Война бӧрын роноӧн веськӧдліс А. И. Трофимов. 1963 вося февральсянь район пырӧ Выльгорт улӧ. 1965 вося январь 1 лунсянь бӧр лои торъя район, код пытшкӧ пыртісны и вӧвлӧм Сторожевскӧй район. Озёл и Сёйты вуджисны Сыктывдін район улӧ. Аныб бӧр лои Кулӧмдін район улын. 1965 воӧ роноса медводдза завнас лои Василий Николаевич Касев. 1974 воын районын вӧлі 56 общеобразовательнӧй школа, 3 детдом, 2 спецшкола, 15 школьнӧй интернат, пионеръяслӧн да школьникъяслӧн 2 керка. Велӧдісны да мывкыдсьӧдісны (воспитывайтісны) 500 велӧдысь да воспитатель. Ельцин дырйи Минпроссӧ вежӧны Велӧдан министерствоӧ (Министерство образованияӧ). Менам мӧвп серти, тадзи школаысь бырӧдісны мывкыдсьӧдан (воспитательнӧй) удж. Ӧнія школаясын велӧдысьыс унджык велӧдчысьысь. Кольӧм вося лыдпасъяс серти, кодӧс йӧзӧдісны газетъяс, Керӧсса школаын 18 велӧдысь да нӧшта 13 техперсонал. Велӧдчысьыс ветымын гӧгӧр. Быд вылӧ воӧ ӧти велӧдчысьӧн. Дона сулалӧ татшӧм школаыд! [Александр Панюков, историк.] {Елизавета Макарова @ Пемӧсъясӧс дӧзьӧритысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-08.} ПЕМӦСЪЯСӦС ДӦЗЬӦРИТЫСЬ Светлана Николаевна Латкина — «Нёбдінскӧй» ООО-ын медбур уджалысьяс пиысь ӧти. Зэв кывкутана удж вӧчӧ, рӧдмӧдӧмӧн мӧдпӧлалӧм (воспроизводство) стада дӧзьӧритӧ. Прӧстджыка кӧ, старайтӧ ялавичьясӧс, кодъяс вот-вот выльмӧдасны лысьтан мӧс стада. А пока пемӧсъяс овмӧслӧн медваж картаынӧсь, та вӧсна тані кипом удж уна на. Но том ань уджысь оз пов. Ошкӧ Светланаӧс овмӧсӧн веськӧдлысь Анастасия Семёновна Микушева, колананог кывкутана удж вӧчӧмысь бур кыв вылӧ оз скупитчы бригадир Наталья Михайловна Вязова. А нӧшта том морт пӧшти быд рыт ветлӧ Трӧшсиктсянь шӧр сиктӧдз сьылыштны. Оз дышӧдчы куим километра подӧн тапсьӧдны, мед аскоддьӧм сьывны радейтысьяскӧд велӧдны выль бӧрся выль сьыланкыв. Котырӧн веськӧдлысь Светлана Николаевна Каракчиева пасйӧ, мый Светланалӧн кымын водзӧ сымын гӧлӧсыс, кыдз шуласны «воссьӧ». Сідз кӧ и хорын колана морт. Бӧръя кадӧ кыдзкӧ гежӧда да жебджыка кутім гижны видз-му овмӧсын уджалысьяс йылысь. Да и том йӧз оз зіль сины олӧмсӧ мувыв уджкӧд. Кывсьӧ, мый весиг велӧдысь вермас шуны челядьлы, он кӧ пӧ бура велӧдчы колхозӧ мунан уджавны. Вунӧдӧмаӧсь, буракӧ, мый ставыс петісны коркӧя видз-му овмӧсын уджалысьяссянь. Со и Светланалӧн рӧдысь быдӧн мырсис му вылын да пемӧсъяс дорын. Ичӧтсяньыс ныв котраліс мамыслы отсасьны, сы вӧсна и тӧдса уджад кокниа пырис. Водзын том мортлӧн выль вермӧмъяс. Став бурсӧ, дзоньвидзалун да водзӧ олӧм вылӧ гажа видзӧдлас. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Kodko @ Аттьӧ бур ёртъяслы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-15.} АТТЬӦ БУР ЁРТЪЯСЛЫ Вель дыр нин, 2002 восянь, миян редакция нуӧдӧ газет вылӧ лӧсялана (альтернативнӧй) гижӧдчӧм. Тайӧ могсӧ пӧртӧмын медшӧр отсасьысьӧн лоӧ «Кӧрткерӧсса» ПО. Сылӧн вузасянінъясын сиктса олысьяс судзӧдӧны «Звезда», код вылӧ доныс тӧдчымӧн ичӧтджык. Йӧз ӧдйӧ и донъялісны выльпыртӧмтор — кызвыныс бӧрйисны лӧсялана гижӧдчӧм. Найӧ шуӧны, магазинӧ пӧ ветлам быд лун: кынӧмпӧт ньӧбны, сэк жӧ ӧтчыд вежоннас босьтам сэні судзӧдӧм «районка» — позьӧ шуны сідзжӧ «сёян», сӧмын юрлы, вежӧрлы. Лӧсялана гижӧдчӧм серти газет судзӧдысьыс воысь воӧ содіс. Ӧнія газет тираж серти, джын гижӧдчысьыс, рочӧн кӧ шуны, — альтернативщикъяс. И тайӧ зэв бур. Аттьӧалам вузасьысьясӧс миянлы отсасьӧмысь. Найӧ кужӧны ышӧдны йӧзӧс и сёян-юан ньӧбны, и газет вылӧ гижӧдчыны. Нимкодь, мый и тайӧ гижӧдчан кампания дырйи сикт-грездса вузасянінъясын тыр-бура муніс гижӧдчӧм. Оз нин медводдзаысь сод гижӧдчысьлӧн лыдыс «Кӧрткерӧсса» ПО-лӧн Выльыбса вузасянінын. Грездса олысьясӧс «Звезда» судзӧдны ышӧдӧны сэтчӧс шань вузасьысьяс Анастасия да Галина Панюковаяс. Ыджыд аттьӧ налы бур, колана удж пӧртӧмысь. Тайӧ вежонӧ ми волім Выльыбса вузасянінӧ да аддзысьлім Анастасия Панюковакӧд (снимокын). Аттьӧалім сійӧс гижӧдчӧм бура нуӧдӧмысь, сиим и водзӧ ёртасьны районса петаскӧд да олӧмын и уджын выль вермӧмъяс. Вузасьысьлы кыпыда сетім козин. Нӧштаысь аттьӧалам миянлы отсасьысьясӧс, «Звезда» газет пырся да выль судзӧдысьясӧс. Кутам и водзӧ йӧзӧдны районлӧн олӧм да сӧвмӧм, тані олысьяс, лоӧмторъяс, вӧвлӧмторъяс йылысь да уна мукӧд интереснӧй гижӧдъяс. Лоӧй пыр миянкӧд! {Оксана Гудырева @ Ыджыд видзьяса мич @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-15.} ЫДЖЫД ВИДЗЬЯСА МИЧ Миян районын мича сиктъяс пиысь ӧти — тайӧ Ыджыдвидз. Сӧстӧм, уна рӧма дзоридзьясӧн да быдмӧгъясӧн тырӧм коми сикт. Медводдза овмӧдчысьясыс бӧрйылӧмаӧсь ю пӧлӧн шевкнитчӧм паськыд видзьяса ин. Та вӧсна и сиктлӧн нимыс лӧсялана да гӧгӧрвоана — Ыджыдвидз. Тайӧ сиктын олӧны уджач, киподтуя йӧз. Керкаясныс ёнӧсь, ыджыдӧсь да уна жыръяӧсь, оланінъяс дорын гоз-мӧд стрӧйба — пывсян, гожся кухня, гид, гараж да мастерскӧй. Йӧръясыс абу жӧ ичӧтӧсь. Ставыс ас киӧн да вынъясӧн лӧсьӧдӧм озырлун. Ыджыдвидз кузя мунігӧн дугдывтӧг нимкодясим керка йӧръясӧн. Ӧшинь увъяс тырӧмаӧсь дзоридзьясӧн, аслыспӧлӧс мичмӧданторъясӧн... Ылавмӧн дзорган, водзӧ оз мунсьы. Бур кӧзяева олӧны, оланінъяс гӧгӧрныссӧ пелька видзӧны, мичмӧдӧмаӧсь. Ошкам да примерӧ пуктам. Медым сиктса йӧзӧс ышӧдны сӧстӧма видзны керка гӧгӧрсӧ, овмӧдчӧминсӧ, сиктса администрация ӧтув ветеранъяслӧн сӧветкӧд да мукӧд водзмӧстчысьяскӧд быд во котыртлӧны «Медбур ӧшинь ув» нима конкурс. Сэтчӧ пырӧдчӧны и сиктса олысьяс, и предприятие-учреждениеяс. Конкурслӧн нимпасъясын вермысьясӧс пасйӧны сьӧма премияӧн, медунаыс — 1 сюрс 500 шайт. Кольӧм воӧ вермӧм шедӧдісны Георгий Геннадиевич да Марина Михайловна Мишаринъяс («Экология серти медсӧстӧм ӧшинь ув» нимпасын), Николай Иванович да Любовь Александровна Головкинъяс («Медмича ӧшинь ув» нимпасын), Валерьян Александрович да Нина Николаевна Ивановъяс («Медбур кӧзяин» нимпасын), Дмитрий Иванович да Александра Васильевна Мишаринъяс («Медся дзоридзалысь ӧшинь ув» нимпасын). Тавося ордйысьӧм вылӧ воӧма 25 шыӧдчӧм нин. Сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Николай Симпелевлӧн висьталӧм серти, шыӧдчӧмъяс примитӧм нюжалас моз (август) 25 лунӧдз. Сэки и вӧчасны конкурслы кывкӧртӧдъяс, а кӧч (сентябрь) тӧлысьын кутасны нимӧдны вермысьясӧс. Сідзжӧ сійӧ юӧртіс, мый сикт овмӧдчӧмин пырӧдчӧ районса ордйысьӧмӧ, кӧні эрдӧдасны медбурмӧдӧм овмӧдчӧмин. Лача кутам, мый найӧ лоасны вермысьяс лыдын. Сӧстӧм да мичмӧдӧм сикт кыскӧ ас дорас матыссаӧс и ылыссаӧс, сэтчӧ окота волыны пыр. Тані олӧны тӧждысьысь, кужысь киа йӧз. Став сьӧлӧмӧн радейтӧны оланінсӧ, чужан сиктсӧ, чужан мусӧ. Ыджыдвидз сикт йылысь мукӧд юӧръяс лыддьӧй локтан петасысь. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Кыпыда восьтасны шойччан парк @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-22.} КЫПЫДА ВОСЬТАСНЫ ШОЙЧЧАН ПАРК Субӧтаӧ, моз (август) 23 лунӧ, Вожын сикт кутас пасйыны 340 во. Сиктлӧн гӧгрӧс пас кузя тані жунас «Ичӧт сиктӧй, олан гажӧй» ним улын гаж. Вомынын олысьяс, а сідзжӧ гӧсьтъяс вермасны тӧдмасьны «Олан тан — шуда тан» нима выставкаӧн. Луншӧрын кыпыда восьтасны сиктлысь шойччан парк. Сьылӧм-йӧктӧмӧн позяс нимкодясьны «Пыр мед нимӧдны, водзӧ нуӧдны ассьыным рӧдвуж пас» концерт дырйи. А рытгорув быдӧнӧс чукӧстас «Ме тэкӧд йӧкта» йӧктан уджтас. Вомынын чужлӧм войтырӧс и мукӧд гӧсьтъясӧс виччысьӧны кыпыда пасйыны сиктлысь чужан лун. {Оксана Гудырева @ Налӧн гажа ӧшинь ув @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-22.} НАЛӦН ГАЖА ӦШИНЬ УВ Кольӧм воӧ «Ыджыдвидз» сикт овмӧдчӧмин администрация котыртліс да нуӧдіс «Медбур ӧшинь ув» конкурс. Вермысьяс пиӧ веськаліс и Головкинъяслӧн семъя. Найӧ шедӧдісны «Медмича ӧшинь ув» ним. Ыджыдвиддзӧ волігӧн ми окотапырысь аддзысьлім тайӧ семъяыскӧд. Ми веськалім дзоридзьясӧн тыр йӧрӧ. Шензьӧдіс сійӧ эз сӧмын уна пӧлӧс быдтасъяснас, но и киӧн вӧчӧмторъясӧн. Югыд рӧма краскаӧн мавтӧм гожся кухня водзын сярвидзӧны-быдмӧны мича дзоридзьяс. На сайын «юрсӧ» вылӧ кыпӧдӧма кукуруза, мый зэв шоча верман казявны миян войвыв муын. Дзоридзьяс пӧвстын жӧ сулалӧ ичӧтик, чача кодь мича керка. Сылӧн ӧшиньысь мыччысьӧма Ёма-баба акань. Сійӧ, буракӧ, и лоӧ тайӧ мича йӧрсӧ медшӧр видзысьӧн. Дзоридзьяса ыджыд эрд гӧгӧрсӧ мичмӧдӧма уна пӧлӧс рӧма пу дзавйысь ӧградаӧн (штакетникӧн). Гожся кухнялы паныд зымвидзӧ кык судтаа ён керка. Сійӧ сулалӧ вывтасінынджык. Сыланьӧ кыпӧдчыны лӧсьӧдӧма тшупӧда пос, код пӧлӧн «быдмӧны» кык пальма. Ылі саридз дорын быдмысь пуясыс — ас киӧн вӧчӧмторъяс. Пальмалӧн «кокыс» — пемыд, перкаль (коричневӧй) рӧма пластик бутылка пыдӧсъясӧн мичмӧдӧм сюръя, а йылас — турунвиж рӧма пластик бутылкаысь вундалӧмӧн артмӧдӧм пашкыр «коръяс». Видзӧдан да, быттьӧ збыль пальма и эм. Но а керка пельӧс бокын «овмӧдчӧмаӧсь» еджыд юсьяс — сідзжӧ вӧчӧмторъяс, сӧмын машина гӧгыльлӧн резинаысь нин. Йӧрын татшӧм лэбач — зэв жӧ и мичаа видзӧдсьӧ. Керкаӧ пыранін дорын сулалӧ неыджыд лэбув-беседка: пытшкас — пызан да улӧсъяс. Пызан вылас гӧгрӧс бока самӧвар серти позьӧ гӧгӧрвоны, мый кӧзяева тшайсӧ юӧны оз сӧмын гортаныс, но и ывлавывса гажакодь беседкаын. Сэні ми и варовитім керкалӧн кӧзяйка Любовь Александровнакӧд. Сійӧ Ыджыдвидз сиктын олӧ вель дыр нин. Любовь Александровна чужлӧма да быдмылӧма Инта карын. Вылыс тшупӧда велӧдчанін помалӧм бӧрын ыстӧмаӧсь уджавны Ыджыдвидзса школаӧ. Сійӧ кадсяньыс 33 во велӧдӧма математика. Ӧні вит во нин, кыдзи пенсия вылын. Верӧсыскӧд, Николай Ивановичкӧд, олӧны ӧта-мӧдсӧ радейтӧмӧн да ӧтсӧгласӧн 37 во нин. Найӧ быдтісны да ыджыд олӧмӧ лэдзисны кык нылӧс — ӧтарыс олӧ карын, а мӧдыс — Маджаын. Головкинъяс гозъялӧн эмӧсь и муса шӧвктугъяс — нёль внук да внучка. Тшӧкыда челядь волӧны дона мам-бать, баб-дед ордӧ. — Ола да нимкодяся, — шуӧ Любовь Головкина. — Пыр виччыся гожӧм. Радейта ноксьыны дзоридзьясӧн. Водзті быдтылі уна пӧлӧс астра, а ӧні «вуджи» флоксъяс да петунияяс вылӧ. Кӧйдысъяссӧ судзӧда пошта пыр либӧ ньӧба вузасянінъясысь. Окота пыр выль сикас дзоридзьяс быдтыны. А тӧвнас ме кыся — внук-внучкалы кепысь да носки. Любовь Александровна ошкӧ верӧссӧ. Киподтуя, мастер морт пӧ сійӧ. Николай Иванович гӧтыр мозыс жӧ уджӧн заслужитӧм шойччӧм, пенсия вылын. Сылӧн зарни кияслы уджыд пыр эм. Кужӧ вӧчасьны и пуысь, и кӧртысь. Ӧшинь улас вӧчӧмторъясыс — сылӧн да гӧтырыслӧн ӧтув удж. Ышӧдысьыс да отсасьысьыс — Любовь Александровна, а мӧвпъяссӧ пӧртысьыс — Николай Иванович. Ӧтув налӧн зэв бура и артмӧ. Быд во налӧн йӧрын мыйкӧ выльтор «овмӧдчӧ». Мича йӧр да и сӧмын! Головкинъяс дорӧ волігӧн тӧдмасим и налӧн внук Владиславкӧд (олӧ Маджаын). Сійӧ локтӧма шойччыны да отсасьны радейтана дед-баб дорас. Вочаасим сыкӧд ывла вылын. Зонка йӧр сай бокысь турун куртіс. Висьталіс, быд гожӧм пӧ вола Ыджыдвиддзӧ, зэв пӧ кажитчӧ тані. Уджач морт быдмӧ, бур примерӧн лоӧны бать-мамыс и дед-бабыс. Ӧні вотчан кад. Тэрмасьӧны вӧр-ваӧ петавны и Головкинъяслӧн ёрта семья. Заптасны кузь тӧв кежлӧ вотӧс-тшак... Быд сиктын олӧны зіль, уджач, киподтуя войтыр. Найӧ — бур пример орччӧн олысьяслы. На вылӧ видзӧдӧмӧн мукӧд ышалӧны пелькӧдны да мичмӧдны керкасӧ, ӧшинь увсӧ. Кымын унаӧн таӧ босьтчасны — сымын бурмас сиктлӧн «чужӧмыс». И тайӧ мичсьыс сьӧлӧм вылын лоӧ кыпыд, гажа. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокын: Головкинъяс гозъя.] {Василий Попов @ Ставныс эштытӧмӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-08-22.} СТАВНЫС ЭШТЫТӦМӦСЬ Кыдзи тіянӧс могмӧдӧны? Кыдзи пӧртӧны могъяс олӧмӧ пӧртысь и, дерт жӧ, оз этша таысь сьӧм босьтысь йӧз? Ог прӧстӧ, нинӧм керигмоз, юась. Коркӧ тулыснас кывсис: карӧ мунан автобусъяслӧн сикт шӧрын сувтанінын воссис пӧ выль аптека. Весиг сьӧлӧм вылын лои долыд — ӧд олӧма мортыдлы тшӧкыда ковмылӧ корсьны-ньӧбны сійӧ либӧ мӧд бурдӧдчантор. Пыри казьтыштӧм аптекаӧ. Пызан сайын пукалӧ ичмонь да варовитӧ кодкӧдкӧ телепон пыр. Олӧма морт вылад сійӧ весиг эз видзӧдлы и, кыдзи тай шулӧны коми йӧз, шапкасӧ эз пӧлӧстлы. Зэв бура гӧгӧрвоа, мый менам пырӧм бӧрын сылы оз ков вӧлі телепон трубкасӧ шыбитны бокӧ. Но ӧд позьӧ вӧлі кутшӧмкӧ ногӧн тшӧктыны-шуны виччысьыштлыны. Но... Коли здук-мӧд, а сэсся и вель уна кад, ичмонь пыр таргис и таргис и, кыдзи гӧгӧрвои, сёрниыс некыдзи эз йитчы уджыскӧд. Зэв ӧкуратнӧя пӧдлалі аптека ӧдзӧссӧ ортсысяньыс да и водзӧ сэсся сэтчӧ ог пыр. Тӧлысьысь унджык кад сайын ёна чардаліс-гымаліс. Миян гортын радио вомдзасис. Зэв радейта кывзыны радио пыр республикалӧн олӧм да лоӧмторъяс йылысь. Но... Коркӧ терпенньӧӧй быри да муні пошта да связь керкаӧ. Колана кабинет та ыджда керкаысь ӧдва и сюри. Пыри. Пызан сайын пукалӧ том на ныв. Шуйга киас — телепон трубка, водзас, пызан вылын — кофе стӧкан. Менам чолӧмасьӧм вылӧ сійӧ эз вочавидз, и непӧштӧ эз вочавидз «пӧжалуйста» (волшебнӧй) кыв казьтыштӧмӧн, но весиг чуньнас ни кинас эз петкӧдлы, медым ме виччысьыштлі неуна. Сулалі-сулалі, а ныв пыр таргӧ и таргӧ. Терпенньӧ бырӧм бӧрын петі кабинетсьыс. Час мында кымын кад кольӧм бӧрын бара пыри кабинетас. Кӧть кад и колис вель нин уна, серпасыс ньӧти абу вежсьӧма. Ог тӧд сӧмын, кофеыс кӧдзаліс либӧ эз. Уна кад кольӧм бӧрын бӧр муні гортӧ, сёрниыс ичмоньлӧн эз помась да. А гортын радио пыр чӧв олӧ. А квитанцияяс воӧны пыр ас кадӧ, ньӧти оз сёрмыны. Видзӧда да, «обслуживание радиоточек» строкаын пасйӧма, мый меным колӧ мынтыны 145 шайт. Бара муні казьтыштлӧм нин кабинетӧ. Мися, дзоньталӧй радиолиниясӧ. «Звӧнитӧй операторъяслы, — вочавидзис ныв, — а ми тайӧн ог занимайтчӧй». Звӧнита и воча кыла: «К сожалению, все операторы заняты». Ковмас, тыдалӧ, шыӧдчыны, медым радиоточкасӧ тупкасны. [Василий ПОПОВ.] {Оксана Гудырева @ Дзолюкъяслӧн рай @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-09-05.} ДЗОЛЮКЪЯСЛӦН РАЙ Выльыб грездын медмича инъяс пиысь медшӧрыс — тайӧ детсадлӧн ӧшинь ув, йӧр. Сійӧс мичмӧдӧмӧ-бурмӧдӧмӧ ыджыд пай пуктӧ детсадйӧн веськӧдлысь Роза Ивановна Игушева. Дзолюкъяслы ворсанінын мыйыс сӧмын абу. Кужысь кияс тані мастеритӧмаӧсь-вӧчӧмаӧсь пуысь жирафӧс да левӧс, лэбув-беседка, лыа чукӧр улӧ корабль, а сідзжӧ ошпиӧс, юсьясӧс, джуджыд сюръя вылын аистъясӧс. Вӧчӧмторъясыс югыдӧсь, уна пӧлӧс рӧмаӧсь — сідз и корӧны ас дорас ворсыштны да гажӧдчыны. Дзолюкъяс окотапырысь локтӧны детсадйӧ. А медым налы тыр-бура овсис да сӧвмыссис сэні, детсадйын уджалысьяс мӧвпыштӧны да лӧсьӧдӧны выль ворсанторъяс. Таысь найӧс ошкӧны да примерӧ пуктӧны и сикт овмӧдчӧминӧн юралысь, и бать-мам. Моз (август) тӧлысьӧ районса чина войтыр Василий Гончаренко, Александр Артеев да Александра Барановская волісны Типӧсиктса да Сюзяыбса детсадъясӧ. Сэтчӧс йӧръяс шензьӧдісны найӧс асланыс мичлунӧн да бура дӧзьӧритӧмлунӧн. Гӧгӧр пельк да пӧрадок. И таын водзмӧстчӧмаӧсь детсадйӧн веськӧдлысьяс Ирина Валериановна Михайлова да Мария Ивановна Габова. Детсад йӧрын эм и мойдса керка, неыджыд тыяс да уна-уна вӧчӧмтор, мый челядьлысь и верстьӧлысь лов югыдсӧ восьтӧ. «Татшӧм детсадъяслысь бур пример колӧ босьтны и мукӧдлы», — шуӧ районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко. Зіль да уджӧ став сьӧлӧмӧн сетчӧм Роза Ивановна, Ирина Валериановна да Мария Ивановна водзмӧстчӧны уджаланінъяссӧ бурмӧдӧмын. Таӧн найӧ пуктӧны ыджыд пай грезд сӧвмӧдӧмӧ. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Ольга Печеницына @ Бура пасйим чужан лун @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-09-12.} БУРА ПАСЙИМ ЧУЖАН ЛУН Моз (август) тӧлысь чӧжын шойнатысаяс пасйисны чужан сиктлысь чужан лун — 368 во. Зэра поводдя вылӧ видзӧдтӧг, гаж артмис. Сы вӧсна, мый клубса уджалысьяс сяммисны гажсӧ котыртны-ладмӧдны и вевтас улын. А тайӧ вевтаснас лои Культура керка. Дерт, вӧліны, кыдзи и тшӧкыда, бур отсасьысьяс. Ставыс заводитчис сиктса ичӧт олысьяслы уджтассянь — концерт да кыпыд ворсӧмъяссянь. Уна йӧктӧм дасьтӧма челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетысь педагог В. В. Агеева. Сылӧн «Карамель» котырса нывъяс эз сӧмын асьныс бура йӧктыны, но и уна ворсӧм нуӧдісны. А залын пукалысьяс — челядь и весиг бать-мамъяс окотапырысь петалісны ворсны. Сідзжӧ юргисны и челядьлы сьыланкывъяс. Дзолюкъяслы концерт бӧрын йӧзыс эз на пырысьтӧм пыр разӧдчыны гортаныс. Клублӧн ыджыд пыранінын позис шегъясьны (шег — коми йӧзкостса ворсӧм), мый сьӧлӧмсяньыс нуӧдіс женсӧветӧн веськӧдлысь Е. В. Попова. А челядьлы содтӧд тӧдӧмлун сетысь педагог О. И. Мишарина окотитысьяслы нуӧдіс «Рисунок с набрызгом» мастер-класс, кытӧн гырысь и посни войтыр видлісны сямнысӧ аслыспӧлӧс серпасасьӧмын. В. В. Сидоркин, физкультура велӧдысь, том йӧзкӧд быд уджын водзмӧстчысь, ывла вылын (сэки кобыштӧма нин вӧлі) аслас отсасьысьяскӧд нуӧдіс уна сикас спортивнӧй ордйысьӧм. Сідзжӧ клубын позис юны ыджыд самӧварысь тшай, ньӧбны ки помысь мича вӧчӧмторъяс, нимкодясьны серпасъясӧн, кодъясӧс сиктса том олысьяс дасьтӧмаӧсь тайӧ праздник кежлӧ. А рытнас нин клуб ӧдзӧсъяс бара вӧліны восьсаӧсь мӧд концерт кежлӧ, гырысьяслы нин. Ёна жӧ и воис тайӧ петкӧдчӧмыс быдӧнлы! Шыбитана номер эз вӧв. Кымын морт петавліс сцена вылӧ, кымын енби мыччӧдчыліс ас сиктсаяс водзын! Дзик выль репертуарӧн шензьӧдісны ставнысӧ «Йӧлӧга» хорын сьылысьяс. Чуймӧдана дивуйтчим и сӧмын. Рочӧн кӧ шуны — «были приятно удивлены». Молодечьяс! Мед и водзӧ ас сиктсаӧс тадзи жӧ гажӧдасны. «Карамельлӧн» уна жӧ йӧктӧм бара вӧлі! Медічӧтъяссяньыс медыджыд котырӧдзыс. Да ӧд весиг и «Карамельса» выпускницаяс вель уна танеч слӧймӧмаӧсь дасьтыны! Куш Данилова чойясӧс видзӧдӧмысь нин сьӧлӧмыд радліс. Дерт жӧ, бур гӧлӧсъяснаныс концерт мичмӧдысьясӧн лоины Татьяна Микушева, Татьяна Толченицына, Алексей Исаков, Николай Шамрай, Иван Канев. Сьылісны и посни нывкаяс. Концерт дырйиыс жӧ сиктса юралысьӧс вежысь С. М. Попова чолӧмаліс уна сикас номинацияын вермысьясӧс: «Медтом семья», «Меддыр олысь», «Ыджыд арлыда семья», «Уна челядя семья» да с. в. , сӧмын на гӧрддзасьӧм семьяӧс — Дмитрий да Екатерина Ширяевъясӧс, налы нуӧдісны весиг ордйысьӧм сямаӧс. Сёр рытын нин клуб дорын век на юргис шылад. Окотитысьяслы позис шойччыштны-йӧктыштны. Гаж артмис Культура керкаӧн веськӧдлысь И. И. Агеева да сиктса юралысьӧс вежысь С. М. Попова водзмӧстчӧмӧн. Дерт, и шойнатыса войтыр ёна отсасисны. [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Оксана Гудырева @ Зарнияс, донаяс, пыдди пуктанаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-09-26.