<kfr_2_OT_2_1998>

ӦМИДЗ ТУСЬ.


Условнӧй пасъяс:

— сёрнит тадзи

— велӧд сьыланкыв


ТӦВСЯ МОЙД.


Дзирдалӧны керка вевтъяс,
Шебрас улын муяс.
Вата кодь жӧ небыд лымйӧн
Вӧччисны и пуяс.


Еджыд бобув бӧрся бобув
Паськӧм вылӧ пуксьӧ.
Челядь радлӧны, мый помтӧг
Лымйыс усьӧ-усьӧ.


Бать козьналіс Митруклы кӧрпиӧс. Кӧрпи тіраліс кӧдзыдысла. Митрук малаліс сійӧс, но эз тӧд, кыдзи бурӧдны.
— Тшыг сійӧ, — висьталіс батьыс. — Лым пиысь сюри, мамыс воштӧма турӧб дырйи.
Митрук котӧрӧн пыраліс чумӧ, петкӧдіс тасьтіын шыд. Но кӧрпи эз и исыштлы сёянсӧ, кӧть кыдзи Митрук эз матыст сы дорӧ:
— Сёйышт, чӧскыд тайӧ зэв. Ми ставӧн чумын шыд сёям.
Митруклы зэв жаль вӧлі кӧрпиыс.
— Оз сёй! — шыасис сійӧ батьыс дорӧ.
— Оз на куж сійӧ сёйнысӧ. Велӧдам, — вочавидзис батьыс.
Сійӧ восьтіс кӧрпилысь вомсӧ. А Митрук ичӧтикаӧн кисьтышталіс сэтчӧ шыд. Кӧрпи сёйыштіс. А лун-мӧд мысти сійӧ ачыс велаліс сёйны тасьтіысь.
Сэсся регыд лым сыліс, турун петіс. Кӧрпилы сёяныс лоис уна. И кӧрпи ӧдйӧ быдмис-сӧвмис. Сійӧс нимтісны Авкоӧн. Тадзи кӧр видзысьяс шуӧны быд кӧрӧс, коді мамтӧг быдмӧ морт дінын.
Митрук радейтӧ Авкоӧс. Петас асылын чумысь да чукӧстас:
— Аво-ав! Лок, эн пов, лок!
Кӧрпи уськӧдчӧ кӧзяин дорӧ. Но Митрук оз прӧста кор, пыр няньторйӧн чӧсмӧдлӧ. А медся любӧ Митруклы Авколӧн вильшасьӧм-люкасьӧмыс. Небыдик гӧна сюрнас сійӧ гильӧдчӧ.

1 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.

3 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ. Корсь воча кывъяссӧ «Кӧрпи» текстысь.


1. Мыйла тіраліс кӧрпи?
2. Мыйла пыраліс чумӧ Митрук?
3. Мыйла тшӧктіс Митрук кӧрпилы сёйны?
4. Мыйла эз сёй шыдсӧ кӧрпиыс?
5. Мыйла кӧрпиӧс шуисны Авкоӧн?


юалӧмъяс вылӧ вочавидзысь кывъяс.

Ветлыны няньла

Ветлыны сакарла

Ветлыны чойла

Ветлыны вокла


4 удж. Содты лӧсялана кывъяс.


Отсӧг: Челядь кайисны вӧрӧ тшакла, чӧдла, пувла.


1. Юра ветліс магазинӧ

2. Таня пырис книга лавкаӧ

3. Нывкаяс мунісны видз вылӧ


Пӧльлы эз узьсьы. Сійӧ чеччис водз.
Талун пӧль мӧдӧдчӧ вӧрӧ песла.
Сійӧ доддясис нин.
Ме ӧдйӧ пасьтаси да пӧльлы вӧзйыся:
— Босьт менӧ тшӧтш вӧрад.
— Песла али мый?
— Кӧч няньла. Тэ тай век вайлан вӧрад ветлігад.
— Кӧч няньла? Но, сідзкӧ, сӧв доддяс. А няньтӧ сёйны совтӧ босьтін?
— Со. Босьті, — петкӧдлі истӧг кӧрӧб, кытчӧ пуктышті совтор.
И ми вӧрзьӧдчим вӧрса козинла небыд лым кузя.


ЭН СОРЛАВ!


Мыйла бӧрдӧ ичӧт Вань?
Нырсӧ парсыштӧма кань!
Медым сыкӧд пыр оз дур!
Но ӧд миян каньыс бур,
кылан, мургӧ:
му-р-р,
му-р-р...
Сы кодь мудер зверь оз сюр.


5 удж. Восьты велӧдчан книгаысь 40-ӧд урок. Висьтав серпас серти, мыйла нывкаяс ветлӧны видз вылӧ.

6 удж. Тӧдмав, кутшӧм мойдысь тайӧ юкӧныс.


Ветліс сэки каньыс
Рыныш дорӧ шырла,
Шыркӧд сэні лои
Сёркни перйысь квайтӧн,
Шыркӧд налӧн выныс
Бура уна содіс.


Кутчысьӧма пӧльыс,
Кутчысьӧма пӧчыс,
Кутчысьӧма нылыс,
Кутчысьӧма понйыс,
Кутчысьӧма каньыс,
Кутчысьӧма шырыс,
Кутчысисны квайтӧн —
Нетшыштісны сёркни.

8 удж. Лыддьы кывбурсӧ. Кыдзи шусьӧны декабрь да ноябрь тӧлысьяс комиӧн? Мыйла?


Коми парма
Важӧн лымъя, важӧн тӧв.
Ноябрь бӧрысь

Декабрь тӧлысь
Локтӧ еджыд пасьӧн пыр,
Вевттьӧ муяс,
Дорӧ юяс,
Зонпоснилы дасьтӧ кыр.

9 удж. Лыддьы шусьӧгъяссӧ. Корсь пӧвсӧ.


Тӧв горшыд зэв кузь, турун-пескыд да нянь-солыд уна колӧ.
Тӧв помыс кузь, ставыс сёйсяс.
Гожӧм заптӧ, тӧв дзимлялӧ.

Бӧрйы лӧсялана кыв.


А: — Ветлы, пиук, лавкаӧ черила.
Б: — Чериыд тӧвнад йи улын узьӧ.


Тӧдмав нӧдкывсӧ.


Еджыдӧсь, небыдӧсь, му вылӧ лэбӧны, киад босьтан — сылӧны.


ОЗ НА ТӦД.


Му вылӧ пуксис кӧдзыд тӧв, кынтіс му и ва. Быдлаын лым толаяс. Руньгӧны-руньгӧны кытчӧкӧ, собӧны кӧръяс. Детинкаӧс гартӧмаӧсь юр вывтіыс да гезйӧн кӧрталӧмаӧсь мамыс дадь бӧжӧ. Тані Митруклы шоныд. Но детинкалӧн заводитӧ кынӧмыс сюмавны. Сійӧ корӧ нянь. Марина чойыс сетіс из кодь чорыд няньтор.
— Небыд нянь вай! — корис Митрук.
— Абу. Кӧдзыдыс сёйис! — вочавидзис Марина.
— Сылӧн абу вомыс! Кӧдзыдыслӧн абу вомыс! Эн пӧръясь, Марина.
— Но, кынмис няньыс.
— Нянь оз кынмы, сійӧ абу ва. Кӧні небыд няньыс? Кытчӧ воштін?
— Авкоыд став няньсӧ сёйӧма. Ачыд тӧдан,
кутшӧма сійӧ радейтӧ няньтӧ сёйны, — лӧньӧдіс воксӧ Марина.
Коркӧ аргышаяс сувтісны чумъясьны.
— Ок тэ, яндысьтӧм син, — горӧдіс Митрук Авко вылӧ. — Мыйла сёйин став небыд няньсӧ?
Но кӧрпи видзӧдіс Митрук вылӧ веськодя. Сійӧ исасис, корис нянь. Митрук кватитіс бедь да ырыштчис Авко вылӧ. Авко повзис, котӧртіс чум дорысь. Сійӧ скӧрмис жӧ Митрук вылӧ...
Ӧні Митрук тӧдӧ: кӧдзыд дырйи и нянь кынмӧ, из моз чорзьӧ. Чумын, пач дорын сывдӧны кын няньсӧ. Сійӧ бара лоӧ небыд да чӧскыд.

10 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.


Руньгӧны, кытчӧкӧ, кӧртавлӧмаӧсь, сёйис, эн пӧръясь, яндысьтӧм син, заводитӧ кынӧмыс сюмавны, веськодя, уськӧдчис, из моз чорзьӧ.

— Пукалам кильчӧ вылын куим нывъёрт да Опонь дед.
— Дедӧ, тэ том дырйиыд зэв ён вӧлін? — юалӧ Таня.
— А мый, тэ чайтан, ме ӧні абу ён, вынтӧмджык али мый лои?
— Дерт, пӧрысь нин да, беддьӧн ветлӧдлан.
— Мый кӧть и пӧрысь, менам вынӧй век на томдырся кодь, — ньӧти нюмъявтӧг шуис дед.
— Эн ылӧдчы, — оз ӧвсьы нывка.
— Ньӧти ог. Вичко дорсьыс ыджыд изсӧ аддзылінныд?
— Да-а...
— Вот ме сійӧс том дырйи эг вермыв лэптыны и ӧні ог вермы лэптыны.
Ми гылыда сералам.


ме эг гиж

тэ эн гиж

сійӧ эз гиж

ми эгӧ гижӧй

ті энӧ гижӧй

найӧ эз гижны


12 удж. Содты кольӧм кывсӧ.


Ме эг лок.
Тэ эн лок.


Ме эг мун.
Тэ эн мун.


Ме эг сулав.
Тэ эн сулав.


Ми эг висьталӧй.
Ті эн висьталӧй.


Тэ эн котӧрт.
Ме эг котӧрт.


Сійӧ эз лыддьы.
Найӧ эз лыддьыны.


Ме эг ну.
Ми эг нуӧй.

13 удж. Лыддьы кывбурсӧ.


ОН КУЖ ОВНЫ.


Лоӧ пӧльӧысь век повны,
Некыдз он куж сылы овны.
Пызан саяд панясь чӧла.
Пуртӧн джодж шӧрад эн вӧлась.


Сарай вылад эн лысьт кайны.
Сюрӧм кӧрттор эн лысьт вайны.
Гуран вомӧныд эн чеччышт,
Гусьӧн вадорад эн лэччы.


Эн лысьт дойдны коктӧ-китӧ.
Сэк пӧ-й лоан муса пи тэ.
А ме тадзитӧ ог вермы.
Меным колӧ мыйкӧ керны.

14 удж. Лӧсьӧд сёрникузяяс серпасъяс серти.


ТАДЗИ ЭН ВӦЧ!

16 удж. Лыддьы кывбурсӧ. Кыдзи шусьӧ комиӧн январь тӧлысь? Мыйла?


Тайӧ тӧлысьыс зэв кӧдзыд.
Сэзьдӧ енэж. Гӧгӧр чӧв.
Тэчас тола морӧсӧдзыс
Миян сиктъяс гӧгӧр тӧв.


Мед кӧть помся ывла вылас
Пашляк лыйсьӧ шкув да шков,
Гӧра йылын челядь чукӧр
Ныръяс кынтӧмысь оз пов.

17 удж. Сетӧм кывъяс дінӧ содты соссяна кывъяс.


Отсӧг: муніс — эз мун.

18 удж. Висьтав, мыйӧн торъялӧны тайӧ сёрникузяясыс.


1. Лым эз усь. — Лым оз усь. 2. Лэбачьяс эз сьывны. — Лэбачьяс оз сьывны. 3. Понъяс эз увтны. — Понъяс оз увтны. 4. Кӧин эз омляв. — Кӧин оз омляв. 5. Шонді эз югдӧд ни эз шонты. — Шонді оз югдӧд ни оз шонты.

19 удж. Лыддьы кывбурсӧ. Висьтав абу кывлысь вежӧртассӧ.


Коді видзӧ парма-вӧрсӧ?
Парма-вӧрсӧ видзӧ Вӧрса.
Сійӧ тіян кодь жӧ ичӧт,
Тіян ыджда, зэв-зэв мича.
Сійӧ абу дзӧрысь юра.
Сійӧ абу сизим сюра. 'Сылӧн нырыс абу крукля.
Сылӧн кокыс абу чукля.
Сійӧ абу-абу скӧр.
Эскӧй, челядь, — ог ӧд сӧр.


