==СЁРНИТАМ КОМИӦН== <Пунегова Г. В. @ Сёрнитам комиӧн : велӧдан гижӧд // Г. В. Пунегова. Сёрнитам комиӧн : учебник коми языка для начинающих. Сыктывкар, 2015. Лб. 19-256.> Бур асыв! Бур лун! Бур рыт! Бур вой! Видза олан! Видза оланныд! Аддзысьлытӧдз! Выльысь аддзысьлытӧдз! Быд бурсӧ! Став бурсӧ! Видза колян! Видза колянныд! Нимкодь тӧдмасьны! Ыджыд аттьӧ! Аттьӧ отсӧгысь! Сьӧлӧмсянь аттьӧала! Аттьӧ корӧмысь! Аттьӧ чолӧмалӧмысь! Аттьӧ козинысь! Аттьӧ бур кывйысь! Бур вылӧ! Прӧшша кора! – Видза олан, Катьӧ! – Бур лун, Ӧньӧ! – Бур асыв, Машӧ! – Чолӧм, Йӧлгинь! – Аттьӧ чолӧмалӧмысь! – Бур вылӧ! – Бур асыв! – Видза оланныд! – Ме Микол Вань, Тіян уджъёртныд. – Зэв бур! Ме Ӧльӧк Вась. – Нимкодь тӧдмасьны, Ӧльӧк Вась! – Нимкодь тӧдмасьны, Микол Вань! – Чолӧм, Василей! – Бур рыт, Рӧман! – Аттьӧ отсӧгысь! – Нинӧмысь! – Сьӧлӧмсянь аттьӧала! – Бур вылӧ! чӧскыд ӧмидз кӧрт ӧдзӧс мӧс йӧв кӧк кӧкӧ киӧй саӧсь ывлаас руа асъя кыаыс сёрнитны гораа сьывны мичаа овны гажаа кагаа ань Вай тӧдмасям! Вайӧ(й) тӧдмасямӧй! Менӧ шуӧны Менам вичӧй Менам овӧй Мый тэнад нимыд? Мый тэнад овыд? Мый тэнад вичыд? Зэв нимкодь. Нимкодь тӧдмасьны. Лоам тӧдсаӧсь. Прӧшша кора. – Вай тӧдмасям! Менӧ шуӧны Лера. А мый тэнад нимыд? – Менам нимӧй Ӧльӧксан. – Прӧшша кора, мый тэнад овыд? – Менам овӧй Канев. А тэнад? – Менам овӧй Артеева. – Зэв нимкодь! – Бур лун! – Чолӧм! – Кыдзи тэнӧ шуӧны? – Менӧ шуӧны – Зэв нимкодь! – А тэнад мый нимыд, овыд? – Нимкодь тӧдмасьны! – Тэ Сыктывкарысь? – Да, ме ола Сыктывкарын. А тэ? – Ме абу Сыктывкарысь. Ме локті Ухтаысь. – Зэв бур! – Сёрнитан-ӧ тэ комиӧн? – Ме лёка сёрнита комиӧн. А тэ? – Ме бура сёрнита комиӧн. – Зэв бур! Молодеч! – Быд бурсӧ! – Аддзысьлытӧдз! сёрнитны комиӧн, рочӧн гӧгӧрвоны сёрнисӧ этша сёрнитны комиӧн этша гӧгӧрвоны СЁРНИТАН-Ӧ ТЭ КОМИӦН? Ме ог сёрнит комиӧн. Ме этша сёрнита комиӧн. Ме сӧмын гӧгӧрвоа, но ог сёрнит комиӧн. Ме бура сёрнита комиӧн. Ме велӧдысь. Ті велӧдчысьяс. Висьталӧй ас йывсьыныд, юалӧмъяс вылӧ вочавидзӧмӧн. 1. Мый тэнад нимыд? 2. Мый тэнад овыд? 3. Мый тэнад вичыд? 4. Кӧні тэ чужин? 5. Кӧні тэ олан? 6. Кӧні тэ велӧдчан / уджалан? 7. Сёрнитан-ӧ тэ комиӧн? 8. Кутшӧм кывъясӧн тэ сёрнитан? 