СЁРНИТАМ КОМИӦН — Видза олан, Лена. Кыдзи олан? — Аттьӧ, бура. — Аддзысьлытӧдз. — Став бурсӧ. — Менӧ шуӧны Ваняӧн. Кыдзи тэнӧ шуӧны? (Мый нимыд?) — Аняӧн. (Нимӧй Аня.) — Кыдзи аканьтӧ шуӧны? — Аканьӧс шуа Таняӧн. — Тайӧ коді? — Тайӧ детинка. — А тайӧ Оля. Оля — нывка. — Тайӧ коді? — Ӧльӧксан да Мишук — детинкаяс. — А Настук да Ира — нывкаяс. — Тайӧ менам бать-мамӧй. — Тайӧ нывкаыс менам чойӧй. — Тайӧ мый? — Тайӧ акань. — Менам эм ыджыд вок. Тэнад эм вок? — Да. Менам эм ичӧт вок. Тэнад эм чой? — Абу. Тайӧ нывкаыс тэнад чойыд? — Да. Тайӧ менам чойӧй. — Батьыд гортын? — Гортын. — Мамыд гортын? — Абу. — Гудӧкыд эм? — Эм. — Позьӧ ворсны? — Позьӧ. — Бур рыт! Батьыд гортын? — Абу гортын. — Коді гортын? — Ме гортын. Ыджыд мам гортын. Ыджыд бать гортын. Пӧч да пӧль абу гортынӧсь. — Тайӧ менам гортӧй. А ме сэні ола. — Менам эм кань. Тэнад эм кань? — Абу. Менам эм пон. — Кыдзи шуӧны понтӧ? — Джекӧн. Ме радейта Джекӧс. Ме велӧдчысь. Ме муна школаӧ. Тайӧ менам школаӧй. — Тайӧ менам классӧй. Кӧні тэнад классыд? — Менам классӧй сэні. ВЕЛӦДЫСЬ КЛАССЫН. — Видза оланныд, челядь! — Видза оланныд! — Ме — велӧдысь. Менӧ шуӧны Ольга Ивановнаӧн. Кыдзи тэнӧ шуӧны? — Менӧ шуӧны Олегӧн. Ме — велӧдчысь. — Коді талун дежурнӧй? — Ме дежурнӧй. — Бур. Пуксьы. — Кӧні ӧшинь? — Со ӧшинь. — Кӧні ӧдзӧс? — Сэні ӧдзӧс. — Кӧні улӧс? — Тані улӧс. — Тайӧ мый? — Тайӧ пызан. — Мый вӧчӧ велӧдысь? — Велӧдысь пукалӧ. — Мый вӧчӧ велӧдчысь? — Велӧдчысь сулалӧ. — Висьтав, коді тайӧ? — Тайӧ ыджыд мамӧй. Тайӧ ыджыд батьӧй. — Тэнад эм вок? — Да. Со менам ыджыд вокӧй. ыджыд пызан улӧс вылын пызан вылын Пӧч пукалӧ. Шура сулалӧ. — Бур асыв! Ме муна школаӧ. — Шура, талун эм коми кыв урок? — Абу. Ме талун классын дежурнӧй. — Мун, бура дежурит. Ми велӧдчам. Миян коми кыв урок. Ми велӧдам выль кывъяс. — Мый эм пызан вылын? — Пызан вылын эм ручка, карандаш, тетрадь, велӧдчан небӧг. ичӧт улӧс Пызан вылын сулалӧ часі. Сійӧ мунӧ: тіч-точ, тіч-точ. Ӧні сизим час. — Бур асыв, шонді! А тайӧ коді? Ме тӧда. Таиӧ мазі. — Тайӧ коді? — Тайӧ Игорь. Сійӧ детинка. — А тэ коді? — Ира. Ме — нывка. Ме — велӧдчысь. Детинкаяс ворсӧны. — Менӧ шуӧны Ӧльӧшӧн. Мый нимыд? — Нимӧй Ӧньӧ. — Но! Но! Но! — А кӧні Нина? — Нина гортын. Сійӧ ворсӧ аканьӧн. — Нина, вай меным нянь. — На, Нина, ... . Ну нин. — Но, нуа. — Ну ӧні. Ӧні ме школаын. Пызан вылын карандаш да ручка. Велӧдысь