Талун Женя висьмис да эз мун школаӧ. Рытнас батьыс юаліс сылысь:
— Врачыд тэ дорӧ воліс?
— Да.
— Дӧрӧмтӧ пӧрччӧдліс?
— Эз.
— И укол эз вӧч?
— Эз. Сӧмын киӧс босьтліс, сэсся видзӧдліс аслас часі вылас, мунӧ али оз, да бӧр лэдзис.

Бӧрйы лӧсялана кыв.


А: — Тэ тӧрыт ветлін эн лыжиӧн?
Б: — Эг. Зэв кӧдзыд вӧлі.

Тӧдмав нӧдкывсӧ.


Быттьӧ абу — сэтшӧм сӧдз,
Оз лэдз гортӧ геб ни лӧдз.
Збыльысь, сійӧ кӧ эз вӧв,
Керка пытшкын вӧлі тӧв.

ПӦСЬ НЯНЬ.


Мишӧ тӧвнас быд лун вердіс пышкайясӧс.
Талун мамыс мӧдӧдіс сійӧс лавкаӧ няньла. Няньыс вӧлі небыд да пӧсь. А кутшӧм чӧскыд дукыс! Чепӧльтыштны эськӧ... Мишӧ дзебис няньсӧ пальто пӧла улас. Ывлаыс вӧлі кӧдзыд да руа. Лавкасянь гортӧдзыс Мишӧ муніс котӧрӧн. Медым нянь тупӧсьыс эз удит кӧдзавны.
— Мамӧ! Со кутшӧм небыд да пӧсь няньыс! — Мишӧ нюмъялігтыр мыччис тупӧсьсӧ мамыслы. Мамыс шуис:
— Небыд тай и эм, абу на и кӧдзавлӧма.
— Вунды меным ӧти шӧрӧм, — корис Мишӧ. Сэсся курччис коркасӧ да котӧртіс ывлаӧ.
— Кытчӧ татшӧм кӧдзыднас? — чуймис мамыс.
— Пышкайясӧс вердны. Аски ӧд Выль во. Мед пӧт кынӧмӧн бордъя ёртъясӧй Выль восӧ пасъясны.
Ывлаын Мишӧс пырысьтӧм-пыр кытшалісны пышкайяс. На пӧвстын вӧліны сылӧн важ тӧдсаясыс — Прошка да Гошка. Прошка вӧлі пемыдгӧрд, сӧмын юрыс рудов. А Гошка нинӧмӧн эз торъяв мукӧд пышкайясысь. Найӧ кыкӧн чирзісны мукӧд пышкайясысь гораджык, эз повны зонкаысь, а няньсӧ кокалісны медся горша да тэрыба.

20 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.


Пӧсь, нянь, чепӧльтыштны, эськӧ, дзебис, лавкасянь, гортӧдзыс, кӧдзавны, нюмъялігтыр, курччис, бордъя ертъясӧй, кытшалісны, пышкайяс, эз торъяв, чирзісны гораджыка.

22 удж. Лыддьы кывбурсӧ.


Та-ра-ра, та-ра-ра,
Ме мӧді баляла,
Он кӧ кеж, таляла,
Кежан кӧ, ог таляв!


Талун луныс пекнича
Ме пасьталі малича,
Чеччалі да чеччалі,
Кокӧ пырис клянича.


Ме мӧді больничаӧ,
Котӧрті да котӧрті —
Больничаыс калича,
Тотшкӧдчи да тотшкӧдчи.


Врачыс петіс палича,
Палич помыс свинеча.
Ойкӧдіс да ойкӧдіс —
Со тэныд и больнича.


Ц да ч шыпасъяс гижӧм.


Татшӧм кывъясын гижсьӧ ч:


Татшӧм кывъясын гижсьӧ ц:


23 удж. Лӧсьӧд тайӧ кывъяснас некымын сёрникузя.

24 удж. Содты лӧсялана шыпасъяс.

КУТ ТӦД ВЫЛАД!


25 удж. Артмӧд кывъяс.


А: — Пышкайяс лэбисны лунвылӧ тӧвйыны?
Б: — Эз. Найӧ кольччисны войвылӧ.


Юяс кын,
Му вылын лым.
Быдлаын тола,
Кор тайӧ овлӧ?

УР ШОГ.


Кор пуксис тӧв, Ур шогӧ эз усь. Ёна кӧдзыд дырйи сійӧ весиг кок туйсӧ эз вӧчлы лым вылӧ: муртса петыштлас позсьыс, перъяс кос тшак и бӧр дзебсяс. А Кӧчлы ковмывліс кӧдзыдысла котравны да кын пипу йирны. Вот и вежыс петіс Ур олӧм вылӧ.
— Вайышт меным тшактӧ! — локтіс коз улӧ да кутіс дзайгыны сійӧ.
— А кыдзи нӧ ме тӧвъя? — шай-паймуніс Ур.
— Тэнад со на мыйта ӧшалӧ! Эн горшась!
— Ог и горшась. Тӧлыс ӧд кузь на. Сэсся ме тшыгйӧн коля?
— Ме ог тӧд. А тайӧ тшаксӧ ме на тэныд вотлі. Вайышт и ставыс!
Тадзикӧн Кӧч бӧр пайкис Урлысь дзонь чукӧр кос тшак. А воддза вӧчӧм бурыс сылӧн лёкӧн бергӧдчис. Сӧмын ачыс таысь дзик ньӧти эз шогсьы.
Недыр мысти Кӧч бара кежавліс коз пу дорӧ. Сэні кыліс Урлӧн нора бӧрдӧмыс: пуксьӧма коз лап вылӧ да йирӧ лыс тугъяссӧ.
А Кӧчлы окота вӧлі сыкӧд варовитыштны: зэв ёна гажыс бырӧма. Но ас вӧчӧм мыжысла сійӧ эз и лысьт шыасьны.

26 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.


Пуксис, эз усь, ёна, позсьыс, вайышт, дзайгыны, тшыгйӧн коля, тшаксӧ, воддза, бергӧдчис, недыр мысти, бӧрдӧмыс, йирӧ, мыжысла, эз лысьт, шыасьны.


— Челядь, талун ми кутам висьтавны ас йывсьыным.
Коді кӧсйӧ заводитны?
— Ме висьтала бать-мам йылысь. Мамӧй уджалӧ больничаын. Батьӧй — вӧр пилитан цехын. Найӧ зэв шаньӧсь.
— А ме висьтала чой йылысь. Чойӧй ыджыдджык меысь. Сылы 12 (дас кык) арӧс. Сійӧ велӧдчӧ витӧд классын сӧмын «4» да «5» вылӧ.
— Зэв бура висьталінныд.
А кутшӧм праздник регыд воас?
— Выль во.
— А мый ті тӧданныд Выль во йылысь?
— А коді тӧдӧ Вой пӧль йылысь?
— Ме эг на кывлы сы йылысь.
А ті мый тӧданныд сы йылысь?

Мыйла тадзи шуам?


Коми мойдъясын паныдасьлӧ Войпель кыв. Войпель вайлӧма му вылӧ тӧв, лым, турӧб. Коми войтыр тадзи шулӧмаӧсь кӧдзыдсӧ. Но ёна важӧн Войпель пыдди шулӧмаӧсь Вой пӧль. Вой пӧль — сійӧ пӧрысь морт, коді вайлӧма кӧдзыдсӧ войвывсянь. Сідзкӧ, Дед Мороз, Мороз пӧль, Кӧдзыд пӧль нимъяс пыдди позьӧ шуны и Вой пӧль.

— Код йылысь тэ висьталан?
— Ме висьтала кӧч йылысь.


— Мый йылысь тэ лыддян?
— Ме лыддя Коми му йылысь.


— Мый йылысь ми сёрнитам?


— Код йылысь ми тӧдмалім?

28 удж. Содты кольӧм кыв.


Отсӧг: Валя висьталіс тӧвйысь лэбачьяс йылысь.


1. Юра кывліс радио пыр Сибирса комияс йылысь.
2. Вова висьталіс Сыктывкар йылысь.
3. Ӧньӧ висьталіс сизь йылысь кывбур.
4. Таня мӧвпаліс Выль вося козин йылысь.


«А МЕ ТАДЗИТӦ ОГ ВЕРМЫ, МЕНЫМ КОЛӦ МЫЙКӦ КЕРНЫ»

УСЬКӦДЛЫСЬ ЛЫЗЬ.


Батьыс Анналӧн шофёр. Сійӧ ветліс карӧ да вайис нылыслы выль лызь. Лызьыс кокньыдик, лӧз краскаӧн мавтӧма, нырас мича лым чир серпасалӧма. Босьтіс Аннуш лызьсӧ да петіс ывлаӧ.
Кӧдзыдыс пыр и тшапкис нывкаӧс нырӧдыс. Луныс шондіа. Сынӧдыс югыд да сэзь. Лымйыс дзирдалӧ да дзуртӧ кок улад.
Лызясис Аннуш да кайис джуджыд чой йылӧ. Сылы окота вӧлі, мед ставӧн аддзылісны сылысь выль лызьсӧ, но сэні некод эз вӧв. Сійӧ сувтіс чой йылас. Сьӧлӧмыс радысла тіпкӧ. Сэсся йӧткыштчис бедьяснас, исковтіс да и шнёпкысис-усис. Ёна эськӧ доймис, но кутчысис, эз бӧрддзы. Мӧдысь исковтіс — бара усис. Коймӧдысь, нёльӧдысь... И век ӧтарӧ усис.
Синваыс доршасьӧ Аннушлӧн. Кутшӧм мича лызьыс, да уськӧдлысь вӧлӧма. «Мед батьӧ ачыс ислалӧ уськӧдлысь лызьнас. А ме ассьым важ ичӧтик лызьӧс босьта», — ас кежсьыс броткис нывка.
— О-о-о! Тэ тай дзик нин лым сюръя кодь! — кыліс кодлӧнкӧ сералӧм.
Аннуш букыша видзӧдліс да аддзис орчча керкаын олысь зонкаӧс, Шурӧс. Зэв еджыд юрси вӧснаыс челядь нимтісны сійӧс Нӧк юрӧн.
— А лызьыс, лызьыс! Кысь нӧ тэныд татшӧмыс? — завидьпырысь юаліс зонка.
— Батьӧ карысь вайис. Да лёк лызь сюрӧма. Зэв ёна уськӧдлӧ.
— А вай ме исковтла, — корис лызьсӧ Шурик.
Исковтіс джуджыд чой йывсянь да эз и усь.
— Эк тэ, уськӧдлысь лызь пӧ! Ачыд он на куж иславнытӧ, со и усьласян, — сераліс Шур.
Аннуш весиг эз лӧгась татшӧм кывъяссьыс. Сылы лои зэв нимкодь, мый батьыс бур лызь вайӧма. А иславныс ӧд велалас.

ЭН СОРЛАВ!

29 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.


Уськӧдлысь, ветліс, вайис, лызьыс, тшапкис, шондіа, дзирдалӧ, дзуртӧ, джуджыд, чой йылӧ, йӧткыштчис, бедьяснас, нельӧдысь, лым сюръя кодь, эськӧ, ассьым, орчча, весиг.

31 удж. Висьтав лыдпасъяссӧ комиӧн.

32 удж. Висьтав, коді кутшӧм классын велӧдчӧ.


Ме велӧдча мӧд классын.
Петя велӧдчӧ коймӧд классын.

33 удж. Лыддьы кывбурсӧ.


Ворсісны кыкӧн —
Нывка да зонка,
Ӧтиыс — Коля,
Мӧдыс — Алёнка.
Ворсісны-дурисны
Ичӧтик йӧз.
Вӧлі сэк шондіа,
Енэжыс — лӧз.

Мыйла тадзи шуам?
Январь — комиӧн лоӧ тӧв шӧр. Тайӧ тӧлысьыс войвылын медкӧдзыд. Январь — мӧд тӧвся тӧлысь.
А февраль?

34 удж. Лыддьы шусьӧгсӧ да велӧд.


Удж бӧрын шойччӧг — мӧд уджлы отсӧг.

35 удж. Содты лӧсялана кывъяс.


Петісны ывлаӧ иславны дзоляник челядь: Сашук да Машук, Натук да Гриша, витӧдыс Васюк, квайтӧдыс Петя.

36 удж. Лӧсьӧд сёрникузяяссӧ стӧча.