9. Кутшӧм тэнад чужан кывйыд? Вай тӧдмасям! Вай тӧдмасям! Чолӧм! Вай тӧдмасям. Менам нимӧй Елена, овӧй Попова. Ме коми ныв. Ме велӧдчысь. Ме велӧдча Сыктывкарса канму университетын управление факультетын, коймӧд курсын. Кӧсъя лоны веськӧдлысьӧн. Сыктывкарӧ велӧдчыны ме локті Ухтаысь. Менам эм бать-мам, вок, пӧль да пӧч. Ме сёрнита комиӧн, рочӧн, тӧда англия да немеч кывъяс. Ме радейта лыддьысьны да вурсьыны. Менам эмӧсь бур ёртъяс. Найӧ велӧдчӧны Сыктывкарса университетын да Коми госслужба академияын. Рытнас ми паныдасям да ӧтлаын кад коллялам. Лыддьысям библиотекаын, уялам варччанінын, гуляйтам паркын. Бур лун! Ме Ольга Микушева. Ме секретар. Ме уджала вузасян министерствоын. Менам веськӧдлысьӧй – Павел Михайлович Кетов. Сійӧ том, стрӧг да вежӧра морт. Ме уджала секретарӧн дас вит во нин. Тайӧ каднас уна йӧзкӧд тӧдмаси удж вылын. Менам могӧй – вочавидзны телепон тринь вылӧ да йитны колана отделӧн, печатайтны колана документъяс да видзны найӧс колана папкаын да инын. Менам семьяӧй абу ыджыд: ме, Ӧндрей верӧс да Илля пи. Ми олам кар шӧрын, Коммунистическӧй уличаын. Рытнас ми став семьяӧн петам ывлаӧ гуляйтны, пыравлам лавкаӧ, ветлам паркӧ либӧ изэрд вылӧ. Гожӧмнас ветлам шойччыны сиктӧ. Тӧвнас ветлам театрӧ, исласям конькиӧн да лызьӧн. Миян зэв ӧтсӧгласа семьяным. – Бур лун! – Чолӧм! – Кыдзи тэнӧ шуӧны? – Менӧ шуӧны Катя. – Зэв нимкодь! – А тэнӧ кыдзи шуӧны? – Менӧ шуӧны Витя. – Нимкодь тӧдмасьны! – И меным тшӧтш нимкодь тӧдмасьны! – Кӧні тэ олан? – Зэв бур! – Вай кутам ёртасьны! – Бур! Кутам ёртасьны! – Тэ кӧні велӧдчан? – Ме велӧдча Сыктывкарса канму университетын, управление факультетын. А тэ? – Ме тшӧтш велӧдча управление факультетын, сӧмын госслужба академияын. – Бур, кутшӧм курсын нин тэ велӧдчан? Ме мӧд курсын велӧдча. – Ме ӧти курсӧн ыджыдджык. Коймӧдын велӧдча. – Тэ мый кутан вӧчны рытнас? – Ог на тӧд. – Вай ветлам опера да балет театрӧ. Талун сэні лоӧ «Куратов» опера. – Зэв бур! Вай ветлам! – Паныдасям рытнас театрын. – Бур, паныдасям рытнас. – Быд бурсӧ! – Аддзысьлытӧдз! – Чолӧм, Ӧльга! Нимкодь тэнӧ аддзыны! – Чолӧм, Ӧндрей! И тэнӧ нимкодь аддзыны. Кыдзи олан-вылан? – Аттьӧ, Ӧльга, ставыс бур! Сӧмын вои гортӧ, ветлі шойччыны саридз дорӧ. – Да, гожъялӧмыд бура! Кутшӧм сэні поводдяыс? – Вӧлі вывті жар, нелямын градусӧдз кайліс. А тані, войвылын, кутшӧм поводдя вӧлі? – Тані вӧлі шоныд, абу жар ни абу кӧдзыд. Температураыс вӧлі 20-25 градус шоныд, но тшӧкыда зэрис. – Шоныд зэрыд тшӧтш бур. Тӧдӧмысь, тшак петаліс? – Да, Ӧндрей, тшакыд