классын. Сійӧ сулалӧ. — Кӧні тэнад тетрадьыд? — Сійӧ ранецын. мелі мам Рытнас ми гортынӧсь. Менам мамӧй пукалӧ улӧс вылын. Сійӧ мелі да шань. — Кӧні Миша? — Миша ывлаын. Сійӧ ворсӧ. — Бур лун! Чужан лунӧн, Анна. Со тэныд акань. На, босьт. — Аттьӧ. — Со тэныд козин — серпас. На, Анна. — Со ... . На, Анна, ... . — Со ... . На, Анна, ... . пызан улын улӧс улын — Анна, ку-ку! — Кӧні Нина? Кӧні? — Ку-ку! — Со кӧні! Кӧк кӧкӧ: «Ку-ку! Ку-ку! Ку-ку!» МИ БОЛЬНИЧАЫН. — Кыті тэнад висьӧ? — Менам висьӧ кокӧй. — Петкӧдлы, кыті висьӧ. Со тэныд витамин. — Аттьӧ. — Менам висьӧ синмӧй. — А менам некыті оз вись. И аддза бура. — Кӧні кок? — Тані. — Кӧні ки? Кӧні син? — Со. — Кыті ... ? — ... . — Мамӧ, ывлаын лымъялӧ. Ме пета ворсны. — Пет. — Ме тшӧтш пета. — Толик, лок! Ну. — Но, Алина. Нуа. Иралӧн сыр, ... . Ромалӧн рок. — Рома, мый тэ сёян? — Ме сёя рок. — Ира, мый тэ сёян? — Меным колӧ рысь да сыр. Аттьӧ. Риталӧн ур. — Видза олан, мамӧ. Ме пета ывлаӧ. — Вова, пасясь да кепысясь. — Но. Став бурсӧ. Вова ворсӧ ывлаын. Вова вӧв вылын: — Но-о! сьӧд нянь — Мамӧ, ме отсала тэныд. Лена, лок тшӧтш. — Аттьӧ, челядь. — Мый сумкаын? — Сумкаын еджыд нянь, сьӧд нянь, чери, яй. еджыд нянь — Алло! Полина, петан ывлаӧ? — Пета. — Ывлаын шоныд? — Абу шоныд. Ывлаын кӧдзыд. Пасьтась шоныда. Пасясь, кепысясь, шапкаась да гынкӧмась. пукалӧ улӧс вылын. вылын пурт. улын пукалӧ понпи. — Бур асыв, Рома. Лок мыссьы. Со Мила мыссьӧ. — Менам майтӧгӧй абу. — Со майтӧг. На, босьт. — Аттьӧ. Ме мысся. Рома мыссьӧ. Мила ... . Мурка ... . Мам: «Мила, меным колӧ». Нывка: «Со. Ме муна нин. Менам коми кыв урок». Мам: «Но. Мун, муса ныв». ӧшинь дорын — Ми сьылам да йӧктам коз дорын. МОРОЗ ПӦЛЬ. Классын сулалӧ коз. Коз ... Слава, Лиза, Зина, Роза, Павлик, Вова. ... сулалӧ Ира. — Ира, кӧні? — Со локтӧ кӧр вылын. Сылӧн лӧз , лӧз . Мороз пӧльлӧн эмӧсь козинъяс. — На, Антон, козин — вӧв. — На, Зина, козин — зыр. Ворс. Сима: «А меным?» — Со — лӧз лента. ... ин. МИ ВОРСАМ. — Бур рыт! — Бур рыт, Борис. Лок ворсам. — Ме — лӧз бобув. — А ме — Бобик пон: р-рр! — Ме — мазі: з-зз! — Бур. А менам барабан: бум-бам, тара-рам. — Бур барабан. бур асыв бур лун бур рыт ... дорын сулалӧ пызан. Пызан дорын сулалӧ улӧс. Улӧс вылын — лӧз дӧрӧм. ИДӦРТӦМ СИДӦР. Детинка петӧ ывлаӧ. — Мамӧ, кӧні менам дӧрӧмӧй? — Улӧс вылын. — А кӧні менам ... ? — Со, Дима, ... дорын. Но