1. Лым весалӧны зырйӧн.
2. Тӧлын лэбачьясӧс вердӧны шыдӧсӧн.
3. Велӧдчысьяс гижӧны ручкаӧн.
4. Челядь ислалӧны лыжиӧн.
5. Детинкаяс ворсӧны хоккейӧн.


Ичӧтик Машалӧн талун вӧлі медводдза велӧдчан лун. Урокъяс бӧрын сійӧ воис гортас да ошйысьӧ пӧчыслы:
— Миян велӧдысьыс зэв бур.
— А мыйӧкӧ велӧдіс нин?
— Эз. Аски бара на школаӧ корис.

37 удж. Лыддьы дзоля чой-вокыдлы лелькуйтчан-кывсӧ.


Катша рок пуис, пуис, пуис.
Ӧтик видліс,
Мӧд солаліс,
Коймӧд гудраліс,
Нёльӧд паньыштіс,
Витӧдыслы эз тырмы,
Зэрмис да кобулӧ тюр пышйис.


38 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.


1. Код йылысь тэ радейтан лыддьыны мойдъяс?
2. Код йылысь висьтавсьӧ «Ур шог» мойдын?
3. Мый йылысь тэ тӧдмалін талунъя коми кыв урок вылын?

39 удж. Сетӧм кывъясӧн лӧсьӧд сёрникузяяс. Сет висьтыслы ним.


Лунъяс, пуксисны, кӧдзыд. Юяс, кынмисны, да, шоръяс. Лым, сэсся, уси. Муяс, вевттис, лым, видзьяс, да. Котӧртісны, кыр йылӧ, челядь, иславны.


А: — Кутшӧм классын тэ велӧдчан?


Кык сулалӧ, кык куйлӧ, витӧд ветлӧдлӧ, квайтӧд новлӧдлӧ, сизимӧд сьылӧ.

ВЫЛЬ ЛЫЖИ.


И школаын, и гортын Генялӧн век ӧти дум: лыжи колӧ. Дышӧдіс нин дадьнад иславны, абу ӧд дзоля кага. Ыджыдджык вокыслы неважӧн выль лыжи ньӧбисны — ёсь ныра, югыдлӧз рӧма. Мича! Шурик вокыс лыжиасис да котӧртіс кыр йылӧ:
— Эй, менам выль лыжи!
Зонпосни кытшалісны Шурикӧс. Ставӧн лыжиаӧсь, ставӧн радлӧны. А Геня вылӧ эз и видзӧдлыны, тэ пӧ лыжитӧм, кыдз тэкӧд ворсан.
Забеднӧ Генялы, бать-мамыслысь быд лун лыжи дзайгӧ. Но мый вӧчан, лавкаас кӧ абу.
Ӧтчыд папыс вайис кыдз пу, паччӧрас лэптіс сійӧс.
— Мый вылӧ тайӧ, папа? — юаліс Геня.
— Косьтам да видзӧдлам, мый артмас, — нюмдіс батьыс.
Ӧти асылӧ Геня кайис паччӧрӧ да чуймис:
— О-о-о, лыжи!
Да, тайӧ вӧлі лыжи. Батьыс вӧчӧма. Сӧмын мавттӧм, лым кодь еджыд, но ёна жӧ мича.
Регыд лыжиыс лои дась: ёсь ныра, сук турунвиж краскаа, тасмаысь вӧчӧм кӧвъя.
Геня котӧрӧн кайис кыр йылӧ да Шурик мозыс жӧ горӧдіс:
— Эй, менам выль лыжи!
И тӧвзис чой горув.

40 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.


— Регыд тӧвся каникул воас. Толя, мый тэ кутан вӧчны каникул дырйи?
— Ме кута иславны даддьӧн, лыжиӧн, конькиӧн.
— А ті, нывкаяс?
— Ме ветла Ухта карӧ соревнование вылӧ.
— А ме велӧда комиӧн тӧв йылысь кывбур да висьтала каникул бӧрын ёртъяслы.


42 удж. Висьтав, мый тэ кутан вӧчны каникул дырйи.


Ме гижа.
Тэ гижан.
Сійӧ гижас.
Ми гижам.
Ті гижанныд.
Найӧ гижасны.


43 удж. Лӧсьӧд сёрникузяяс.


Отсӧг: Рытнас ме видзӧда (мый?) «Кодзувкоткар» передача.


1. Рытнас ме отсася (кодлы?) ... .
2. Аски ме ветла (кытчӧ?) ... .
3. Субӧтаӧ ме муна (кытчӧ?) ... .

44 удж. Лыддьы кывбурсӧ. Корсь «Тӧв» темалы лӧсялана кывъяс да гиж.


ГУСЬӦН ЛОКТӦ КӦДЗЫД ТӦВ.


Ывла вылын лым нин усьӧ —
Гожӧм быттьӧ эз и вӧв.
Войвыв саридз дорсянь гусьӧн
Бара локтӧ кӧдзыд тӧв.


Но ме исласьны нин кужа,
Вильыд лызьӧй важӧн дась.
А мед кӧдзыдыс эз дзужав,
Мамӧ вурис ыж ку пась.

45 удж. Артмӧд лӧсялана сёрникузяяс.


Отсӧг: Вежалунӧ Ӧльӧш ветлас театрӧ. — А ме ветла музейӧ.


1. Гожӧмнас Ӧньӧ мунас Москваӧ.
2. Каникул дырйи Олег ветлас походӧ.
3. Рытнас Таня ветлас библиотекаӧ.
4. Аски Ваньӧ пыралас пӧль-пӧч ордас.

46 удж. Лыддьы кывбурсӧ. Висьтав, мый пасьталӧма Вася?


Ветлӧ миян Вася
Кок улӧдзыс пася,
Гын сапӧгас
Ачыс пӧдас,
Шарпӧ дзебсьӧ ныр,
Кепысь быттьӧ зыр.
Синсӧ тупкӧ шапка,
Кокыс ӧдва тапкӧ.
Иславны кӧ мунас,
Лым толаӧ сунас,
Пасяс йӧрмӧ,
Нем оз вермы
Вӧчны миян Вась, —
Сорасьӧ кузь пась.

47 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ ог кывйӧн.


Отсӧг: Рытнас тэ кутан лыддьысьны? — Ог, ме кута видзӧдны телевизор.


1. Аски тэ кутан иславны даддьӧн?
2. Вежалунӧ тэ ветлан библиотекаӧ?
3. Каникул дырйи тэ волан школаӧ?

48 удж. Лыддьы кывбурсӧ.


Ӧшинь улын круткодь чой.
— Петам, исковтам сэт, чой!
Оз и ков тай тэрыб вӧв,
Тӧвзям — полӧмным эз вӧв.
— Пӧрам лымйӧ!
— Чеччам бӧр —
Дадьлӧн крепыд льӧм пу бӧр.

49 удж. Отсав Танялы гижны тӧв йылысь висьт.


ТӦВ ПУКСЬӦМ.


Ар помасяс да пуксяс тӧв. Усяс лым. Еджыд эшкын тупкас мусӧ. Кӧдзыдыс кынтас юяс. Турӧб пукталас потшӧс пӧлӧн лым толаяс. Зонпосни шоныда пасьтасясны. Найӧ босьтасны лыжияс да мунасны кыр йылӧ иславны. Лоӧ зэв гажа, кор воас тӧв!


А: — Тӧвнас кӧч едждӧдас?


Гожӧмбыд оз ковмыв сійӧ.
Тӧвнас тӧвзян сы ни садь.
Овлӧ — нуас тола пиӧ,
Тайӧ ислӧдлысьыс дадь.

Миша локтіс исласянінысь да кайис паччӧрӧ. Сэні сійӧ шоналіс да вугыртіс. Но кодкӧ друг кыскыштіс пельпомӧдыс. Миша восьтіс синсӧ. Тетрадя да ручкаа пукаліс сы дінын Зина чойыс.
— Миша, — шуис сійӧ. — Отсышт этайӧ задачасӧ вӧчны.
— Лыддьы условиесӧ, — дышпырысь вочавидзис Миша.
Зина лыддис. Задачаыс вӧлі со кутшӧм: «Парник вылын куйліс дас рама. Первой босьтісны витӧс, сэсся кыкӧс. Кымын рама коли парник вылас?»
— Тайӧс он куж? — серам сорӧн юаліс Миша.
— Ог, — муртса кывмӧн шуыштіс Зина.
— Тайӧ жӧ зэв кокни, — Миша лыбӧдчис гырддза вылас. — Вот, шуам, мамыд вайис пызан вылӧ дас шаньга. Тэ сёйин витӧс, а ме кыкӧс. Уна-ӧ коли?
— Ме вит шаньгатӧ эг на сёйлы! Эн пӧръясь! — дӧзмис Зина.
— Быттьӧкӧ сёйин, — шуис Миша.
— Быттьӧкӧ, — нерыштіс Зина. — Ачыд век ставсӧ сёян-а, меным он и сетлы. Сюсь тай!
— Кор сёйлі?! — соссис Миша.
— Тӧрыт на, — эз сетчы Зина. — Став рыськасӧ аслыд босьтін. Мамным юрсиӧдыд таысь ещӧ някыртіс. Паччӧрӧ сэсся кайин.
— Кынма вӧлі да, дерт, — дорйысис Миша.
— Кынман тай! Никӧстін да, — эз лэдзчысь Зина.
— А тадзтӧ кӧ, мун татысь! — скӧрмис Миша. — Ачыд вӧч.
— Вӧча на ӧд, ог али мый?! — шуис Зина да лэччис паччӧрысь.
Недыр мысти Миша кыпӧдчыліс да видзӧдліс паччӧрсянь. Зина шуаліс вомгорулас да зіля артасис чуньяснас.

50 удж. Лыддьы гораа да бура шуав тӧдчӧдӧм шыяссӧ.


ДЖЫН кыв йылысь.


ЯБЛӦК ДЖЫН

СЁРКНИ ДЖЫН

АПЕЛЬСИН ДЖЫН


52 удж. Содты джын кыв да вуджӧд роч кыв вылӧ.


Отсӧг: картупель — картупель джын


Артмӧдӧм кывъяснас лӧсьӧд сёрникузяяс.

53 удж. Лыддьы кывбурсӧ.


Зарни кӧвдум джын кодь тӧлысь
кывтӧ пемдӧм енэж шӧрӧд.
— Вӧвлі быдса, лои джын?
Мамыс Ваньчоысь оз мын,
шуӧ сылы:
— Муса Вань,
кӧвдум джынсӧ сёйис кань...
Аддзан, нювсьӧ лабич помад:
кӧвдум джынйыд сылӧн вомас!

54 удж. Висьтав, мый оз лӧсяв.


Ошйыси пӧчлы талун ме тадз:
Мися, мен ньӧбисны зэв чорыд гач,
Аскисянь, мися, ме гачала джинсы.
Юаліс пӧчӧ сэк:
— Мыйла нӧ джынсӧ?
Абу ӧд кок пӧла, господьӧй видз!
Сэки ме пӧчӧлы висьталі сідз:
— Кык кока гач, мися, зэлыда тӧран,
Пасйӧда кучиктор вурӧма бӧрас.
Ышловзис пӧчӧ сэк:
— Майбыр тай,
Некутшӧм пуӧ нин сэсся эн кай.

55 удж. Лӧсьӧд сёрнитӧм «Лавкаын». Пырт сёрниад джын кыв.


— Видза оланныд!
— Чолӧм, Валя.
— Ме кӧсъя ньӧбны кило джын кампет.

56 удж. Артышт: уна-ӧ лоас.


Яблӧк джын дорӧ колӧ содтыны мӧд яблӧк джын. Уна-ӧ лоӧ?

57 удж. Лыддьы шусьӧгсӧ да велӧд.


Ӧти пи — абу пи, кык пи — джын пи, куим пи — пи.


А: — Кымын арӧс тэныд?
Б: — Кӧкъямыс арӧс да джын.


Во джынсӧ ветлӧны машинаӧн да подӧн,
Мӧд джынсӧ пыжӧн да теплоходӧн.
Кутшӧм туй тайӧ? Висьталас коді?

ТУЛЫС ЛОКТӦ.


58 удж. Помав сёрникузяяссӧ.