таво уна вӧлі. – Зэв бур! – Пыравлы гӧсьти, чӧсмӧдла тшака пирӧгӧн. – Аттьӧ, Ӧльга! Окотапырысь! – Бур, пырала прӧст кадӧ! Быд бурсӧ тэныд, Ӧльга! – Аддзысьлытӧдз, Ӧндрей! Лэбӧ катша, лэбӧ рака. Таво ар пӧ лоӧ тшака. Тыр пӧ тшакӧн рас и яг. Коді ветлас вотны тшак? Зэрӧ кӧть оз, коз улын кос. Медся кыз увъяс чушканзі поз Шызьӧдіс пармасӧ Катша, Эстӧн пӧ ош куйлӧ гатша, Оз пӧ нин вӧрзьыв, ни чеччы, Гашкӧ пӧ, кулӧма сэтчӧ? Быдӧн на ошсьыд кӧть поліс, Локтісны, вӧрас код оліс. Жӧдзӧны, сюйсьӧны дінас, Аддзывтӧг некод оз инась. Восьтіс сэк синъяссӧ ошкыд, Пельясыс лоины чошкыд. Кок йылас сувтіс да шуис: «Шог али мый нӧ нин суис?» «Ми тэнӧ кулӧмӧн чайтім», – Кӧин сэк бӧрыньтчиг кайтіс. «Мыйла нӧ, сідзтӧкӧ, гатша Вӧлін тэ?» – юаліс Катша. «Коді нӧ гатшӧн тан узьлӧ?» – Юалӧм чужис и Сюзьлӧн. «Абу ӧд кутшӧмкӧ морт тэ!» – Шуисны бордъя и бордтӧм. Ош налы воча кыв сетіс: «Ӧнтай на нюрысь ме петі. Войбыд сэсь мырпомсӧ воті. А сэсся косьтысьны воді. Усис нин шонділӧн югӧр, Эг тӧдлы, босьтӧма вугыр. Кула ме тіянлы, дерт, на, Эсійӧс мырсӧ кӧть бертла!» Коді тэ? Кодъяс найӧ? – Найӧ велӧдчысьяс. Мый тайӧ? – Тайӧ кывчукӧр. Мыйяс тайӧ? – Тайӧ велӧдчан небӧгъяс. Сыктывкар – Коми Республикалӧн юркар. Керка сулалӧ кыр йылын. Уджалан жырйын эм пызан, улӧс, шкап. Пызан вылын куйлӧ уна кабала. Ӧшинь вылын сулалӧ дзоридза ваза. Велӧдысь гижӧ дӧска вылӧ. Ассьыд первой пӧла шапкатӧ лӧсьӧд да вӧлись йӧзсӧ велӧд. Бур туйӧд мӧдӧдчан – аддзан шуд. Сьӧкыдторсӧ аддзывтӧг кокнисӧ он тӧдмав. Омӧль кӧйдыссьыд – омӧль и быдтас. Вӧлыс бӧжтӧм, доддьыс вожтӧм. Оз места мичмӧд морттӧ, а мортыд местасӧ. Мортыд уджын мортъяммӧ, мортӧс удж мичмӧдӧ. Тайӧ миян уджалан жыр. Сэні эм пызанъяс, улӧсъяс, шкапъяс да джаджъяс, ёг доз. Жырйын кык ыджыд ӧшинь. Уджалан жырйыс югыд да сӧстӧм. Ӧшинь вылын уна дзоридз. Жырйын нӧшта эм уджалан техника: компьютер, сканер да копия вӧчан машина. Пызанъяс вылын уна кабала, уджалан луннебӧг, ручкаяс да карандашъяс, небӧгъяс. Стенын ӧшалӧ Коми му мусерпас да вогӧгӧрся календар. Ӧні жырйын некод абу. Уджалысь котыр шойччӧ. 1. Серпасалӧй коми керка. 2. Индана нимвежтасъяс отсӧгӧн висьталӧй керка юкӧнъяс йылысь. 3. Мыйӧн торъялӧ лунвывса да войвывса комияслӧн керкаыс? 4. Гӧгӧрвоӧдӧй, мыйӧн торъялӧ «сьӧд керка». 5. Висьталӧй, мыйӧн аслыспӧлӧс коми керка. 