} ЗАРНИЯС, ДОНАЯС, ПЫДДИ ПУКТАНАЯС Матысмӧ ыджыд арлыда войтырлӧн гажлун, мый пасъям волӧн уна рӧмъясӧн мичмӧдчӧм арся кадӧ. Ар шуӧны «зарни пӧраӧн», тадзи жӧ шуӧны и мортлысь арлыд вылӧ воӧм кад. Зарни — лоӧ ыджыд донъялӧмӧн вермӧмын. А ыджыд арлыдалӧн вермӧмыс — тайӧ уна во уджалӧм, ассьыс да страналысь олӧм бурмӧдӧм-сӧвмӧдӧмӧ тӧдчана пай пуктӧм, пӧльза вайӧм. Уна мог пӧртӧм, сьӧкыдсӧ вуджӧм, тшыгсӧ и дойсӧ тӧдлӧм. Налӧн зільӧмыс веніс уна мытшӧд, вынсӧ эз жалитны, мед сӧмын бура да шудаа овсис водзӧ олысьяслы. Вермисны! Ті — донаӧсь, радейтанаӧсь, пыдди пуктанаӧсь! Ми, пиян-нывъяс, внукъяс, аттьӧалам Тіянӧс миянлӧн бур олӧм вӧсна тӧждысьӧмысь да сиам крепыд дзоньвидзалун, шудлунӧн тыр олӧм, матыссаяссянь муслун, да мед кузя на нюжалас нэмныд. Миян ветеранъяс, пенсионеръяс, кӧть и тӧдлісны сьӧкыдсӧ, шойччӧм йылысь оз мӧвпавны. Шуӧны, вермам да вӧрам на, ньӧти уджтӧгыд дзикӧдз дышмам да ки ни кок оз кут легны. Уджӧн ноксьӧмыд налы радлун, таысь найӧ кылӧны асьнысӧ коланаӧн. Ас овмӧсын, гортаныс ноксьӧм кындзи ыджыд арлыда войтыр окотапырысь пырӧдчӧны и общественнӧй уджӧ. Найӧс котыртысь, ышӧдысьнас лоӧны сикт-грездъясын ветеранъяслӧн сӧветъяс. Ветеранъяслӧн районса сӧветӧн веськӧдлысь Николай Михайлович Казаков висьталӧм серти, тайӧ котыръясас ӧтувтчӧмаӧсь зіль, уджач войтыр, найӧ «ӧзтӧны» и мукӧдӧс тӧдчана могъяс пӧртӧмӧ. Бур примерӧн лоӧны Мордінса, Лӧкчимдінса, Ыджыдвидзса, Пезмӧгса, Шойнатыса, Нёбдінса, Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветъяс. Йирым (октябрь) 1 лунӧ, гажлунӧ, ветеранъяслы да пенсионеръяслы котыртласны концертъяс, рытпукъяс, мый лоас сьӧлӧмъяс шонтан, кыпыдлун сетан козинӧн. Сідзжӧ тайӧ лунӧ сӧветъясӧ пырысьяс ӧтув томуловкӧд воласны вермытӧм олӧма йӧз дорӧ гортаныс, чолӧмаласны да козьналасны козинъяс. Гажлунӧ чукӧртчыласны ёрта котырӧн и Ыджыдвидзса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс. Та йылысь ми тӧдмалім ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысь Юлия Михайловна Поповалысь да сӧветӧ пырысь Анна Александровна Поповалысь (снимокын). Аддзысьлігӧн найӧ висьталісны сӧветын удж йылысь. Пасъям, мый Юлия Михайловна 11-ӧд во нин веськӧдлӧ сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн. Сійӧ кывкутысь, йӧзӧс ышӧдны кужысь, уджач морт. Ошкӧ зіль аньӧс ветеранъяслӧн районса сӧветӧн веськӧдлысь Н. М. Казаков. Татшӧм активистъяскӧд пӧ зэв кокни уджавны, ставсӧ вӧчӧны ас кадӧ да бура. Ыджыдвиддзысь пӧсь сьӧлӧма ветеранъяс сідзжӧ висьталісны, мый сӧветлӧн эм аслас жыр Культура керкаын. Сэні и чукӧртчылӧны-аддзысьлӧны. Со неважӧн вӧчӧмаӧсь кывкӧртӧдъяс «Медбур ӧшинь ув» конкурслы, мый нуӧдӧны квайтӧд во ӧтув сикт овмӧдчӧминса администрациякӧд. Матысса кадӧ нимӧдасны конкурсын вермысьясӧс. Тайӧ бур водзмӧстчӧм, сы вӧсна мый медводдза ордйысьӧмсянь сикт тӧдчымӧн ловзис-мичаммис. Ыджыдвидзса керка йӧръяс позьӧ петкӧдлыны Россиялӧн быд пельӧсын. Сэтшӧм найӧ пелькӧсь, тырӧсь киӧн вӧчӧмторъясӧн» Воысь воӧ конкурсӧ пырӧдчысьыс содӧ Сідзкӧ, эз весьшӧрӧ сійӧс котыртны. Кӧні кутшӧм мероприятие мунӧ — сэні и ветеранъяс, ыджыд арлыда войтыр И спортын, и культураын водзмӧстчӧны. Зарни киясныслы пыр удж сюрӧ кужӧны и кысьыны-вышивайтчыны, и вурсьыны. Ӧні со велӧдчӧны сюмӧдысь вӧчасьны. Тшӧкыда на дорӧ волывлӧ Зулӧбысь кужысь киа Нина Макарова да сетӧ мастер-класс. Та кындзи, ветеранъяс, пенсионеръяс кокниа ышалӧны туйӧ петавны. Волысьлӧны мукӧд сиктса ветеранъяслӧн сӧветъяскӧд. Татшӧм аддзысьлӧмъяс дырйи юксьӧны уджын выльторъясӧн, тӧдмасьӧны налӧн олӧмӧн. Ветеранъяслӧн сӧветын зільысьясӧс ошкӧ и сикт овмӧдчӧминӧн юралысь. Найӧ пӧ уджын ыджыд отсасьысьяс да сиктса олӧмын водзмӧстчысьяс. Ыджыд тӧжд пуктӧмаӧсь сиктын выль детсад кыпӧдны заводитӧм могысь. Ыджыд арлыда йӧзыдлӧн эм и уджалан, и олӧмын уна сикас мытшӧд бырӧдӧм кузя опыт. Налӧн велӧдӧм-туйдӧм ёна отсалӧ челядьлы, томуловлы. Мед жӧ и водзӧ лоасны аскиа выль кӧленалы велӧдысьясӧн. Ми став сьӧлӧмсянь чолӧмалам ассьыным вӧвлӧм уджъёртъясӧс, районса став олӧма войтырсӧ гажлунӧн! Нӧштаысь аттьӧалам Тіянӧс бур уджысь, сиам сӧмын став бурсӧ олӧманыд — кузь нэм да бур шуд. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс авторлӧн.] {Оксана Пинягина @ Котралӧм восьтім зарядкаӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-09-26.} КОТРАЛӦМ ВОСЬТІМ ЗАРЯДКАӦН Кольӧм шойччан лунӧ висерсаяс котӧртісны «Кросс наций». Медводз клубса уджалысьяс ышӧдісны ставнысӧ вӧчны гажа шылад улӧ ӧтувъя зарядка. Сэсся котралісны арлыд серти юксьӧмӧн. Вермысьяслы нывбабаяс котырсянь вичмисны медальяс да грамотаяс. Сідзжӧ лои вӧчӧма кывкӧртӧд Гожся Спартакиадалы. Тулыссянь да гожӧмбыд висерса челядь котралісны кросс, панъясисны велосипедъясӧн, пырӧдчисны «Полоса препятствий» да «Президентское многоборье» ордйысьӧмъясӧ, а сідзжӧ панъясисны велосипедӧн вӧрса лёк туйӧд. Вермысьясӧн лоины — 2 классын велӧдчысьяс Маша Габова да Вика Макарова, 5 классын велӧдчысьяс Кирилл Михайлов да Павел Габов, 7 классын велӧдчысь Кирилл Габов да 8 классын велӧдчысьяс Кирилл Габов да Саша Мишарин. [Оксана ПИНЯГИНА. Висер сикт.] {Kodko @ Ордйысисны котралӧмын @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-09-26.} ОРДЙЫСИСНЫ КОТРАЛӦМЫН Ыджыдвиддзын муніс «Кросс наций–2014» ордйысьӧм. Котӧртысьыс вӧлі 121 морт. Медся дзоляыс — Юля Столярова, 3 арӧса, а медся ыджыдыс — Сергей Шарапов, 66 арӧса. Котӧртісны 1–11 классын велӧдчысьяс да велӧдысьяс — Альбина Николаевна, Татьяна Семёновна, Любовь Валерьевна, Алина Владимировна, Афанасий Васильевич. А мукӧд классъясӧн веськӧдлысьяс вӧліны судьяясӧн, гижалісны ставныслысь кад. Поводдя вӧлі зэв мича да гажа. Гаж артмис. Вермысьяс босьтісны грамотаяс, медальяс. Юмов козинъяс вичмӧдіс сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Николай Симпелев. {Зоя Жижева @ «Сипертаслӧн» вермӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-03.} «СИПЕРТАСЛӦН» ВЕРМӦМ Одыбса йӧзкостса ансамбль «Сипертас» моз (август) тӧлысьӧ ветліс гажӧдны ичӧт сиктса олысьясӧс: Аныбӧ и Ручӧ (Кулӧмдін районын), Керӧсӧ и Важкуръяӧ, а сідзжӧ Айкиноӧ. Петкӧдчис «Сипертас» «Во гӧгӧрся гаж» программаӧн. Быдлаын висьталісны аттьӧалана кывъяс, корисны нӧшта волыны. А сентябрь помын мойвиис ветлыны Тверь карӧ, кӧні муніс Ставроссияса йӧзкостса творчестволӧн «Вместе мы — Россия» фестиваль. Фестиваль вылӧ волісны Россияса шӧр да Рытыв-Войвыв регионъясысь самодеятельнӧй фольклор, йӧктан да народнӧй инструментъясӧн ворсысьяслӧн котыръяс — ставыс 1200 морт 29 регионысь. Миянкӧд ӧтвылысь Тверьын петкӧдчисны Пажгаса «Зарава» народнӧй хор да В. Т. Чисталёв нима Культура колледжысь «Пелысь мольяс» йӧктан котыр. Тверь бура примитіс гӧстьясӧс. И поводдяыс миян воигкежлӧ мичаммӧма. Овмӧдісны ставнымӧс Верхневолжскӧй пансионатӧ, кӧні бура чӧсмӧдлісны и узьтӧдлісны (30 км Тверьсянь). Медводдза луннас локтӧм бӧрын гӧстьясӧс тӧдмӧдісны важ да ӧнія Тверь карлӧн туйвизьӧн. Карыс сӧстӧм, мича, уна площадь. Летописьын казьтывсьӧ 1135 восянь нин. Тверскӧй княжество дыр кад венласис Московскӧй княжествокӧд, медым лоны шӧр княжествоӧн, ӧтувтны ас гӧгӧрыс мукӧд роч муяс. 18-ӧд нэмын ыджыд пӧжар дырйи сотчис уна важся памятник. Екатерина II шулӧма: «Тверь-городок, Петербурга уголок». Петербургсянь Москваӧдз туй мунліс Тверь кар пыр. Татчӧ сувтлісны шойччыны ёртъяс дорӧ А. С. Пушкин, И. А. Крылов да уна мукӧд нималана йӧз. Фестиваль заводитчис зэв кыпыда. Ок и мичаа сьылісны-йӧктісны Тверьса самодеятельнӧй артистъяс, челядь. Чолӧмалісны воысьясӧс Тверьса юралысьяс, культураын уджалысьяс. Кык лун жюри донъяліс ансамбльяслысь программаяс. А сэні пукалісны искусство бура тӧдысьяс, заслуженнӧй уджалысьяс, Россияын нималана йӧз. Председательнас вӧлі Александра Андреевна Пермякова, РФ-са Пятницкӧй нима народнӧй хорӧн веськӧдлысь, Президент бердын культура кузя сӧветник, Россияса народнӧй артистка, профессор. Кык лун чӧж жюри видзӧдіс да донъяліс петкӧдчысьясӧс. Миян республика петкӧдчис мӧд луннас рытланьыс. Куимнан, Комиысь воӧм котырсӧ, вылӧ донъялісны. А сёр рытнас нин тӧдмалім, мый «Сипертас» да «Пелысь мольяс» лоины вермысьясӧн асланым номинацияын да кутасны сьывны-йӧктыны Тверскӧй областнӧй академическӧй драма театрын, Гала-концерт вылын. Дерт вӧлі ставлы нимкодь. Гала-концерт вылын петкӧдчисны Севастопольысь воӧм «Радость» йӧктан котыр, ставлы сьӧлӧм вылас воис том «морякъяслӧн» йӧктӧмыс. Содта, мый ми петкӧдлім «Петыр виддзӧ пыран лунӧ стырӧясьӧм» программа. Концерт бӧрын уна видзӧдысь матыстчыліс миян дорӧ да висьталіс ошкана кывъяс. [Зоя ЖИЖЕВА.] {Оксана Гудырева @ Уджыс колана да тӧдчана @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-03.} УДЖЫС КОЛАНА ДА ТӦДЧАНА Миянкӧд орччӧн олӧны йӧз, кодъяс лоӧны бур примерӧн быдӧнлы. Найӧ — айму збыль радейтысьяс, патриотъяс. Водзмӧстчӧны чужан мулысь история туялӧмын, корсьысьӧны кольӧм кадся вӧвлӧмторъяс, аймуӧс видзӧмӧ, дорйӧмӧ да сӧвмӧдӧмӧ тӧдчана пай пуктысь йӧз йылысь тӧдмӧгъяс-юӧръяс. Наӧн вӧчӧм удж босьтӧ уна кад да во. Туялысь-корсьысьысьяс торъялӧны ыджыд сюсьлунӧн, вежӧрӧн, позьӧ шуны, аслыспӧлӧс нырисӧн да терпливлунӧн. Мыйта кабала, гижӧд, снимок прӧйдитӧ налӧн кияс пыр, мыйта йӧзкӧд аддзысьлӧны да варовитӧны-сёрнитӧны — ставсӧ лыддьӧдлыны чуньяс оз тырмыны. Ыджыд шедӧдӧмӧн лоӧ корсьӧмтор йылысь тырвыйӧ материал ӧкмӧдӧм, мый сэсся йӧзӧдӧны ставныслы тӧд вылӧ. Вель дыр нин корсьысян-туялан уджӧн ноксьӧ районын да республикаын уналы тӧдса Василий Дионисьевич Попов. Сійӧ зіль общественник, миян газет редакцияын вӧвлӧм уджалысь, редактор да ӧнія общественнӧй корреспондент. Республикалӧн культурнӧй да общественнӧй олӧмӧ ыджыд пай пуктӧмысь Василий Диносьевичлы сетлісны Коми Республикаса Почёт грамота, «За безупречную службу Республике Коми» да «Заслуженный работник Республики Коми» пасъяс. Заслужитӧм пасъясыс лоӧны пӧртӧм уджсӧ вылӧ донъялӧмӧн. Кӧть Дионисьевич важӧн нин пенсия вылын, но паччӧрын мышсӧ оз шонты. Пыр туйын, пыр уджын. А сы вылын ыджыдалысьыс, тшӧктысьыс — сьӧлӧмыс. Пуктӧма ас водзас мог: тӧдмавны сійӧ либӧ мӧд морт, либӧ вӧвлӧмтор йылысь, да уджсӧ сигӧрттӧдз оз лэдзчысь сыысь. Помалас да пыр жӧ босьтчас выль мог збыльмӧдны. Василий Дионисьевичлӧн туялан уджъясыс йӧзӧдсьӧны районса да республикаса газет-журналъясын да небӧгъясын, юргӧны да петкӧдчӧны радио да телевидение пыр. Сійӧ отсаліс лэдзны и республикалысь «Книга памяти». Ыджыд пай пуктіс «Моя война... не о прошлом» небӧг дасьтӧмын, миян землякъяс, Сӧветскӧй Союзса Герой да Слава орденлӧн тыр кавалер А. А. Шевелёв да В. А. Забоев йылысь юӧръяс-материалъяс чукӧртӧмын, а сідзжӧ ышӧдіс дасьтыны да ӧшӧдны Мордінса школаын тайӧ геройяслӧн ыджыд юрвежлы сиӧм казьтылана пӧвъяс. Василий Дионисьевич лыддьӧ, мый геройяслысь подвиг оз позь вунӧдны, ӧд найӧ тышкасисны вӧрӧгкӧд миян талунъя, войнатӧм, шуда, олӧм вӧсна. Медым пыр пӧ медшӧр подулӧн лоӧ — «Некодӧс да нинӧм абу вунӧдӧма!». Эз нин ӧти во В. Д. Попов туяв да корсьысь Великӧй Отечественнӧй войнаса ветеран, Кулӧмдін районса Керчомъяын чужлӧм Алексей Егорович Тимушев йылысь материалъяс. Алексей Егорович войнаӧдз уджалӧма колхозын. Фронт вылын вӧлӧма война пансьӧмсянь да помӧдзыс, вермӧмӧдз. Ӧти бойын матысмысь сизим танк пиысь нёльсӧ пасьвартӧма гранатаӧн. Сылӧн подвиг йылысь медводз йӧзӧдлӧмаӧсь 1945 вося кос му (апрель) 19 лунся «Фронтовая правда» газетын (газетлысь копия миянлы сетіс В. Д. Попов). Сэні ыджыд шыпасъясӧн гижӧма татшӧм юрним: «Пасьварт вӧрӧгӧс сідзи жӧ нем повтӧг да кужӧмӧн, кыдзи гвардеец Алексей Тимушев!» (Громи врага так же дерзко и умело, как гвардеец Алексей Тимушев!). Гӧтырыскӧд быдтӧмаӧсь кык пиӧс. Сійӧс пасйӧмаӧсь Гӧрд знамя да Гӧрд звезда орденъясӧн. Кувсьӧма ветеран 1968 вося кӧч (сентябрь) 6 лунӧ, гуалӧмаӧсь сійӧс Кебанъёльын. Повтӧм салдат Алексей Тимушев вӧчис ыджыд подвиг, мыйӧн мездіс вӧрӧглӧн пуляысь уна мортлысь олӧм, кольӧма донъявтӧмӧн. Василий Дионисьевичлӧн туялӧмъясыс петкӧдлісны, мый фронт вылын документъяс дзугӧм вӧсна Геройлӧн ним вичмӧма пӧшти татшӧм жӧ, Тимошук, ова мортлы. Керчомъяысь герой коли нимӧдана наградатӧм. Тайӧ дзугсӧ веськӧдӧм могысь Василий Дионисьевич шыӧдчылӧма Кулӧмдін районса да республикаса юралысьяс дорӧ корӧмӧн, медым найӧ отсаласны Российскӧй Федерацияса Геройлысь ним А. Е. Тимушевлы сетӧм кузя. Неважӧн В. Д. Попов аддзысьліс республикаса Юралысь Вячеслав Гайзеркӧд (снимокын). Найӧ бара на варовитісны коми салдатӧс вылӧ донъялӧм кузя удж нуӧдӧм йылысь. Василий Дионисьевич лача кутӧ, мый Ыджыд Вермӧмлы 70 во тыригкежлӧ Алексей Егорович Тимушевлы Геройлысь ним сетасны. Мед жӧ тайӧ кӧсйӧмыс, а сідзжӧ выль могъясыс збыльмасны да пӧртсясны олӧмӧ. Сиам Дионисьевичлы выль шедӧдӧмъяс, вын, уджын ловби. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимоксӧ сетіс В. Д. ПОПОВ.] {Оксана Гудырева @ Повтӧм сьӧлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-10.} ПОВТӦМ СЬӦЛӦМ Зіль мортлы уджыс ачыс киас «локтӧ». Дышыдлы пӧ некор оз сюр. Тадзи лыддьӧ Пезмӧг сиктын нэмӧвӧйся олысь коми нывбаба Эльвира Ивановна Киселёва. Мыйта асьсӧ помнитӧ — пыр уджын. Весиг ӧні, кор важӧн нин петӧма заслужитӧм шойччӧм вылӧ, сійӧ уджалӧ. Мудзсӧ удж саяс оз и тӧдлы, шойччылӧ сӧмын узигас. Да нӧшта, кор чукӧртчылӧны ёрта котырӧн библиотекаын «Барышни-крестьянки» нывбабаяслӧн клубӧ. Сэні найӧ зэв интереснӧя коллялӧны прӧст кад — кысьӧны-вышивайтчӧны, лыддьӧм небӧг серти сёрнитӧны, выльторъясӧн юксьӧны, та кындзи ветлывлӧны карса театръясӧ, кинозалъясӧ да сідзи водзӧ. Эльвира Ивановна окотапырысь петалӧ клубса сцена вылӧ: петкӧдчӧ спектакльясын да культура мероприятиеясын. Зільлунсӧ петкӧдлӧ и сиктса ветеранъяслӧн сӧвет уджын. Оз кольччы и спортивнӧй мероприятиеясысь, сійӧс позьӧ тшӧкыда аддзывны ветеранъяслӧн ордйысьӧм-вермасьӧмъяс дырйи. Ачыс висьталіс, мый медбура пӧ артмӧ лыйсьӧм. Медводдзаысь пищальсӧ киас босьтлӧма том дырйиыс на, кор уджалӧма Ылі Асыввылын (Дальний Востокын), кӧні ветлывлӧмаӧсь кыйны вӧлявывса кӧзаӧс (косуляӧс). Олігчӧж мыйыс сӧмын оз овлы морткӧд, бурыс и шудыс, лёкыс и шогыс... Кӧть эськӧ быдӧн нырччӧ бурланьӧ, а ковтӧм «сьӧдыс» оз-оз да и «волӧ». Шоча овлӧ, медым пыр вӧлі бур, но и лёкыслы оз ков сетчыны. Эльвира Ивановна тай повтӧма венӧма уна мытшӧд, некор абу элясьӧма сьӧкыдлунъяс вылӧ. Сы вӧсна мый олан туйвизьсӧ, водзӧ олӧмсӧ лӧсьӧдіс-сӧвмӧдіс-кыпӧдіс ачыс, сьӧлӧмыслӧн тшӧктӧм серти. Школа помалӧм бӧрын Эльвира Киселёва пырӧма велӧдчыны Эжваса строительнӧй техникумӧ. Но сійӧс помавны эз удайтчы экзаменсӧ сдайттӧм понда. Регыд газетъясысь лыддьӧма Зейскӧй ГЭС-ын комсомольскӧй стройка мунӧм йылысь. Сиктса ныв ньӧти мӧвпавтӧг, ӧтнас, мӧдӧдчӧма тӧдтӧм, ылі муӧ. Вот тай повтӧм сьӧлӧм! Воӧма местаӧдз, овмӧдчӧма, пырӧма уджавны каменщик-монтажникӧн. Зея карын жӧ тӧдмасьӧма аслас ӧнія верӧс Виктор Иосифовичкӧд. Украинаысь том зонмӧс пӧкӧритіс коми нывлӧн мичлуныс, а медсясӧ — чужӧм вылас беринъясыс. Ылі Асыввылын чужис налӧн медводдза ныв. Сизим во мысти семья локтӧ Комиӧ. Чужан муын Эльвира Ивановна нёль во уджалӧма вузасьысьӧн, сэсся ПМК-лӧн ва весаланінын лаборантӧн, дас во видз-му овмӧсын (лысьтысьысьӧн, техник-осеменаторӧн), Адзорӧмса школа-интернатлӧн отсӧг сетан овмӧсын рабочӧйӧн, вузасянінын идрасьысьӧн. А ӧні — «Леспил» предприятиеын стӧрӧжӧн. Уджысь прӧст кадӧ Эльвира Ивановна ылавлӧ бисерӧн вӧчасьӧм сайын. Керкалӧн ен пельӧс джаджъяс сулалӧны ӧбразъяс, на пиысь кыксӧ бисерӧн мичмӧдӧма ачыс кӧзяйка. Сэні жӧ стен кузяла ӧшалӧны челядьлӧн да внук-внучкалӧн снимокъяс. А найӧ Киселёвъяслӧн семьяын абу этша! Эльвира Ивановна — вит челядя мам-героиня и позьӧ шуны — баб-героиня, сы вӧсна мый сылӧн квайт внук да ӧти внучка. Ставныс тшӧкыда волывлӧны муса мам-бать, баб-дед ордӧ. Виктор Иосифович пыр чӧсмӧдлӧ медчӧскыд сёянӧн, мый дасьтӧ ачыс. Эльвира Ивановна шуӧ, менӧ пӧ плита дорӧ верӧс оз лэдз, пусян уджыс сы вылын. Ӧні тшӧкыда кывлан, унаӧн дугдӧны скӧт видзӧмысь. Киселёвъяс жӧ абу на лыдысь. Овмӧсаныс видзӧны-быдтӧны кӧза да кроликъясӧс. Ас вӧлӧганад пӧ гажаджык-бурджык. Эльвира Ивановнакӧд аддзысим ывла вылын, буретш вӧлі ноксьӧ град вылас. Сэки и висьталіс, мый радейтӧ быдтыны оз (клубника). Сылӧн «Фестивальнӧй» сикас оз бура воӧ. Весиг вузӧс вылӧ лишалӧ. Зіль нывбабалӧн висьталӧм серти, колӧ пӧ ас кадӧ мусӧ вежны, сэки и быдмӧ-сӧвмӧ бура. Мыйын жӧ шудыс-радлуныс тайӧ сиктса нывбабаыслӧн? «Медым челядь да внук-внучкаяс бура оласны да уджаласны, медым оз тӧдлыны судзсьытӧм олӧм, пыр лоасны шудаӧсь», — шуис нюмъялігтыр Эльвира Ивановна. Сиам сылы, медым кӧсйӧмъясыс збыльмасны. [Оксана ГУДЫРЕВА. Снимокыс Нина КОЮШЕВАЛӦН.] {Елизавета Макарова @ Унатор вежсис кызь воӧн @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-10.