Арся тӧлысьяс

Тӧвся тӧлысьяс

Тувсов тӧлысьяс

Гожся тӧлысьяс


— Кутшӧм поводдя тулысын?
— Шонді шонтӧ ёнджыка.
— Пӧльтӧ лун тӧв.
— Заводитӧ сывны лым.
— Регыд воасны сьӧд ракаяс.
— Лунъяс лоины кузьӧсь.

Вочавидз юалӧм вылӧ.


— Кутшӧм тӧв пӧльтӧ талун?


Отсӧг вылӧ кывъяс. Корсь пӧвсӧ.


рытыв тӧв

лун тӧв

асыв тӧв

вой тӧв


61 удж. Лӧсьӧд кывъяс колана ногӧн.

Отсӧг вылӧ кывъяс: гожся, арся, тӧвся, тувсов.

Лыддьы нӧдкывсӧ ёртыдлы. Тӧдмав, кор тайӧ овлӧ.


Кӧдзыд лун-вой быри,
Сылі еджыд лым,
Юыс ваӧн тыри,
Гымалӧ нин гым.
Надзӧникӧн киссьӧ
Муяс вылӧ зэр.
Сулалӧ да мыссьӧ
Зэрнас пемыд вӧр.

МАМЛӦН ПРАЗДНИК


63 удж. Мичаа лыддьы кывбурсӧ.


Мамыд — сійӧ шонді,
Пӧсь сьӧлӧмнас шонтӧ.
Мамыд — югыд кодзув,
Туйсӧ индӧ водзӧ.
Мамлысь мелі кывсӧ,
Ныв-пи, шаня кывзӧй.


Вуджӧд кывбурсӧ роч кыв вылӧ.

64 удж. Висьтав, кутшӧм тэнад мамыд.


Менам мамӧй


Отсӧг вылӧ кывъяс: мича, мелі, муса.

65 удж. Содты колана шыпасъяс да гиж шусьӧгсӧ.


Шонді водзын шоныд, а мам дінын лӧсьыд.


— Кыдзи шуӧны тэнсьыд мамтӧ?
— Кымын арӧс тэнад мамыдлы?
— Кӧні уджалӧ тэнад мамыд?
— Кыдзи тэ отсасян мамыдлы?


Юалӧмъяс серти лӧсьӧд ёртыдкӧд сёрни.

66 удж. Корсь пӧвсӧ.

Помав сёрникузясӧ.


Март 8-ӧд лунӧ ме сета козин  мамлы, пӧчлы, ыджыд мамлы, чойлы.

Тӧдмав ребуссӧ.

67 удж. Висьтав ёртыдлы, кутшӧм козин тэ лӧсьӧдін праздник кежлӧ мамыдлы, чойыдлы, ыджыд мамыдлы, пӧчыдлы.

68 удж. Лыддьы кывбуръяссӧ колана ногӧн.


ЫДЖЫД МАМ.


Коді медся муса, рам?
Тайӧ менам ыджыд мам.
Ыджыд мамыд — Ыджыд Мам,
Сійӧ менам мамлӧн мам.

Менам пӧчӧ ок и шань!
Шуӧ меным: «Рочакань».
Выйӧн мавтӧм кӧвдум сетіс,
Сетіс — аслас нюмыс петіс.

69 удж. Лӧсьӧд висьт. Лыддьы ёртыдлы.


Менам эм ыджыд мам. Сійӧс шуӧны Анна Петровнаӧн. Ыджыд мамлы ветымын арӧс. Ыджыд мам олӧ ыджыд батькӧд Кӧрткерӧс сиктын. Найӧ видзӧны мӧс да кукань. Гожӧмнас ме ветла на ордӧ.


МЫЙЛА АБУ ЁЛКА?


Мишук локтіс садикысь да аддзӧ: мамыс выль зэв мича дзоридзӧсь халата. Мишук видзӧдіс-видзӧдіс да юалӧ:
— Мамӧ, а тэ мыйла эшкынсӧ вылад пасьталін?
— Абу жӧ эшкын тайӧ, — чуймис мамыс. — Халат тайӧ, стежитӧм, мед шоныдджык вӧлі. Тайӧ меным батьыд козьналіс. Талун ӧд праздник менам, Март 8-ӧд лун. Вот ме и вӧччи.
Мишук шензьыштіс:
— А праздник кӧ тэнад, мыйла ёлкасӧ он сувтӧд?
— Йӧюк, ёлкасӧ ӧд Выль во дырйи сувтӧдӧны. Мишук ышловзис:
— А ме эськӧ тэныд сэтшӧма-сэтшӧма отсаси. Чачаяссӧ ёлка вылӧ ӧшлі.

70 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.


1. Кыдзи тэ чайтан, кымын арӧс Мишуклы?
2. Кутшӧм праздник воис?
3. Мый козьналіс бать Мишук мамлы?
4. Кыдзи Мишук кӧсйис отсавны мамыслы?

71 удж. Лыддьы колана ногӧн, мичаа.


Кекенач, кекенач,
Ыджыд мамыс ломтіс пач.
Пуӧ дзоля мортлы рок,
Шуӧ, гӧститны пӧ лок.


Кекенач, кекенач,
Мунам гӧститны ми скач.
Но оз котӧрт дзоля кок,
Кӧдзалас ӧд чӧскыд рок.


Кекенач, кекенач,
Видлам лэбны ми вот тадз:
Кекӧ лэбзис, лэбзис, лэбзис,
Сэсся вылӧ-вылӧ лыбис,
Зарни туглы юр вылас
Шлыв ... пуксис.


1. Велӧд «Кекенач» сьылӧм наизусть.
2. Ворс «Кекеначӧн» ичӧт чойыдкӧд либӧ вокыдкӧд.

72 удж. Лӧсьӧд да гиж висьт аслад мам йылысь. Висьт сертиыд лӧсьӧд серпас.


ГАЖА ТУЛЫС ВОИС

73 удж.


1. «Гажа тулыс воис» серпас вылын сетӧм кывъяссӧ велӧд комиӧн и рочӧн.
2. Верман кӧ, лӧсьӧд сёрникузяяс.
3. Лӧсьӧд неыджыд висьт тувсов поводдя йылысь.


Верман кӧ, лӧсьӧд сёрникузяяс тайӧ кывъяснас.

Киссьӧм торъясысь артмӧд кывъяс. Гиж комиӧн да рочӧн.

75 удж. Комиӧд кывъяссӧ.

76 удж. Ворсышт ёртыдкӧд. Ӧтиныд лоанныд — «Тӧв», мӧдныд — «Тулыс». Сетӧм кывтэчасъяссӧ юклӧй да лыддьӧй ӧта-мӧд бӧрсяныд.


Дзользьӧны лэбачьяс, пӧльтӧ вой тӧв, вежӧдӧ турун, кынмис ю, урасьӧм тӧлысь, киссьӧ зэр, шонді пӧжӧ, ислалӧны даддьӧн, лунъяс зэв дженьыдӧсь, дзоридзалӧ льӧм, воссис ю, гӧгӧр джуджыд тола.

Мый гижис зонка? Тӧдмав.

77 удж. 1. Артмӧд ва кывйӧн кывъяс. Висьтав артмӧдӧм кывъяссӧ ёртыдлы рочӧн.

3. Помав сёрникузяяссӧ.


Тулыснас ми воккӧд юам чӧскыд зарава. Шондіа лунӧ керка вевт вылысь виялӧ войтва. Асывнас турун вылӧ пуксьӧ сӧстӧм лысва. Йи кылалӧм бӧрын ю вылын лоӧ ытва.

Тӧдмав кроссвордсӧ. Сетӧм кывъяссӧ гиж комиӧн.

Ӧньӧ юӧ чӧскыд зарава.

78 удж. Вежлав радейтны кыв колана ногӧн.


Ме радейта тулыс.
Тэ радейтан тулыс.
Сійӧ радейтӧ тулыс.
Ми радейтам тулыс.
Ті радейтанныд тулыс.
Найӧ радейтӧны тулыс.


1. Менӧ ставыс корӧны, виччысьӧны,
А кор локта, ставныс дзебсьӧны.


2. Зэрӧм бӧрын енэжтасӧдз
Ӧшйӧ джынъя мича асык.
Сизим рӧма ыджыд кӧшӧн
Васӧ юӧ


3. Сытӧг эськӧ эз вӧв олӧм,
Мусӧ, васӧ сійӧ шонтӧ.
Сылӧн нюмысь тэныд долыд,
Тайӧ миян зарни

79 удж. Вежлав дзебсьыны кыв колана ногӧн.


Ме дзебся.

80 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


Гажа тулыс воис,
Гӧгӧр жургӧ шор.
Шонді лымсӧ сёйис,
Ловзис пулӧн кор.
Кыпыда йи кывтӧ,
Тувсов ва оз узь.
Джуджыд енэж вывті
Лэбзьӧ дзодзӧг-юсь.


1. Вуджӧд роч кыв вылӧ.
2. Кывбур дорӧ вӧч лӧсялана серпас.
3. Корсь кывбурысь кывъяс юалӧмъяс серти.


4. Рочӧн сетӧм сёрникузяяс дорӧ корсь кывбурысь лӧсялана кывъяс.

5. Велӧд кывбурсӧ наизусть.


1. Мича-мича ныв енэжті ветлӧ.
2. Тӧвнас узьӧ, а тулыснас бузгӧ.
3. Куйліс, куйліс да юӧ котӧртіс.


Воча кывъяссӧ корсь М. Лебедевлӧн кывбурысь.

81 удж. Вежлав кывъяссӧ колана ногӧн.


Ӧтка лыд


Шор жургӧ.
Кор ловзис.
Дзодзӧг лэбзьӧ.


Уна лыд


Шоръяс жургӧны.
Коръяс ловзисны.
Дзодзӧгъяс лэбзьӧны.

82 удж. Ворс ёртъясыдкӧд.

Йи кылалӧ-калалӧ,
Карнан тшупӧд вӧлалӧ,
Ичӧт дядьӧ юалӧ:
Кымын арӧс тэд колӧ?


Кодлы «усяс» юалӧмыс, сылы колӧ висьтавны арлыд лыдпас. Шуам, дас кык. Колӧ лыддьӧдлыны дас кыкӧдз да помавны пудъясьӧмсӧ.

83 удж. Лыддьы колана ногӧн.


Ю ДА ШОР.


Визувтӧны орччӧн ю да шор. Ю кывтӧ ньӧжйӧ, тэрмасьтӧг. Ваыс сылӧн югыд, сӧстӧм. Ю ён, паськыд да озыр. Вайӧ мортлы быд сикас пӧльза.
Шор ызгӧ-бузгӧ лунысь-лун. Ошйысьӧмысла ваыс гудыртчӧма.
— Ме, ме ... . Ме ӧдйӧ визувта, юӧс панъя. Менӧ радейтӧны челядь. Найӧ ворсӧны ме дорын пыжӧн.
Шор ошйысис-ошйысис да шонді югӧръяс улын и косьмис.


1. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ аслад ёртыдлы.


Кыдзи визувтӧны ю да шор?
Кыдзи кывтӧ ю?
Кутшӧм ваыс юын?
Кыдзи визувтӧ шор?
Кутшӧм ваыс шорын?
Кыдзи ошйысис шор?
Мый лои шоркӧд?


2. Содты колана кывъяс.

84 удж. Лыддьы шусьӧгсӧ.


Эн ачыд асьтӧ ошкы, а йӧзыс мед ошкӧны тэнӧ.

Велӧд паныд вежӧртаса кывъяс.


Сё арӧса пӧль пос вӧчис, а том локтіс, поссӧ жугӧдіс.

85 удж. Лыддьы кывбурсӧ мичаа.


Садьмис шонді,
Кайис вылӧ.
Здук — и лымйыс
Зіля сылӧ.


Лымйыс сылӧ —
Артмӧ шор.
Сійӧ миянлы
Оз сор.


Вӧча катер,
Лэдза туйӧ,
Медым мореӧдзыс
Уйӧ.


Медым сылысь
Парус-борд
Аддзас-казялас
Быд морт.

86 удж. Лӧсьӧд висьт сы йылысь, кыдзи зонпосни ворсӧны тувсов шор дорын.

87 удж. Лыддьы баснясӧ колана ногӧн.


ШОНДІ ДА ӦШКАМӦШКА.