1) Кодъяс тайӧ? 2) Мый сійӧ? 3) Мыйяс тайӧ? 4) Коді сійӧ? – Чолӧм, Лена! – Чолӧм, Варук! – Кыдз-мый делӧяс? – Аттьӧ, ставыс бур. Тэ кыдзи? – Аттьӧ, сідзжӧ ставыс бур. – Талун ми гижим сочинение класс йылысь. – Кутшӧм интереснӧ! – Ме нӧда, а тэ тӧдмав, мый классын эм. – Бур, видла тӧдмавны. – Нёль вок ӧти вевт улын олӧны. – Абу ловъя, а мортӧс велӧдӧ. – Кык пом, кык круг, шӧрас тув. – Ӧшинь вылын стеклӧ пытшкын ты, а чери оз позь кыйны. – Еджыд изтор сыліс да дӧска вылӧ туй колис. – Молодеч, Варук! Ме ныв. Ме велӧдчысь.Ми нывъяс. Ми велӧдчысьяс. Тэ зон. Тэ уджалысь.Ті зонъяс. Ті уджалысьяс. Сійӧ ань. Сійӧ вузасьысь.Найӧ аньяс. Найӧ вузасьысьяс. Ми том йӧз. Ті Коми республикаса войтыр (олысьяс). Найӧ студентъяс. Кывсӧ ньылыштӧмӧн олӧ. Коді полӧ, лёка олӧ: луннас кувлӧ куим пӧв. Туйӧ кӧ он петав, овны он велав. Коми му кузя ме муна, Гӧгӧр сулалӧ сьӧд вӧр. Вӧрыс вывті-вывті уна, Сыысь унаыс оз тӧр. Аддза сэні шыльыд пожӧм Вылӧ лэптӧ ассьыс юр. Сылы ӧткодь тӧв кӧть гожӧм, Сэтшӧм пуыс тайӧ бур. Челядь мунісны исласьны лызьӧн. Тӧрыт ми тӧдмалім экзамен кывкӧртӧдъяс йылысь. Тэ лыддин небӧгсӧ? Кольӧм во ме велӧдчи мӧд курсын. Кӧні ті шойччинныд гожӧмнас? Ур чеччаліс джуджыд пу увйысь увйӧ. – Ме сьыла да йӧкта. – Тэ сьылысь-йӧктысь? – Да, ме сьылысь-йӧктысь, артист. А тэ коді? – Ме гижысь. Гижа висьтъяс-повесьтъяс. – Менӧ шуӧны Анна Канева. Ме коми ныв. Тэ коді? – Ме Катя Шутова. Ме удмурт. – Катя, тэ студент? – Да, ме велӧдчысь. Велӧдча Ижкарса университетын, удмурт филология специальность серти. А тэ? – Бур. А ме велӧдча Сыктывкарса канму университетын, коймӧд курсын, филология специальность серти. Велӧда коми да мукӧд финн-угор кывъяс. Кӧні тэ олан Ижкарын? – Ме ола Пушкин нима уличаын. – Сійӧ кар шӧрын? – Да, сійӧ кар шӧрын. – Ме тшӧтш ола Сыктывкар шӧрын, Куратов уличаын. – Университетныд кутшӧм уличаын? – Шӧр корпусыс Октябр шӧртуй вылын. – Филологъяс велӧдчӧны университетса шӧр корпусын? – Оз. Найӧ велӧдчӧны мӧд корпусын, Катаев нима уличаын. – Аня, университет помалӧм бӧрын кодӧн кӧсъян лоны? – Ме радейта челядьӧс, кӧсъя лоны велӧдысьӧн. А тэ? – Ме кӧсъя лоны вуджӧдчысьӧн. – Зэв бур! Сиа тэныд вермӧмъяс! – Аттьӧ! Тэныд тшӧтш сиа бура велӧдчыны да лоны бур специалистӧн! – Зэв ыджыд аттьӧ, Катя! 1. Кор кыйсисны вӧралысьяс? 2. Мыйӧн кыйсисны коми вӧралысьяс? 3. Мый вылӧ кыйсисны коми вӧралысьяс? 