} УНАТОР ВЕЖСИС КЫЗЬ ВОӦН Мича, озыр пелыся ар воис. Сідзкӧ бара на видз-му овмӧсъясын уджалысьяслы воис кад пасйыны ассьыныс праздник. Шойччыны гожся страдаысь, ыркавны гожся пӧсялӧмысь. Кыдзи олӧ Нёбдінса колкоз? Кызь во коли, кор разалӧм кольта моз киссьӧм «Сторожевскӧй» совкозысь торйӧдчис татчӧс овмӧс. Нимсӧ та бӧрын вежліс унаысь, но сиктсалы век колкоз. Эм мый висьтавны бур йӧзлы. Тырмымӧн заптӧма (3 гу) вылын качествоа силос. Мисьтӧм поводдя вӧсна эз заптысь кос турун, сы пуд пӧшти кык пӧв лои гартлӧма плёнкаӧ веж турун. Дерт, доныс ойӧстӧ, лыддьыны кӧ став рӧскодсӧ быд тюк мӧслы нырулас воӧм бӧрын — сувтӧ 2 сюрс шайт дон. Но ассьыс донсӧ вештӧ, со лысьтысьысьяс босьтісны быд мӧслысь 5 сюрс литра йӧв. Ставсӧ вылын сортӧн, мыйтакӧ муніс весиг «экстра» сортӧн. Плёнка, дерт, дона, но кӧть сійӧ нин бур, мый ас, российскӧй, а то некымын во сайын чванлив Прибалтикаысь вӧлі вайӧны. Нёль доярка старайтӧны нёльсё юр, нӧшта витӧд — ялавичьясӧс. Веселджыка видзӧдӧ и татчӧс веськӧдлысь Анастасия Семёновна. 2007 восянь лои мырсьӧма выль карта кыпӧдӧм могысь. То ӧддзылас уджыс, то веськыда матӧ пӧ волам. Ӧні коли сӧмын повны 50 градуса кӧдзыдысь. Тырвыйӧ уджалан выйӧдз воис и начкысянін. Ӧні сэні шоныд, сюйӧма би да ва. Нӧшта выль мог — кыпӧдны кукань видзанін. Уджъяс механизируйтӧм вӧсна кокньыдджык лои йӧзӧн. Кыдзи пыр, веськӧдлысьяс лыддьӧдлӧны медбур уджалысьясӧс. Механизаторъяс Анатолий Иванович Винокуров, Иван Анатольевич Савин, Михаил Станиславович Макаров, автослесар Иван Валерьевич Латкин, став мӧс лысьтысьысь, сварщик Валерий Николаевич Артемьев да унаӧн мукӧд пуктӧны ассьыныс пай овмӧслӧн бур славаӧ. Уна во кукань старайтысь Николай Васильевич Латкинлы (снимокын) праздник кузя лои сетӧма республикаса заслуженнӧй уджалысь тӧдчана ним. Быдӧн ньӧти вежӧгтӧг шуӧ, мый мортыслы нимыс лӧсялӧ сё прӧчент вылӧ. Ыджыд мытшӧд, абу сӧмын Нёбдінын, оз локны овмӧсъясӧ том специалистъяс. Тані ёна колӧны агроном да ветврач. Он бара кинад лӧсьӧд, сёйысь вӧч. Дерт, велӧдчӧны жӧ тайӧ уджас, но кольччӧны карӧ озыр йӧзлысь дона пон-кань шырны-кудритны, гыж тшӧтшӧдны. Талунъя лун кежлӧ артмӧ, мый ветфельдшер Наталья Михайловна Вязовалы лоӧ уджавны куим пыдди: аслас уджыс, бригадирлӧн да зоотехниклӧн. А пемӧс юр лыд воис нин витсёӧдз. Пӧрысьмӧ уджалысь котыр, думнӧ, мый лоӧ во дас мысти... Неважӧн Нёбдінӧ волісны дона гӧстьяс. Овмӧсыс бур сьӧлӧмӧн примитіс республика пасьтаысь медбур лысьтысьысьясӧс, кодъяс воӧмаӧсь нин 7, 6 да 5 сюрс литра йӧлӧдз. Гӧстьяс ёна и дивуйтчисны да бурпӧт вежалісны выль карта вылӧ. Ёна серамныс петі гыжъясянін дорын мӧсъяслӧн бергалӧм вылӧ, весиг пӧ ӧд нюмъялӧны сэки. Ошкисны колкозлӧн нуръясянінлысь сӧстӧмлун да кыпыдлун. Талун Нёбдінса ёрта котыр видзӧдӧ водзӧ вылӧ бур вылӧ ыджыд надеяӧн! [Елизавета Макарова.] {Kodko @ Дасьтысьӧны конференция кежлӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} ДАСЬТЫСЬӦНЫ КОНФЕРЕНЦИЯ КЕЖЛӦ «Коми войтыр» ӧтмунӧмлӧн районса конференция таво мунас вӧльгым 25 лунӧ Лӧкчимдінса школаын. Чукӧртчылӧм дырйи делегатъяс кутасны сёрнитны «Районлӧн социально-экономическӧя сӧвмӧм: мутасъяслӧн зумыда сӧвмӧм» сюрӧс серти. Кыдзи висьталіс районса ӧтмунӧм котырӧн юрнуӧдысь Любовь Кирушева, тайӧ темасӧ пӧ лои бӧрйӧма эз весьшӧрӧ. Кӧть и бӧръя воясӧ унатор вӧчсьӧ-кыпӧдсьӧ районын, но пыр жӧ пӧ, тӧдӧмысь, ӧткымын сикт-грездъясын эмӧсь ыджыд тӧждъяс. «Сиктсалӧн кӧ эмӧсь шыӧдчӧмъяс, майшасяна юалӧмъяс, а, гашкӧ, колӧ отсӧг разьны кутшӧм кӧ гӧрӧд, то кора водзвыв висьтавны став юӧрсӧ «Коми войтыр» районса ӧтмунӧмӧ пырысьяслы. Пӧшти быд сиктын миян эмӧсь индӧм йӧз. Ыджыдвидзсалы юалӧмъясӧн позьӧ шыӧдчыны Афанасий Васильевич Габов дорӧ, Намсксалы — Василий Иванович Кирушев дорӧ, Одыбсалы — Михаил Николаевич Габов да Геннадий Иванович Попов дорӧ, Нёбдінсалы — Галина Генриховна Микушева дорӧ, Кӧрткерӧссалы — Алексей Леонидович Ген дорӧ. Шыӧдчӧмъяс позьӧ юӧртны и веськыда меным — Любовь Васильевна Кирушевалы, а тшӧтш и районса администрация бердын культура да йӧзсикас войтыр политика юкӧнса специалист Татьяна Ивановна Деменколы 9–24–17 телепон пыр», — висьталіс Любовь Кирушева. {Нина Коюшева @ Зільысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} ЗІЛЬЫСЬ Тайӧ вӧскресенньӧӧ ассьыныс удж кузя гаж кутасны пасйыны туй вӧчысь-дӧзьӧритысьяс. Миян районын туй вӧчан да дзоньталан медшӧр да ыджыд предприятиеӧн лоӧ «Лӧкчимдор» ООО. Сылӧн борд улӧ тшӧтш пырӧны Важкуръяса да Ыджыдвидзса мастерскӧй участокъяс. Бӧръяас неважӧн и мойвиис миянлы волыны. Татчӧс овмӧсӧн уна во веськӧдлӧ Василий Кимович Павлов, но миян волігӧн сійӧ вӧлі буретш отпускын. Но вомъёрт пыр жӧ и сюри. Зэв радпырысь да варова овмӧслӧн удж йылысь висьтасис миянлы туйвывса рабочӧй Василий Степанович Павлов, коді зільӧ тані дас сайӧ во нин. Айловлӧн висьталӧм серти, татчӧс участокын уджалӧ 12 морт. Налӧн дӧзьӧр улын 64 км Шойнатысянь Одыбӧдз туйкост, 14 км Висерсянь Типӧсиктӧдз туй, а тшӧтш и Висервожса став сикт-грездӧд мунысь шӧр туйяс. Быттьӧ абу и уна, но уджыс во гӧгӧр чӧж тырмӧ. Тулыс-арын дорожникъяс тупкалӧны чорыд да лыа-из сора веркӧсын артмӧм гуранъяс, а тӧлын — весалӧны лымйысь туй да пасъяс. Корсюрӧ ковмылӧ петавны и командировкаясӧ. Со таво гожӧм, кыдзи висьталіс Василий, налӧн котыр дзоньтасис Сыктывкар — Троицко-Печорск туйкостын да уджалісны Кӧрткерӧс дорын кытшола туй вӧчанінын. Ӧткымын уджъёртыс и ӧніӧдз на сэні зільӧны. А со ачыс Василий лӧсьӧдчӧ тӧвся кад кежлӧ: дасьтӧ туйвыв пасъяс. Дерт, гаж водзын абу окота сёрнитны мытшӧдъяс йылысь, но кор найӧ эмӧсь овмӧсын, бокиті кытшовтны тшӧтш некыдз. Ыджыд тӧжд Ыджыдвидзса туй юкӧнын уджалысьяслысь кыпӧдӧ важмӧм техника. «Бӧръя кадӧ туй весалан машина-трактор овмӧсын оз выльмӧдчы. А важ техниканад ӧтарӧ пыр повны колӧ, мед оз дзикӧдз киссьы. Та вӧсна тӧвнад, кор сулалӧны ён кӧдзыдъяс да оз усь лым, руль сайын уджалысьяс дзоньталӧны ассьыныс «кӧрт вӧвъяс». Кыткӧ мавтыштӧны, кыткӧ зэлӧдыштӧны. Тьпу-тьпу-тьпу, эз на тай овлы сідз, мед эг вермӧй петны ас кадӧ весавны лым. Кутам лача, мый и тайӧ воыс коляс бура, падмӧгъястӧг», — шуӧ Василий Павлов. Со тадзи, уджалысьяслӧн бурас эскӧмӧн, и кутчысьӧ талун Ыджыдвидзса туй вӧчан мастерскӧй участок. Тӧдӧмысь, и «Лӧкчимдор» ООО тшӧтш. Чолӧмалам туй вӧчысьясӧс уджсикас гажлунӧн да сиам быдӧнлы ыджыд терпенньӧ, а овмӧслы — мед тшӧкыдджыка вичмис сьӧм туй дӧзьӧритӧм-стрӧитӧм вылӧ. [Нина КОЮШЕВА.] {Елизавета Макарова @ Котырын сӧмын мужичӧйяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} КОТЫРЫН СӦМЫН МУЖИЧӦЙЯС Районса гажъяс дырйи тшӧкыда петкӧдчылӧ Пӧдтыбок посёлокысь мужичӧйяслӧн сьылан котыр. Олег Иванович Ветошкин, клубын уджалысь, Николай Иванович Липин, лесничӧйлы отсасьысь, Николай Фёдорович Змеюк, вӧр кыскалан машина вылын вӧвлӧм уджалысь. А баян вылын ворсӧ Анатолий Николаевич Сивков. Кутшӧм ӧд гежӧдтор — мукӧдкӧд радысь петӧны сцена вылӧ сьывны кыпыд лолӧн верстьӧ мужичӧйяс! Медся варовыс — Николай Фёдорович. Сылӧн висьталӧм серти, котырыслы тыри 3 во. Сьылӧны ёнджыкасӧ роч кыв вылын. Сьыланкывсӧ медводз бӧрйӧ Олег Иванович, сэсся чукӧрнаныс ставныс примитӧны либӧ пальшитӧны. Нималӧны нин и республикаын. А ветлӧны быдлаӧ, кытчӧ чукӧстасны. Унаысь петкӧдчылісны Эжваын «Мондиӧн» котыртӧм фестиваль дырйи. Ошкана кабалаыс пӧ стен пасьтала нин. Да и клубыс пӧ миян пуӧ уджнас. Тырвыйӧ уджалысь 6 (!) котыр, кӧні занимайтчӧны медводдза классъяссянь ветеранъясӧдз. Сёрнитан лунӧ вӧлі мӧдӧдчӧны Зимстанлӧн чужан лун кежлӧ, терпенньӧ пӧ абу нин выльлаӧ волыны. Ёна ветліг-мунігад тӧдмасисны уна котыркӧд. Аддзысьлім пӧ коркӧ карса омӧля аддзысьяслӧн сьылан котыркӧд, нэм кежлӧ коли паметьын. Куим вонад содіс кужанлун, сьылан мичлун, ёнмис семьяяс костын ёртасьӧм. А хорӧ локтысьыс пыр содӧ, тшӧтш и том йӧз пратитчӧны. Ветлывлӧны и спортивнӧй вермасьӧмъяс вылӧ. Кӧні эз на вӧвны тайӧ сьылысьясыс — чукӧстӧй. Оз ков ёна копрасьны, сэтшӧма радейтӧны сьывны. А репертуарыс ӧкмӧма нин. Радпырысь локтасны, сьыласны-гажӧдасны, веж петкӧдласны. Ау, сиктса мужикулов, зонъяс! Ті верманныд жӧ тадзи петкӧдчыны, мыйысь полад? Ӧтчыд мыччысьлад — телепит лоӧ. [Елизавета Макарова. Нёбдін сикт.] {Оксана Гудырева @ Мичлун лӧсьӧдысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} МИЧЛУН ЛӦСЬӦДЫСЬ Мортлӧн кӧ сьӧлӧмыс ӧзъяс — гӧра бергӧдас. Тайӧ коми шусьӧгыс зэв бура лӧсялӧ Ыджыдвиддзысь Георгий Геннадьевич Мишаринлы. И збыльысь сійӧ аслыспӧлӧс шоныдлуна морт, коді кужӧ асланьӧдны йӧзӧс, шензьӧдны кужӧмлуннас да бур оласногнас. Татшӧм морт йылысь нӧшта шулӧны: муас вуг кӧ эм — мусӧ бергӧдас, пос кӧ эм — небесаас чапасяс. Георгий Геннадьевич ӧнія арлыдӧдзыс унатор нин пӧртіс олӧмӧ. Ас керка кыпӧдіс, эз ӧти пу садит да и пиыд сылӧн эм — кык. Медшӧр могъяс вӧчӧма, а мыйта на поснисӧ, абу жӧ ковтӧмсӧ, колӧ на эштӧдны-бергӧдны. И тайӧ бур. Дзик могъястӧм олӧмыд зэв нин гажтӧм да ӧти пӧлӧс, вынтӧм. Георгий Мишарин жӧ рад быд воӧм лунлы. Муртса на югдас, а юрас дась нин лун кежлӧ план. Сійӧ, быттьӧ шань волшебник, вайӧ матыссаыслы да орччӧн олысьыслы радлун, кужысь кияснас лӧсьӧдӧ мичлун. Кутшӧм мичлун? Тайӧс колӧ аддзыны ас синъясӧн! Коді аддзыліс, шуӧ, збыльысь рай пӧ. Киподтуя айлов вӧчӧмторъяснас мичмӧдӧма керка гӧгӧрсӧ. Сэні кӧртысь, пластикысь, пуысь, резинаысь, пенопластысь да нӧшта мукӧд материалысь дзоридз дозмукъяс, пальма, пос, лэбач поз-скворечникъяс, аркаяс, качай, мангал, ва струбаяс, фонтан, пошта куд да сідзи водзӧ. Мыйыс сӧмын абу! Тӧдчӧ, мастер морт вӧчӧма, сьӧлӧмсяньыс, идӧра, лючки-бура. Позьӧ помся нимкодясьны. Кытчӧ он видзӧдлы — гӧгӧр пӧрадок, ставыс ас местаас. Ки помысь вӧчасян уджӧн Георгий Геннадьевич «висьмӧма» квайт во сайын. Быд во мыйкӧ да выльтор мӧвпыштӧма-вӧчӧма. Бӧръя воясӧ, медсясӧ арся пӧраӧ, сійӧ ас кежсьыс мӧвпавлӧ, мый мӧд восянь дугдас вӧчасьны. Но кыдзи воӧ му-ва-быдмӧг ловзьӧдысь тулыс, сылӧн киясыс бара на ыззьӧмаӧсь уджӧ. И тадзи быд во. Кӧть миян волігӧн сы ӧшиньувса дзоридз дозмукъяс вӧліны тыртӧмӧсь, дзоридзьястӧмӧсь, та вылӧ видзӧдтӧг, мичыс абу вошӧма. Дозмукъясыс, быттьӧ асьныс нин дзоридзьяс. Енбитӧг да кужӧмлунтӧг татшӧмтортӧ ӧдвакӧ верман вӧчны. «Эм кӧ кӧсйӧм — позьӧ быдтор вӧчны, — шуӧ Георгий Мишарин. — Сӧмын колӧ материал да терпенньӧ». Сылӧн жӧ висьталӧм серти, керка гӧгӧрыс мичлун артмӧдан торъяс пиысь 70 прӧчентсӧ вӧчӧма коляс-шыбласъясысь. Мыйсюрӧ и ньӧбӧма. Зэв шоча кывлан да и аддзылан, медым айлов ноксис дзоридзьяс быдтӧмӧн. Шоча, но миянлы мойвиис. Вӧлӧм Георгий Геннадьевич кужӧ оз сӧмын мичаторъяс вӧчны, но и быдтыны. Сералігтыр висьталіс, мый гӧтырыс коркӧ шуӧма, мужичӧйяс пырджык пӧ хозмагъясӧ пырӧны, а тэ — дзоридзьяс лавкаӧ. «Со тулыс кежлӧ бара на уна сикас дзоридз кӧйдыс ньӧби, — шуӧ Г. Мишарин. — Гӧтыр оз на и тӧд». Сійӧ лыддьӧ, дась дзоридз ньӧбӧм дорысь бурджык пӧ, медым ӧшиньулын быдмасны, ставыс найӧ муса гӧтырыслы. Шоча жӧ паныдасьлан и айлов-пӧжасьыськӧд. И тані миянлы мойвиис! Коді чӧсмасьліс Геннадьевичлӧн коми вӧсни шаньгаӧн — вылӧ донъялӧ да ошкӧ. Шаньга пӧжавны велӧдысьнас вӧлӧма мамыс. Сійӧ петкӧдлӧма пиыслы, кыдзи колӧ вӧчны вӧсни-вӧсни подувсӧ. Георгийлы батьсяньыс вуджӧма вӧчасьны киподтуйыс, а мамсяньыс — пӧжасьны-пусьыны. Найӧ сідзжӧ туйдісны-велӧдісны писӧ быд уджӧ босьтчыны бур сьӧлӧмӧн, окотапырысь. Бать-мамлӧн быдмис прамӧй рӧдкутысь. Георгий Геннадьевич уджсикас сертиыс электромонтёр. Дас во уджалӧма участокса милиционерӧн. А сэсся дзоньвидзалун вӧснаыс дугдӧма тайӧ кывкутана уджсьыс. Чужан сиктас воӧм бӧрын пырӧма бригадиравны насос станцияӧ. Ӧні — пенсия вылын. Гӧтырсӧ бокиысь эз корсь, ас сиктса жӧ. Интереснӧ, мый сыкӧд, Марина Михайловнакӧд, велӧдчылӧмаӧсь ӧти классын. Сійӧ кадӧ и мӧвп абу вӧлӧма коркӧ ӧтлаын олӧм йылысь. Артмӧ — муса ныв орччӧн и вӧлӧма. Ӧтлаасьӧм бӧрын Мишаринъяслӧн чужи пи, а сэсся и мӧд. Пиян быдмисны, кыкнаныс помалісны Сыктывкарса университет. Женя уджалӧ юркарын, реклама агентствоын, а Лёня — геологӧ велӧдчӧма да уджалӧма ылі Чукоткаын да Якутияын, ӧні лӧсьӧдчӧ армияӧ мунны. Бать да мам гӧрдитчӧны пиянӧн. Пасъям нӧшта ӧти тӧдчанатор Мишаринъяслӧн семьяын. Неважӧн сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс да сикт овмӧдчӧминса администрация вӧчӧмаӧсь кывкӧртӧд «Медбур ӧшиньув» конкурслы. Жюриӧ пырысьяс кытшовтӧмаӧсь ӧшиньув йӧръяс да бӧрйӧмаӧсь медсӧстӧмсӧ да медмичасӧ. Гран-при шедӧдіс Мишаринъяслӧн семья. Ми лыддям — тайӧ справедливӧй донъялӧм. Сиам, медым Георгий Геннадьевич и водзӧ на чуймӧдлас аслас вӧчӧмторъяснас, такӧд тшӧтш ваяс радлун аслыс, семьяыслы да орччӧн олысьяслы. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Валентина Королёва @ Тшай юӧм сайын аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} ТШАЙ ЮӦМ САЙЫН АДДЗЫСЬЛӦМ Бара на пукыштім-варовитыштім йирым (октябрь) первой лунӧ. Котралыштім, дасьтім-лӧсьӧдім пызан культура керкалӧн ыджыд залын. Эг ёна унаӧн, но чукӧрмим. Гажлунӧн чолӧмалісны «Керес» СП-ысь специалист Л. В. Петренко да соцработник О. Я. Реброва. Культура керкаӧн веськӧдлысьыслы эськӧ кывсӧ эг сет, но герой нывбабаыд ачыс босьтіс да и «Аканьяскӧд», Кристина Казариновакӧд да Жасмин Чупринакӧд, миянӧс чолӧмалісны. «Аканьяс» — тайӧ челядьлӧн сьылан котыр, кодӧн веськӧдлӧ Наталья Семёновна. Тайӧ мортсӧ оз позь кольны аттьӧавтӧг, пыр мунӧ миянлы воча гажъяс дасьтігӧн. Нуӧдіс миянлы «Тӧдмав шылад» ворсӧм. Вермысьӧн лои Любовь Васильевна. Аттьӧ отсӧгысь «Тигр» лавкаысь В. Ф. Зоринлы да Лаборомса «Ариана» лавкаысь кӧзяйкалы, а сідзжӧ райпоӧн веськӧдлысь С. А. Шевелёвлы. Гаж вылӧ локтысьяс эз жӧ куш киаӧсь вӧвны. Ме асывбыд сэтӧра блин мастериті. Агния Фёдоровна Ванеева дзоридз кодь манник пӧжалӧма. Вомын сылӧ вӧлі Мария Григорьевна Королёвалӧн капустаа блиныс. А салатыс кутшӧм сӧмын эз вӧв! И ставыс чӧскыд. Ольга Александровна Маркова быдтӧма «слива» помидор — ставнымлы вичмис видлыны. Татшӧм рытпукъяс вылас, ме думысь, став вермана йӧзыслы позьӧ кежавны, тшай ырскыштны варовитігмоз. Ӧти сайын чолӧмалам локтан чужан лунӧн войнаса ветеран Анна Степановна Лобановаӧс. Сиам сылы дзоньвидзалун. Декабрын ыджыд гӧгрӧс пас кутас пасйыны и Анна Васильевна Лобанова, чолӧмавнысӧ гортӧдзыс котӧртлам. [Валентина КОРОЛЁВА, Керӧс сиктса ветеранъяслӧн сӧветӧн веськӧдлысь.] {Оксана Пинягина @ Чомӧрасим! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} ЧОМӦРАСИМ! Шойччан лунӧ Висер сиктсаяс чукӧртчылісны клубӧ «Чомӧр» гаж вылӧ. Ида Игушева вочааліс локтысьясӧс каравайӧн. Челядь петкӧдлісны концерт. Фольклор котыр ливкйӧдліс частушкаяс, 3 да 4 классын велӧдчысь нывкаяс сьылісны градвыв пуктасъяс йылысь частушкаяс. Ида Игушева йӧктіс, а Кристина Попова, Наташа Есова да Настя Семенец козьналісны сьыланкывъяс. Водзвыв вӧлі юӧртӧма «Скатерть-самобранка» ордйысьӧм йылысь. Ордйысьысьяс дасьтӧмаӧсь вӧлӧга. Жаль, мый ӧні йӧзӧс зэв сьӧкыд мый вылӧ кӧ ышӧдны. Но век жӧ тэрыб аньяс дасьтісны кык пызан. Концерт бӧрын ордйысьысьяс чӧсмӧдлісны ставнысӧ салатъясӧн, компотӧн, варенньӧӧн, льӧмъя да чӧдъя лязӧн, пув юмӧн, чӧскыд шаньгаӧн. Ӧтар пызансӧ дасьтіс Мария Петровна Михайлова (снимокын), коді и лои вермысьӧн. Сылы вичмис козин сикт овмӧдчӧминӧн веськӧдлысь Анна Поповасянь. Мӧдар пызан дасьтісны «Кудесница» клубӧ пырысь нывбабаяс. Найӧс сідз жӧ пасйисны козинӧн. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Анна Попова @ Ыджыдвидзса гажа ӧшиньувъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-17.