Ӧтчыд зэрӧм бӧрын петіс Шонді да лоис сизим рӧма Ӧшкамӧшка. Коді оз видзӧдлы сы вылӧ, быдӧн любуйтчӧны сыӧн. Ошйысьны, ышнясьны кутіс сійӧ:
— Ме, ме ... да ме Шондіысь мичаджык.
Кыліс тайӧ сёрнисӧ Шонді да шуӧ:
— Да, тэ мича. Но Шонді кӧ абу, и Ӧшкамӧшка абу. А Ӧшкамӧшка сӧмын сералӧ да ещӧ ёнджыка ошйысьӧ. Сэки Шонді скӧрмис да дзебсис кымӧр сайӧ. А Ӧшкамӧшка быттьӧ эз и вӧвлы.


1. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ ёртыдлы.


Кор лоӧ ӧшкамӧшка?
Кымын рӧм ӧшкамӧшкалӧн?
Кыдзи ошйысис ӧшкамӧшка?
Мыйла эз ло ӧшкамӧшка?


2. Висьтав тайӧ басняыслы лӧсялана шусьӧг.
Корсь шусьӧгсӧ воддза лист бокъясысь.

88 удж. Содты кывбурӧ лӧсялана кывъяс.


Бара садьмис вӧр и ва
Тувсов гымлӧн горысь.
Ӧшкамӧшка юӧ ва
Миян визув шорысь.


Ӧти кисьтӧ, мӧд юӧ, коймӧд юрсӧ лэптӧ.

90 удж. Содты колана шыпасъяс.


Важысянь йӧз чайтлісны, мый медводдза тувсов зэръяс отсалӧны мортлы быдмыны-сӧвмыны. Зонкаяс котралісны зэр улын, медым лоны ёнӧн. Нывкаяс петавлісны зэр улӧ, медым бура быдмас юрсиныс.

91 удж. Лыддьы «кыдъя» рочӧн гижӧм сёрникузяяс. Гиж найӧс колана ногӧн.


Шоныд лунӧ ю воссис.
Лунъяс лоины кузьӧсь.
Пуяс вылын коръяс вежӧдӧны.
Зэрӧм бӧрын петіс яръюгыд шонді.
Кушинын быдмӧны медводдза дзоридзьяс.
Гӧгӧр дзольгӧны тэрыб шоръяс.
Тулыснас гажаа сьылӧны лэбачьяс.

92 удж. Лыддьы шусьӧгъяссӧ, корсь пӧвсӧ.


1. Тулысыд гажа да гӧль, арыд гажтӧм да озыр.

2. Тулысын кӧ узян, арын шогӧ усян.

3. Тувсов йитӧ кутны он вермы, ачыс кылалас.

4. Тувсов войыд кӧч бӧж кузя.


Корсь шусьӧгъяссьыс паныд вежӧртаса кывъяс.

93 удж. Лыддьы висьтсӧ колана ногӧн.


КОДКӦД СЁРНИТІС МИШУК.


Тулыс. Шондіыс лышкыда койӧ югӧръяссӧ. Ягын лымйыс пӧшти абу нин. Сынӧдыс гулыд.
Маланья нима ош аслас пиыскӧд петісны нин гуысь. Пиыс ичӧт на, шуӧны Мишукӧн. Мишук пукалӧ гу дорас шонді водзын да шонтысьӧ, а мамыс муніс сёян корсьны. Мишук дыр виччысис, сылы весиг гажтӧм лои. Мыйла мамыс сы дыра абу? Гашкӧ, вошис да? «Час, ме сійӧс чукӧста, — шуис сійӧ, сэсся кайис мыр вылӧ, сувтіс кык кок вылӧ, лапаяссӧ пуктіс вом дорас да горӧдіс: — А-у-у-у-у!»
Недыр мысти вӧрсянь сылы кодкӧ вочавидзис: — А-у-у-у-у!..
— Тайӧ абу мамлӧн гӧлӧсыс... Коді сэні вермас лоны? — думыштіс Мишук да чошкӧдіс пельсӧ. Сійӧ повзискодь, но век жӧ смелмӧдчис да юаліс:
— Коді тэ?
— Тэ-э-э-э, — шыасис кодкӧ вӧр пытшсянь да бара лоис чӧв-лӧнь.
— Ме али мый? Ме ошпи, Мишукӧн шуӧны, быдма да Микайлӧ Потапычӧн лоа. А тэ коді?
— Ді-і-і-і, — бара кодкӧ шыасис вӧрсянь.
— Тэнӧ тадзи шуӧны? — юаліс Мишук. — Кутшӧм тешкодь нимыд... Лок татчӧ ме дінӧ...
— Инӧ-ӧ-ӧ-ӧ, — вочавидзис вӧр пытшкӧссянь.
— Он кӧ лок, ме тэ дінӧ локта. Сӧмын эн дзебсясь. Мишук пырис вӧрӧ. Гӧгӧр видзӧдліс. Гӧлӧсыс быттьӧ неылын, а матігӧгӧрын некод оз тыдав.
Кор бӧр локтіс гу дорас, мамыс сэні нин вӧлі. Мишук заводитіс сёйны, и сёйигас дзикӧдз вунӧдіс сы йылысь, кодкӧд сійӧ сёрнитіс... Сійӧ сідзи эз и тӧдмав, коді дзебсясис вӧрас.
Челядь, гашкӧ, ті тӧданныд, кодкӧд Мишукыс сёрнитіс?


1. Вочавидз висьтын сетӧм юалӧм вылӧ.
2. Кӧні олісны ошъяс тӧвнас?
3. Мый сёйӧны ошъяс тулысын да гожӧмын?
4. Лыддьӧй висьтсӧ рольяс серти.

94 удж. Лыддьы колана ногӧн.


Шонді водзын.

Лыддьы да комиӧд нӧдкывсӧ.


Воча кывсӧ чукӧрт киссьӧм шыпасъясысь.

96 удж. Сетӧм кывъясӧн лӧсьӧд да гиж сёрникузя.


Тувсов вӧрын кылӧ йӧлӧга шы.


Миян Коми Республикаын шӧркодь да гырысь арлыда челядьлы петӧ коми кыв вылын газет. Газетыслӧн нимыс «Йӧлӧга». Судзӧд да лыддьы «Йӧлӧга» газет.

ЛУНВЫЛЫСЬ ВОӦНЫ ЛЭБАЧЬЯС

97 удж. Серпас серти висьтав лэбачьяслысь нимъяссӧ рочӧн да комиӧн. Велӧд да бура тӧд лэбач нимъяссӧ. Гиж найӧс тетрадяд.

98 удж. Бӧрйы лӧсялана кывъяс да помав сёрникузяяссӧ.


Вӧчӧ позсӧ ӧшинь дорын сьӧд рака.
Лэбалӧ трактор бӧрся чикыш.
Оз вӧч аслыс поз кӧк.
Лэбалӧ ю весьтын, сёйӧ чери каля.
«Чегъялӧ» ю вылысь йи сырчик.
Олӧ нюрын, кузь кока тури.


сьӧд рака


99 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.

Пышкай,
Коді тӧвнас висьмис,
Гижис ылі муӧ письмӧ:
«Видза олан, дона сырчик!
Мыйла он лок татшӧм дыр тэ?
Сэтшӧм гажтӧм меным ...
Важӧн
Тэысь бырис ёна гажӧй.
Оз-ӧ позь нин, муса ёрт,
Сэсся кольны лунвыв горт?
Вай жӧ тэрмась чужан мулань,
Медым ӧдйӧ воис тулыс,
Сытӧг кӧдзыд лым оз сыв...»
Регыд воис воча кыв:
«Пышкай ёртлы медпӧсь чолӧм!
Гажмис весиг менам лолӧй,
Кодыр лыдди тэсянь юӧр.
Талун-аски пета туйӧ...»
Татшӧм письмӧыс кор воис,
Пышкай бурдіс, долыд лоис,
Быттьӧ эз и вӧвлы висьӧм.
Со ӧд кутшӧм овлӧ письмӧ!


1. Лыддьӧй кывбурсӧ рольяс серти да вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ.
Мый лоис пышкайкӧд тӧвнас?
Кодлы гижис письмӧсӧ пышкай?
Кытчӧ корис пышкай сырчикӧс?
Кор кӧсйис петны туйӧ сырчик?


2. Артмӧд выль кывъяс.

пӧсь — пӧсьджык, медпӧсь (медся пӧсь)

100 удж. Лыддьы висьтсӧ колана ногӧн.


ТУВСОВ ГӦСТЬЯС.


Быд тулыс шоныд муясысь миян войвылӧ локтӧны уна лэбач: уткаяс, дзодзӧгъяс, юсьяс, турияс, сырчикъяс, джыджъяс, каляяс, ябыръяс, сьӧд ракаяс, чикышъяс.
Медводз воӧны сьӧд ракаяс. Найӧ ёнджыка радейтӧны карса садъяс. Позсӧ вӧчӧны кыдз пуяс да топольяс вылӧ. Сьӧд ракаяслӧн гӧлӧсыс ён, гора. Кутасны горзыны, да кӧть пельтӧ тупкы.
Тувсов шонді ёна пӧжӧ. Ӧдйӧ сылӧ лым. Заводитӧны жургыны шоръяс. Ойдӧны гырысь да посни юяс.
«Кузь бӧжа сырчик воис — йисӧ чегъяліс», — шусьӧ йӧз кост сёрниын. Регыд и йи кылалӧ юяс вылын.
Гожӧм кежлӧ воӧны ас муӧ и джыджъяс. Коми муӧ локтӧ куим пӧлӧс джыдж. Ӧтияс олӧны ю берег дорын. Мӧдъяс — сиктын. Коймӧдъяс — карын. Вадорса джыджъяс кодйӧны позсӧ джуджыд кырйӧ.


Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.


1. Кутшӧм лэбач медводз воӧ войвылӧ?
2. Кытчӧ вӧчӧны позъяссӧ сьӧд ракаяс?
3. Кутшӧм лэбач йылысь йӧз шуӧны, мый сійӧ ю вылысь «йи чегъялӧ»?
4. Кытчӧ кодйӧны позсӧ вадорса джыджъяс?

101 удж. Артмӧд да гиж «Тувсов гӧстьяс» висьт дорӧ лӧсялана шусьӧгъяс.


1. Ас муыд — рӧдимӧй мам.
2. Быд пӧтка аслас позйӧ локтӧ.
3. Чужан позйыд быдӧнлы дона.

Вуджӧд шусьӧгъяссӧ роч кыв вылӧ.


Гиж тадзи.

102 удж. Артмӧд да гиж лэбач нимъяс уна лыдын.

Помав сёрникузясӧ да вуджӧд роч кыв вылӧ.


Тулыснас лэбачьяс вӧчӧны

Каникул дырйи Ӧньӧ оліс пӧль-пӧч ордас деревняын. Ӧтчыд пӧльыс юалӧ внукыслысь:
— Тӧдан-ӧ тэ, кытчӧ лэбӧ тайӧ пышкайыс? Кытчӧ нуӧ вомас босьтӧм идзассӧ?
— Ме чайта, кафеӧ, коктейль юны, — вочавидзис Ӧньӧ.

103 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


Сырчик-сырчик,
Вӧсни кок.
Миянланьӧ
Ӧдйӧ лок!
Бӧжыд тэнад
Кузьысь-кузь!
Йисӧ чегъявны
Тэ сюсь.
Морӧс пытшкад
Ыджыд би...
Сырчик локтіс! —
Кывтіс йи.


Вочавидз юалӧмъяс вылӧ аслад ёртыдлы.


1. Кытысь тулыснас локтӧ сырчик?
2. Кутшӧм сырчиклӧн кокыс?
3. Кутшӧм сырчиклӧн бӧжыс?

104 удж. Лыддьы шусьӧгсӧ да вуджӧд роч кыв вылӧ.


Сырчиклӧн кокыс вӧсни, да йи чегъялӧ.

106 удж. Содты лӧсялана кывъяс да помав сёрникузяяссӧ. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


Войнас вӧрын буксӧ сюзь.
Менам ыджыд вокӧй тӧлка да сюсь.

Артмӧд сетӧм кывъясӧн нӧдкыв. Воча кывсӧ корсь «Сырчик» кывбурысь.


Биын оз сотчы, ваын оз вӧй.

107 удж. Лыддьы кывбурсӧ мичаа. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


Миян йӧрын кузь лунтыр
Сырчик жбыръялӧ, кузь ныр.
Оз-ӧ номыр кыськӧ сюр,
Ставыс град йӧрын-ӧ бур.


Тӧдмав, мый сёйӧ сырчик.