4. Кыдзи кыйсисны арнас, тӧвнас? 5. Мыйӧн йитчӧма кыйсян кадколаст? 6. Мый вылӧ кыйсьӧмны вӧралысьяс арнас? 7. Кор заводитчӧ вӧралысьяслӧн тувсов-тӧвся кыйсян сезон? 8. Кор кыйлӧмны дона куа пемӧсъясӧс? 1) Сійӧ козьналіс дзоридзьяс; 2) Ми окотапырысь велӧдам коми кыв; 3) Сійӧ радейтӧ лыддьысьны библиотекаын; 4) Найӧ олӧны ыджыд мича грездын; 5) Тэ бура сёрнитан комиӧн да рочӧн; 6) Ті котраланныд асывнас паркын; 7) Ме шойччи Россияса юркарын; 8) Ми мӧдӧдчим ылі туйӧ; 9) Ті мичаа йӧктанныд да сьыланныд; 10) Сійӧ пыдди пуктӧ велӧдысьясӧс; 11) Сійӧ тэрыба котралӧ лызьӧн; 12) Ті пырӧмныдӧсь пыді вӧрас. сійӧ велӧдысь – найӧ велӧдысьяс. 1) Тэ веськӧдлысь. 2) Ме бурдӧдысь. 3) Сійӧ верӧс. 4) Тэ пусьысь. 5) Ме журналист. 6) Сійӧ секретар. 7) Тэ уджалысь. 8) Сійӧ вотчысь. 9) Ме шойччысь. 10) Тэ коми морт. 11) Ме кыйсьысь. 1) Ті уджаланныд сӧмын кык тӧлысь. 2) Асывнас уджалысьяс восьтӧны кабинетъяс да тӧлӧдӧны жыръяс. 3) Сочиын ставыс дзоридзалӧ нин, а Сыктывкарын лым на куйлӧ. 4) Тӧрыт вӧлі вежалун да ме шойччи гортын: лыдди небӧг да видзӧді телевизор. 5) Тэ велӧдчан Петербургын да тшӧкыда ветлывлан театрӧ. 6) Ми дыр чукӧрті тшак-вотӧс да гортӧ локті сёр рытын нин. 1) Ывлаын ёна зэрӧ. 2) Студентъяс гижӧны асшӧр удж. 3) Челядь лыддьӧны Нёбдінса Витторлысь кывбуръяс. 4) Ми бура сёрнитам комиӧн. 5) Талун ме вочавидза письмӧ вылӧ. 6) Ті вӧчанныд гортса удж. 7) Батьӧй веськӧдлӧ шӧр школаӧн. 8) Тэ котыртан ёртъяскӧд аддзысьлӧм. 9) Сійӧ мичаа сьылӧ да йӧктӧ. 1) Пиук, вӧч асъя физзарадка! 2) Ыджыд мамӧй, пӧжав, пӧжалуйста, кӧвдум! 3) Нывка, босьт тайӧ небӧгсӧ лыддьыны! 4) Батьӧ, суйӧр сайысь вай мыйкӧ аслыспӧлӧстор! 5) Чолӧмав бать-мамтӧ да пӧль-пӧчтӧ Выль воӧн! 6) Ӧльга, кы меным сера кепысь! 1) Коді велӧдӧ челядьӧс? 2) Коді бурдӧдӧ йӧзӧс? 3) Коді лэптӧ керка? 4) Коді веськӧдлӧ машинаӧн? 5) Коді перйӧ изшом? 6) Коді видзӧ кагаӧс? 7) Коді гижӧ кывбуръяс? 8) Кодъяс петкӧдчӧны сценаын? 9) Кодъяс волӧны библиотекаӧ? 10) Коді кыйӧ чери? 11) Коді быдтӧ нянь? 12) Кодъяс бурдӧдӧны пинь? 13) Кодъяс кыйсьӧны вӧрын? 14) Коді вайӧ журнал-газет гортӧ? 15) Коді пелькӧдӧ кабинетъяс рытын? 1) Кодлы сетам урок темаысь юалӧм? 2) Кодлӧн эм юалӧм вылӧ вочакыв? 