} ЫДЖЫДВИДЗСА ГАЖА ӦШИНЬУВЪЯС Кузь тӧв бӧрын войвывса сикт-грездъясын быд олысь виччысьӧ гажа шондіа тулыс да гожӧм. Но таво поводдя ас ногыс испытайтіс йӧзлысь терпенньӧ. Ода-кора да лӧддза-номъя тӧлысь заводитчигӧн тшӧкыдджыка мыччысьліс шонді. А сэсся бура дыр сулаліс ыркыд поводдя, весиг градвыв пуктас да дзоридзьяс ыждалісны, эз быдмыны, быттьӧ унмовсисны. Налы эз тырмы шонді. Уна дзоридз да пуктас му вӧдитысьяслы ковмис пуктыны выльысь. Да и найӧ бара на ыждалісны, кӧдзыд войтӧв вӧсна эз вермыны ас кадӧ дзоридзавны. Но ышнясьысь поводдя вылӧ видзӧдтӧг Ыджыдвидз сиктын квайтӧдысь вермим нуӧдны «Медмича да гажа ӧшиньув» конкурс, кодлысь кывкӧртӧд вӧчим сиктса администрацияын йирым 8 лунӧ. Комиссияӧ пырысьяс таво кытшовтісны 30 сайӧ ӧшинь ув. Дерт, унаӧн завидьпырысь шуасьӧны, мый пыр пӧ ӧти и сійӧ жӧ йӧзлы сетанныд медводдза места. Но кор эз сӧмын комиссияӧ пырысьяс, а киподтуя, сямлуна кӧзяевалысь йӧр аддзылісны и мукӧд сикт-грездъясысь олысьяс, то ставныс воисны ӧти кывйӧ, мый Ыджыдвиддзын медмича, медгажа, медсӧстӧм йӧр лои Георгий да Марина Мишаринаяслӧн семьялӧн. Налы и вичмис Гран-при. Ӧти тӧдса гижысь, кор воліс да видзӧдліс налысь ӧшиньув, шуис: «Тані мужичӧйыс оз узьлы войнас». А гижысьлӧн гӧтырыс татчӧ содтіс, ме пӧ райӧ веськавлі. И збыль тані ставыс мича да ас местаын. А ӧд ставсӧ тайӧ вӧчӧма ки помысь. «Образцовое подворье» нимпасын первой места шедӧдіс да I степеня дипломӧн пасйим Николай да Любовь Головкинъяслысь семья. Налӧн мича, югыд рӧма краскаӧн мавтӧм гожся кухня водзын сярвидзӧны-быдмӧны уна сикас мича дзоридзьяс: флокс, петуния да сідз водзӧ. Таво весиг декоративнӧй кукуруза быдтӧмаӧсь. А вот кохия таво эз джуджыда быдмы да эз гӧрдӧд арнас. «Медбур кӧзяева» нимпасын вермысьӧн лои Дмитрий да Александра Мишаринаяслӧн да Михаил да Майя Мениковъяслӧн семьяяс. Найӧс пасйим II степеня дипломӧн да козинӧн. Тайӧ семьяяс видзӧны гортса пемӧс, быдтӧны быдсикас вотӧса пу да градвыв пуктас, ӧшиньулас дзим-дзурк тулыссянь сёр арӧдз. Туй вывсянь синтӧ гажӧдӧны дзоридзьяс. Йирым тӧлысьын на тыдалӧны виж юра «Зарни шар», гладиолуслӧн да уна пӧлӧс розалӧн дзоридзьяс. И абу сӧмын ӧшиньувныс сӧстӧм, но и керка пытшкас гӧгӧр пӧрадок. Сэні тшӧтш зэв уна дзоридз быдмӧ. Коймӧд места вичмис куим семьялы. Евгения Макарова мӧдӧдысь пырӧдчӧ конкурсӧ. Сылӧн тшӧтш быдмӧ уна сикас роза да петуния. Быд во зільӧ быдтыны выль сорт. Евгения зэв ёна радейтӧ дзоридзьястӧ, быдсӧн сёрнитӧ накӧд. Медводдзаысь таво пырӧдчис конкурсӧ Нина Мишарина. Кыдзи вокыслы, Георгийлы, аньлы вуджӧма бать-мамсянь киподтуй. Быдтор сылӧн быдмӧ. Радлунӧн тырӧ сьӧлӧмыд, кор волан налӧн ӧшиньулӧ. Иван Габов водз тулыссянь сёр арӧдз олӧ Зулӧбын мам керкаас. Кӧть и тайӧ лунъясӧ сылы тыри нин 80 арӧс, но сылӧн зільлунлы вермас вежавны уна том морт. Помидор-ӧгурцы, морков да лук, свеклӧ да капуста, а дзоридзыс кутшӧм уна быдмӧ сылӧн град йӧрын. И ставыс ас местаын. Да и ёг туруныд оз тыдав. Ӧд бур кӧзяин ставсӧ удитӧ вӧчны ас кадӧ. Конкурсӧ таво медводдзаысь пырӧдчылісны Ия Симпелева, Надежда да Василий Павловъяс, Антонина Никифорова, Нина Попова, Вахмина да Поповъяс, Марионэлла да Леонид Габовъяс, Эльвира Старцева, Нина Мишарина, Нина Макарова, Ольга Мишарина, Выльыбысь — Майя да Михаил Мениковъяс, Майя Мишарина, Нина да Анатолий Макаровъяс, Лидия Панюкова, Зулӧбысь — Анна Макарова. Лолыд нимкодясьӧ, кор аддзылан тулыссянь сёр арӧдз мичаа, уна пӧлыс рӧмӧн дзоридзалысь ӧшиньувъяс Ыджыдвиддзысь: Лидия да Геннадий Мишаринъяслысь, Анна Турниналысь, Антонина да Валерьян Лапшинъяслысь, Галина Лапшиналысь, Елена да Василий Габовъяслысь, Елена да Василий Поповъяслысь, Татьяна Панюковалысь да Михаил Игушевлысь, Виктория да Лидия Габоваяслысь, Татьяна Игушевалысь да Леонид Сельковлысь да уна мукӧдлысь; Выльыбысь — Елена да Владимир Макаровъяслысь, Елена да Алексей Макаровъяслысь; Зулӧбысь — Нина да Михаил Игушевъяслысь, Зоя да Михаил Ивашевъяслысь. Ставныслы налы вичмис ошкана гижӧд. Мӧдӧд во донъялім и сиктса учреждениеяслысь ӧшиньувъяс. Призӧвӧй места да козин вичмис лыжнӧй базалы, кодӧн веськӧдлӧ Афанасий Габов. Ошкана гижӧдӧн пасйим Выльыбса детсад да Ыджыдвидзса школа. Таво выль клумбаяс лоины «Кӧрткерӧс» ПО-лӧн вузасянін дорын, сиктса администрациялӧн йӧрын, ФАП да клуб ӧшиньувъясын. Со и помасис бара на ӧти конкурс. Эскам, мый мӧд во нӧшта на унджыкӧн пырӧдчасны сыӧ да вермысьлӧн лыддьӧг содас выль нимъясӧн. [Анна Попова, Ыджыдвидз сикт.] {Оксана Гудырева @ Эз и висьтавны, мыйысь мыждісны... @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-24.} ЭЗ И ВИСЬТАВНЫ, МЫЙЫСЬ МЫЖДІСНЫ... Ыджыдвиддзын олысь ыджыд арлыда ань Анастасия Егорьевна Михайлова (снимокын) — Сӧвет кадӧ чужлӧм морт. Том дырсяньыс тӧдлӧма и сьӧкыдсӧ, и шогсӧ. Шудыс, быттьӧ пыр бокиті мунлӧма. Уджалан арлыдсӧ вуджӧм бӧрын мӧд падмӧг лоӧма — дзоньвидзалуныс слабмӧма, синмыс лёка аддзӧ. Уна во сьӧкыда олӧмыс да уджыс мӧрччӧма вывтырас да жалиттӧг вермасьӧ сыкӧд. Не кӧ Иван пиыс, кыдзи эськӧ и оліс... Иван вылӧ став лачаыс. Ӧд сійӧ и пачтӧ ломтас, пусяс, идрасяс — горт гӧгӧр став уджсӧ вӧчас. Пи лоис мамлӧн киӧн, кокӧн, медшӧрыс — синъясӧн. Вермис кӧ Анастасия Егорьевна важӧн нин югзьӧдіс синъяссӧ. Сэки и аслыс, и дона пиыслы лои уна пӧв кокни, бур. Та вӧсна и аньлӧн ыджыд кӧсйӧм — син бурдӧм. Анастасия Егорьевналӧн юрвежсьыс некор оз вунны бӧрӧ кольӧм воясыс, кытчӧ тшӧкыда бергӧдчывлӧ мӧвпъяснас. Сійӧ висьталіс, мый чужлӧма Макарсиктын, нёль челядя семьяын. Олӧмаӧсь гӧля, та вӧсна Настук абу вермӧма помавны весиг куим класс. Велӧдчӧм пыдди томиник ныв петӧма уджавны. Мунӧма Висер сиктӧ кага видзны. Сэні жӧ сэсся уджалӧма вӧрпунктын. Веськавлӧма и Мылдін районса Палью посёлокӧ, нёль во зільӧма увйысьысьӧн. Палью бӧрын бӧр локтӧма Висерӧ. Пенсия вылӧ петӧм бӧрас нывбабаӧс кыскис бать-мам керкаӧ, чужанінас. Тані ӧні и олӧ. Сылӧн паметьысь некор жӧ оз вун, кыдзи воштіс дона мортсӧ, батьсӧ. Анастасия Егорьевна казьтыліс, бать, Егор Никифорович Мишарин, вӧлі пӧ зэв шань, уджавліс конюкӧн. Война кадӧ, 1942 воын, батьсӧ судитӧмаӧсь. Весиг пӧ эз висьтавны мыйысь. Судыс мунӧма сиктсӧветын, но некодӧс сэтчӧ абу лэдзӧмаӧсь. Абу жӧ тӧдӧмаӧсь, кытчӧ нуисны... Некымын во сайын Анастасия Егорьевналӧн воча ныв (племянница) Нина Габова дыр корсьысьӧм бӧрын аддзӧма Егор Никифорович йылысь юӧръяс. Вӧлӧмкӧ сійӧ пукавлӧма Княжпогост районса Веслянаын. Ӧтчыд видлӧма пышйыны, ёна нин гажтӧмчӧма челядьсьыс, гӧтырсьыс, гортсьыс да, но пыр жӧ и кутӧмаӧсь. Чорыда нӧйтӧмаӧсь да дойяссьыс кулӧма (1943 воын). Вит во сайын Анастасия Егорьевна воча нылыскӧд ветлӧмаӧсь Веслянаӧ. Сэтчӧс вӧвлӧм милиционер петкӧдлӧма шойнасӧ. Дыр корсьысьӧмаӧсь батьыслысь гусӧ да аддзӧмаӧсь жӧ. Гу вылас пӧ сулалӧ сьӧдӧдӧм нин сюръятор, а сы вылын неыджыд пӧвтор, кӧні пасйӧма дзебӧм морт йылысь гижӧд. Татшӧмӧн вӧлі уна во мысти батькӧд «аддзысьлӧм». Ӧнӧдз Анастасия Егорьевна шогалӧ, мый водз коли батьтӧг, кодӧс мыжтӧгыс мыждісны, мый мамыс эз и тӧдмав, кӧні верӧсыс... Сьӧлӧмсӧ шонтӧ сӧмын сійӧ, мый воліс батьыслӧн гу вылӧ, копыртчыліс сылӧн югыд юрвежлы. Но дойыс да ӧбидаыс некыдзи оз быр. Мед жӧ сійӧ сьӧкыд кадыс оз некор бергӧдчы. Мед жӧ бур олӧм пыр лоас. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Оксана Пинягина @ Арся гажъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-31.} АРСЯ ГАЖЪЯС Висер сиктса челядьлы котыртлісны арлы сиӧм некымын гаж. Найӧс нуӧдісны клуб да школа. Медводз челядь гӧсьтитісны клубын шань волшебница Ар дорын. Королева Ар (ворсіс Ида Игушева) шогсис, мый сійӧ некодлы оз ков, мый сійӧ — гажтӧм волӧн кад. Но клубӧ пырысь котыръяс асланыс петкӧдчӧмъясӧн эскӧдісны мӧдарӧ. Вӧлі и аканьӧн петкӧдчӧм — вӧрса пемӧсъяс дасьтысисны тӧв кежлӧ: заптісны тшак да вотӧс, дзоньталісны оланінсӧ. Сьылысьяс сьыланкывйӧн висьталісны арлӧн коланлун да мичлун йылысь. Гаж помын лои вӧчӧма кывкӧртӧд, мый ар йӧзлы да пемӧслы волӧн колана кад. Водзвыв вӧлі юӧртӧма «Урожай ого-го!» ордйысьӧм йылысь. Пырӧдчисны куим ордйысьысь. Вермысьӧн лои 2-ӧд классын велӧдчысь Вика Макарова, коді вӧчӧма картупельысь моржъясӧс. Школаын муніс некымын мероприятие. Посньыд классын велӧдчысьяслӧн быд жырйын вӧлі класснӧй час. Коймӧд классын велӧдчысьяс чолӧмалісны град выв пуктасъяс. На йылысь ливкйӧдлісны частушкаяс, мойдісны, дасьтісны презентацияяс. Вермысьясӧн лоины Елисавета Макарова да Павел Габов. Дасьтісны град выв пуктасъясысь вӧлӧга. 1–4-ӧд классаяс гажӧдчисны ӧтув праздник вылын: ворсісны, сьылісны, йӧктісны. Водзвыв вӧлі юӧртӧма арся баситчан ордйысьӧм. Унатор жӧ и вӧчисны челядь. Но ордйысьӧмын век жӧ колӧ вермысь. Зэв мича юбка да юркытш дасьтӧмаӧсь 1-ӧд классысь кык чой Вика да Кристина Габоваяс, 3-ӧд классысь Павел Габов баситӧма галстук, а 2-ӧд классысь Вика Макарова — перчатки. Тусьясысь вӧчалӧмаӧсь зэв уна сикӧтш да уна пӧлӧс юркытш. Аттьӧ мамъяслы, кадӧн лыддьысьтӧг школаса олӧмӧ пай пуктӧмысь. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Kodko @ Выльмӧдісны гувыв памятник @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-31.} ВЫЛЬМӦДІСНЫ ГУВЫВ ПАМЯТНИК Неважӧн Визябӧж грездса шойна вылын муніс гувыв выль памятник вежӧдӧм да молебен-сьылӧм. Визябӧж грездса ветеранъяс сӧветӧн юрнуӧдысь Анатолий Кулаковлӧн висьталӧм серти, сьӧд гранитысь памятник сувтӧдӧмаӧсь Виталий Валерьянович Кулаковлӧн гу вылын. Виталий Валерьянович кулӧма 90-ӧд воясӧ, та дыра кадӧн сылӧн гувыв памятникыс ёна важмӧма. Тайӧс тӧд вылӧ босьтӧмаӧсь грездса ветеранъяс сӧветӧ пырысьяс да регыдъя кадӧн судзӧдӧмаӧсь казьтылана выль пас. — Миян грездын Виталий Кулаков вӧлі ӧти морт, коді мукӧдъяскӧд радысь ветліс Чернобыльӧ, атомнӧй электростанцияын ыджыд авария бырӧдӧм могысь. Татшӧм йӧзсӧ оз позь вунӧдны, ӧд найӧ асьсӧ жалиттӧг да видзтӧг, повтӧма мунісны отсасьны налы, кодлы коліс отсӧг. Виталий Валерьяновичӧс пыдди пуктӧмӧн да сылӧн югыд юрвежлы сиӧмӧн и шуим выльмӧдны гувыв памятниксӧ, — висьталіс Анатолий Семёнович. {Галина Карпова @ Ёна и гажӧдіс Кино Вась @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-31.} ЁНА И ГАЖӦДІС КИНО ВАСЬ Со и коли гожӧм, ывлавывса уджъяс сиктса йӧзлӧн эштӧдӧма, а сідзкӧ позьӧ и шойччыштны. Водзвыв сёрнитчим Ыджыдвидзса ветеранъяслӧн сӧветкӧд аддзысьлӧм йылысь. И со, йирым 26 лунӧ, Пезмӧгӧ волісны гӧсьтъяс. Ми найӧс вочаалім сиктса клубын коми обрядӧн, сьылім да козьналім казьтылана козин. Гӧсьтъяс абу жӧ куш киӧн локтӧмаӧсь. Зіль йӧз асывсянь пӧжасьӧмаӧсь, вайӧмаӧсь уна сикас салат. Ыджыдвидзсаяс козьналісны миянлы «зарни ныв». Эз кӧ висьтавны, мый сійӧс вӧчӧмаӧсь газетысь, ми и думыштны эг кужӧй, сэтшӧм сійӧ пельк да мича. Пызан сайын пӧсь тшай юигмоз тӧдмасим ӧта-мӧдкӧд, варовитім-шмонитім, видзӧдім сценка, кодӧс петкӧдлісны Эльвира Ивановна да Ангелина Витальевна. Важ моз на шутлив Кино Вась, уна шмонь висьталіс. Аскӧдыс вайӧма и радейтана гудӧксӧ. А кор мӧдіс сы вылын ворсны, миян вомъяс асьныс воссисны сьывны, а кокъяс — йӧктыны. Ёна и сьылім да йӧктім. Сё пасибӧ сылы миянӧс гажӧдӧмысь. Татшӧм аддзысьлӧмъяс кыпӧдӧны лов да ёнмӧдӧны ёртасьӧм. Галина КарповА, Пезмӧг сиктса ветеранъяс котырӧн веськӧдлысь. {Kodko @ Казьтылана комплекс дась @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-31.} КАЗЬТЫЛАНА КОМПЛЕКС ДАСЬ Районын, сикт-грездъясса ветеранъяслӧн сӧветъяс, босьтчисны дасьтысьны Ыджыд Вермӧмсянь 70 во тырӧм кежлӧ. Тайӧ ыджыд пас кежлӧ тӧдчана удж эштӧдӧмаӧсь нин Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветӧ пырысьяс. Талун тырвыйӧ дась Аймуса Ыджыд тыш вылын усьӧм салдатъяслӧн югыд юрвежлы сиӧм казьтылана комплекс, мый сулалӧ грезд шӧрын. Таво казьтылана пӧв вылӧ нӧшта на содтӧмаӧсь тыш пыр мунӧм 8 салдатлысь ним, на пиысь квайтыс — юӧртӧг вошӧмаяс лыдын. Ӧні казьтылана пӧв вылын лои пасйӧма 84 ним. Комплекс восьтігӧн жӧ, 2007 воын, вӧлі 64 ним. Ветеранъяс дугдывтӧг нуӧдісны корсьысян уджъяс, медшӧр нырвизьӧн налӧн вӧлі — тӧдмавны салдат-землякъяслысь нимъяс, медым некодӧс эз ло вунӧдӧма, сы вӧсна мый найӧ мездісны странанымӧс вӧрӧгысь, дорйисны мир. — Корсьысян уджъяс кутам нуӧдны и водзӧ, герой-дорйысьяслысь нимъяс эрдӧдны — миян ыджыд мог, — шуис Визябӧж грездса ветеранъяслӧн сӧветӧн юрнуӧдысь Анатолий Кулаков. {Оксана Гудырева @ Миян йӧз: «Кӧрт Айка мувывса патриот» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-10-31.} МИЯН ЙӦЗ: «КӦРТ АЙКА МУВЫВСА ПАТРИОТ» Районлӧн 75 вокӧд йитӧдын Кӧрткерӧс районса коми культура шӧринын кольӧм вежонӧ муніс «Миян йӧз» цикл улын творческӧй аддзысьлӧм. Тайӧ пӧрйӧ мероприятиелӧн, а шусис сійӧ «Кӧрт Айка мувывса патриот» (режиссёрыс В. М. Путинцева), медшӧр геройӧн вӧлі историк-туялысь, краевед, журналистъяслӧн Коми Республикаса да Россияса Котыръясӧ пырысь, республикаса заслуженнӧй уджалысь Василий Дионисьевич Попов. Пыдди пуктана гӧсьтъяс пиын вӧліны Василий Дионисьевичлӧн рӧдвужыс, ёртъясыс, чужан му туялысьяс, культураын уджалысьяс, районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, сикт овмӧдчӧминса юралысь Евгений Мамонтов, райсӧветса депутат Геннадий Фёдоров да мукӧд. Найӧ быдӧн чолӧмалісны нималан мортӧс, уна бур сиисны, висьталісны сылӧн тӧдчанлун, ыджыд енби йылысь. Аддзысьлӧмыс пансис В. Поповлӧн гортса архивысь снимок-слайдъяс видзӧдӧмсянь. Сідз лои тӧдмалӧма, мый сылӧн дядьыс, вежа ай Ардалион Попов — Керӧсса вичкоын служитысь, вӧлӧма матысса рӧдвужӧн Дмитрий Спасскийлы, коді эскӧм пондаыс пӧгибнитлӧма Сталинлӧн лагерын. Батьыс, Дионисий, первой мирӧвӧй война кадӧ служитлӧма 7-ӧд Самогитскӧй полкын, и весиг сарӧс чӧвтӧм бӧрын, 1917 воын, «пукалӧма» «сарлӧн трон» вылын. Зэв тӧдчана, мый Василий Дионисьевич аслас корсьысян уджӧн оз лэдз вунӧдны важсӧ да сійӧ кадӧ олысьяс йылысь. Сійӧ лыддьӧ, мый чужанвужтӧ оз позь воштыны историялӧн пластын. Юркарысь гӧсьт, Николай Алексеевич Волохов, коді В. Д. Поповкӧд нёль во чӧж велӧдчылӧма Коми пединститутын да олӧма мыйтакӧ кад общежитиеса ӧти жырйын, сідзжӧ ӧти кадӧ велӧдчылӧма сыкӧд и Ленинградса высшӧй партшколаын, уна во уджавлӧма республикаса культура Министерствоын министрӧс вежысьӧн, казьтыліс ёртасьӧмныссӧ да ӧтвылысь уджалӧмныссӧ. Тайӧ аддзысьлӧмсӧ, тӧдӧмысь, пыр кутасны казьтывны Василий Дионисьевичлӧн чойыс да зятьыс — Ия Дионисьевна да Василий Александрович Павловъяс. Найӧ воӧмаӧсь ылысса муысь, Латвияса Валка карысь, и дерт жӧ, окотапырысь ышалӧмаӧсь волыны воклы сиӧм мероприятие вылӧ. Артмис сідзи, мый тайӧ лункӧд ӧтлаасис нӧшта и Ия Дионисьевналӧн чужан луныс. Кутшӧм жӧ нимкодь лои аньлы, кор Шӧринса уджалысьяс козьналісны сылы ас кыӧм вӧнь, а сьылысьяс Светлана Вязова да Борис Кашапов сьылісны мыла коми сьыланкыв. Енбиа мортлӧн пӧ енбиыс быдлаын тӧдчӧ. Примерӧн лоӧ Василий Дионисьевич. Ыджыд вежӧрлун-сюсьлунсӧ сійӧ веськӧдӧма история, чужан му, йӧзӧс, культура туялӧмӧ. Сэк жӧ сылӧн эм и артисталан енби. Уна во В. Попов ворсіс Н. Клермон нима йӧзкостса театрын. И ӧні, аддзысьлӧм дырйи, артист кужӧмӧн, мичаа лыддис Аристотельлысь «Притча о красоте». Ёна и кекӧначасисны сылӧн петкӧдчӧм бӧрын. Мероприятие помын ставныс ӧтчукӧр снимайтчисны, а сэсся Василий Дионисьевичлӧн гӧтырыс, Нина Ивановна, тшай юигӧн чӧсмӧдліс гӧсьтъясӧс чӧскыд пирӧгӧн да ас пуӧм варенньӧясӧн. Пӧсь тшай дорӧ удитісны локны и Дионисьевичлӧн челядьыс: карын уджалысь да олысь пи-нылыс ёна эськӧ тэрмасьӧмаӧсь воӧдчыны да кыдзи тай шулӧны, вӧліны кӧ эськӧ бордъяс... Налӧн воӧм нӧшта на кыпӧдіс-содтіс радлун аддзысьлӧмлы. Ми юалім Василий Дионисьевичлысь: мыйӧн сійӧс кыскӧ корсьысян удж? Со, мый сійӧ вочавидзис: — Сыӧн, мый тӧдмалан уна йӧзӧс, кодъяс мыйӧнкӧ да нимӧдісны миянлысь чужан мунымӧс: либӧ война кадӧ подвигъяс вӧчӧмӧн, либӧ сӧвмӧмӧ ыджыд пай пуктӧмӧн. Корсьысян удж вӧлі сьӧлӧм серти ичӧтсянь нин, и эз весьшӧрӧ: чужан сикт шӧрын кольӧм нэмся 50-ӧд воясӧ сувтӧдісны гражданскӧй война кадӧ еджыдъясӧн лыйлӧм гӧрд армеечьяслы памятник. Паськыд рӧдвуж пиысь тӧда вӧлі еджыдъяс дор сулалысь войтырӧс и, дерт жӧ, вӧвлӧм гӧрд армеечьясӧс. Школаясын, а велӧдчи куим школаын, эг-эг да и сёрнитлі на йылысь мекӧд велӧдчысь ёртъяскӧд. Школа бӧрын пыри велӧдчыны Коми пединститутлӧн историко-филологическӧй факультетлӧн история юкӧнӧ, и корсьысян удж муніс водзӧ, паськаліс да джудждаммис. Институт помалӧм бӧрын вои Кӧрткерӧсса шӧр школаӧ история да обществоведение (сэки оз вӧлі шуны обществознание) велӧдысьӧн, зіли кыскыны корсьысян уджӧ ассьым велӧдчысьясӧс. Уна во уджалі партийнӧй да государственнӧй учреждениеясын, но корсьысян уджысь ылӧ эг кежлы: гижлывлі районса «Звезда» газетӧ да республикаса уна газет-журналъясӧ, и эг сӧмын роч, но и коми кыв вылын. 1998 воын пенсия вылӧ петӧм бӧрын корсьысян уджлӧн воропыс веськаліс менам киясӧ нӧшта на топыдджыка. Исковтӧны вояс, гыӧртӧ юрӧй еджыд гыӧрӧн, а удж пыр кыскӧ менӧ то сэтчӧ, то татчӧ. Республикаса Национальнӧй архив да библиотека, радио, телевидение да Печать керка... [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Оксана Пинягина @ Колана петкӧдчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-11-07.