и идӧртӧм Сидӧр. Тӧдмав: кымын тані дӧрӧм? Ме узя. Ме мысся. Ме лыддя небӧг. Ме сёя яблӧк. ГОРТ ДОРЫН. Гена ворсӧ горт дорын. Пон увтӧ: «Ув-ув». Гортын мам гладитӧ ... да гӧрд дӧрӧм. Мамыс корӧ: — Гена, пыр гортӧ. — Ог на пыр, ме ворса на. Но, мамӧ? — Но. Ворс... гӧрд яблӧк гӧрд оз Талун ывлаын усьӧ лым. Детинкаяс ислалӧны даддьӧн. Ӧньӧлӧн сьӧд пась. — Ӧньӧ, пуксьы даддьӧ. — Ог. А уся кӧ? — Он усь. Даддьыс выль. Кепысясь. — Менам абу. — На, босьт. — Аттьӧ. сьӧд нянь Лыддьы кывпесансӧ. Тасьті-пань ... нянь. ... корӧ Сера кань. Ӧньӧ усьӧ. Ош узьӧ. Челядь ворсӧны чачаясӧн. — Менам мича акань. — Менам чери. — Менам руч. — Менам кӧч. Лыддьы кывбурсӧ. Мамӧй меным Ньӧбис мач. Мачыс менам Ветлӧ скач. Велӧд кывпесансӧ. Пӧчӧлы пӧльӧ Вӧчӧма гӧлик, Пӧльӧлы пӧчӧ Вӧчӧма сӧчӧн. Велӧдысь шуӧ: — Звук — комиӧн шы, а буква — шыпас. Со «ш» шыпас. Маша, шу: ш-ш, шыр. Маша шуӧ. — Ш-ш, шыр. — Саша, шу: ӧшинь, шонді шонтӧ. Саша шуӧ: — Ӧшинь, шонді шонтӧ. Велӧд шусьӧгсӧ. Шыд да рок — медбур вок. ЧУЖАН ЛУН. Талун Жанналӧн чужан лун. — Чужан лунӧн, Жанна! — Со козин — «Жонь» серпас. — Со «Би кинь» журнал. — Аттьӧ. чужан лунӧн чужан му чужӧмбан бӧж Велӧдысь шуӧ: — Женя, гиж: «Жонь пукалӧ ув вылын. Жоньлӧн гӧрд морӧс». Велӧдчысь гижӧ. Висьтав рочӧн. Усьӧ небыд лым. Челядь ислалӧны лыжиӧн, даддьӧн. Налӧн чужӧмныс гӧрд. — Со ур пукалӧ. — Кӧні? — Ув вылын. То тай пашкыр бӧжыс тыдалӧ. Сэні сылӧн шоныд жыр — горс. Пуктіс пӧль сёркни. Быдмис сёркни ён. Кыскӧ пӧль сёркнисӧ да оз вермы кыскыны. Сійӧ корӧ пӧчӧс: «Лок сёркнисӧ кыскам». Пӧч корӧ внучкаӧс: «...». Внучка корӧ понйӧс: «...». Пон корӧ каньӧс: «...». Кань корӧ шырӧс: «...». Шыр кутчысис кань бердӧ, кань — пон бердӧ, пон — внучка бердӧ, внучка — пӧч бердӧ, пӧч — пӧль бердӧ, пӧль — сёркниӧ. Кыскисны да кыскисны, вермисны кыскыны сёркнисӧ. Сёркни кольквиж, чӧскыд. Пӧль шуӧ: «Ме сёя сёркни». Пӧч шуӧ: «...». Нёль вок ӧти шапка улын пукалӧны. — Бур лун! — Мый колӧ, Алёна? — Меным колӧ вый, йӧв, небыд нянь да сёркни йылысь мойд. — Пӧжалуйста, босьт. — Аттьӧ. — Челядь, мыськӧй китӧ майтӧгӧн. Ёгор, мый сёян? — Меным колӧ выя нянь да йӧла чай. Аттьӧ. — А тэныд, Катюк, мый колӧ? — Яя шыд да ырӧш. Босьтӧй квайт шайт. Гӧгрӧс, а абу шар. Кольквиж, а абу вый, Бӧжа, а абу шыр. — Мый холодильникын? — Холодильникын: йӧв. — Мый пызан вылын? — Пызан вылын: сакар, сукар. Галип