Велӧд паныд вежӧртаса кывъяс


108 удж. Лыддьы кывбурсӧ да содты лӧсялана кыв.


Кытшов бӧрся тэрыб кытш
Ыбъяс весьтӧд вӧчӧ джыдж.
Лэбӧ улӧд-улӧд зэв,
Сідзкӧ, виччысь, лоас зэр.

109 удж. Артмӧд кывъяс да вуджӧд роч кыв вылӧ.

110 удж. Содты лӧсялана кывъяс да гиж висьтсӧ.


Джыдж тӧвсӧ коллялӧ шоныдінын, лунвылын. Миянӧ сійӧ волӧ гожӧм кежлӧ. Джыдж олӧ берег дорын. Позсӧ кодйӧ вабердса джуджыд кырйӧ. Сійӧ сёйӧ номъясӧс да гебъясӧс. Зэр водзын джыджъяс лэбалӧны ва бердті.


1. Ичӧт керка вӧчис дедӧ,
Ме тшӧтш отсаси и бабӧй.
Лэптім зіб вылӧ, сэн медым
Овны кутас сьылысь ябыр.


2. Кыдз пу вылын мича керка
Ӧшиньтӧм и ӧдзӧстӧм.
Олысьяслы ветлӧм вылӧ
Гӧгрӧс розьтор сӧмын эм.

111 удж. Артмӧд кывъяс колана ногӧн. Корсь пӧвсӧ.

Тӧдмав нӧдкывсӧ. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


Китӧм, коктӧм, а ӧдзӧс восьтӧ.

112 удж. Артмӧд кывъяс колана ногӧн.


113 удж. Лыддьы лэбачьяс йылысь приметаяс. Корсь пӧвсӧ.


1. Ракаяс кравзӧны, ульдыны нин кӧсйӧ.
2. Сьӧд ракаяс воӧмаӧсь — сэсся шондӧдас.
3. Сырчик кӧ локтас водз, водз и шондӧдас.
4. Сырчик воӧм бӧрын 12 лун мысти йи кывтас.

ГУТ-ГАГ ЛОВЗЬӦ ШОНЫД КАДӦ

114 удж. Серпас серти висьтав гут-гаглысь нимъяссӧ рочӧн да комиӧн. Гиж найӧс тетрадяд. Велӧд да бура тӧд гут-гаг нимъяс.

115 удж. Лӧсьӧд кывтэчасъяс. Вуджӧд роч кыв вылӧ.

116 удж. Лӧсьӧд да гиж сёрникузяяссӧ.


1. Дзоридзсянь дзоридзӧ лэбалӧ зіль мазі.
2. Турун пиын шондіа лунӧ чеччалӧ-ворсӧ чирк.
3. Зэрӧм водзын сынӧдын лэбалӧ уна джыдж.
4. Ичӧт кодзувкот уджалӧ лунысь лун.
5. Таво гожӧмнас вӧрын да град йӧрын вӧлі зэв уна вотӧс.

117 удж. Гиж гут-гаг нимъяс уна лыдын. Кытчӧ колӧ, пукты ъ да ь. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


Мыйла тадзи шуам?


Юрсигусь — паськыд бордъяса лэбалысь гаг. Сылӧн сёяныс — гутъяс, гебъяс, номъяс. Абу прӧстӧ шулӧмаӧсь юрсигусьтӧ ном варышӧн.
Юрсигусь матыстчӧ морт дорӧ да дыр лэбалӧ юр весьтті, шпорӧдчӧ бордъяснас. Сійӧ быттьӧ вертолёт. Важысянь йӧз чайтлӧмаӧсь, мый гагйыс «гусявлӧ» юрси. Тадзи и нимыс артмӧма: юрси гусялысь, юрси гуысь. Збыль вылас, юрсигусь матыстчӧ морт дорӧ, медым кутавны юр гӧгӧр бергалысь гут-гагӧс. Коми муын олӧ уна пӧлӧс юрсигусь: ыджыд юрсигусь, лӧз юрсигусь, турунвиж юрсигусь.

118 удж. Лыддьы кывбурсӧ ичӧт чой-вокыдлы.


Мазі кытшлаліс зэв дыр
Да и чушкис менсьым ныр.
Сійӧ лоис лӧза-гӧрда,
Ог и соссьы — весиг бӧрді.


Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.


1. Кыті чушкис мазі?
2. Кутшӧм лоис ныр?

А: — Тӧрыт луннас менӧ чушкис мазі.
Б: — Он пӧръясь?


119 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ ог кывйӧн.


Отсӧг: — Тэ полан мазіысь?
— Ме ог пов мазіысь.


1. Тэ тӧдан чирк йылысь нӧдкыв?
2. Тэ серпасалан бобув?
3. Тэ гижан кодзувкот йылысь висьт?
4. Тэ лыддян «Чушканзі» журнал?
5. Тэ висьталан гут йылысь мойд?


А: — Тэ тӧдан, кытчӧ вӧчӧ позсӧ мазі?
Б: — Ог тӧд. Гашкӧ, нюрӧ?


120 удж. Артмӧд кывъяс лӧсялана ногӧн.

121 удж. Лыддьы висьтсӧ да вуджӧд роч кыв вылӧ.


Турун пиын олӧ чирк. Чирк чеччалӧ. Гожӧмын луд вылын тшӧкыда позьӧ кывны сылысь чирксӧмсӧ: чирк! чирк! Таысь и нимыс артмӧма.
Чирк турунвиж. Сійӧ куталӧ да сёйӧ посни гагъясӧс, йирӧ турун.
Кутан кӧ матыстчыны чирк дорӧ, сійӧ чеччыштас-лэбзьыштас да дзебсяс турун пиӧ.


Вочавидз ёртыдлы юалӧмъяс вылӧ.


1. Кӧні олӧ чирк?
2. Кутшӧм рӧма тайӧ гагйыс?
3. Кыдзи чеччалӧ чирк?
4. Мый сёйӧ чирк?
5. Кыдзи сьылӧ чирк?

Лыддьы ичӧт чой-вокыдлы.


Кыськӧ турун вывсянь — звирк!
Усис гири-люки чирк.
Вӧрзис сылӧн веськыд кок.
Доймӧм кокыд — ыджыд нок.
Ковмис чирклы кӧстыль босьтны,
Сэсся «больничнӧй» на восьтны.
Чирклӧн ёртыс — юрсигусь —
Шуис: «Тэ кӧть, чиркӧй, сюсь,
Мӧдысь тадзитӧ эн дур,
Вӧрзьӧм кокыд абу бур!»


веськыд кок

вӧрзьӧм кок

доймӧм кок


124 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


ИЧӦТ ЧЕРАНЬ.


Югдан кадӧ ичӧт черань
Садьмис, вӧрзис, зіля чеччис,
Бергалыштіс. Сэсся мелань
Шонді югӧр кузя лэччис.


Ичӧт черань садьмис асывнас.

Велӧд паныд вежӧртаса кывъяс.


126 удж. Серпасав сьӧд рӧма пастаӧн либӧ фломастерӧн мича черань вез.

127 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн. Корсь да лыддьы тайӧ баснясӧ роч кыв вылын.


ЧИРК ДА КОДЗУВКОТ.


Тэрыб чирк эз овлы чӧв,
Гожӧмбыд зэв зіля сьыліс,
Нинӧм чайттӧг аддзис-кыліс:
Локтӧ-жургӧ кӧдзыд тӧв.
Муыс кынмис, чорзис ёна,
Гажа лунъяс оз нин лоны,
Коръяс улын оз нин сюр
Шоныд оланін да нур.


1. Кутшӧм торъялӧм эм тайӧ басняыслӧн роч да коми кыв вылын?
2. Велӧд баснясӧ наизусть.
3. Комиӧд. Отсӧг вылӧ кывъяссӧ босьт «Чирк да Кодзувкот» басняысь.


1. Видзьяс вылын сьылӧ-олӧ,
Кутны кӧсъян — тэысь полӧ.
Ылӧдз чеччыштлывлӧ — звирк,
Тайӧ пурта гагйыс — чирк.


2. Борднас шпорӧдчыштӧ кодкӧ,
Ачыс дзик жӧ вертолёт кодь.
Лэбас, сувтас, но оз усь,
Тайӧ, дерт жӧ, юрсигусь.


3. Лӧгыд петлӧ дзизгӧм вылас,
Кӧсъян кутны да он кут
Дурка олысь любӧ сылы,
Тайӧ лэбалысьыс гут.

128 удж. Уна рӧма карандашъясӧн серпасав бобув.

Ичӧт Ваньӧ киас кутӧ истӧг куд. Сы дорӧ матыстчӧ ыджыд вокыс.
— Мый тэ вӧчан, Ваньӧ?
— Со, енгаг куталі. Видзӧд, кутшӧм уна.
— Мыйла тэ тайӧс вӧчин, Ваньӧ?
— Оз али мый позь?
— Оз, дерт. Лэдзав найӧс ӧдйӧ бӧр.


Мыйла оз позь кутавны енгагйӧс?

129 удж. Лыддьы гут-гаг йылысь приметаяс. Корсь пӧвсӧ.


1. Вой бобув ловзьӧма — шондӧдас, поводдя вежсяс.
2. Мазі лэбавны кутіс — шондӧдас.
3. Лӧддза кӧ воыс — няня во.
4. Чирк чиркӧ — туруныд воӧма нин.
5. Кор уна ном дзизгӧ — поводдя бур лоӧ.
6. Юрсигусь уна лэбалӧ — зэр водзын.
7. Геб петӧ зэр водзын.
8. Зэрӧм бӧрын лӧддзыд усьӧ.

130 удж. Лыддьы висьтсӧ колана ногӧн.


Аннуш сӧмын на пырис садикӧ, кыдз сійӧс пыр жӧ паныдаліс Павлик.
— Кӧсъян, мыйкӧ петкӧдла?
— Петкӧдлы, — вочавидзис Аннуш.
Павлик кыскис зепсьыс истӧг куд да ичӧтика восьтыштіс.
— О, кодзувкотъяс! Кытысь нӧ найӧ?
— Тӧрыт ми батькӧд ветлім вӧрӧ да сэтысь ме аддзи зэв ыджыд кодзувкоткар. А кодзувкотыс мыйта! Сӧмын жуӧны. Ме татчӧ бедьторйӧн и йӧршиті некымынӧс. Вот, — ошйысис Павлик.
Воспитательницаыс, Надежда Петровна, матыстчис на дорӧ.
— Челядь, мый лои?
Аннуш вочавидзис:
— Павлик кодзувкотъясӧс вайӧма. Вӧрысь лэччӧдӧма тӧрыт...
— Кодзувкотъясӧс? Найӧс, челядь, оз позь вӧрӧдны. Найӧ зэв коланаӧсь. Кодзувкотъяс кужӧны бурдӧдны вӧрсӧ быд сикас висьӧмысь, мездӧны пуяссӧ да быдмӧгсӧ уна лёк гагйысь.
— Ме ог вӧлі тӧд, мый найӧс оз позь босьтнысӧ, — бӧрддзис Павлик..
— Колӧ найӧс истӧг кудсьыс бӧр лэдзны, — шуис Надежда Петровна да муніс мукӧд челядь дорӧ.
Аннуш кутіс Павликӧс киӧдыс да мӧдіс шӧпкӧдны:
— Павлик, колӧ кодзувкотъяссӧ бӧр вӧрӧ нуны. А то татчӧ кӧ лэдзам, туйсӧ асланыс кодзувкоткарӧ оз аддзыны. Кор ывлаӧ ворсны петкӧдасны, сэки ми тэкӧд и нуам. Но?
— Но, — вочавидзис Павлик.
Ывлаӧ ворсны петігӧн Павлик сюйис истӧг кудсӧ гач зептас.
Сулаліс мича гожся лун. Шондіыс яра шонтіс мусӧ. Аннуш да Павлик котӧрӧн мунісны сикт кузя вӧрлань, медым бӧр лэдзны кодзувкотъясӧс.

131 удж. Лыддьы гораа да колана ногӧн.


Вочавидзис, гач зепсьыс, кӧсъян, ыджыд кодзувкоткар, быд сикас, висьӧмсьыс, бӧрддзис, истӧг кудсьыд, оз аддзыны.

133 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ ёртыдлы.