} КОЛАНА ПЕТКӦДЧӦМ Йирым тӧлысьын Висерса школаӧ волісны юркарысь «Сюрприз» нима интерактивнӧй театрса артистъяс. Найӧ уджалӧны «Патриоты России» политическӧй партиялӧн да ӧттшӧтш биысь видзан служба да йӧзӧс доръян Веськӧдланінлӧн юрнуӧдӧм улын. Посньыд классын велӧдчысьяс видзӧдісны «Спасите, помогите, или шалости Карлсона» петкӧдчӧм. Ӧтчыд Малыш ордӧ локтіс Карлсон ёртыс. Гӧсьт корӧ детинкаӧс вильшасьыштны. Дуригмоз налӧн артмӧ пӧжар. Видзӧдысьяс артистъяскӧд тшӧтш «кусӧдісны» би, тӧдмавлісны кусӧдчысьлысь нӧдкывъяс да вочавидзисны юалӧмъяс вылӧ, новлӧдлісны ведраясӧн ва, мездысисны биысь. Челядь зэв сьӧлӧмсянь да яра пырӧдчисны ордйысьӧмъясӧ, эз и тӧдлыны кутшӧм тэрыба коли пӧшти час чӧж петкӧдчӧм. Татшӧм сяма петкӧдчӧмъяс отсӧгӧн челядь бурджыка гӧгӧрвоасны, мый биӧн дурны оз позь! [Оксана ПИНЯГИНА.] {Василий Попов @ Ыджыд аттьӧ тіянлы, дона ёртъяс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-11-07.} ЫДЖЫД АТТЬӦ ТІЯНЛЫ, ДОНА ЁРТЪЯС! Уна дас во вӧльнӧй светын олігӧн он-он да и зілян видзӧдлыны бӧрӧ да кутшӧмакӧ донъявны кольӧм кадсӧ. Кӧть и тӧдан,мый эз ставыс вӧв шыльыд-мольыд, сьӧлӧм вылад долыдджык овлӧ, кор казьтыштан бурсӧ. Мӧдарӧ, сьӧлӧмыд дзугыльтчӧ, кор дум вылад усьӧны жугыль здукъяс. Уна во сайын менӧ чӧвтісны «Звезда» районса газет редакторысь. Дерт, мыж менам вӧлі, но кыдзи тыдовтчис некымын во сайын, мыждыны вӧлӧм колӧ оз сӧмын менӧ, но и ыджыд чина нӧшта некымын мортӧс. И дум вылӧ пыр жӧ усьӧ Кӧрткерӧсысь КПСС райкомса вӧвлӧм первой секретарь Михаил Иосифович Мининлӧн кывъясыс: «Василий Дионисьевич, тэнӧ, шуны кӧ рочӧн, бура «подставитісны». Терпитышт неуна, воас кад, ставыс воас ас местаас. Ми тэнӧ тӧдам, тэ абу лёк морт, и сёрӧнджык тэнӧ вылӧ на донъяласны». Пӧшти тадзи жӧ сёрнитіс партийнӧй удж кузя вӧвлӧм жӧ нин подчинённӧй, но ыджыдджык арлыда да олӧмын опыта Михаил Евгеньевич Королёв (Шойнатыысь). Ме дас сизимӧд во нин пенсия вылын, но дзик весь ог ов: корсьыся войнаса ветеранъясӧс, уджын водзмӧстчысьясӧс да сёрнита та йылысь республикаса радиоын да телевидениеын, гижа районса да Коми Республикаса газет-журналъясӧ. Эз сэтшӧм важӧн ме дорӧ шыӧдчисны районын да и республикаын паськыда тӧдса Сергей Лукич да Антонина Павловна Куликов гозъя да Анатолий Егорович Попов, медым ме гижышті налӧн олӧмын тшупӧда пас йылысь. Лои зэв любӧ. Кыдзи кужи, гижи. И кутшӧм жӧ вӧлі долыд сьӧлӧм вылын, кор пыдди пуктана казьтыштӧм йӧз вылӧ донъялісны ас йывсьыныс менсьым гижӧдъясӧс. Пенсия вылын нин меным вичмис Республикаса Юралысьлӧн Почёт грамота, «За безупречную службу Республике Коми» пас да Республикаса пыдди пуктана уджалысьлӧн ним. И тшӧкыда дум вылӧ усьлӧны Минин да Королёв ёртъяслӧн коркӧ висьталӧм кывъясыс. Быдсӧн чуймикодь, кор Коми культуралӧн районса шӧринын зільысьяс вӧзйисны аддзысьлыны районса войтыркӧд, кодъяс нуӧдӧны ыджыд удж чужан мулысь история паськыдджыка да джуджыдджыка корсьӧм-туялӧм кузя. Но и мый? — шуас, гашкӧ, кодкӧ. Но став делӧыс сыын, мый меным колӧ вӧлӧм лоны медшӧр фигураӧн. «Звезда» газет кольӧм пекничаӧ йӧзӧдліс нин тайӧ аддзысьлӧм йывсьыс гижӧд, и ме ог кут ставсӧ «мойдны» выльысь, но висьтала зэв ыджыд аттьӧ ставныслы, кодъяс вылӧ донъялісны менсьым корсьысян-туялан уджӧс, и дерт жӧ, медводз культура шӧринын зільысьяслы — Галина Николаевна Шишкиналы, Валентина Михайловна Путинцевалы да Светлана Иосифовна Вязовалы. Ог вермы не казьтыштны Анатолий Антонович Смилингисӧс, коді ас кадӧ, да и ӧні на, ёна отсасьӧ меным, Феликс Григорьевич Кармановӧс, коді отсаліс пыдісяньджык тӧдмасьны Тимушев ова уна морткӧд. Казьтыштны кӧ став йӧзсӧ, кодъяс кыдзкӧ да отсалісны меным, артмас зэв кузь список. Нӧшта ӧтчыд ыджыд аттьӧ месянь налы. Кад ӧдйӧ исковтӧ водзӧ, олӧма йӧз пыр тшӧкыдджыка нёрпалӧны. Эг ылӧ наысь мун и ме. Неважӧн ковмис шыӧдчыны отсӧгла хирург дорӧ. Примитіс менӧ Шойнатыын чужлӧм Галина Александровна Мишарина. Сійӧ тшӧктіс мавтчыны колана да лӧсялана кремъясӧн да мазьясӧн, а сідзжӧ тшӧктіс ветлыны физиотерапия юкӧнӧ да примитны электрофорез (быдса 10 сеанс — В. П.). И бара — кыдзи он казьтышт бур кывйӧн юкӧнын зільысь Антонина Ивановна Игушеваӧс (снимокын) да Нина Анатольевна Микушеваӧс, медицинскӧй сестраясӧс, да терапевт Дмитрий Владимирович Поповӧс? Уджъяс да висьӧм — наысь некытчӧ он пышйы. Но ӧд ми ставным кытӧнкӧ да кыдзикӧ олам. И юрсюянінтӧ кадысь кадӧ колӧ дзоньтавны. И со меным унаысь ковмылӧ шыасьлыны отсӧгла «Тройка» лавкаӧ. И мыйлакӧ, ог гӧгӧрво, мыйла, ошкан кӧ лавкаясын зільысь войтырӧс, унаӧн аддзӧны сэтысь реклама. А ме зэв ыджыд аттьӧ висьтала индӧм лавкаысь кӧзяиныслы — Николай Александрович Панюковлы да сэні уджалысь аньяслы. Окота торйӧн казьтыштны, мый тавося сентябрь 22 лунӧ ме веськалі Республикаса Юралысь дорӧ сідз шусяна «личнӧй приём» вылӧ. Шӧр могыс менам вӧлі Алексей Егорович Тимушевлы Россияса Геройлысь ним сетӧм. Сёрниыс эськӧ Вячеслав Михайловичкӧд та кузя вӧлі эз нин ӧтчыд (кызвыннас книгаяс презентацияяс дырйи). Ме кӧсйыси судзӧдны документъяс, кӧні бура тыдалӧ миян земляклӧн подвигыс. А ас водзӧ пукті мог: сёрнитны республикаса радио да телевидение пыр да гижны газетъясӧ, медым Коми муын олысьяс унджыкӧн да унджык тӧдісны асланыс герой-земляк йылысь. Но... Быттьӧ кодкӧ вомдзаліс миян гортысь и телевизорсӧ, и провода радиосӧ. Мӧд ногӧн кӧ, ме ни аслам «кок шонтыськӧд», ни Латвияысь воӧм гӧсьтъяскӧд (чойкӧд да зятькӧд), эг вермӧй видзӧдны-кывзыны колана передачаяссӧ. Аттьӧ Александр Григорьевич Пивкинлы, коді сетіс индӧд мекӧд передача йылысь гижны «флэшка» вылӧ, да сетны сійӧс меным, а районса связист-монтёр Николай Уляшов дзоньталіс линиясӧ, и ассьым Галина Вениаминовна Ведерниковакӧд сёрниӧс кывзі жӧ. [Василий ПОПОВ. Снимокыс авторлӧн.] {Василий Попов @ Гражданинӧн колӧ лоны быть! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-11-14.} ГРАЖДАНИНӦН КОЛӦ ЛОНЫ БЫТЬ! Дона ёртъяс, «Звезда» газетысь тайӧ гижӧдсӧ лыддьысьяс! Водзвыв кора прӧща — коми кывйын татшӧм стӧча юргысь шусьӧгыс абу, да та вӧсна вайӧда шусьӧгсӧ роч кыв вылын: «Без бумажки ты букашка, а с бумажкой — человек». А босьтны кӧ тӧд вылӧ сійӧс, мый сеталӧны оз прӧста кабалатор (бӧрынджык пасъя, кодъяслы — В. П.), а паспорт? Но ӧд кодкӧ вермас на шуны, мый морт чужӧм бӧрын сылы гижӧны сідз шусяна «свидетельство о рождении», школа помалӧм бӧрын сетӧны «аттестат зрелости», техникум либӧ вуз помалысьлы сетӧны диплом, кытчӧ пасйӧны оз сӧмын образованиелысь тшупӧд (среднеспециальнӧй, высшӧй), но и босьтӧм специальность. Верстьӧ йӧз босьтӧны автомобильясӧн да мотоциклъясӧн веськӧдлӧм-уджӧдӧм вылӧ правояс. Позьӧ казьтыштны нӧшта уна на документ-кабала. Но талун вай бурджыка видзӧдлам паспорт вылӧ. Россияын сійӧс сетӧны ӧні 14 арӧс тырӧм бӧрын. Мӧд ногӧн кӧ, паспортлӧн кӧзяин лоӧ Россияса тыр правоа гражданинӧн. Татшӧм войтырыс, 7 морт став район пасьта школаясысь: Лӧкчимдінысь Елизавета Светлакова, Типӧсиктысь Марина Лавицкая, Адзорӧмысь Андрей Воробьёв, Приозёрнӧйысь Михаил Богадевич, Кӧрткерӧсысь Алексей Габов, Маджаысь Дмитрий Смирнов да Одыбысь Илья Ларуков, ноябрь 6-ӧд лунӧ Коми культуралӧн районса шӧринын чукӧртчисны тайӧ праздник вылӧ. Праздниксӧ нуӧдысь Валентина Путинцева котыртіс аслыссяма экзамен: кутшӧм символъяс эм государстволӧн? И колӧ шуны, мый «экзаменъяс сдайтысьяс» эз сӧмын лыддьӧдлыны символъяссӧ, но и кужисны торйӧдны Россиялысь да миян чужан мулысь государственнӧй гимнъяс да флагъяс, и кутшӧм рӧмаӧсь тайӧ флагъясыс. Праздник вылӧ волісны эз сӧмын выльӧн лоысь граждана, но и районса чина йӧз: районса администрацияӧн веськӧдлысьӧс вежысь Александра Барановская, Федеральнӧй миграционнӧй службаысь Коми республикаын районса юкӧнӧн веськӧдлысь Александра Воскресенская (сійӧ и сеталіс том гражданалы выль паспортъяс), «Единая Россия» партиялӧн районса юкӧнӧн юрнуӧдысь Мария Цывунина да мукӧд. Ставныс найӧ чолӧмалісны медводдза паспортъяс пӧлучитысь том войтырӧс тайӧ зэв тӧдчана лоӧмторӧн, ӧттшӧтш казьтыштісны, мый ӧнісянь том гражданалӧн лоины не сӧмын ыджыд правояс, но чужисны на водзын и гырысь могъяс. А аслым дум вылӧ уси, кыдзи ачым босьті-пӧлучиті сӧветскӧй паспорт. Кыдзи пасйисны аддзысьлӧм дырйи, сиктса йӧзлы паспортъястӧ оз быдӧнлы вӧлі сетны. 1962 воын помалі Дутовын (ӧні Вуктыл район) шӧр школа, и мойвиис внеконкурснӧй места Коми пединститутӧ пырны велӧдчыны. Киын направлениеа муні Троицко-Печорскса РОВД-ӧ паспортъяс юкӧнӧ. Снимайтчи и кык лун мысти лои паспорта мортӧн. Некутшӧм праздник эз вӧв, кӧть эськӧ юрын бергаліс Владимир Маяковскийлӧн «Стихи о советском паспорте» кывбур. Кор босьтісны служитны армияӧ, паспорттӧ менсьым бӧр босьтісны. Сӧветскӧй Армияын куим во служитӧм бӧрын, 1966 вося сентябрь 8 лунӧ, бара лои паспорта. И помнита став паспортыслысь сериясӧ и номерсӧ. Артмис сідзи, мый батьлӧн паспортыс ӧні ме ордын жӧ (сетлӧмаӧсь 1939 воын). Аслым медся дона тайӧ паспортас батьлӧн снимокыс тайӧ сылӧн медбӧръя фотокарточка. Сэки ӧд, менам ичӧт дырйи, фотоаппаратыд эз быд киын вӧв. Челядьлы (ой, прӧститӧй, том гражданалы) висьталі, мый налы ковмас дорйыны чужан мунымӧс, сӧвмӧдны сылысь экономика, кыдзи вӧчисны миян районса да республикаса нималана йӧз. Чолӧмаланаӧн тайӧ праздник лунӧ лоисны Анастасия Казаковаӧн сьылӧм «Вильыш кад» (А. Генлӧн) сьыланкыв да Борис Кашаповлӧн сьылӧм «Россия» сьыланкыв. А медбӧрын ставныс юисны чӧскыд пӧжасӧн тшай. [Василий ПОПОВ. Снимокыс авторлӧн.] {Kodko @ Йӧзлы бур вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2014-11-14.} ЙӦЗЛЫ БУР ВЫЛӦ Кольӧм пекничаӧ Кӧрткерӧсын райбольнича весьтын автобус сувтланінын муніс ветеранъяслӧн районса сӧветӧн котыртӧм акция. Сійӧс сиисны автобус сувтланін восьтӧмсянь 3 во тырӧмлы. Кӧкъямыс час асылын акция нуӧдысьяс сеталісны автобус виччысьысьяслы неыджыд козинъяс. Козин вичмис и уджвывса ветеран Луиза Ивановна Юранёвалы. Сійӧ волӧма бурдӧдчанінӧ да буретш виччысис автобус воӧм. Матӧ кызь сайӧ во райбольнича дорын эз вӧв автобус сувтланін. Сійӧс вӧчны ышӧдысьӧн лои ветеранъяслӧн районса сӧвет. Медшӧр мог — кокньӧдны олӧма, нёрпалысь йӧзлы бурдӧдчанінӧ воӧдчӧм — пӧртысьясыс — Николай Михайлович Казаков, Анатолий Семёнович Кулаков, Михаил Евгеньевич Питашук да Юрий Петрович Подоров. Автобусӧн ветлысь-мунысьяс шуӧны, колана инӧ пӧ вӧчисны сувтланінсӧ, зэв матын бурдӧдчанінсянь. Некымын воськов и колӧ вӧчны. Бур вӧчысьяслы, автобус сувтланін лӧсьӧдысьяслы, ветлысь-мунысь йӧз висьталӧны ыджыд аттьӧ. ==n 2015 {Kodko @ Регыд петас «Томру» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-02.} РЕГЫД ПЕТАС «ТОМРУ» АДДЗЫСЬЛӦМЪЯС Регыд петас «Томру» Районса томулов чукӧртчылісны кольӧм во помын Кӧрткерӧсса содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан Шӧринын да вӧзйисны лӧсьӧдны-лэдзны ассьыныс газет. Аддзысьлӧмсӧ котыртісны «Звезда» газетса шӧр редактор Эдуард Пименов да Шӧринын велӧдысь Ольга Печеницына. Томулов, журналистика уджӧ пырӧдчысьяс, да налӧн велӧдысьяс волісны 8 школаысь: Одыбысь, Ыджыдвиддзысь, Шойнатыысь, Кӧрткерӧсысь, Нёбдінысь, Адзорӧмысь, Пӧддельнӧйысь, Визябӧжысь. Тайӧ сиктъясса школаясын оз ӧти во лэдзны ассьыныс газет. Одыбын — «Гуркӧс шор», Ыджыдвиддзын — «Рӧмпӧштан», Шойнатыын — «Голос юных», Кӧрткерӧсын — «Окно», Нёбдінын — «Отрок», а тавосянь и Пӧддельнӧйын кутіс петны «Школьный вестник». Велӧдчысьяслӧн эм нин мыйтакӧ кужӧмлун газетӧ юӧръяс гижӧм кузя. Но найӧ окотитӧны тӧдмавны унджык журналистъяслӧн удж йылысь да босьтны тӧдӧмлун газет лэдзӧм-вӧчӧмын. Тайӧс тӧд вылӧ босьтӧмӧн и лои котыртлӧма семинар-аддзысьлӧм. Челядькӧд сёрнитісны семинар котыртысьяс, на пиын «Звездалӧн» шӧр редактор Эдуард Пименов, Шӧринын велӧдысь, Шойнатыын том журналистъяслысь кружок нуӧдысь Ольга Печеницына, СГУ-са журналистика факультетын велӧдчысь Ксения Панюкова. Медводз лои тӧдмасьӧма школаса газетъясӧн, а та бӧрын сувтӧдісны мог — мӧвпыштны том войтырлы газет ним. Вӧліны уна пӧлӧс вӧзйӧмъяс, и артмис сідзи, мый став нимыс заводитчӧ ӧти «Т» шыпассянь. Недыр видлалӧм мысти шуисны газетсӧ нимтыны «Томру»-ӧн. Рочӧн кӧ — «Молодость». Индісны и газетлысь шӧр редакторӧс. Сыӧн лоӧ Ольга Печеницына. Газет кутас петны «Звездалӧн» содтӧдӧн, кыдзи и «Ловъя ва» лист бок. Сійӧс лыддьысьысьяс аддзасны тайӧ тӧлысьӧ нин. Челядь кутасны йӧзӧдны ассьыныс юӧръяс школаын, сиктын олӧм йылысь. Тані лоасны и выльторъяс, и вермӧмъяс йылысь пасйӧдъяс да уна мукӧд интереснӧй гижӧд. Семинар дырйи жӧ Ксения Панюкова нуӧдіс мастер-класс, кыдзи дасьтыны газетӧ юӧр. Газет лыддьысьысьяс вермасны тшӧтш юксьыны асланыс мӧвпъясӧн том войтырлӧн газет кузя. Найӧс верманныд ыстыны «Звезда» газет редакцияӧ пошта пыр (Кӧрткерӧс сикт, Сӧветскӧй улича, 187-ӧд керка) либӧ шӧр редактор Эдуард Пименовлӧн электрона пошта кудйӧ (glavred_zvezda@maіl.ru). Селькоръяслы сетім эскӧданпасъяс Кыдзи и быд во, кольӧм во помын, газет редакция чукӧртліс ассьыс отсасьысьясӧс — селькоръясӧс «гӧгрӧс пызан» сайӧ. Пызан сайын уджъёртъяс юксисны асланыс мӧвпъясӧн газетын юӧръяс петӧм серти, сёрнитісны редакцияӧн котыртӧм конкурсъяс йылысь да пуктісны мог — и водзӧ вӧчны ӧтвылысь лыддьысьысьлы районса петас. Шӧр редактор Эдуард Пименов аттьӧаліс селькоръясӧс бура уджалӧмысь, газетӧ юӧръяс дасьтӧмысь. Найӧ сідзжӧ висьталісны уна бур кыв газет лэдзысьяслы. А аддзысьлӧм помын Эдуард Пименов сетіс селькоръяслы «Штатӧ пырттӧм корреспондент» эскӧданпас. Селькорӧн вермас лоны быд окотитысь. Та могысь колӧ тшӧкыдджыка гижны газетӧ ас сикт овмӧдчӧминъясын лоӧмторъяс, выльторъяс йылысь пасйӧдъяс. {Елизавета Макарова @ Украинаӧ карта пыр @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-02.} УКРАИНАӦ КАРТА ПЫР Важӧн-ӧ, лыддьысьысь ёрт, босьтлін киад карта, Европалысь да Россиялысь? Ӧнія лоӧмторъясӧн вывті интереснӧ ӧд кытшовтны синнад став мирсӧ. Челядьлӧн велӧдчан кадся атласыс лестукасьӧма да ньӧби выльӧс. Медводз восьті, дерт, Украинаӧс. Каръясыслӧн нимыс ставыс тӧдса, ас. Коді важ Русь историяысь, коді книгаясысь, коді киноысь. Паськыд Днепр, кодлӧн шӧрӧдз лэбач оз во, юковтӧ странасӧ. Ёна водзын, кор украинечьясӧс дзик пикӧ воштісны турокъяс да полякъяс, вӧзйысьӧмӧн вӧзйысисны Екатерина Великаялы борд улӧ. Кыв сетісны нэмъяс чӧж Россиякӧд ӧтув овны. Ставыс вунӧма ӧні, важыс и выльыс. Со Чернобыль, карта серти дзик Белоруссиякӧд граница дорын, сідзкӧ, ыджыд неминучаыс ӧткодя иніс. Помнита, миян ичӧтдырйи радио пыр тшӧкыда сьывлісны «Украина золотая, Белоруссия родная», «Рушник», «Ой, Днепро, Днепро» да уна-уна мукӧд сьыланкыв. Челядь радейтӧны вӧлі лентаясӧн мичмӧдӧм юркытш йӧктыны украинскӧй танец. Магазинъясысь, кӧть аслад эм, быть бӧръям «Нежинскӧй» салат, со Киевсянь матын Нежин кар. Гражданскӧй война казьтылан нэмъяс — Каховка, Херсон, Белая Церковь, Котовск, Щорс, Гуляйполе да с.в. Пушкин да Гоголь медся нималана Украина йылысь гижысьяс. Полтава, Миргород, Сорочинцы, Бахчисарай — оз тырмы кабалаыс ставсӧ лыддьӧдлыны да казьтывны. Со Лубны кар. Воліс Нёбдінӧ музучилище помалӧм бӧрын ныв, ворсӧ вӧлі аккордеонӧн. Сӧмын ӧддзим уджас — кудриа зонмӧ «сконъясис» да муніс Украинаӧ, Лубны карӧ. Ӧні весиг гежӧдика гижасьны ог лысьт. Вермас лоны, чепӧльтасны рочысь письмӧ воӧмсьыд. Со Харьков, ыджыд вок велӧдчис сэні юридическӧй институтын. Некутшӧм лӧгалӧм пӧ эз вӧв. Одесса! Ме думысь, сэтчӧс миллион олысьыс ӧні юр лэдзӧмӧн ӧта-мӧдыскӧд олӧны. Яндзим, мый 200 бандитлы сетісны вевттьыны карсӧ мир пасьта позорӧн. Ыджыд война дырйи кымын миллион морт юрсӧ пуктісны, кисьталісны асланыс вирӧн татчӧс му. Вӧвлӧм «Сторожевскӧй» совхозысь директор Григорий Афанасьевичлӧн уна орден пиас вӧлі «За взятие Киева» медаль. Либӧ шусьӧ «За освобождение Киева», вунӧма нин. А со и Крым. Быттьӧ страна кынӧм улас вӧсни сунис вылын ӧшалӧ, ӧтлаалӧ зэв векни муӧн, а гӧгӧрыс сэсся дзоля діяс. Историяысь помнитам, сэні Сиваш нюраинын краснӧйяслӧн вуджӧм бӧрын помасис гражданскӧй война. Интереснӧ, кыдзи нуӧдісны границасӧ миянкӧд ӧтлаасьӧм бӧрын, ӧд лыдтӧм ді да нюр. Сьӧкыд пограничникъяслы, навернӧ. Тані Севастополь, тані Чеховлӧн да Гринлӧн Ялта, тані Пушкинлӧн нимӧдӧм Бахчисарай, войнадырся партизанъяслӧн катакомбаяс, тані гажа курортъяс. Тасянь Украина лунвылын — Донбасс! Изшомӧн озыр ыджыд обласьт, уна кар-посёлок. Лыддян нимъяссӧ да сувтӧ син водзад плакат: ыджыд ён верстьӧ мужичӧй шахтер паськӧма, металлург шапка. Горловка, Енакиево, Крематорск, Макеевка, Стаханов, Артемовск... И тані жӧ костаныс ыджыд поселок — Краснодон! Тӧдӧны кӧ эськӧ сэкся том геройяс, мый вӧчсьӧ налӧн чужан муын. Мученическӧй сьмерть примитісны, а 70 во мысти ас фашистъяс бомбитӧны сэтчӧс шахтаяс, заводъяс, домнаяс, олан керкаяс. Кӧть рытывбыд видзӧд картаас, юрад чужӧны мӧвпъяс, сьӧлӧмад пуӧ лӧглун Украинаын вир кисьтана олӧм панысьяс вылӧ. [Елизавета Макарова.] {Анна Кутькина @ Эмӧсь жӧ миян сиктын талантъяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-02.} ЭМӦСЬ ЖӦ МИЯН СИКТЫН ТАЛАНТЪЯС Дас во сайын Пезмӧг сиктса культура керкаын Светлана Васильевна Пименова котыртіс томиник мича нывъяскӧд «Девчата» котыр. Тайӧ котырыс тшӧкыда кутіс петкӧдчывны сцена вылын. И со кольӧм вося ӧшым 21 лунӧ найӧ пуктісны юбилейнӧй концерт. «Девчата» зэв мичаа сьылісны да йӧктісны, петкӧдлісны неыджыд серамбана сценка. Залыс эз ланьтлы, быд петкӧдчӧм бӧрын ёна дыр клопайтісны. Став видзӧдысьлы синмас шыбитчис, мый быд выль петкӧдчӧмын артистъяс вӧліны выль сарапанаӧсь, либӧ кок улӧдзыс юбкааӧсь. Пока нывъяс вежсисны, сэк костті сьылісны-йӧктісны челядь. Концерт нуӧдіс кыдзи и пыр Зинаида Анатольевна Киселёва, культура керкаын уджалысь, коді тшӧтш пуктіс ыджыд пай тайӧ петкӧдчӧмас. Ыджыд аттьӧ висьталам тайӧ гажа рытысь культура керкаса уджалысьяслы да «Девчата» котырлы. [Анна КУТЬКИНА.] {Kodko @ «Вашкун ярманга» — медбур войтырсикас эстрада сьыланкыв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-16.