гача, кокни кӧма, Дӧрӧм небыд шӧвкысь. Бӧжыс ӧзйӧ сизим рӧма, Быттьӧ ӧшкамӧшка. Юля да Юра — чоя-вока. Юра шуӧ: — Менам горшӧй косьмӧ. — Мый юан? — юалӧ мамыс. — Ме юа юмов чай. Аттьӧ, мамӧ. — Юля, ю йӧв. — Но, мамӧ, юа. — Ме пуа юква. Сёйӧй. менам горшӧй косьмӧ Люда сыналӧ юрси. Йӧра сулалӧ ю дорын. Талун циркын концерт. Сэні гажа. Сцена вылын пон. Сійӧ петкӧдлӧ лыдпас «3». А со ош. Сійӧ пукалӧ мотоцикл вылын. Юрий Куклачёвлӧн каньяс ворсӧны мачӧн. — Кытчӧ мунан, Люба? — Ме муна больничаӧ. Мамӧй — челядьӧс бурдӧдысь. — Кӧні больничаыс? — Больничаыс Куратов улича вылын. — А ме муна циркӧ. Циркыс Савин улича вылын. Вычегда комиӧн Эжва. Тайӧ юыс кузь. Сыктывкар сулалӧ Эжва да Сыктыв юяс дорын. Эмӧсь и мукӧд юяс. Юын олӧ уна чери. Ю дорын эм кык сэтӧр куст. Сэні ми радейтам сёйны сэтӧр. — Ме сёя сьӧд сэтӧр. Чӧскыд вотӧсыс! Юмов. А тэ мый сёян? — А ме сёя гӧрд сэтӧр. Чӧскыд жӧ! — А со сэні куст улын лэбачпиян! — Эн вӧрӧд! Оз позь! Кывпесан. Тэрыб Педӧр Ветліс недыр, Вайис Педӧр Китыр сэтӧр. Асывнас весала щӧткаӧн пинь, мысся майтӧгӧн, сынала юрси, сёя рысь да юа юмов чай, пасьтася, муна школаӧ. Ме — велӧдчысь. ДЫШ ПИ. — Пиӧй, пиӧй, чеччы, чеччы! — Чечча, но ог мыссьы. — Пиӧй, пиӧй, мыссьы, мыссьы! — Мысся, но ог пасьтась. — Пиӧй, пиӧй, пасьтась, пасьтась! — Пасьтася, но ог кӧмась. — Пиӧй, пиӧй, кӧмась, кӧмась! — Кӧмася, но ог мун. — Пиӧй, пиӧй, мун, мун! Лыддьы да висьтав, кымын тані ф да п шыяса кыв. — Мамӧ, кӧні менам гӧрд шарпӧй? — Шкапын. Надюк, талун абу шоныд. — Ме платтьӧася, партукася да лӧз ковтаася. — Но. — Ми ӧні мунам фабрикаӧ экскурсияӧн. Федялӧн батьыс шофёр. Сійӧ нуас автобусӧн. — Бур. Со портфельыд. Босьт. Кывпесан. Холодильник, Флаг да ферма, Дзик став кывсӧ Шуны верма. дзик став шуны верма Кӧч йӧктӧ, йӧктӧ Мича табъя кокнас, Вый тупыль юрнас, Шабді пачӧс бӧжнас, Ёсь йыла пиньнас. Сыла-госа кывнас, Льӧм пу кор пельнас, Сьӧд сэтӧр синнас, Аслас дона кунас. кӧкъямыс чышъян Кывпесанъяс. Дзоля Коля - гачыс кын. Дзоля Коля дзугӧ лым. Кыддза виддзын мудзӧм дзодзӧг, асывводзнас лэбзяс водзӧ. Лена сулалӧ ӧдзӧс дорын. — Видза олан, Лена! — Видза оланныд, Нина Ивановна. Чолӧмала Тіянӧс Ань лунӧн. Со дзоридзьяс. — Мича дзоридзьяс. Аттьӧ. Кыдзи олан? — Аттьӧ, бура. — Ывлаын кӧдзыд али шоныд? — Абу кӧдзыд. — Пӧрччысь. Пыр жырйӧ. Юам маа чай. Менам эм чӧскыд чӧдъя пирӧг. чолӧмала