1. Кытчӧ ветліс Павлик батьыскӧд?
2. Мый аддзис вӧрысь зонка?
3. Кытчӧ пуктіс кодзувкотъясӧс Павлик?
4. Кытчӧ вайис зонка кодзувкотъясӧс?
5. Мый шуис воспитательница Надежда Петровна?
6. Кытчӧ нуисны кодзувкот тыра истӧг кудсӧ Аннуш да Павлик?
7. Мыйла оз позь кутавны кодзувкотъясӧс?

134 удж. Лӧсьӧд сёрникузяяс.


Павлик ветліс вӧрӧ.

Тӧдмав кодзувкоткар серти, кӧні лунвыв, а кӧні войвыв.

ШОНДІЛЫ РАДЛӦНЫ БЫДМӦГЪЯС

135 удж. Велӧд быдмӧг нимъяс рочӧн да комиӧн.

137 удж. Вӧч картонысь «Домино» сяма ворсӧм. Ворс ёртыдкӧд.


Пиньтӧм, а зэв ёна курччасьӧ.

138 удж. Лыддьы да велӧд кывпесансӧ. Вуджӧд роч кыв вылӧ. Корсь тш шыа кывъяс.


Потшӧс пӧлӧн петшӧр,
Петшӧр пытшкын Педӧр.

140 удж. Корсь ӧти кывйысь уна кыв.


Видзьяс вылын лун и вой
Сулалӧны уна чой.
Синкым налӧн еджыд,
Синъяс вижӧсь сэтшӧм.

141 удж. Висьтав быдмӧг нимъяссӧ комиӧн.

Помав сёрникузяяссӧ.


Вӧрын быдмӧны

Видз вылын быдмӧны

Ваын быдмӧ


Лежнӧг быдмӧ тундраын и пармаын, видз вылын и вӧр дорын. Гӧрд рӧма дзоридзыс паськалӧ июль тӧлысьын. Арнас лежнӧг йыв (тусь) гӧрдӧдӧ, небзьӧ. Йӧз вотӧны лежнӧг йывсӧ. Сэні эм уна витамин. Лежнӧг артмӧма «жельнӧг» кывйысь. Ставлы тӧдса, кутшӧм ёсь йывъяс, быттьӧ жельяс, эм тайӧ быдмӧгыслӧн. Жель ёна дойдалӧ. Жель отсӧгӧн лежнӧг «дорйӧ» асьсӧ чегъялӧмысь.

Тӧдмав нӧдкывсӧ. Воча кывсӧ висьтав рочӧн да комиӧн.


Дзормис дзоридз — овлӧ-й тадз —
Зарни рӧма вӧлі,
Сылӧн тӧщӧ еджыд идз:
Чеган — петас йӧлыс.
Кыдзкӧ ӧтчыд вильыш тӧв
Вильшасьыштны воліс:
Дзоридз быттьӧ эз и вӧв —
Иддзыс сӧмын колис.

142 удж. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.


1. Кутшӧм вӧлі йӧла турун тулыснас?
2. Кутшӧм лои сійӧ гожӧмнас?
3. Кутшӧм лои арланьыс?

143 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


Мыйла, йӧла турун,
Уна платтьӧ вуран:
Первой вижӧс новлан,
Сэсся еджыд овлан?
Гӧн кодь кокни, небыд —
Пӧльышта кӧ, — лэбан.

Тӧдмав нӧдкывсӧ. Воча кывсӧ сет рочӧн да комиӧн.


Видз вылын кок йылын парашютъяс качайтчӧны.

Рочӧн тайӧ быдмӧгсӧ шуӧны одуванчикӧн. Коми йӧз шулӧмаӧсь йӧла турунӧн да йӧла вижъюрӧн. Кокыс либӧ иддзыс тӧщӧ пытшкӧса. Чеган кӧ быдмӧг идзсӧ, то аддзан сэтысь еджыд ва, быттьӧ йӧв. Таысь и нимыс артмӧма.

144 удж. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


Коркӧ узьланныд он, катшасинъяс?
Мыйла восьсаӧсь пыр тіян синъяс?


Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.
1. Тӧдан-ӧ тэ тайӧ сьыланкывсӧ?
2. Кутшӧм кык кыв «дзебсьӧма» тайӧ дзоридз нимас?

Лыддьы да велӧд сьыланкывсӧ.


Гӧра вылын оз выйым,
Гӧра вылын оз выйым,
Оз выйым, оз выйым,
Мича нылӧй, Машӧй, оз выйым.


Гӧра вылын оз вотӧ,
Гӧра вылын оз вотӧ,
Оз вотӧ, оз вотӧ,
Мича нылӧй, Машӧй, оз вотӧ.


Сылӧн дозйыс и тыри,
Сылӧн дозйыс и тыри.
И тыри, и тыри,
Мича нывлӧн, Машлӧн, доз тыри.


Гортас Машук мӧдӧдчис,
Гортас Машук мӧдӧдчис,
Мӧдӧдчис, мӧдӧдчис,
Мича нылӧй, Машӧй, мӧдӧдчис.

Яша да Маша
Ёльдорса вӧрысь
Вотісны чуман тыр
Гӧрд сьӧлаоз.
Чӧскыдысь-чӧскыд
Вотӧслӧн кӧрыс,
Мыйла тадз шусьӧ:
«Сьӧла» да «оз»?

145 удж. Вочавидз «Сьӧлаоз» кывбурын юалӧм вылӧ.

146 удж. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


Сьӧлаоз быдмӧ васӧд видз вылын, турун пиын. Тусьыс сылӧн пемыдгӧрд рӧма. Тайӧ зэв чӧскыд вотӧс. Дерт жӧ, сійӧс радейтӧ сьӧла.


— Тэ мый медся ёна радейтан сёйны?
— Оз.
— А ичӧт вокыд тшӧтш?
— Оз.

147 удж. Лыддьы кывбурсӧ да содты лӧсялана кывъяс.


Ме да Наста
Тӧдам места,
Лапнас кӧні

Шувгӧ коз.
Ичӧт чойлы
Йӧлӧн сёйны
Сэтысь вотім
Содзтыр оз.

148 удж. Вежлав вотны кывсӧ колана ногӧн.

Тӧдмав. Вочавидз комиӧн.


Вок сёйис кӧкъямыс китыр оз, а сылӧн чойыс вит китыр оз. Коді сёйис унджык?

Лыддьы да велӧд сьыланкывсӧ.


Эжва пӧлӧн пӧлӧзнича,
Эжва пӧлӧн пӧлӧзнича,
Мича-мича пӧлӧзнича,
Мича пӧлӧзнича.


Пӧлӧзничасӧ ме ӧкта,
Пӧлӧзничасӧ ме ӧкта,
Мича юркытш сыысь кыа,
Мича юркытш кыа.

ГОЖСЯ СЕРПАСЪЯС

149 удж. Висьтав гожся тӧлысьяс рочӧн да комиӧн. Мыйла июнь тӧлысь шулӧмаӧсь лӧддза-номъяӧн?

150 удж. Лыддьы кывбурсӧ мичаа.


Ручка легӧдны оз ков:
Майбыр, гожӧм — сьыв да ов,
Позьӧ чери кыйны уна,
Позьӧ вӧлӧн куртны мунны,
Позьӧ чӧд да ӧмидз вотны,
Оз тай миян кокъяс чотны.
Уна лоӧ гажа лун.
Дзикӧдз бырлас чӧскыд ун.

— Мыйла тэ радейтан гожӧм?
— А школаӧ оз ков ветлыны да.
— А мый кутан вӧчны гожӧмнас?
— Ме радейта пӧчӧкӧд чӧд вотны.
— А ми воккӧд кутам чери кыйны.
— А видз вылын кутан турун пуктыны?
— Да, ме кужа нин турун куртны.
— А ме медся ёна радейта жар лунъясӧ купайтчыны.

151 удж. Юклы висьтсӧ сёрникузяяс вылӧ да гиж. Кытчӧ колӧ, пукты чут.


ВИДЗ ВЫЛЫН.


Гожся асыв Миша да Ваня чеччисны водз найӧ мунісны видз вылӧ турун пуктыны сэні быдмӧ уна оз а дзоридзыс мыйта ю берег дорын быдмӧ уна сэтӧр.


1. Визьнит дз шыа кывъяс.
2. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.


Кор чеччисны Миша да Ваня?
Кытчӧ найӧ мунісны?
Мый быдмӧ видз вылын?
Мый быдмӧ ю берег дорын?

Тӧдмав нӧдкывсӧ. Вочавидз юалӧм вылас.


Ывла вывсӧ он и тӧд,
Паськӧм йылысь абу тӧжд.
Шонді ёнджыка пыр пӧжӧ,
Мазі ма чукӧртӧ-чӧжӧ.
Ставыс ӧдйӧ кисьмӧ-воӧ,
Кор нӧ татшӧмторйыс овлӧ?

152 удж. Содты колана кывъяс.


Ме ог тӧд.
Тэ он тӧд.
Сійӧ оз тӧд.


Ме ог ворс.
Тэ он ворс.
Сійӧ оз ворс.


Ме ог бӧрд.
Тэ он бӧрд.
Сійӧ оз бӧрд.

153 удж. Лыддьы сёрникузяяссӧ да вуджӧд роч кыв вылӧ.


1. Юын ваыс сӧстӧм да шоныд. 2. Видзьяс вылын туруныс кузь. 3. Зонпосни уджалӧны видз вылын. 4. Вӧрын кисьмӧны вотӧсъяс. 5. Нывкаяс киськалӧны сёркни да анькытш. 6. Чоя-вока котӧрӧн мунӧны оз вотны. 7. Ывлаын кос поводдя. 8 Аннуш ваялӧ куканьлы турун.


1. Бӧрйы да гиж «Бать-мамлы отсасьӧм» тема вылӧ сёрникузяяс.
2. Визьнит подлежащӧйяссӧ да сказуемӧйяссӧ.

154 удж. Артмӧд шусьӧгъяс да вуджӧд роч кыв вылӧ.


1. Гожӧмын кӧ час сёрман, во чӧж суӧдны он вермы.
2. Гожся луныд уджсӧ вӧчӧ тӧвся сизим лунлы воча.
3. Мый гожӧмын рӧдитчас, тӧлын ставыс сгӧдитчас.


155 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн. Вуджӧд роч кыв вылӧ.


ГРАД ЙӦРЫН.


Трактор гӧрӧ, муыс вӧрӧ,
Зіля уджаламӧй йӧрын,
Муыс шоныд, луныс шань.
Пуктам картупель — мӧд нянь.


Вочавидз, мыйла коми йӧз шуӧны картупельсӧ мӧд няньӧн?

156 удж. Вежлав кывъяссӧ колана ногӧн.

157 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


КУЗЬ ЗЭР.


Зэрӧ, помся шливгӧ-зэрӧ,
Абу сылы пом ни дор.
Ланьтіс улич вылын серам,
Вошис сьыланкывлӧн гор.


Вась да Толя нюмъялӧны,
Быттьӧ нюлӧмаӧсь ма:
Градъяс киськавнытӧ ӧні
Оз кӧть ковмы вайны ва.


1. Вочавидз, мыйла радлӧны Вась да Толя?

158 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


МУ ВЫЛЫН.


Миян муяс вылын сук
Быдмӧ шобді, ид да сю.
Катшасин да пӧлӧзнича —
Налӧн дзоридзыс зэв мича,
Но ёг турунӧн тай шусьӧ.
Ёг туруныд тыртӧ мусӧ.
Он кӧ нетшкы найӧс, тӧд —
Няньыд быдмыны оз мӧд.


1. Вочавидз, мыйла колӧ нетшкыны ёг турун?

159 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


МУН, КЫРНЫШ.


Эй тэ, кырныш, зэв
ёсь гыж,
Лэбзьы, лэбзьы, лэбзьы —
кыш!
Паськыд вомтӧ эн вай
восьт,
Ньӧти курӧгпи он
босьт.
Оз сюр тэд и курӧг
мам,
Ме ӧд мортыс абу
рам.
Локтӧй татчӧ: чип,
чип, чип.
Найӧс видзысь ме —
Ӧнтип!


1. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.
Кыдзи зонкалӧн нимыс?
Мый вӧчӧ Ӧнтип?
Кутшӧм лэбач кӧсйӧ локны курӧгпиян дорӧ?


2. Бӧрйы лӧсялана кывъяс.

160 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


МИЧА ЛУНӦ ВӦРЫН.