} «ВАШКУН ЯРМАНГА» — МЕДБУР ВОЙТЫРСИКАС ЭСТРАДА СЬЫЛАНКЫВ Тӧв шӧр 13 лунӧ Кулӧмдінын муніс «Василей» ӧнія сьыланкывлӧн республикаса праздник-фестиваль. Гаж вылын петкӧдчисны и миян районса сьылысьяс. Сідз, Кӧрткерӧсса искусство школаын велӧдысь Альбина Стахиева «Зарни ёль» оркестрлӧн ворсӧм улын сьыліс «Эжва-юӧй» сьыланкыв да шедӧдіс таысь Диплом. Тайӧ жӧ школаын велӧдчысь Анастасия Казакова сьыліс Кӧрткерӧсса «Ярмарка» йӧктысь котыркӧд «Вашкун ярманга» сьыланкыв (кывъяссӧ гижис Нёбдінысь Елизавета Макарова, а шыладсӧ лӧсьӧдіс Кӧрткерӧсысь Алексей Ген). Тайӧ сьыланкыв лои медбурӧн «Войтырсикас эстрада сьыланкыв» нимпасын. Ставнысӧ — сьылысьӧс, кывъяс гижысьӧс да шылад тэчысьӧс — жюри пасйис Дипломъясӧн, а фестивальса ӧти спонсор — «Мегафон» сотӧвӧй операторӧн веськӧдлысь — козьналіс плед. Дипломӧн пасйисны и йӧктысь котырӧн веськӧдлысь Елена Ветошкинаӧс. {Елизавета Макарова @ Бара на гажӧдіс «Василей» @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} БАРА НА ГАЖӦДІС «ВАСИЛЕЙ» Быд во ырыштчыла ветлыны Кулӧмдінӧ «Василей» гаж вылӧ, но оз быд пӧрйӧ артмы: то сотан кӧдзыд поводдя ывлаын, то гортса удж юр выв тыр. Сэсся и билетъяс сэтчӧс олысьяс здукӧн ньӧбалӧны, сьӧкыд бокӧвӧй мортлы веськавны. Со и таво ёна водз нин явитӧмаӧсь, мый билетъяс абу нин. А гажа жӧ нин Кулӧмдін сикт! Сэтшӧм ёна стрӧитчӧны. Тӧдса висьталіс, мый керка кыпӧдӧм улӧ му аукцион дырйи заводитчӧ 180 сюрс шайтсянь, а бурджык индыны пӧ — 300 сюрс шайтсянь. Татшӧм юӧр тӧдмалӧм бӧрын, ме дыр кежлӧ шемӧсмылі, а тӧдса шуӧ, зэв на пӧ и ӧдйӧ ньӧбӧны. Лунтыр сьылысьяс лӧсьӧдчисны, гашкӧ, дасысь ставсӧ репетируйтісны. Сэк костті гаж вылӧ воысь гӧсьтъяс тӧдмасим сикткӧд, аддзысьлім нималана йӧзкӧд. Василий Чувъюров йӧз гы пиас кытшлаліс, ставныс сылы тӧдса, ставныс сійӧс тӧдӧны, важкодь на варов. Нэмӧн 900 сьыланкыв гижи да, шуӧ, ыджыд козинтӧг пӧ и таво ог мун. Эз и мун, сылысь «Ас му вылын» сьыланкыв вылӧ донъялісны. Меным пыдди пуктана Василий Гущинкӧд сюри стрӧка дыр сёрнитны. Ошйысис, асывнас пӧ звӧнитліс Александра Пахмутова, чолӧмаліс Выль воӧн да праздникӧн. Некымынысь пӧ нин кӧсйысьліс волыны «Василей» вылӧ да некыдз оз слӧймы. Кузь лунтырнад унакӧд на аддзысьлі. Нёбдінса клубын уджавліс Нина Панюкова, кодӧс сиктсаяс ӧнӧдз на бурӧн казьтылӧны. Век на важкодьыс, чужӧмыс и тушаыс, восьса нюма. Волӧ гежӧда Нёбдінӧ, а став сэтчӧс выльторсӧ тӧдӧ. Воча керкаас Лия Изъюрова (сиктса ногӧн Опонь Лия), Позтыысь петлӧм ань. Ёнмӧма, а ветланногыс важыс на, быттьӧ ветки пыж кывтӧ. Сэтшӧма гажмӧма Кулӧмдінад, сё во нин абу чужанінас волӧма. Концерт заводитчис сӧмын 6 час рытын. Вӧзйӧм уна сьыланкывйысь бӧрйӧмаӧсь 13 — Кӧрткерӧсысь, Удораысь, Ухтаысь, Кулӧмдінысь, юркарысь, Выльгортысь. Колӧ шуны, видзӧдысьяс пӧся примитісны быд петкӧдчӧм. Шыладӧн ордйысисны Таисия Чаплыгина, Василий Лодыгин, Василий Чувъюров, Василий Гущин, Алексей Ген, Марк Новосёлов, Михаил Оверин — «Василей» гажӧ пырся пырӧдчысьяс. Унаӧн сьылансӧ лӧсьӧдӧмаӧсь да асьныс сьылісны. Кыдзи Альбина Стахиева Кӧрткерӧсысь. Гижӧма Зоя Шиликовалӧн «Эжваӧй-юӧй» кывбур вылӧ. Со ӧд, Зоя Васильевна абу нин, а кывбуръясыс ловъяӧсь, вӧзйысьӧны сьыланӧ. Мичмӧдісны концертсӧ Вера Булышева, Наталья Траилина, Альфия Коротаева. Миян сьылысь, Анастасия Казакова эз жӧ ёна кольччы Траилинаысь, весиг туша модаыс, да и гӧлӧсыс, ӧткодьӧсь. Быдмас на нывка ыджыд артистӧ! Явитісны ансамбль «Мича зонъяс», ставӧн чошкӧдчим аддзывны бурлакъясӧс, а петісны ар 12 кык зонка, Косланысь. Таво Кулӧмдінын медводдзаысь жӧ нуӧдӧмаӧсь челядьлы фестиваль «Василёк». Вот сэтчӧс вермысьяс и сьылісны миянлы. Ок и клопайтісны налы! Думайта да, республика пасьта кутасны дасьтыны дзоля артистъясӧс. Эг и тӧдлӧй, помасис фестиваль. Вермысьяслы сеталісны Дипломъяс да козинъяс, чолӧмаліс ставнысӧ республикаса Юралысь Вячеслав Гайзер да сетіс Гран-при Ухтаысь «Лысва войт» ансамбльлы, Таисия Чаплыгиналӧн «Коми муын» сьыланкывлы. Збыль ӧд, и мича, и текст сюрӧсыс быдӧнлы сьӧлӧм выланым воис. Кыдзи збоя петісны яръюгыд мича паськӧмӧн, быттьӧ ӧткодь мича, гажа чужӧма аньяс, да кыдзи тай юрӧбтісны. Нимкодь пӧ чужан муын овны да сьывны комиӧн, сёрнитны комиӧн, гажӧдчыны комиӧн! Миян районса йӧктан котыр зэв жӧ стӧча да кыпыда петкӧдліс ярманга гаж, веськӧдлӧ котырнас Елена Васильевна Ветошкина, кодлысь постановкасӧ пасйисны торъя Дипломӧн. Ыджыд аттьӧ сылы да Алексей Леонидович Генлы. Кывбурыд мый, тшӧкӧлдывайтӧм. Медсьӧкыдыс шылад тэчны да синмӧ шыбитчана мыччыны сійӧс видзӧдысьлы. Помасис гаж, а композиторъяс дзик пыр кутасны дасьтысьны мӧд вося Василей лун кежлӧ. Гажсӧ видзӧдан да гӧгӧрвоан — тайӧ фестивальыс Кузь нэма на! [Елизавета Макарова.] {Николай Мишарин @ Восьті аслым выль мортӧс! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} ВОСЬТІ АСЛЫМ ВЫЛЬ МОРТӦС! Зоя Васильевна Шиликова республикаын тӧдчана морт. Коми кыв велӧдысь, уна конкурсын вермысь, а сідзжӧ мичасьыс-мича кывбуръяс артмӧдысь, став сьӧлӧмнас висис чужан кыв да сылӧн аскиа лун понда. Сылӧн «Шойнаты сиктса шӧр школа» кывбур вылӧ артмӧдӧм сьыланкыв (шыладсӧ гижис аслас жӧ велӧдчысьыс Владимир Мишарин) важысянь нин лоӧ миян школалӧн гимнӧн. Ловъя дырйиыс на Зоя Васильевналӧн петіс кык небӧг. Ӧтарыс — «Килля-лыска пуяса чужанін» — кывбуръяса сборник, петліс 2010 воын, мӧдыс — «Аканьлы сьыланкыв» — посни челядьлы кывбуръяс, 2013 воын. Жаль, но тайӧ ичӧтик небӧгсӧ гижысь ас синнас эз нин аддзыв. Колӧ шуны, мый небӧгыс зэв мича, уна яръюгыд рӧма. Дерт жӧ, кӧнкӧ, Зоя Васильевна сиис кывбуръяссӧ аслас посньыдик внук-внучкалы. Ӧд кывбуръясын паныдасьлӧны налӧн нимъясныс: Машенька, Яшук, Валюк... Тыдалӧ, мый бабыс зэв ёна радейтӧма ассьыс сьӧлӧмшӧръяссӧ. Тӧждысьӧма, мед эськӧ эз су найӧс некутшӧм шог, медым кынӧмныс вӧлі пӧт, а войяснас узьсис чӧскыда да лӧня. Небӧгсьыс аддзам уна шмонь, ворсӧдчӧм. Небӧгыс отсалас уна бать-мамлы челядьныскӧд пырӧдчыны асланым мича коми кывйӧ. Да и кывбуръясыс бурӧ ышӧданаӧсь, шаньӧсь. «Килля-лыска пуяса чужанін» сборник петавліс Зоя Михайлова ним улын. Тайӧ сы вӧсна, мый поэт вывті нин ёна пыдди пуктылӧма батьсӧ (Михайлов — батьыслӧн овыс), коді усьлӧма война вылын. Та вӧсна Зоя Васильевна кывбуръясын тӧдчанаяс пиысь ӧтиӧн лоӧ война тема: Победа матыстысьяс, война вылын ловнысӧ сетӧм том батьяс... Медшӧр темаӧн Зоя Шиликовалӧн кывбуръясын лоӧ муслун тема. Радейтчӧмкӧд йитчӧм кывбуръяс зэв сӧстӧмӧсь. Поэтессалӧн видзӧдлас серти, радейтчӧм сьӧлӧмкылӧмъясыс лӧсялӧны быдӧнлы: томъяслы, и кӧть олӧма нин йӧзлы. Со некымынӧс вайӧда: «Медводдза муслун», «Мортыд шуда», «Шуда муслун», «Эжва юлӧн нӧрысын», «Лышкыда дзоридзалысь» и сідз водзӧ. Тайӧ кывбуръяснас позьӧ и колӧ тӧдмӧдны том йӧзӧс: гижӧдъяссянь петӧ мелілун, сӧстӧм сьӧлӧмкылӧмъяс, ӧта-мӧд вӧсна ыджыд тӧждысьӧм, сьӧлӧм вӧрзьӧдана кывъяс. А олӧмаджык йӧз тайӧ кывбуръяссӧ лыддьӧм бӧрын казьтыштасны ассьыныс томлунсӧ да югзьыласны бур мӧвпъясӧн. Небӧгын тӧдчана йӧзлы сиӧм уна кывбур. Тайӧ сэтшӧм йӧз, кодъяс олӧманыс вӧчисны подвиг, асланыс творчествонас нимӧдісны Чужан му. Со тайӧ кывбуръясыс: «Тима Веньлы», «Виктор Савинлы», «Поэт Ананий Размысловлы», «Коми композитор Александр Осиповлы» (весиг 2 кывбур), «Каракчиева Нина Фёдоровналы» (Нёбдін школаса коми кыв велӧдысь). Тайӧ ставыс бур сиӧмъяс, бур да тӧдчана йӧзлы муӧдз копыр. Зоя Шиликова нэм чӧжыс любуйтчис муса вӧр-валӧн мичлуннас. Та йылысь висьталӧны «Зарниӧн коялӧм вӧр», «Сизим рӧма ӧшкамӧшка», «Войвыв гожӧм», «Кыддзӧй, кыддзӧй», «Льӧм пу да пелысь» кывбуръяс. Зэв мастера поэт вӧдитчӧ эпитетӧн, уна сикас мичкывйӧн озырмӧдӧ гижӧдъяссӧ. Тайӧ жӧ сборникас челядьлы сиӧм уна кывбур. И абу сӧмын сы вӧсна, мый аслас быдмисны челядь да внук-внучка, а нӧшта и сы вӧсна, мый мортыс нэмсӧ уджаліс челядькӧд. Мичмӧдіс урокъяссӧ аслас гижӧдъяснас. Тайӧ кык ичӧтик небӧгыс меным восьтісны выль мортӧс. Тӧдны понді Зоя Васильевнаӧс эг сӧмын кыдз велӧдысьӧс, но и кыдз поэтӧс, коді гӧгӧрвоӧ олӧмсӧ уна ног, коді кыв отсӧгӧн вермӧ восьтны видзӧдластӧ унатор вылӧ, мый водзынджык вӧлі он на тӧд. [Николай МИШАРИН, 10 класс, Кӧрткерӧс челядьлы содтӧд тӧдӧмлунъяс сетан шӧрин, Шойнаты сикт.] {Карина Ладанова @ Лым чиръяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} ЛЫМ ЧИРЪЯС Оліс-выліс Лым чир. Сійӧ вӧлі дзик ӧтнас, сыкӧд некоді эз ёртась. Шогӧ усис Лым чир. Сэсся нӧ пӧ ме пыр ӧтнам и кута овны али мый вӧльнӧй свет вылас?! Гааажтӧм! Но коркӧ сынӧдті павъялігӧн сылы син улас усис зэв мича, ас кодьыс жӧ Чир. Матыстчис тӧдмасьны и зэв ёна поліс, мый мича Лым чир пышъяс. Но артмис дзик мӧдарӧ: зэв бура да шаня. Тӧдмасисны кык Лым чир да лоисны зэв бур ёртъясӧн. Ӧні найӧ ӧтлаын нин пондісны павъявны-лэбавны сынӧдас, любуйтчыны ывлавыв мичлуннас да гажӧдны асланыс мичлуннас мукӧдсӧ. А сэсся найӧ ворсісны гажа кӧлысь. Вот сэки ёна жӧ и лымъяліс — сэтшӧм вӧлі долыд! А недыр мысти чужисны еджыдик, мичаник, дзоляник лым чиръяс. [Карина ЛАДАНОВА, 3 класс.] {Таня Попова @ Лымъямуын олӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} ЛЫМЪЯМУЫН ОЛӦМ Свет вылас кутшӧм сӧмын дивӧыс оз овлы! Ме тіянлы ӧні висьтала олӧмысь вӧвлӧмтор. И тайӧ ставсӧ ме аддзылі ас синмӧн. Вӧлі сэтшӧм страна. Нимыс Лымъяму. И олісны сэні мусаник дивӧяс — лыммортъяс. Ставныс ичӧтикӧсь, пелькиникӧсь, мусасьыс мусаӧсь. Радейтісны найӧ шмонитны да серавны, ворсны быдсяматорсьыс, вӧчасьны ки помысь. А ӧти лымморт вӧлі вывті нин ичӧтикӧн, шуисны сійӧс Василёкӧн. Аслас дзоляник кекӧньяснас тшӧтш радейтіс вӧчасьны. И сыпӧн вӧчӧмторъясыс вӧліны сэтшӧм посньыдикӧсь, мый эз быдӧн на и вермы найӧс казявны. А дзебысь ворсігӧн Василёклы артмывліс сідз дзебсьыны, мый дыр некод сійӧс эз аддзы. Лыммортъяс олісны лымйысь вӧчӧм ыджыд керкаын. Налӧн вӧлі асланыс узьланін, сёян жыр, столӧвӧй. Узьлан жыръяныс быдӧнлӧн аслас лымйысь вӧчӧм крӧвать, кӧні вӧлі зэв небыд и сӧстӧм. Василёклӧн сійӧ вӧлі торъя нин дзоля. Столовӧяс ставӧн сёйисны йиысь вӧчӧм ӧти ыджыд пызан сайын, быдӧн пукаліс аслас лымйысь улӧс вылын. Василёклӧн улӧс вылас колӧ вӧлі нӧшта пуктыны лымйысь вӧчӧм юрлӧс, мед судзис сёйнысӧ. Завтрак вылӧ лыммортъяс сёйисны лымъя рысь, а юисны йиа ва. Пажын дырйи чӧсмасисны лымъя фрикаделькиясӧн да йи нёньясӧн. А рытнас эз сёйны, сы вӧсна мый водз водісны. Василёк вӧлі чеччӧ медводз и нуӧдӧ ставнысӧ ывла вылӧ вӧчны зарядка. Вот тадз, асланыс могъясӧн, интересъясӧн олісны-вылісны лыммортъяс. И кодъяслы мойвиліс волыны на дорӧ гӧсти, ставӧн вӧліны зэв радӧсь. Ставӧн сэсся дыр казьтывлісны Василёкӧс, коді некодӧс эз лэдзлы ас вӧчӧм козинтӧг. Мед кӧть и козиныс вӧлі зэв дзоляникӧн, но ӧд сэтчӧ пуктӧма ыджыд сьӧлӧм да вӧчӧма ыджыд кӧсйӧмӧн! Колис кымынкӧ кад, некод стӧча оз тӧд кымын... Гӧгӧр ставыс пондіс сывны. Лымъяму надзӧникӧн кутіс бырны. Медводз сыліс лыммортъяслӧн мича керканыс, сэсся керкагӧгӧрса эмбурыс, вӧчӧмторъясыс... и... асьныс лыммортъяс. Ӧні тані быдмӧ мича сад, дзоридзалӧны уна рӧмӧн пӧртмасьысь дзоридзьяс. А медмича дзоридзыс — Василёк. [Таня Попова, 3 класс.] {Галина Шмидт @ Магазин лои гажа да кыпыд @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} МАГАЗИН ЛОИ ГАЖА ДА КЫПЫД Миян Шойнаты сикт шӧрын сулалӧ ыджыд магазин. Выль во кежлӧ сэні нуӧдісны дзоньтасян уджъяс. Вевттисны кӧрт листӧн крыша, вежлалісны ӧшиньяс, а стенъяссӧ утеплитісны. И пытшкӧссяньыс магазин ёна вежсис: вузасян зал паськӧдісны, пӧтӧлӧк — кыпӧдісны да ӧшлісны сэтчӧ югыд бияс, выльмӧдісны оборудование. Быд тӧвар да сёян-юан ӧні ньӧбасьысьлы лои кивывджык, позьӧ ас вынӧн бӧрйыны да тэчны кӧрзинкаӧ. Коді кӧть оз пыр магазинӧ, куш кинад татысь оз пет. Вежсис и бар. Пыран сэтчӧ да быттьӧ мойдӧ веськалан. Дизайнеръяс мичмӧдӧмаӧсь стенъяс, пуктӧмаӧсь ӧшалысь пӧтӧлӧк. Тані пыр ворсӧ сьӧлӧмад йиджтысяна шылад да сьыланкыв, дзирдалӧны югыд бияс. Уджалан лунъясӧ тані позьӧ нуръясьны, а шойччан лунъясӧ — нуӧдсьӧны йӧктан рытъяс. Пӧваръяс пусьӧны зэв чӧскыда, пӧжалӧны уна сикас пӧжас. Став тайӧ вежсьӧмыс ачыс эз ло. Медводз, дерт, зэв ыджыд аттьӧ водзмӧстчӧмысь висьталам «Кӧрткерӧс» ПО-ӧн веськӧдлысь — Алексей Сергеевич Шевелёвлы да Лариса Васильевналы. [Галина ШМИДТ. Шойнаты сикт.] {Вика Рочева @ Наян Лым чир @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} НАЯН ЛЫМ ЧИР Коркӧ овліс зэв наян да мудер Лым чир. Лун эз кольлыв, мед сійӧ кодлыкӧ эз дӧсадитчы. То ныр вылад пуксяс, то син лыскад пысасяс... Первой ӧтнас ышмас, сэсся и ёртъяссӧ тшӧтш нуӧдас. Долыд Лым чирукъяслы, радлӧны олӧмыслы. Наян Лым чирлы пыр сюрліс мый вӧчны: то йӧктыны нуӧдас ёртъяссӧ, то хороводӧн ворсны. Любӧ и видзӧднысӧ, кыдз найӧ инас оз ӧшйыны! Ӧтчыд Наян Лым чир пукаліс ӧшинь вылын, видзӧдіс керка пытшкӧс. Сэні ноксисны быдлунъя уджӧн бать-мам, а челядьныс налӧн ӧшинь уланыс гажӧдісны выльвося коз лавкаысь ньӧбӧм чачаясӧн. Козйыд эськӧ и мича, но мыйкӧ быттьӧ оз тырмы. Сэсся Наян Лым чирлы юрас воис зэв бур мӧвп: корны татчӧ ассьыс ёртъяссӧ. Думыштӧма — вӧчӧма! И со нин кымын Лым чир павъялӧ коз гӧгӧр! Сэсся найӧ ставныс пуксьӧны коз вылас. А мичыс кутшӧм! Пӧртмасьӧны югыд рӧмъясӧн выльвося коз вылын да быттьӧ шӧпкӧдӧны: «Козйыд мичмис, козйыд мичмис...» [Вика РОЧЕВА, 5 класс. Шойнаты сикт.] {Полина Старцева @ Нобель премия — челядьлы! @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} НОБЕЛЬ ПРЕМИЯ — ЧЕЛЯДЬЛЫ! Таво уси ыджыд шуд и меным лоны вермысьяс лыдын Малӧй Нобелевскӧй Премия шедӧдӧмын! Юаланныд, мый тайӧ татшӧмыс? Витӧд во помся миян республикаын нуӧдсьӧ челядьлы ыджыдсьыс ыджыд конкурс, коді сідз и шусьӧ: Малая Нобелевская Премия Республики Коми. Положение серти челядь пиысь сэтчӧ вермасны пырӧдчыны найӧ, кодъяс велӧдчӧны 6–11-ӧд классын, велӧдчӧны, дерт жӧ, «2-тӧг», да налӧн эмӧсь нин кутшӧмкӧ вермӧмъяс. Кымын уна портфолиоад грамотаыд да дипломыд — сымын тайӧ бур. Ӧд медводдза турас ачыс кагаыс, конкурсас пырӧдчысьыс, сы серти пукталӧ куим вося баллъяссӧ водзвыв сетӧм таблицаӧ, сэсся нин пыдди пуктана жюри тэкӧд тшӧтш прӧверитӧ сійӧс, эм абу кӧнкӧ торксьӧмыс. Орччӧдны кӧ 2011-ӧд восясӧ 2014 воыскӧд, то аддзам, мый 2011-нас миян районын конкурсас пырӧдчӧмаӧсь 15, а таво медводдза турас вӧлі пырӧдчӧмаӧсь нин 51 велӧдчысь. Сідзкӧ, бурӧ ышмысьыс, бур велӧдчысьыс содӧ! Нимкодь нӧшта сыысь, мый Ыджыдвидзсаяс пиысь куимӧн нин шедӧдім тайӧ вермӧмсӧ: 2011-ӧд воын — Вика Макарова, 2013-ын — Таня Никулина да таво ме, Полина Старцева. Викалӧн да менам веськӧдлысьыс Эльвира Александровна Старцева, коми кыв да литература велӧдысь, Танялӧн — Афанасий Васильевич Габов, ДЮСШ-са тренер. Пасйи нин, мый таво миян районысь пырӧдчисны унаӧн, 51 морт. На пиысь нин миян школаысь сизимӧн. Тайӧ ме да Юля Макарова, ми пырӧдчим языкознание нимпасӧ, спорт нимпасӧ сетісны ассьыныс портфолиосӧ Диана Макарова, Диана Игушева да Элина Макарова, обществоысь — Алик Изъюров да точнӧй наукаысь Анна Иванова. Ставныс зэв сюсь да тӧлка велӧдчысьяс. И кор воис шуда юӧр, мый 51 мортсьыс ме да нӧшта куимӧн, юрсиктысь, петім мӧд турас, вӧлі, дерт жӧ, нимкодь. Но конкурс серти мӧд турӧ петысьяслы вежонӧн колӧ дасьтыны ас йылысь юӧр. А кыдзи, бара жӧ бӧрйӧ быдӧн ачыс. Мӧйму кӧ ме лӧсьӧдлі презентация, то таво веськӧдлыськӧд шуим вӧчны кино, но кадыс миянлы эзджык тырмы. Ковмис тэрмасьӧмӧн ставсӧ ӧтувтны. Вӧчӧмторйыс эз ло дзик сьӧлӧм серти, быттьӧ колана мӧвпыс кытчӧкӧ пышйис миян дорысь. Но вӧчны нинӧм, кадыс жмитӧ, и ми мӧдӧдім кино-презентация. Та вӧсна вермӧм вылӧ эг ёна надейтчӧй... И вот воис урчитӧм кад, кор колӧ лэччыны кывкӧртӧдъяс вылӧ, Савин нима драмтеатрӧ... Гӧгӧр ставыс мича, ыджыд залын и ичӧт залын йӧзыс тыр, унджыкыс, дерт, челядь да налӧн веськӧдлысьяс. Заводитчис церемония! Висьтавнысӧ весиг сьӧкыд, кыдзи пукалан уна йӧз пиын, быттьӧ петкӧдлан веськодьлун, а сьӧлӧмыд лёкысь нӧйтчӧ, и полӧмысла, и радысла. Лача кутан, мый ыджыд посйӧдсянь юргас тэнад ним-овыд, и сэк жӧ полан сыысь: а збыль кӧ тадз лоӧ, кыдзи каян сцена вылас, дзӧрысь кокъяснад, он-ӧ крукась да пласьт усь пыдди пуктана йӧз водзас?!. И кор «Языкознание» нимпас кывкӧрталігӧн збыль шуисны менсьым нимӧс, менам сьӧлӧмӧй быттьӧ гып-усьлі кутшӧмкӧ джуджыд йирӧ, а сэсся пыр жӧ шымыртіс помтӧм шуд: «Ме верми!». Миян районысь быдӧн вермисны лоны вермысьяс лыдын: и Анастасия Надуткина, и Кристина Кынева, и Артём Изъюров. Тані, чайта, да, рочыштны кӧ, шансыс вӧлі быдӧнлӧн ӧткодь. Ме коймӧдысь нин пырӧдчылі тайӧ конкурсас, и ӧнӧдз ог вермы гӧгӧрвоны, кутшӧм критерий серти бӧрйӧны вермысьсӧ Республикаса тшупӧдын. Тайӧс тӧдӧ сӧмын карса жюри! Татшӧм конкурсъясыс бытьӧн колӧны. Сы вӧсна мый велӧдчысьяс вермӧны петкӧдлыны ассьыныс вынсӧ, сюсьлунсӧ, кужанлунсӧ да повтӧмлунсӧ. А содтӧд позьӧ нажӧвитны сьӧм. [Полина СТАРЦЕВА, Ыджыдвидз сикт, том корреспондент.] {Оксана Пинягина @ Ӧтувтчылісны нывбабаяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-23.