Тіянӧс — Видза оланныд! — Видза олан. Кыдзи тэнӧ шуӧны? — Менӧ шуӧны Таняӧн. — Бур. — Меным колӧ «Би кинь» журнал да дзоридзьяс йылысь небӧг. — На, лыддьы. — Аттьӧ. Аддзысьлытӧдз. — Аддзысьлытӧдз, Таня. Шонді лунтыр шӧйтӧ, мудзӧ, Вӧр ді сайын сійӧ узьӧ, Садьмӧ, кодзыд ваӧн мыссьӧ, Енэж шӧрӧдз сэсся кыссьӧ, Шуӧ: — Дона челядь, чолӧм, Сиа тіянлы бур олӧм, Быдта уна-уна дзоридз, Тырта мусӧ лэбач горӧн. Юышт, пиӧй, йӧв, Ворсышт шы ни тӧв. Сёйышт, пиӧй, рок, Вынсялас мед кок. Сёйыштан кӧ нянь, Быдман ён да шань. Панялыштан шыд — Лоан зэв ыджыд. УДЖ ЙЫЛЫСЬ. Ыджыд мамӧй абу гортын. Сійӧ удж вылын ме щӧткаӧн чышка джодж. Ичӧтджык чойӧй вӧчӧ гортса удж. Ыджыдджык вокӧй вӧчис меным джадж. Сэні сулалӧны небӧгъяс. Мамӧй уджалӧ бурдӧдысьӧн, а батьӧй уджалӧ велӧдысьӧн. Удж йылысь шусьӧгъяс. Бӧжтӧ кӧ кӧтӧдан — чери сёян. Коді оз уджав, сійӧ оз сёй. еджыд гоб Котӧртӧ руд шыр. А ыджыд мыр вылын пукалӧ кӧч. Кӧчлӧн бӧжыс дженьыд, а шырлӧн кузь. Мыр дорын сулалӧ еджыд гоб. А со сэні — джуджыд ю. Эжва кӧджын Джуджыд бужӧд. Бужӧдланьыс Пыжа вуджӧ. Ыджыд айӧ вӧрӧ кайӧ, Ыджыд нопйӧн мыйкӧ вайӧ. Ыджыд мамӧ разьӧ ноп, А сэн ыджыд еджыд гоб. нопйӧн мыйкӧ вайӧ разьӧ ноп тшак нимъяс Татшӧм вӧрад Тшакыд эм. Татшӧм вӧрад Тшакыд тшем. Потшӧс вылын катша. Потшӧс улын Катшӧ. Йирӧ Катшӧ лы, Оз сет катшалы. йирӧ лы Кузь бӧжа, Сьӧд юра, Еджыд морӧса. КУТШӦМ РӦМА? — Тайӧ мый? — Тайӧ тшак. — Кутшӧм тшак? — Еджыд гоб. Со оз. — А оз кутшӧм? — Гӧрд. Тані сэтӧр. — А сэтӧр кутшӧм? — Сьӧд. А сэні шыр котӧртӧ. — А шыр кутшӧм? — Руд.э — А шонді кутшӧм? — Кольквиж. — А кутшӧм тэнад ковтаыд? — Турунвиж. — А кутшӧм менам синмӧй? — Лӧз. — Гӧрд ошкӧс мойда ог? — Мойд! — Тэ шуан: «Мойд»? Ме шуа: мойд! Лӧз ошкӧс мойда ог? — Мойд! — Тэ шуан: «Мойд»? Ме шуа: мойд! Руд ошкӧс мойда ог? — Мойд! — Тэ шуан: «Мойд»? Ме шуа: мойд! Еджыд ошкӧс мойда ог? — Мойд! — Тэ шуан: «Мойд»? Ме шуа: мойд! Сьӧд ошкӧс мойда ог? ВЕЛӦДЧӦЙ, ЧЕЛЯДЬ. Велӧдчӧй, челядь, Югдӧдӧй юр, Велӧдчӧм вайӧ Тіянлы бур. Понданныд тӧдны Быдсяматор: Шондіыс, муыс Лоӧма кор. Му вылын кутшӧм Дивӧяс эм. Мый вӧсна йӧзыс Уджалӧ нэм. Понданныд тӧдны Омӧль и бур. Велӧдчӧй, челядь, Югдӧдӧй юр! МЕДМУСА КОМИ КЫВЪЯС Видза олан! Чолӧм! Аттьӧ! Бур лун! Бур рыт! Нянь да сов! Пывсян жар! Шуда туй! Бур туй! Бур вой! Чӧскыд ун! Кыпыд удж! ГОРТСА ПЕМӦС Коді оз лӧсяв? Ӧшинь вылын шонді водзын Шӧвк