Дзирдалӧ шонді,
Нюмъялӧ йӧр.
Меліа шувгӧ
Сикт гӧгӧр вӧр.


Коз пу да пожӧм,
Ньыв пу да кыдз
Гож улас муртса
Вӧрӧны сідз.


Вашкӧдчӧ накӧд
Небыдик тӧв,
Быттьӧкӧ некор
Скӧрӧн эз вӧв.


Кымӧрсӧ сійӧ
Талун оз вай.
Быдлаын кылӧ
Збой колипкай.


1. Волысь кутшӧм кад петкӧдлӧма М. Лебедев аслас кывбурас?
2. Корсь кывбурысь кывъяс юалӧмъяс серти


3. Велӧд кывбурсӧ наизусть.
4. Корсь серпас вылысь коз пу.

161 удж. Лыддьы шусьӧгъяссӧ да вуджӧд роч кыв вылӧ.


1. Тӧлыд юалас, мый гожӧмнас вӧчин.
2. Гожӧмын кӧ он пӧсявлы, тӧвнас он и шонавлы.
3. Гожӧмнас кӧ узян, тӧвнас шогӧ усян.

162 удж. Артмӧд да гиж сетӧм кывъясысь сёрникузяяс.


ГӦГӦР СЬЫЛӦ.


1. Дыр нин сулалӧ шоныд поводдя.
2. Веж рӧмӧн вевттьысис му.
3. Мича дзоридзьяс вылӧ лэптісны юрнысӧ.
4. Сиктын да вӧрын зэв гажа.
5. Гӧгӧр сьылӧны лэбачьяс.
6. Мазіяс да юрсигусьяс лэбалӧны сынӧдын.
7. Чужӧмад ӧвтӧ чӧскыд дукӧн.


Шонді пӧся вашъялӧ
Енэж шӧрын дыр.
Лэбач сьылӧм шыясӧн
Чужан муӧй тыр.


Висьтав, кор тайӧ овлӧ?

ВЕТЛАМ, ЁРТЪЯС, ЧЕРИ КЫЙНЫ

163 удж. Лыддьы висьтсӧ колана ногӧн.


КОМИ ЮЯС.


Печора, Эжва да Сыктыв — Коми Республикаын медыджыд юяс.
Тӧвнас найӧ узьӧны кыз йи улын. Тулыснас кылалӧ йи и юяс паськыда ойдлӧны. Визув шоръяс вайӧны васӧ ыджыд юясӧ. Гожӧмнас ю кузя кылӧдӧны пуръяс, кыскалӧны груз. Йӧз ветлӧны пыжӧн да катерӧн чери кыйны, вотчыны. Мича теплоходъяс новлӧдлӧны йӧзӧс сиктъясӧ да каръясӧ. Мичаысь-мича миян коми юяс.

1. Висьтав коми ю нимъяс.
2. Мыйӧн ветлӧны йӧз ю кузя гожӧмнас?

165 удж. Лыддьы сёрникузяяс. Рочӧн сетӧм кывъяссӧ комиӧд.


Вокӧй ньӧбис лавкаысь выль крючок.
Пӧльӧ вӧчис крепыд шатин.
Рытнас воккӧд корсялім нидзувъясӧс.
Асывнас пыжӧн мунім чери кыйны.
Луннас ӧзтім бипур.
Бипур весьтӧ ӧшӧдім пӧрт.
Регыд пусис чӧскыд чериа шыд.
Лунтыр ми воккӧд чери кыйим.
Рытнас миян дорӧ воис тӧдса чери кыйысь.

Тӧдан-ӧ тэ чери нимъяс?


166 удж. Велӧд чери нимъяс комиӧн и рочӧн.


Тэ вуграсян.
Сійӧ вуграсьӧ.
Ті вуграсянныд.
Найӧ вуграсьӧны.


Ме купайтча.


1. Гырысь сьӧмыс зарни рӧма.
Ачыс паськыд, быттьӧ тасьті.
Васьыд кыскиг частӧ водӧ.
Чериыслӧн нимыс... .


2. Вӧрса визув юын олӧ.
Вуджӧрысь и шумысь полӧ.
Тшыгмас — сёйӧ бобув, ном.
Тайӧ, дерт жӧ, лоӧ... .


3. Сӧстӧм ваын любӧ сылы.
Бадьяс дорын олӧ-вылӧ.
Здукӧн кыян кило кык.
Нимыс сылӧн бадькор ... .


4. Оз на овмӧдчы быд тыӧ.
Яйыс чӧскыд, но и лыӧсь.
Нюитсьыд вӧтлы тэ кӧть кыдз,
Оз и мыччысь — тайӧ ... .


5. Овлӧ ыджыд да зэв кыз.
Шедас — пессьӧ: баз да быз!
Сійӧ-й полан, мед оз мын.
Тайӧ чери рӧдыс ... .


6. Войнас узьӧ, луннас кыйсьӧ.
Вомас пиньыс сылӧн уна.
Курччас сідз, мый петас вир.
Тайӧ, дерт жӧ, азым ... .

173 удж. Лӧсьӧд сёрникузяяс.

Чери олӧ ваын

174 удж. Лыддьы пудъясьӧмсӧ. Велӧд да пудъясь ёртъясыдкӧд.


Ӧтик-мӧтик,
Кык да куим,
Нёль-ӧ-витӧн
Юква пуим.
Пуксим сёйны
Сійӧс квайтӧн.
Сизимӧдыс лои
Пайтӧм.

175 удж. Гиж висьтсӧ. Коланаинӧ пукты чут.


Гожся лунӧ Веня ёртыскӧд ветліс вуграсьны. Сылы шедісны ёкышъяс да кельчияс. Ёртыс кыйис кык ёді да вит йӧрш. Ёгор дядь вуграсис пыжсянь. Сылы шедісны сиръяс. Сирлӧн пиньясыс ёсьӧсь. Сійӧс кыйны колӧ ён вугыр.

176 удж. Висьтав бать-мамыдлы чери нимъяс комиӧн.

177 удж. Корсь ӧти кывйысь уна кыв.

179 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


ЙӦРШ КЫЙЫСЬ ВАНЬ.


Тулыс чӧж и гожӧм чӧж
Шедӧ Ваньлы сӧмын йӧрш.
Кытчӧ вугырсӧ оз чӧвт,
Сэні-й мылькъя синма чӧрт.


Мамыс шуӧ: «Но и мед,
Ставлы сын да сир оз шед.
Йӧршсьыд юква зэв жӧ бур,
Шедӧ весиг кынӧм нур».


Тшӧтш жӧ радлӧ Васька кань,
Кыйӧ йӧршъясӧс мый Вань.
Кынӧм сюмалӧм оз тӧд,
Кажгас гоз-мӧдӧс — и пӧт.


Дона Ванюк, шедӧ мый,
Сійӧс на и ӧні кый.
Мый оз кутчысь, мый оз шед,
Батьыд эм да, кыйӧ мед.
Воас кад — и шедас кит.
Аслым шедліс нёль-ӧ-вит.


1. Вочавидз, мый абу збыль тайӧ кывбурас?
2. Сёрнит ёртыдкӧд юалӧмъяс серти.
Кутшӧм чери шедӧ Ваньлы?
Мыйла радлӧ Васька кань?
Шедас оз Ваньлы кит?
3. Кутшӧм чери нимъяс паныдасьлӧны тайӧ кывбурас.


Рытнас меным шедіс вит ёді.

181 удж. Лыддьы висьтсӧ колана ногӧн.


АСЬСӦ КЫЙИС.


Шоныд гожся асылӧ орчча керкаысь куим вок босьтісны вугыр шатинъяс да мӧдӧдчисны ю дорӧ чери кыйны. Недыр мысти кыла — кодкӧ ёна бӧрдӧ. Видзӧдлі ӧшиньӧ, а меддзоля вокыс бӧр нин локтӧ. Котӧрӧн петі сы дорӧ.
— Мый нӧ лои? — юася.
— Кы-ы-ы-йи, — бӧрдӧм сорӧн вочавидзӧ сійӧ, а юрсӧ тешкодя боклань пӧлыньтӧ.
— Кодӧс кыйин? Чериыд нӧ кӧні?
Киас, вугыр шатин кындзи, нинӧм эз вӧв.
— Ачымӧс кыйи, — шуис сійӧ да индіс пель вылас.
Вугырыс, вӧлӧм, зонка пеляс сатшӧма да бӧрсӧ оз шед. Ачым видлі мынтӧдны, да эз артмы. Сэтчӧ жӧ батьыс локтіс да шмонитыштіс:
— Ыджыдджык вугыр коліс босьтны та ыджда чериыдлы.
Регыд и кык зонкаыс локтісны, прамӧй уна чери вайисны. Но медся ыджыдсӧ век жӧ медічӧтыс «кыйис».

182 удж. Лыддьы гораа да колана ногӧн.


Орчча керкаысь, мӧдӧдчисны, меддзоля, тешкодя, пӧлыньтӧ, кындзи, индіс, сатшӧма, шмонитыштіс, ыджыдджык, медічӧт.

Вочавидз юалӧмъяс вылӧ.
1. Кытчӧ мӧдӧдчисны куим вок?
2. Мый босьтісны зонкаяс?
3. Коді регыд бӧр локтіс?
4. Мыйла бӧрдіс ичӧт зонка?
5. Кодӧс «кыйис» дзоля вок?

184 удж. Лыддьы пудъясьӧмсӧ.


Ӧтик-кык,
Пысась меным кельчи-мык!
Куим-нёль,
Вугыр, вужляӧ эн коль!
Вит да квайт,
Уна шедӧмтӧ ог чайт!
Сизим,
Пӧсь чайтӧгыд йизим!
Кӧкъямыс,
Ваыс туліс-ямис!
Ӧкмыс,
Кило чери ӧкмис!
Дас,
Мыйта кыйи — ставыс ас.

ВОИС ГОЖСЯ КАНИКУЛ


Рӧмпӧштанӧ видзӧдлі,
Ачымӧс эг тӧд.
Ныр выв ставнас кульсьӧма,
Чужӧм са кодь сьӧд.


Гожъялӧмыд кыдзи! —
Нюмсермуніс мам. —
Юльнад, майбыр, позьӧ,
Гожъявны и тан.


Оз ков бара-й море,
Сочи ни Кавказ.
Ва и сынӧд, шонді —
Ставыс миян ас.


Аски бара пондам
Гожъявны лунтыр,
Шоныд лыа вылын
Дурны-ворсны дыр.


Медым сӧмын кымӧр
Кысянькӧ эз лок!
Медым сӧмын зэрыс
Купайтчӧм эз торк.

185 удж. Лыддьы кывбурсӧ колана ногӧн.


— Кӧні тэ кутан шойччыны гожӧмнас?
— Ми бать-мамкӧд мунам Сочиӧ, саридз дорӧ.
— А ме кута гожйӧдчыны Эжва ю дорын.
— А ми воккӧд чери кыйигӧн пыр купайтчам да гожйӧдчам.
— А ме ог радейт гожйӧдчыны. Сӧмын купайтча.
— Ме колляла гожӧмсӧ Выльгортын ыджыд мам ордын.
— А ми кутам уджавны и шойччыны дачаын.


УРОК ВЫЛЫН ТШӦКЫДА ПАНЫДАСЬЛЫСЬ КЫВЪЯС ДА ВЫРАЖЕНИЕЯС

КОМИА-РОЧА КЫВЧУКӦР

ӦНІЯ КАД


ме гижа

тэ гижан

сійӧ гижӧ

ми гижам

ті гижанныд

найӧ гижӧны


ме ог гиж

тэ он гиж

сійӧ оз гиж

ми огӧ гижӧй

ті онӧ гижӧй

найӧ оз гижны


КОЛЯН КАД


ме пасьтаси

тэ пасьтасин

сійӧ пасьтасис

ми пасьтасим

ті пасьтасинныд

найӧ пасьтасисны


ме эг пасьтась

тэ эн пасьтась

сійӧ эз пасьтась

ми эгӧ пасьтасьӧй

ті энӧ пасьтасьӧй

найӧ эз пасьтасьны


ЛОКТАН КАД


ме ворса

тэ ворсан

сійӧ ворсас

ми ворсам

ті ворсанныд

найӧ ворсасны


ме кута ворсны

тэ кутан ворсны

сійӧ кутас ворсны

ми кутам ворсны

ті кутанныд ворсны

найӧ кутасны ворсны