} ӦТУВТЧЫЛІСНЫ НЫВБАБАЯС Ӧшым тӧлысь помын районса нывбабаяслӧн котыръяс вӧчисны кывкӧртӧд Дзоньвидзалун сиӧм волы. Чукӧртчылісны Пӧддельнӧйын Пӧдтыбокысь, Шойнатыысь, Висерысь да Пӧддельнӧйысь женсӧветъясӧ пырысьяс. Нывбабаяс медводз презентация отсӧгӧн висьтасисны во чожся удж мунӧм йылысь. Тӧдмасисны ӧтувъя гажа зарядка вӧчигмоз. А сэсся нёль котыр петкӧдлісны ассьыныс тэрыблун «Весёлые старты» ордйысьӧмын. Дерт жӧ, вермысьӧн лои ёртасьӧм. Мороз пӧль («Пӧддельнӧй» сикт овмӧдчӧминӧн юралысь Алексей Королёв) Лымнывкӧд козьналісны нывбабаяслы юмов выльвося козин. Сэсся тшай юигмоз да шмонитігтырйи ӧта-мӧдӧс ворсӧдісны выльвося гажа ворсӧмъясӧн. [Оксана ПИНЯГИНА.] {Оксана Пинягина @ Бурпӧт гажӧдчисны школа помалысьяс @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-01-31.} БУРПӦТ ГАЖӦДЧИСНЫ ШКОЛА ПОМАЛЫСЬЯС Тӧв шӧр 24 лунӧ Висерса велӧдчанінын аддзысьлісны школа помалысьяс. Гӧсьт чукӧрмис зал тыр. Гаж заводитчис линейкасянь: школа помалысьяс висьтасисны кутшӧм воын помалісны велӧдчӧм, кымынӧн велӧдчисны да коді вӧлі класса «мамӧн». Сэсся заводитчис КВН, кытчӧ водзвыв пырӧдчис куим команда: 11 классын велӧдчысьяс — «Пионер» ним улын, «Без пяти минут школята» — 1997–2005-ӧд воясӧ школа помалысьяс, «Девчата-озорницы» — 1975–79-ӧд воясӧ велӧдчӧм помалысьяс. Медводз котыръяс тӧдмасисны видзӧдысьяскӧд — петкӧдлісны неыджыд теш. Сэсся найӧ нимӧдісны «вузӧс»: «Пионеръяс» — аслыспӧлӧс портфель, коді кывзысис кӧзяинысь, «Без 5 минут школята» — глобус, коді эськӧ вермис вайӧдны мушарса быд пельӧсӧ. А «Девчата-озорницы» петкӧдлісны миянлы 80-ӧд воясӧ школаӧ ветлӧм паськӧм. Водзмӧстчӧм, писькӧс юалӧмъяс вылӧ сюся вочавидзӧм, пантомима отсӧгӧн петкӧдчӧм, воча интеллектуальнӧй юалӧмъяс серти КВН-ын участвуйтысьяслӧн тӧдчис сямлун, сюсьлун да киподтуй. Ворсысьяс вӧлі бура да сьӧлӧмсянь дасьтысьӧмаӧсь, водзмӧстчӧмӧн да зэв зіля ворсісны. Залын пукалысьяс бурпӧт сералісны, мый весиг синва шорӧн исковтіс, да кипыдӧс доймытӧдз клопайтісны петкӧдчысьяслы. Медуна балл чукӧрмис «Девчата-озорницы» котырлӧн, налы козьналісны чӧскыд да юмов торт. КВН бӧрын ми ставӧн азыма чӧсмасим буфетын, а сэсся дискотека вылын йӧктім да бурпӧт на сералім быдсяма шмонитан ворсӧмъясысь. Ок, и нюжӧдыштім ми олӧм во сё вылӧ тайӧ тӧвся рытӧ! [Оксана ПИНЯГИНА.] {Ядвига Зелинская @ Балалайка да пила шы улын гажӧдчӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-06.} БАЛАЛАЙКА ДА ПИЛА ШЫ УЛЫН ГАЖӦДЧӦМ Кӧрткерӧсса шӧр библиотекаын тӧв шӧр (январь) 29 лунӧ котыртлісны «ЛитКулът» нимпас улын гаж. Мероприятие дырйи вӧчисны Культура волы кывкӧртӧдъяс, а сідзжӧ восьтісны Литературалы сиӧм во. Библиотекаын уджалысьяс дасьтысьӧмаӧсь сьӧлӧмсяньыс. Мича снимокъяс «петкӧдлісны» Культура волы сиӧм уджъяс нуӧдӧм йылысь. Тайӧ и гижысьяскӧд творческӧй аддзысьлӧмъяс, енбиа йӧзкӧд да челядькӧд удж, Финляндияысь гижысьяскӧд аддзысьлӧмъяс (та йылысь висьталіс Кӧрткерӧсса ЦБС-ӧн веськӧдлысь С. А. Челпанова). А. И. Потапова тӧдмӧдіс тавося планъясӧн. Могӧ пыртӧма уна удж — Ыджыд Вермӧмлы 70 во, гижысьяслысь гӧгрӧс пас пасйӧм, Пушкинлы сиӧм лунъяс, челядькӧд удж нуӧдӧм да сідзи водзӧ. Татшӧм уджыс нуӧдсьӧ сы могысь, медым ышӧдны йӧзӧс лыддьысьны, литература дорӧ. Тӧв шӧр 29 лунӧ тыри 155 во А. П. Чеховлӧн чужӧмсянь. Такӧд йитӧдын библиотекаын нуӧдісны тайӧ енбиа мортлы сиӧм рыт. Библиотекаын уджалысьяс шензьӧдісны театрализованнӧй петкӧдчӧмӧн. Найӧ ворсісны збыльысь артистъяс моз. Зэв интереснӧй петкӧдчӧм, кӧні вӧлі и сёрни, и сьылӧм, и йӧктӧмъяс. Унаӧн кылісны А. П. Чеховлӧн гижӧдъясысь серпасъяс. Видзӧдан да сійӧ кадсяньыс мортыд ёна эз и вежсьы. Гашкӧ, лоис сюсьджыкӧн телепон да компьютерӧн уджын, гашкӧ, кутіс вӧдитчыны уна пӧлӧс машинаӧн да, а сьӧлӧм кылӧмыс — важ моз эм. Медшӧрыс — колӧ лоны мортӧн, медым ставыс сылӧн вӧлі мича (кыдзи шуліс А. П. Чехов). Том дырйи, дерт, лыддьылім Чеховлысь гижӧдъяс. Тӧдам «Три сестры», «Дядя Ваня» да мукӧд пьесаяс, но мый ичӧтик гижӧдъяс позьӧ петкӧдлыны спектакльын — тайӧ вӧлі интереснӧ. «Грач», «Человек», «Лошадиная фамилия» да мукӧдтор ворсісны Кӧрткерӧсса том йӧзлӧн «Браво» театрысь артистъяс Л. А. Казаковалӧн юрнуӧдӧм улын. Гажсӧ да став петкӧдчӧмсӧ, сценарийсӧ дасьтӧма Л. А. Мишарина. Видзӧдысьяс аддзысьлісны и юркарысь воӧм балалайкаӧн нёль ворсыськӧд (ворсӧны Налимов нима ансамбльын). Найӧ сэтшӧм бура ворсісны, мый видзӧдысьяслӧн кокъясыс печласисны — вӧлі окота йӧктыштны. Тайӧ ансамбльыс уна во нин ворсӧ, ветлӧмаӧсь Россия пасьта и суйӧр сайӧ. Наӧн веськӧдлӧ В. Шевчук, коді кужӧ ворсны весиг пила вылын. Ёна и гажӧдісны йӧзӧс. Библиотекаӧ волісны вель уна йӧз, олӧма и томулов, Пезмӧгысь, Лӧкчимдінысь, юрсиктысь. Ставныс аттьӧалісны гаж котыртысьясӧс. Гаж бӧрын сьӧлӧмӧ воис, мый быдӧн шуисны, мый колӧ лыддьыны да тӧдны Чеховлысь гижӧдъяс, а сідз кӧ — колӧ гижсьыны библиотекаӧ. Тайӧ и вӧлі гажлӧн медшӧр могӧн. Праздникыс удайтчис, зэв ыджыд аттьӧ ставныслы, кодъяс котыртісны-нуӧдісны тайӧ аддзысьлӧмсӧ. [Ядвига ЗЕЛИНСКАЯ. Лӧкчимдін посёлок.] {Денис Михайлов @ Коми вӧралысь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-06.} КОМИ ВӦРАЛЫСЬ Коді сэтшӧмыс коми вӧралысь? Мыйӧн лоӧ вӧрасьӧмыс коми мужичӧйлы? Вӧрасьӧм — сійӧ сёйӧм да пась вӧчӧм вылӧ звер-пӧтка кыйӧм. Коми морт вӧрасьӧ, медым вердны ассьыс семья, медым вузавны зверъяслысь ку да босьтны сьӧм, медым вӧчны аслыс пась. Сёйӧм вылӧ кыйӧны сьӧла, утка, дозмӧр, вийӧр, чукчи, тар, байдӧг, йӧра, кӧр да ош. Пась вӧчӧны тулан, ош, кӧр, йӧра куясысь. Колӧ тӧдчӧдны, мый коми йӧз вурӧны пась оз сы вӧсна, медым петкӧдлыны мичлун. Комияслӧн олан инын кӧдзыд, сы вӧсна колӧ пасьтасьны шоныда, а звер куысь вӧчӧм-вурӧм пась зэв шоныд! Коми йӧзлы вӧрасьӧм — олӧмыслӧн мог (смысл)! Позьӧ весиг шуны, мый вӧрасьӧм коми мортлы — коланлун. Унджык коми йӧз зэв ёна виччысьӧны вӧрасян кад. Ӧд вӧрасян кад абу пыр восьса. Та могысь колӧ босьтны вӧрасян билет. Уткаӧс кыйӧны арнас 10 лун, кор найӧ лэбӧны миян дорті, да тулыснас — 10 лун. Сӧмын колӧ тӧдны сійӧ, мый позьӧ кыйны сӧмын ай уткаӧс да сэк, кор найӧ пуксьӧны. Чукчи да сьӧд тар тшӧтш кыйӧны айсӧ да сэк, кор найӧ койтӧны. Коми литератураын унаӧн гижӧны вӧралысьяс йылысь. Позьӧ видзӧдлыны вӧралысьлысь образ В. Юхнинлӧн «Алӧй лента» романысь. Бур примерӧн лоӧ романлӧн медшӧр герой Илья. Сійӧс ичӧтсянь велӧдісны вӧравны. Илья быдмис повтӧм, шань, ён мортӧн. Татшӧмӧсь и коми вӧралысьяс. Вӧрын уна звер, коді вермас мортӧс вины. Сы вӧсна унаӧн полӧны мунны вӧрӧ. Коми йӧзӧс велӧдӧны ичӧтсянь не повны. Мукӧдыс асьныс оз повны ичӧтдырсяньыс нин. Бать кӧ повтӧм — пи тшӧтш! Вӧралысьяслы вӧрын колӧ мунны ыджыд туй, сы вӧсна налы колӧ лоны ёнӧн. Уналӧн оз тырмы сямыс. Коми морт жӧ ёнмӧдчӧ ичӧтсяньыс. Вӧралысьяс — шань йӧз. Ӧд вӧрын гӧгӧр сьылӧ лэбач, вӧрын бур сынӧд. Ставыс тайӧ бура тӧдчӧ вӧралысьяслӧн сямын. Но шӧр помкаыс — тайӧ вӧля, свобода. Вӧрын вӧралысь вылын некоді оз ыджыдав. Вӧчӧны сійӧ, мый кӧсйӧны! Быд коми вӧралысьлӧн эм аслас керка. Мукӧдыслӧн весиг некымын. Некымын — сы вӧсна, мый вӧралысьяс оз кыйсьыны ӧти инын. Вӧралысьлы вӧр керка гӧгӧр ин — сійӧ аслыспӧлӧс «сикт». Сійӧ «сиктыс» артмӧма керкаысь, тшамъяысь, пывсянысь да сідзи водзӧ. Быд вӧралысь вӧчӧ ас ногыс. Керка — сійӧ «сиктлӧн» сьӧлӧм. Пытшкӧссӧ быд морт вӧчӧ ас ногыс, но быд керкаын эм пач, код весьтын ӧшалӧ нар, эм лабич, код дорын сулалӧ пызан. Сідзжӧ быд керкаын эм кӧдж. Сэтчӧ тэчлӧны этшаник пес, медым сійӧ косьмӧ. Мукӧдыс видзӧны сэні сёян. Важӧн ӧшиньсӧ вӧлі вӧчӧны дзоляникӧс, медым ош оз вермы пырны. Мукӧдыс весиг ӧні на сідзи вӧчӧны. Тшамъятӧг нинӧм жӧ оз артмы. Сэні вӧралысь видзӧ сёян, вольпась, нальк да сідзи водзӧ. Тшамъясӧ вӧчӧны уна ног. Унджыкыс вӧчӧны кузь плёнкаӧн тупкӧм «кокъясӧн», медым звер оз вермыны сэтчӧ кайны. Уналӧн эм пывсян. Вӧрӧд ветлӧдлӧм бӧрын мудзан. А кыдзи ми тӧдам, мудзӧмыс бырӧ пывсьӧм бӧрын. Вӧралысьяс пыр вӧчӧны сьӧд пывсян. Коми вӧралысьяслӧн эм уна традиция. Сідз, быд вӧралысь, кыйсьыны локтігӧн аслас керкаӧ пыригӧн шуӧ: «Чолӧм, дона керкаӧй, бара на локті тэ дорӧ гӧститны». Кор мунӧ, сэк шуӧ: «Аттьӧ, мый гӧститӧдін менӧ. Муна ме». Быд вӧралысь шуӧ ас ногыс, но унджыкыс шуӧны тадзи. Вӧралысьяс керкасӧ оз пӧдлавны томанӧн, кольӧны ӧткымын сёян, пес, медым мӧд вӧралысь вермас шойччыштны керкаын. Сідзжӧ кольӧны тетрадь да ручка, медым гижны, кор найӧ волісны, кор воліс мӧд вӧралысь. Найӧ сэтчӧ гижӧны, кыдзи колис луныс. Ӧта-мӧдсӧ коми вӧралысьяс пыдди пуктӧны. Аддзӧны кӧ мӧд вӧралысьлысь капканӧ либӧ лэчкӧ шедӧм звер-пӧтка, то шедӧдӧмсӧ ӧшӧдӧны пу вылӧ, медым мукӧд звер сійӧс эз сёй. Коми вӧралысьяс — шань, повтӧм йӧз! [Денис МИХАЙЛОВ, Одыб сиктса школаын велӧдчысь.] {Эдуард Пименов @ Опонасей бара чуксавліс ярманга вылӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-06.} ОПОНАСЕЙ БАРА ЧУКСАВЛІС ЯРМАНГА ВЫЛӦ Кольӧм вӧскресенньӧӧ Нёбдін бара чукӧстліс «Опонасей ярманга» вылӧ. Традиция серти нин ывлаын паськӧдчисны вузасьысьяс, сэні жӧ гажаа, ворсӧмъясӧн видзаалісны гӧстьясӧс, музей тӧдмӧдіс выль экскурсияӧн, а культура керкаса сцена вылын сьылісны-йӧктісны. В. Савин нима литература музейын уджалысь Галина Микушева тӧдмӧдіс «Нёбдінса ярманга» да «Шедас кӧ бур прӧмыс — ок и лоӧ олӧмыс!» выставкаясӧн. Сюмӧдысь вӧчасьны велӧдіс Людмила Королёва. Вузасьысьяс вӧзйисны и яй, ма, пӧжас, гын сапӧг да пимы, вурун носки да чышъян, киӧн вӧчӧмторъяс. Челядь радпырысь ветлісны кӧр доддьӧн да пони вылын. Талантъяслысь ярманга восьтісны Анастасия Казакова и Кӧрткерӧсысь йӧктысь котыр «Вашкун ярманга» сьыланкывйӧн. Сійӧс лӧсьӧдысьяслы Елизавета Макаровалы да Алексей Генлы ас вылӧ уджалысь Николай Панюков вӧчис дона козин. Видзӧдысьясӧс сідзжӧ гажӧдісны Кӧрткерӧсысь, Визябӧжысь, Пезмӧгысь, Ыджыдвиддзысь, Приозёрнӧйысь, Вомынысь, Типӧсиктысь, Шойнатыысь, Пӧдтыбокысь и Нёбдінысь сьылысь-йӧктысь котыръяс. Чолӧмалан кывъясӧн видзаалісны Кӧрткерӧс районса администрацияӧн веськӧдлысь Василий Гончаренко, Госсӧветса депутат Владимир Косов, Нёбдін сиктса юралысь Валерий Савин, национальнӧй политика Коми республикаса Министерствоысь Маргарита Низовцева. Быд котыр кыскис шуда билет «Опонасей козин» конкурс серти. Медыджыд козиныс — микроволновӧй пач — вичмис Лада Федосеевалы. Артистъяслы тшӧтш сетісны козинъяс да дипломъяс. Ярмангаӧ пырӧдчисны 20 сайӧ вузасьысь. Ыліысь воӧмаясысь медся бурӧн пасйисны Хуршед Шерметович Кужбаевӧс, коді вузасис якутияса пимыясӧн. Ас киӧн вӧчӧмторъясӧн мастеръясысь козин вичмис Ангелина Артемьевалы. [Эдуард ПИМЕНОВ.] {Kodko @ Сиӧма Александр Васильевич Ладановлӧн паметьлы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-13.} СИӦМА АЛЕКСАНДР ВАСИЛЬЕВИЧ ЛАДАНОВЛӦН ПАМЕТЬЛЫ Республикалӧн быд пельӧсысь воисны Одыбӧ тайӧ вежонӧ спорт радейтысьяс, медым колльӧдны бӧръя туйӧ Александр Васильевич ЛАДАНОВӦС. Ыджыд шыпассянь Тренерлӧн олӧм кусі туйвывса неминуча дырйи. Александр Ладановлӧн паметьлы ми дженьдӧдӧмӧн йӧзӧдам гижӧд, коді петавліс 2005-ӧд воын миян газетын. «Одыбса спортивнӧй базаын быд лун сёрӧдз ӧзйӧны бияс, и быд рыт тані уна йӧза. Сиктсаяс пиысь вель унаӧн радейтӧны спорттӧ, та вӧсна рытнас спортзалъясын медводз песӧны лысьӧмсӧ шӧр да гырысь классъясса велӧдчысьяс. На бӧрын волывлӧны предприятие-организацияса уджалысьяс. Весиг олӧмаджык аньяс вичмӧдӧны кад да вежоннас кыкысь окотапырысь волӧны татчӧ. А уна во нин ышӧдӧны сиктсаӧс ёртасьны спорткӧд да нуӧдны дзоньвидза оласног Ангелина Михайловна да Александр Васильевич Ладановъяс. Александр Васильевичлӧн уджалан туйвизьыс заводитчӧма школаын физруксянь. Медводз сійӧ велӧдлӧма Шойнатыын, а сэсся локтӧма Одыбӧ. Уджалігмозыс вит во велӧдчӧма Кировса пединститутын, физкультура юкӧнын. Сійӧс помалӧм бӧрын уджалӧма челядьлӧн да том йӧзлӧн спортшколаын (ДЮСШ-ын) тренерӧн, а сэсся индӧмаӧсь тренерӧн челядьлӧн да том йӧзлӧн клубӧ (ДЮК-ӧ). Ладанов гозъя зэв радейтӧны ассьыныс уджсӧ, найӧ, позьӧ шуны, энтузиастъяс, ыджыд пай пуктӧны спорт сӧвмӧдӧмӧ. Кымын ныв-зонкалӧн сьӧлӧмӧ найӧ ӧзтісны спорт дінӧ, лызьӧн котралӧм дінӧ муслун. Ӧні налӧн быдтасъясныс олӧны район пасьталаын, унаӧн уджалӧны физрукъясӧн да тренеръясӧн. Ладановъяс олӧмас кыпыд видзӧдласаӧсь да зільӧсь. Сиктса войтыр найӧс зэв пыдди пуктӧны да, колӧ кӧ отсӧг, пыр дасьӧсь отсавны. Со сиктын кык судтаа спортбазасӧ лои кыпӧдӧма сӧмын спонсоръяслӧн сьӧм вылӧ (государстволысь эз видзны ни ӧти шайт). Стрӧитчигӧн зэв ёна отсасьӧма лесопункт. Да и ордйысьны ветлыны машинатӧ пыр на вичмӧдлісны. Сэсся отсалӧны и сиктысь ас вылӧ уджалысьяс, и ӧтувъя видз-му овмӧс. — Эз кӧ пыр отсасьны лесопункт да мукӧд спонсор, кыдзи эськӧ и олім, — шуӧ Александр Васильевич. Спортбазаын вочасӧн паськӧдчисны-стрӧитчисны. Ӧні тані куим спортивнӧй зал. Рытъяснас сиктса войтыр ворсӧны пызанвывса теннисӧн, волейболӧн, шашки-шахматӧн, вынаджыкъяс лэпталӧны гира-штанга. Ладановъяс быд во ас сиктаныс нуӧдӧны спортивнӧй фестиваль. Сэтчӧ пырӧдчылӧны сиктса предприятие-организацияясысь и нывбабаяслӧн, и мужичӧйяслӧн командаяс. Ставыс овлӧ 20 гӧгӧр котыр. Фестиваль бӧрын медбур спортсменъясыс ветлывлӧны ордйысьны районса да республикаса ордйысьӧмъяс вылӧ. И колӧ шуны, шедӧдӧны сэні бур вермӧмъяс. Сідз, воддза воын республикаса багатыръяс пӧвстын Одыбса команда босьтіс коймӧд места. Гира лэпталӧмын кык спортсмен лоины республикаса чемпионъясӧн, нӧшта кыклы сетӧма спортса мастерӧ кандидат ним. Воддза воын жӧ районса спортивнӧй фестивальын одыбсаяс петкӧдлісны ыджыд кужӧмлун спортлӧн быд сикасын да шедӧдісны медводдза места. Ордйысьӧмъяс кындзи Ладановъяс котыртлӧны и мукӧд мероприятие. — Миян дінӧ вӧзйысьӧны и матігӧгӧрса сиктъясысь олӧма йӧз, — пасйӧ Александр Васильевич. — Ми пӧ тшӧтш кӧсъям сюртчывны тіян дорӧ. Александр Васильевич — личлэдзлытӧм морт, зільӧ пыр нырччыны водзӧ. Сійӧ мӧвпалӧ спортивнӧй базаын вӧчны нӧшта ӧти зал да лӧсьӧдны сэтчӧ тренажёръяс. Сідзкӧ, сиктса войтыр пиысь нӧшта унджыкӧн кутасны ёртасьны спортыдкӧд. Ладановъясӧс позьӧ шуны шуда йӧзӧн. Кор юалі налысь, мый налы сетӧ уджыс, найӧ пыр жӧ вочавидзисны: «Нимкодьлун». Найӧ шудаӧсь, мый аддзисны олӧманыс радейтана удж...» Шогӧн тыри Одыбсалӧн сьӧлӧмъяс... Курыд синва визувтӧ чужӧмъяс кузя. Мыйла тадзи артмис? Мыйла здукӧн кусі олӧм татшӧм шань да вежавидзысь мортлӧн? Юалӧмъяс бӧрся юалӧмъяс... Сиктсаяслӧн вежӧрын Александр Васильевич коли нэм кежлӧ бур да кыпыд мортӧн. {Антонина Ветошкина @ Став мирӧн отсалам вичколы @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-13.} СТАВ МИРӦН ОТСАЛАМ ВИЧКОЛЫ Коли Рӧштво, коли Крещенньӧ... Мыйла гижӧдӧс заводиті тайӧ праздникъяссӧ казьтылӧмсянь? А сы вӧсна, мый ветлі Висер сиктӧ, Крещенньӧ дырйи пыралі вичкоӧ, да ёна и кыпыд да рад лои сьӧлӧм вылын. Александр ай нуӧдіс служба, лэччылім ва дорӧ, кӧні вӧчӧмаӧсь креста юкмӧс, босьтім ва да бӧр кайим вичкоӧ. Лӧсьӧдім пызанъяс да пӧжасӧн пӧсь тшай юигӧн дыр на сьылім. Но тайӧ эськӧ эз ло, эз кӧ вӧвны ёна зіль да югыд йӧз. Йӧз, кодъяс эз сетны кисьтыны вичко. Вичкосӧ, мый сулалӧ Висер сикт шӧрын, миян пӧль-пӧчьяс вӧчлӧмаӧсь зэв нин важӧн. Жалованнӧй грамотаын ыджыд князь Иван IIІ серти, Вишера ю вылӧ первой йӧзыс локтӧмаӧсь сюрс нёльсё кӧкъямысдас витӧд воын. Погостас вӧлӧма 9 крестьянскӧй керка, 2 церковнӧй керка да 12 пуста (овтӧм) керка. И пуысь вӧчӧм вичко. Сюрс кӧкъямыссёӧд (1800) воын Вишераса погостын олысьяс шуӧмаӧсь кыпӧдны кирпичысь Пресвятой Богородицы вичко. Эм уна предание да басня. Но архивса кабала серти, вичкосӧ заводитӧмаӧсь стрӧитны 1835 воын. Кирпичсӧ сэні жӧ вӧчӧмаӧсь. Став уджнас веськӧдлӧма Е. А. Попов священник. Стрӧитӧмаӧсь став йӧзыс, мирӧн. Медводдза судтасӧ вежӧдӧмаӧсь 1849 воын. Кӧлӧкӧльняас вӧлӧма 9 кӧлӧкӧл. Мӧд судтасӧ помалӧмаӧсь 1856 воын. Кирпичысь кӧлӧкӧльня заводитӧмаӧсь вӧчны 1876 воын, помалӧмаӧсь — 1890 воын. Вылыс судтасӧ шуӧмаӧсь Рождества Пресвятой Богородицы (вӧлі гожся). А улыссӧ — Богоявления Господня. Сэні служба нуӧдӧмаӧсь тӧвнас, ломтылӧмаӧсь. Гожӧмнас и тӧвнас кулӧмаясӧс сьылӧдлӧмаӧсь. Венчайтлӧмаӧсь сьӧм босьттӧг. Ыджыд кӧлӧкӧлъяс ворслӧмаӧсь быд вӧскресенньӧ. Шыыс уна верст сайӧ кывлӧма. Вичколӧн казнаыс вӧлӧма весиг Изьваын. Быдтӧмаӧсь да ёнмӧдӧмаӧсь кӧръясӧс, а сьӧмсӧ сдайтлӧмаӧсь Рождества Пресвятой Богородицы вичкоӧ. Вичкосӧ сиптӧмаӧсь 1932 воын. Кӧлӧкӧльнясӧ, ӧградасӧ, куполсӧ жуглӧмаӧсь. Вылыс судтаас вӧлӧма зэв ыджыд люстра, сійӧс жуглӧмаӧсь жӧ. Божья Матерлысь чудотворнӧй ӧбразсӧ (икона) абу лэдзӧмаӧсь жугӧдны, дзебӧмаӧсь, гортас нуӧмаӧсь (ӧні на оз тӧдны кӧні). Со тадзи сиптӧмаӧсь вичко. Тайӧ вӧлі вичколӧн важ олӧм. Выль олӧмыс нӧшта на кузь вӧлі. Вылыс судтаас и нянь косьтылӧмаӧсь, и кадриль йӧктылӧмаӧсь, и челядьлы спортзал вӧлӧма, сідзжӧ клуб да библиотека. Но олӧмыд тай пыр ю моз визувтӧ-мунӧ, оз сувт. Сідзжӧ и вичколӧн олӧмыс... 