тупыль кодь шань, Еджыд уска, куньса синма Куткырвидзӧ кань. Сюркнялӧма улас бӧжсӧ, Копыртӧма юр, Зумыштчӧма, вомгорулас Мыйкӧ мойдӧ: «Куррр». Миян йӧрӧ кӧк пуксис, Йӧр шӧрас и пукалӧ. Кӧкӧй, кӧкӧй, мый кӧкан? Кымын арӧс мен, тӧдмав: Ку-ку! Ку-ку! Ку-ку! Аттӧ дивӧ! Кыдз пу вылӧ Ӧшйис яблӧк — Гӧрдсьыс-гӧрд. Ёртъяс! Висьтала ме гусьӧн, Татшӧм яблӧк Жоньӧн шусьӧ. Катша-катша, китш-котш. Тури помечӧ корӧ, Мой кер лэдзӧ, Ош керка лэптӧ, Кӧин кер кыскалӧ, Сизь ӧшинь писькӧдӧ, Руч дӧра кыӧ, Ур би видзӧ, Кӧч кӧвдум пӧжалӧ. Мый позьӧ сёйны? Мый позьӧ юны? пув ва йӧла чай маа чай Мый позьӧ ньӧбны? Шонді петіс, Асыв воис. Садьмӧм лэбач Ид тусь сёйӧ, Кӧч — капуста, Шыръяс — нянь, Дзоля челядь — Йӧв да нянь. Кыдзи Галя чужан лунӧ, Ми пӧжалім тупӧсь нянь, Тупӧсь нянь, тупӧсь нянь, Эта судта, эта ляпта, Эта пасьта, эта оттӧм, Тупӧсь нянь, тупӧсь нянь, Коді муса — сійӧс босьт. — Кутшӧм кывбуръяс тэ тӧдан? — Ме тӧда Агния Бартолысь чача йылысь кывбуръяс: Миян Таня бӧрдӧ гора: Мачсӧ уськӧдӧма шорӧ. Ӧвсьы, Танюкӧй, эн бӧрд: Оз вӧй мачыд — кутам бӧр. Ошкӧс джоджӧ уськӧдісны, Сылысь коксӧ нетшыштісны. Ог сет шыбитны ме сійӧс, Кута бурдӧдны ошпиӧс. Бӧрдӧ кӧчиль лабич вылын, Сылӧн бӧрдӧм ылӧдз кылӧ. Талун сійӧ вывті нэр — Дзикӧдз кӧтӧдӧма зэр. Тайӧ менам дӧрӧмӧй. Сійӧ гӧрд. Тайӧ тэнад гачыд. Сійӧ сьӧд. Тэнад пасьыд руд. Менам кепысьӧй лӧз. Тайӧ сьӧд гынкӧм. Тайӧ чышъяныс еджыд. Сылӧн шарпыс турунвиж. Тайӧ сылӧн кольквиж ковтаыс. Настуклӧн эм акань. Настук шуӧ аканьсӧ ичӧт нылӧн. Аканьлӧн эмӧсь юбкаяс, ковтаяс, чышъянъяс, шарп, партук, пась, кепысь да гынкӧм. Настук ворсӧ аканьӧн. Сійӧ сьылӧ: Ӧввӧ, ӧввӧ, ӧввӧ, Бай, бай, бай, бай, Дона нылӧй, узь нин, узь! Баю, баю, баю, бай, Ӧввӧ, ӧввӧ, ӧввӧ, Ичӧт нылӧй, узь нин, узь! Ӧтик — мӧтик, Кык — мык, Куим — муим, Нёль — моль, Вит — мит, Квайт — майт, Сизим — мизим, Кӧкъямыс — мӧкъямыс, Ӧкмыс — мӧкмыс, Дас — мас, Пес чипас. ЛЫДДЬӦДЛАНА ФИЗЗАРЯДКА. Чеччам чӧла — Шум ни зык. Вӧчам тадзи, Ӧтик-кык. Ӧтик-кык, Ӧтик-кык. Вӧчам тадзи, Ӧтик-кык. Коскӧ пуктам Кыкнан ки, Недыр чеччалыштам Ми. Медым ньӧти Мудз эз коль: Куим-нёль, Куим-нёль. Ӧні лолыштамӧй Пыдӧдз, Китӧ шевкнитламӧй Быдӧн. Ме ног, челядь, Вӧчӧй вай: Вит и квайт, Вит и квайт. Китӧ нюжӧдамӧй Тадзи, Сэсся лажыньтчамӧй Надзӧн. Сувтам: Сизим и кӧкъямыс. Бара лажыньтчамӧй Надзӧн, Сувтам: Сизим и кӧкъямыс. Физзарядка вӧчам Водзӧ, Киӧн судзӧдчылам Джоджӧдз. Молодечьяс, ай да Класс, Помаламӧй: Ӧкмыс-дас, Ӧкмыс-дас. Лӧсьӧд сёрникузяяс. Ме велӧда коми кыв. Ме ог велӧд коми кыв. Тэ велӧдан коми кыв. Тэ он велӧд коми кыв. Сійӧ велӧдӧ коми кыв. Сійӧ оз велӧд коми кыв. Ме велӧдча 1 классын. Тэ велӧдчан 1 классын. Сійӧ велӧдчӧ 1 классын. Ме ог велӧдчы 1 классын. Тэ он велӧдчы 1 классын. Сійӧ оз велӧдчы 1 классын. Ме гижа чолӧмалӧм. Тэ гижан чолӧмалӧм. Сійӧ гижӧ чолӧмалӧм. Ме ог гиж чолӧмалӧм. Тэ он гиж чолӧмалӧм. Сійӧ оз гиж чолӧмалӧм. Ме лыддя небӧг. Ме сёрнита комиӧн. Ме висьтала гораа. Ме тӧда кывбур. Ме петкӧдла серпас. Ме мысся майтӧгӧн. Ме весала пинь. Ме сынала юрси. Ме сёя рысь. Ме юа йӧв. Ме ворса гудӧкӧн. Ме отсася мамлы. Ме узя диван вылын. Ме муна вӧрӧ. Ме локта гортӧ. Ме босьта козин. Ме нуа нянь. Ме пыра классӧ. Ме пета школаысь. Ме пукала улӧс вылын. Ме сулала пызан дорын. Ме котӧрта библиотекаӧ. Ме чеччала скакалкаӧн. Ме уджала сиктын. Ме ола карын. Менам висьӧ юрӧй. Ме ислала даддьӧн. Ме вая дзоридз. Ме аддза чипанӧс. Меным колӧ ошпи. Ме вунда кабала. Ме чолӧмала велӧдысьӧс. Ме пасьтася шоныда. Ме пӧрччыся рытнас. Ме сьыла сьыланкыв. Ме йӧкта «Шондібан». Ме кӧсъя сёйны рок. Ме радейта пӧль-пӧчӧс. Ме радейта видзӧдны телевизор Небӧгъяс сулалӧны джаджйын. Чань сулалӧ вӧв дорын. Мазі пукалӧ дзоридз вылын. Бобув пукалӧ турун вылын. Тшак быдмӧ пу улын. Лэбач пукалӧ ув вылын. Коді кӧні олӧ? — Тэ сёрнитан комиӧн? — Сёрнита комиӧн да рочӧн. Кӧні тэ олан? — Ме ола карын. А кӧні тэ олан? — Ме ола сиктын. ЧУЖАН МУ. Ме ола сэн, кӧн визув ю Друг ыджыд чукыль вӧчӧ. Тан менам дона чужан му, Тан бать и мам, и пӧчӧ. Тан быдмӧ менам ичӧт вок, Век гажӧй сыысь бырӧ. Тан корӧ школаӧ звӧнок, Сэн ёртыд менам тырыс. — Ӧшкамӧшка, мегыр пос, Зэр оз ков, му абу кос, Мӧдӧд югыд шонді, Челядьӧс шонты. Вӧрын коз пу вылын Йӧктӧ-ворсӧ ур. Юрыс гӧгрӧс сылӧн, Бӧжыс лышкыд, бур. Дзиръя дорын Дзоля чибӧ, Сэтшӧм мича, Но оз сибӧд. УНА КЫВ. Уна кыв ме рочӧн тӧда. Со вот висьтавлыны мӧда: Каньыд — кошка, Паньыд — ложка, Пиыд — сын, а нылыд — дочь, Луныд — день, а войыд — ночь, Нырыд — нос, а вомыд — рот, Пуктас йӧрыд — огород, Пидзӧсыд — колено, Кос пескыд — полено, Туруныд — трава, Юрыд — голова. А вот, шуам, пионер, Школа, трактор, инженер, Автомат и витамин — Ӧти ногӧн шуам ми. Медбур, видзӧдны кӧ водзӧ, Кужны комиӧн и рочӧн.