2002 воын кочегарка тупкисны. Библиотека да клуб мӧдлаӧ нуисны. И заводитісны вичкоысь би проводъяс, дӧскаяс нетшкыны, стеклӧ-ӧшинь жуглыны. Но ыджыд сьӧлӧма йӧзыд пыр сюрлісны. Ыджыд копыр Иван Михайлович Панюковлы (сійӧ эськӧ абу нин тайӧ югыд му вылас). Валентина Сергеевна да Татьяна Фёдоровна Расова босьтчисны да кык во чӧж котралісны, корсисны петан туй. Администрация эз сет ключ. Шыӧдчылісны Путин дорӧ, Епархияӧ, Митрополит Кирилл дорӧ. Воліс Стахий ай да тшӧктіс чукӧртны кырымпас. Сэсся республикаса Юралысь Торлоповӧс бӧрйигӧн Т. Ф. Расова чукӧртӧма 240 кырымпас. Ставсӧ жуглӧм бӧрын ключ сетісны жӧ. Ӧдйӧ и босьтчисны пелькӧдчыны. Вылыс судтаысь куим пӧвста пӧтӧлӧк да гулю сітсӧ нёль трактор прицеп нуӧмаӧсь. Висерса войтыр зэв ёна отсасьӧмаӧсь, кызь мортӧдз чукӧрмылӧмаӧсь. 2004 вося моз (август) 19 лунӧ восьтісны вылыс судтасӧ. Волісны Москваса Свято-Тихоновскӧй Богословскӧй институтысь студентъяс, найӧ сьылісны. Зэв ыджыд праздник вӧлі. Медводз — литургия. Вичкоын йӧзыс вӧлі оз тӧрны. Сэсся улыс судтасӧ вӧчисны. Ёна и лои мырсьыны. Вежисны джоджъяс, пачьяс вӧчисны, пӧтӧлӧк да стенъяс штукатуритісны-белитісны. Выль ӧшиньяс вӧчисны. Пыран вичкоас да быттьӧ югыд райӧ воан. Нёльӧд во нин улыс судтаас служба нуӧдӧны. Главнӧй пач ломтысьыс — Т. Ф. Расовалӧн верӧсыс, Михаил Петрович. Татшӧм йӧзыслы колӧ муӧдз копыртчыны да шуны ыджыд аттьӧ, мый эз лэдзны кисьтыны, да эз ло кирпич чукӧр Висер сикт шӧрын. Лои уна гижӧма, гашкӧ, кодӧскӧ эз ло казьтылӧма — эн элясьӧй, енэжас ӧд видзӧдысьыс эм. Закажитӧмаӧсь эськӧ Волгодонскысь вичколы луковичка да крест — ставнас сувтас 651 сюрс шайт. Ёна корсисны спонсорӧс да сьӧм, но ӧнӧдз эз на сюр. Татьяна Расова шыӧдчылӧма районса администрацияӧ Василий Гончаренко да Александр Артеев дорӧ, но талун на шы ни рач. Со и корам став бур йӧзсӧ, медым кӧлӧкӧллӧн зарни шыясыс ылӧдз кылісны, — отсавны. Волӧй вичкоӧ, пуктӧй сись, казьтыштӧй ассьыныд рӧдвужтӧ. Гашкӧ, став мирӧн и лоас ньӧбӧма кӧлӧкӧлсӧ. Сиа став бурсӧ да мед Енмыс буртор вӧчигӧн быдӧнлы пыр отсалас. [Антонина Ветошкина.] {Ольга Печеницына @ Тӧдчана земляккӧд ловру кыпӧдан аддзысьлӧм @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-13.} ТӦДЧАНА ЗЕМЛЯККӦД ЛОВРУ КЫПӦДАН АДДЗЫСЬЛӦМ Шойнатысаяс ёна радейтӧны коми спектакльтӧ. Радейтӧны шмонитыштны-сералыштны. Торъя нин тайӧ шмоньыс ыззьӧданаӧн лоӧ Ӧлексей Поповлӧн. Ӧд буретш сыӧн артмӧдӧм кымын теш-«камодия» видзӧдӧма, кочкавтӧдз сералӧма, ловру кыпӧдӧма! Тӧд вылӧ кӧть уськӧдлыны куш гоз-мӧдӧс: «Кимӧститчысьяс», «Гӧтрась, пиӧ, гӧтрась!», «Сур лагун»... Февраль 10-ӧд лунӧ Шойнатысаяслы мойвиис аддзӧдчывны нималана землякнымкӧд. Сылысь пьесаяссӧ тшӧкыда пуктӧны юркарса шылада-драма театрын, сиктса культура керкаясын и весиг боки муясын. Позьӧ шуны, драматург Ӧлексей Поповӧс, республикаса народнӧй гижысьӧс, тӧдӧны Россия пасьтала. Сылысь гижӧд чукӧрсӧ (пьесаяс, висьтъяс, повесьтъяс) вуджӧдӧма роч и мукӧд кыв вылӧ. Сиктса библиотекаӧ волісны найӧ, кодлы зэв матын Алексей Поповлӧн творчество. Медводз М. А. Попова, библиотекаын зільысь да ставнысӧ тайӧ лунас чукӧртысь, тӧдмӧдыштіс гижысьлӧн олан туйнас, а сэсся босьтіс кыв ачыс гижысь. Алексей Вячеславович пӧсь сьӧлӧмӧн нуӧдіс ёрта сёрни чукӧртчӧмаяскӧд. Аслас гижӧдъясысь казьтыштіс тешкодь да вежӧрӧ коляна здукъяс, казьтыштіс и челядьдырся ышмӧм-модейтӧмсӧ, быдлунъя олӧмысь нюмсора вӧвлӧмторъяс. И мый эськӧ эз висьтав гижысь, ставсӧ кывзім зэв сьӧлӧмсянь да сералігмоз. Весиг эг тӧдлӧй, кыдз ӧти часыс войтыштӧма ӧти здук моз. Тайӧ аддзӧдчылӧм бӧрсяыс, дерт, гижӧдъяссӧ А. Поповлысь лои окота лыддьыны нӧшта да вӧйтчывны серам пиӧ. Нӧшта колӧ пасйыны, мый А. В. Попов лоӧ челядьлы «Би кинь» журналса медшӧр редакторӧн. Аслас гӧтырыскӧд, Лариса Тимофеевнакӧд (аддзӧдчылӧм вылас тшӧтш вӧлі) вӧчӧны збыльысь мича да коми челядьлы зэв колана журнал. Сиам и водзӧ на ыджыд сямӧн да енбиӧн нимкодьмӧдны коми йӧзӧс асланыс вӧчӧмторъяснас! [Ольга ПЕЧЕНИЦЫНА.] {Kodko @ Петкӧдчӧмъяс бара на содыштӧмаӧсь @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-20.} ПЕТКӦДЧӦМЪЯС БАРА НА СОДЫШТӦМАӦСЬ Районса ӧтувъя видз-му овмӧсъясын воысь-во содӧ йӧв лысьтӧм. Со и кольӧм во серти бара на петкӧдчӧмъяс бурмӧмаӧсь. Та йылысь висьталӧны лыдпасъяс, мый сетіс КР-са минсельхозпродлӧн сёян-юан да видз-му овмӧс Кӧрткерӧсса юкӧн урасьӧм (февраль) 18 лунӧ. Сідз, тайӧ лун кежлӧ ставнас районын лысьтӧмаӧсь 211,7 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 194,7 центнер. Ӧти мӧслысь тайӧ лун кежлӧ лысьтӧмаӧсь 12,4 килограмм йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 11,9 килограмм. Вузӧс вылӧ вичмӧдӧмаӧсь 195,2 центнер йӧв, кольӧм вося тайӧ жӧ лунӧ — 177 центнер. А уна-ӧ йӧв лысьтісны быд овмӧсын торйӧн, тӧдмаланныд водзӧ йӧзӧдӧм сводкаысь. Медводдза колонкаын — овмӧсъяс, мӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв таво, коймӧдын — ставнас лысьтӧма йӧв кольӧм воӧ (центнеръясӧн), нёльӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь таво, витӧдын — лысьтӧма йӧв ӧти мӧслысь кольӧм воӧ (килограммъясӧн), квайтӧдын — вичмӧдӧма йӧв вузӧс вылӧ таво, сизимӧдын — вичмӧдӧма йӧв вузӧс вылӧ кольӧм воӧ (центнеръясӧн). «Кӧрткерӧс–1» 14,3 12,7 12,02 12,5 12,1 11,2 «Северная Нива» 23 27,6 10,45 13,8 22,50 26 «Кӧртайка» 6,15 4,8 8,79 7,2 5,6 4,5 «Сторожевск–1» 8,25 8,2 11 10,9 7,03 6 «Нёбдинскӧй» 49,47 41,2 16,49 14,7 45,64 37,3 «Исток» 24,20 25,2 12,10 12,6 23,1 23,3 «Вишерскӧй» 59 52,4 13,72 12,2 55 48 «Нившера» 13,96 8,5 9,56 6,1 13,69 8,2 «Важ Курья» 12,40 12,9 8,61 9,2 10,60 11,4 «Мичаин» 1 1,2 11,11 15 — 1Д Овмӧсъяс пасьта 211,7 194,7 12,4 11,9 195,2 177 {Оксана Гудырева @ Прамӧй айловӧс кыскӧ армияӧ @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-20.} ПРАМӦЙ АЙЛОВӦС КЫСКӦ АРМИЯӦ Гражданинлысь медшӧр могъяс пиысь ӧтиӧс — дорйыны да видзны Аймуӧс — кывкутӧмӧн, колана ногӧн пӧртлісны и ӧні пӧртӧны Коми муысь войтыр. Гӧрдитчам да пыдди пуктам найӧс, коді олӧмсӧ жалиттӧг тышкасис вӧрӧгкӧд, эз лэдз бырӧдны медся донасӧ — Чужан мусӧ да сэні олысь йӧзӧс. Сьӧлӧм вылын кыпыд и кокни эскӧмлунысь, мый эмӧсь миян вына дорйысьяс и некутшӧм лёктор оз торк ӧтсӧгласа шуда олӧм. Муӧдз копыр да помтӧм слава, ыджыдсьыс ыджыд Аттьӧ войнаса ветеранъяслы. Налӧн подвигыс вылӧ донъялана, вунӧдны позьтӧм. Ветеранъяс лоӧны бур примерӧн ӧнія салдатъяслы. Вӧвлӧм салдатъяслӧн висьталӧм серти, найӧс бура сӧвмӧдӧма, велӧдӧма, винёвмӧдӧма, повтӧмӧн вӧчӧма армия. Тадзи лыддьӧ и Кӧрткерӧсын олысь Василий Васильевич Нестеров. Сійӧ — воин-интернационалист, служитлӧма чужанінысь, Аймуысь бокын, уна сюрс верст ылнаын, Монголияын. Василий Васильевичлӧн вежӧрын армияын служитӧм йылысь кольӧмаӧсь сӧмын югыд, бур казьтылӧмъяс. Быттьӧ пӧ ставыс тӧрыт на вӧлі, а ӧд сійӧ кадсяньыс коли нелямын сайӧ во нин. Василий Нестеров чужлӧма Пезмӧг сиктын. Ичӧтнас на бать-мамыскӧд олӧмаӧсь Мордінын, сэсся Маджа сиктсянь 9 километра ылнаын меститчӧм Сотчӧмъёль посёлокын. Кӧкъямысӧд классӧдзыс велӧдчылӧма Маджаса школаын. А ӧкмысӧд классӧ помалӧма нин Кӧрткерӧсын. Сы бӧрын пырӧма велӧдчыны Адзорӧмса 2 номера ПТУ-ӧ. Кык воӧн том зон босьтіс тӧдӧмлунъяс вӧр заптан техника, машина да трактор дзоньталӧм кузя и лоис тракторист-слесарӧн. Василий недыр кад уджаліс вӧр овмӧсын: медводз слесараліс, а сэсся и трактористаліс. Тӧдлытӧг воис армияӧ мунан кад. Му-ва ловзян тувсовъя кадӧ, 1971 вося ода кора (май) тӧлысьӧ, Василийлы воӧма военкоматсянь корӧм. Ода кора 11 лунӧ сійӧс колльӧдісны армияӧ. Сыкӧд тшӧтш мунны веськалісны ас районысь, Кӧрткерӧсысь, Маджаысь, Приозёрнӧйысь, Визябӧжысь, Нёбдінысь, Висер вожысь, Пӧдтыбокысь, Мордінысь, уна призывник. Княжпогостсянь найӧс поездӧн нуӧмаӧсь Свердловск обласьтса Еланск карӧ. Сэні сетӧмаӧсь салдат выль паськӧм. Вежон тренируйтчӧм бӧрын висьталӧмаӧсь, мый мунасны служитны Монголияӧ. Бара на петісны кузь туйӧ... Воинскӧй частьӧдз, мый меститчӧма Улан-Батор кар дорын, воӧдчӧмаӧсь поездӧн быдса 10 лун. Василий Нестеров веськаліс торъя (особӧй), медбур, частьӧ — пехота БМП. Тадзи заводитчис армияын служба. — Служба эз вӧв кокни, — висьталӧ Василий Васильевич. — Войвылын быдмӧм мортлы жар поводдя дырйи сьӧкыд. Но ни ме, ни мекӧд служитысьяс некор эг элясьлӧй та вылӧ. Терпитім жар шонді, уна пӧсь кисьтім... Гӧгӧр лыа, гӧль быдмӧгъяса пустыня, гӧраяс... Дерт, эз жӧ быд пӧрйӧ пӧж. Вӧлі то жар, то ыркыд. Нинӧм он вӧч — сэтшӧм сэні климат. Тайӧ миянӧс сӧмын вынсьӧдіс. А медым вӧлім вынйӧраӧсь — пӧтӧса вердісны, сідзи, гашкӧ, офицеръясӧс эз вердлыны. Служба нуим бура и таысь ошкылісны (В. В. Нестеровӧс пасйылӧмаӧсь «Отличник боевой и политической подготовки» пасӧн. — О. Г.). Салдатъяс тшӧкыда петавлӧмаӧсь уна лунся марш-бросок вылӧ, помся тренируйтчӧмаӧсь, караулын сулалӧмаӧсь да сідзи водзӧ. Политинформацияяс дырйи салдатъясӧс тӧдмӧдлӧмаӧсь странаын олӧм йылысь. А гортын, чужанінын, олӧм йылысь юӧръяс «волӧмаӧсь» бать-мамлӧн, рӧдвужлӧн письмӧясын. Василий Васильевич висьталіс и сійӧ, мый бура ёртасьӧмаӧсь ӧттшӧтш служитысьяскӧд. Шуӧ, зэв пӧ окота ветлыны служитанінӧ, а сідзжӧ аддзӧдчывны ёртъяскӧд. Сійӧ корис газет пыр «ыстыны» ыджыд чолӧм служитысь ёртъясыслы. Ыджыд чолӧм, салдат ёртъяс, коді служитінныд 96608 номера частьын! Василий Нестеров помнитӧ тіянӧс да окотапырысь эськӧ аддзӧдчыліс. Кык во служитӧм мортъяммӧдіс, сӧвмӧдіс Василийӧс. Армия лёкӧ эз велӧд, а мӧдарӧ, сетіс уна буртор. На пиысь медшӧрыс — став сьӧлӧмсянь радейтны чужан му, Айму, овны мирӧн да ладӧн став войтырыскӧд, некодӧс не кедзовтны. И ковмас кӧ — сувтны тайӧ меддонаторъяссӧ дорйысьӧн. Армия бӧрын Василий Васильевич уджаліс бара на вӧр овмӧсын, трактористӧн. Гӧтрасис, лӧсьӧдіс семья, кӧні чужисны ныла-пиа. А ӧні сійӧ — нёль внук-внучкалӧн радейтана дед. Кӧть и пенсия вылын нин, а вӧрасыс да ветласыс зэв на збодер. Уджачлуныс да киподтуйыс ышӧдӧмаӧсь выль керка на кыпӧдны. И ӧд артмис. Керкаас кольӧма эштӧдны пытшкӧсса уджъяс. Кызвын кадсӧ Василий Васильевич таӧн и ылалӧма. Сылы нимкодь, мый ставыс бура артмӧ. Сідзкӧ, выль могъяс позьӧ сувтӧдны да пӧртны. Прамӧй айлов Василий Васильевич вежӧрас пыр кутӧ военнӧй присяга дырйи висьталӧм кывъяссӧ, кӧні кыпыда кӧсйысис лоны Аймулы инаӧн, крепыдӧн быд сьӧкыдлун дырйи. Кӧсйысьӧма да кывсӧ ӧнӧдз на кутӧ. Тадзи сылы тшӧктӧ сьӧлӧмыс. [Оксана ГУДЫРЕВА.] {Оксана Гудырева @ Гажаа колльӧдісны тӧв @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-27.} ГАЖАА КОЛЛЬӦДІСНЫ ТӦВ Кольӧм вӧскресенньӧ районса ӧткымын сикт-грездъясын кыпыда пасйисны йӧввыв вежон помасьӧм. Важ йӧз йӧввыв вежонся бӧръя лунӧ колльӧдлісны тӧв, вочаалісны тулыс. Ӧнія кадӧ пыр на кутчысьӧны пӧль-пӧчлӧн традицияясӧ. Кыдзи и водзті, котыртлӧны-нуӧдӧны тӧв колльӧдӧм, Масленичалы сиӧм гажӧдчӧмъяс. Газет редакцияӧ воис некымын письмӧ, кӧні лыддьысьысьяс да миян общественнӧй корреспондентъяс асланыс гижӧдъясын юксьӧны Масленича колльӧдӧм йылысь. Веселовкаысь Елизавета Дербак пасйӧма, мый тавося Масленича гаж вылӧ чукӧртчылӧмаӧсь верстьӧ, челядь и весиг посни дзолюкъяс. Гажсӧ нуӧдӧмаӧсь Ерёма (Галина Андреева) да Фома (Елизавета Дербак). Найӧ ворсӧдӧмаӧсь йӧзӧс мача хоккейӧн, котыртлӧмаӧсь рачӧн блин новлӧдлӧм кузя ордйысьӧм, канатӧн кыскасьӧм, — кыпӧдӧмаӧсь ставлысь лов ру. Сэсся гажӧдчан «уджӧ» босьтчӧмаӧсь мойдъясысь персонажъяс — Лешӧй (Надежда Борисюк), Снеговик (Татьяна Хиврич) да Яга Баба (Ольга Гамрецкая). Найӧ нуӧдӧмаӧсь уна сикас ворсӧм, ордйысьӧм. А кор Яга Баба петкӧдӧма Масленичалысь чучела — ставныс сувтӧмаӧсь хороводӧ да сьылӧмаӧсь Масленичаӧс колльӧдан сьыланкыв. Чучелаӧс сотӧмаӧсь. Коді волӧма тайӧ гаж вылӧ, то пӧсь тшайӧн блин видлытӧг абу мунӧма. Гажӧдчӧм помын Ерёма шуӧма, кодлы кӧ пӧ лои этша гажӧдчӧмыс, то мӧд во выльпӧв гажӧдчас. Миян газетлӧн общественнӧй корреспондент Оксана Пинягина письмӧас гижӧма, мый Висерын Масленича колльӧдӧм восьтӧмаӧсь скоморокъяс — 11-ӧд классын велӧдчысьяс Снежана да Люда Габоваяс. Гаж вылӧ чукӧртчӧм йӧз накӧд ӧтув поткӧдлӧмаӧсь пес чурка, тувъялӧмаӧсь кӧрттув, вачкасьӧмаӧсь мешӧкъясӧн, ливкйӧдлӧмаӧсь частушкаяс, ворсӧмаӧсь шылада инструментъясӧн. Масленичакӧд сьылӧмаӧсь-йӧктӧмаӧсь кытшӧн-кытшӧн. Ема Бабакӧд ордйысьӧмаӧсь гӧликъясӧн да дадьясӧн. А челядь гажӧдӧмаӧсь сьылӧмӧн да йӧктӧмӧн. Гаж вылын вӧчӧмаӧсь кывкӧртӧд ки помысь шонді вӧчасьысьяс пӧвстын ордйысьӧмлы, кодӧс котыртӧмаӧсь сиктса нывбабаяслӧн котыр. Ордйысьӧмаӧсь и гырысь войтыр, и посньыд. Гырысьяс пиысь медмича удж дасьтӧма Александра Михайлова (шондісӧ вӧчӧма квиллингӧн). Челядь пиысь — медводдза классысь Варвара Ивашева да 4 классысь Рома Габов. Вермысьяслы и став пырӧдчысьлы сиктса нывбабаяслӧн котырсянь вичмис козин. Гаж бӧрын «Кудесница» котыр номсӧдлӧма войтырӧс пӧжасӧн да тшайӧн. Бура гажӧдчӧмаӧсь и Выльыб грездын. Сэтчӧ гажӧдчыны ветлӧма Зулӧб грездын олысь Антонина Ветошкина. Со мый гижӧма Антонина: «Асыв чеччи, кӧза-порсьӧс идралі. Кӧмаси-пасьтаси, мыш вылӧ шыбиті ноптор. Петі ывлаӧ, кокӧ пысалі лызь и котӧрті. Ывлаыс йӧктӧ... Шондіыс мыччысьлас да лымйыс дзирдалӧ, быттьӧ бисер еджыд эшкын вылӧ шыбитӧмаӧсь. Шоныд тӧвруыс пӧльыштас да тулыслӧн берба да сира кыдз пу корлӧн чӧскыд дукыс ӧвтӧ. Сэсся и турӧб на кыпӧдчылас, лым петалас. Тӧлыс да тулысыс вермасьӧны. Котӧрта, Зулӧб нин коли. Выльыб грезд тыдовтчис, паськӧдчӧма-шевкнитчӧма Висер ю бердын. Йӧз чукӧртчӧмаӧсь, кыськӧ мича мыла сьыланкыв кылӧ. Пызан вылын блиныс дас пӧлӧс, кодкӧ тшака, пув-чӧдъя ляз вайӧма. Кыз кынӧма ыргӧн самӧвар пушкӧ-сулалӧ. Челядь и гырысь ворсӧны. Кодкӧ гынкӧм шыбитӧ, кодлӧн медылӧдз лэбас — сылы и козин. Гезнад кык команда вермасисны, коді усьӧ, коді чеччӧ. Гаж, серам. Ватрушканад, комиӧн кӧ, гӧгрӧс нянь шаньга вылад, гӧрдлігмоз, серамсорӧн ислалісны. Сэсся и мича аканьяс вӧчалӧмаӧсь чучела конкурс кежлӧ. Ставныслӧн чучелаыс мича да и сотнысӧ жаль. Но ӧд колльӧдам кӧдзыд тӧв да виччысям гажа тулыс, дзользян шоръясӧн да шоныд югыд шондіӧн. Уна во нин гажсӧ да став концерт-праздниксӧ нуӧдӧ Раиса Александровна Макарова. И тайӧ пӧрйӧ гажыс артмис, ставыс колины радӧсь, разӧдчисны водзӧ тӧв колльӧдны. Ывлаыс рӧмдыны кутіс нин. Лызьӧс кокӧ пысалі да и гортлань котӧрті». Бура гажӧдчӧмаӧсь и Пезмӧгын: сьылӧм-йӧктӧмъясӧн, ворсӧм-вермасьӧмъясӧн, пӧсь блинӧн да гылыд серамӧн тырлі тайӧ лунӧ мича важ сикт. [Гижӧдсӧ дасьтіс Оксана ГУДЫРЕВА.] {Kodko @ Донъявтӧм удж @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-27.} ДОНЪЯВТӦМ УДЖ Газетӧ воис Шойнаты сиктын олысь Анна Карповасянь «Чужан му дорйысьӧс нимӧдам» юрним улын письмӧ. Индӧма сійӧс — восьсаӧн. Гижӧдас пасйӧма: «Айму вӧсна Ыджыд тыш кусӧмсянь таво тырӧ 70 во. Тшупӧда пасӧдз коли 100 лунысь этшаджык нин. Пасъя, мый Комиын йӧзӧдӧма 2015 во — Патриотизм воӧн. Юралысь Вячеслав Гайзер кырымаліс индӧд, медым тыр-бура лӧсьӧдчыны тшупӧда пас кежлӧ. Дасьтӧма быдса программа. Торйӧн кӧ, шуӧма водзӧ нуӧдны удж ветеранъяскӧд да тылын уджалысьяскӧд. А ставнысӧ-ӧ шымыртӧма? ...Менам сьӧлӧм корӧ висьтавны тылын уджалысь Шойнаты сиктысь ань йылысь, кодӧс вунӧдӧмаӧсь пасйыны, мый сійӧ асьсӧ жалиттӧг став вынсӧ сетіс Победа вӧсна. Тайӧ аньыс — Евдокия Феофановна Микушева. Сійӧ чужлӧма Шойнатыын 1925 вося тӧв шӧр (январь) 1 лунӧ. Кӧть сьӧлӧмыс сылӧн пыр бӧрдӧ Победа лун пасйигӧн, но висьтавны нинӧм оз вермы, ӧд сійӧ оз вермы ни сёрнитны, ни висьтасьны. Мыйла тайӧ аньсӧ вунӧдӧмаӧсь? Ни ӧти награда абу аддзӧма тайӧ аньсӧ. Программа корӧ, медым эськӧ тылса став уджалысьсӧ шымыртны, но эмӧсь и вунӧдӧмаяс. Зэв эськӧ рад лоӧ Евдокия Феофановна тшупӧда пасӧдз кӧ пасъясны и донъяласны сылысь удж. Корам!». {Kodko @ Кӧрткерӧсын коми диктант медбура гижисны 11 морт @ газетса гижӧд @ Звезда @ 2015-02-27.} КӦРТКЕРӦСЫН КОМИ ДИКТАНТ МЕДБУРА ГИЖИСНЫ 11 МОРТ Чужан кывлӧн лун кежлӧ Комиын медводдзаысь котыртісны коми кывйӧн диктант. Гижисны сійӧс февраль 18 лунӧ быд районын, тшӧтш Кӧрткерӧсын. Миянын унджыкӧн бура гижӧмаӧсь — 11 мортлы позьӧ пуктыны «5». Татшӧм акциясӧ котыртісны коми томуловлӧн «МИ» котыр, «Коми войтыр» ӧтмунӧм. Бӧрйӧм Коми республикаса народнӧй гижысь Владимир Тиминлысь чужан му, кыв, найӧс видзӧм йылысь гижӧм. Комиын кындзи диктант гижисны и Москваын да Санкт-Петербургын. Медся унаӧн пырӧдчӧмаӧсь Удора районын. Сыктывкарын диктант гижӧмаӧсь Сыктывкарса университетлӧн кык аудиторияын. Кӧрткерӧсын диктантасисны районса администрациялӧн ыджыд залын. Медся унаӧн вӧліны соцзащита шӧринысь веськӧдлысь Светлана Патровакӧд. Диктант гижисны и райадминистрацияса уджалысьяс, общественникъяс. Гижӧдсӧ лыддис Кӧрткерӧсса школаысь велӧдысь Мария Вишератина. Ӧценка, дерт, эз пуктавны. Но Кӧрткерӧсын бура гижӧмаӧсь, унджыкыс «4» да «5» вылӧ. Кулӧмдін районын «5» вылӧ гижӧмаӧсь 12 морт. Кыдзи Владимир Тиминлӧн текстын вӧлі пасйӧма, мый кыв олӧ сёрнитігӧн, сідзкӧ сійӧс колӧ видзны, а коми диктант кутасны котыртлыны быд во.