3) Кодлысь донъялісны уджсӧ? Абу ловъя, а мортӧс велӧдӧ. Велӧдчӧмнад югыд, а велӧдчытӧгыд — пемыд. Мортыд кымын уна тӧдӧ, сымын сылы уна колӧ тӧдны. водзын «Коми Республика да йӧз» стенд шуйгавылын ыджыд шкап веськыдвылын джуджыд джадж Ме библиотека зал шӧрын мышкын лыддьысян зал Висьтав тіян библиотека йылысь. Лӧсьӧд воча сёрни лыддьысьысь да библиотекар костын. Кымын торъякыв бергалӧ миян кывйын? Важысянь нин майшӧдлӧ юалӧм, уна-ӧ кыв бергалӧ миян сёрниын. Тайӧ юалӧм вылӧ вочавидзны вермасны сӧмын наукаӧн подулалӧм да йӧзӧдӧм небӧгъяс. Сідзкӧ, колӧ мунны библиотекаӧ. Библиотекаысь сюри Цыпанов Йӧлгиньлӧн «Коми кыввор йылысь висьтъяс» колана небӧг, кӧні буретш и эм менам юалӧм вылӧ вочакывйыс. Со мый гижӧ авторыс: «Тайӧ юалӧм вылас вочавидзны ӧтпыр зэв кокни и вывті сьӧкыд. Кокни сы понда, мый торъякыв лыдсӧ век пасъялӧны кывкудъясӧ, медся ыджыд йӧрыша кывкудйыс петкӧдлӧ кыв лыдсӧ. Шуам, Д.А. Тимушевӧн, Н.А. Колеговаӧн гижӧм да 1960-ӧд воын йӧзӧдлӧм «Коми-русский словарь» кывкудйӧ вайӧдӧма 25 000 гӧгӧр юркыв, а Е.А. Айбабинаӧн, Л.М. Безносиковаӧн да Р.И. Косныреваӧн гижӧм да 2000-ӧд воӧ петӧм «Коми-роч кывчукӧрӧ» пыртӧма 31 000 юркыв. Сёрнисикасъясын торъякывйыс нӧшта унджык, ӧд зырян-коми сёрниногын дас диалект да перым-комияслӧн кӧкъямыс. Та дорӧ содтӧд эм язьва-коми сёрниног дай камайывса сёрнисикас (дзоньнас лоӧ 20 коми диалект). Венгрияын, Будапешт карын, 1959-ӧд воӧ Давид ФокошФукс лэдзӧма «Syrjänіsches Wӧrterbuch» (Коми кывӧктӧд) небӧг, сэні 1 464 лист бокӧ тӧрӧдӧма 20 сюрс торъякыв. 1961-ӧд воӧ Сыктывкарын вӧлі лэдзӧма «Сравнительный словарь комизырянских диалектов» нима кывкуд, сэтчӧ пыртӧма 25 000 кыв. Кыв, литература да история институтын ӧнія выль сёрнисикас кывчукӧр тэчысьяс серти, налӧн чукӧрмӧма нин 90 000 торъякыв. Сідзкӧ, медунасӧ коми гижӧд кывйӧ пасйӧма 31 000 кыв. Но тайӧ лыдпасыс век ичӧт и лоӧ тырмытӧм, ӧд кывкудъясӧ став кывворыс тырвыйӧ некор оз веськавлы. Та понда сетӧм юалӧм вылас вочавидзнысӧ ӧттшӧтш зэв сьӧкыд. А уна-ӧ кыв мортыс тӧдӧ? Кымын кывйӧн сійӧ вӧдитчӧ быдлунъя сёрниын? Кывтуялысьяс тӧдмалӧмаӧсь, мый активнӧя морта-морткостса сёрниас быдӧн вӧдитчӧ матӧ 1 000 кывйӧн да содтӧд на тӧдӧ, юрвежас кутӧ 30 000 гӧгӧр кыв. Бӧръя кывъяснас векджык сійӧ оз вӧдитчы. Коми кывйын тшӧтш эмӧсь быдӧнлы тӧдса, век наӧн вӧдитчан кывъяс, шуам, пызан, горт, чужанін, кыдз, пу да уна мукӧд. Медводз кагаыс шуӧ мам, ай, йӧв, вай да сэтшӧмсяма кывъяс. Быд сёрнисикасӧн сёрнитысь йӧз содтӧд вӧдитчӧны диалект кывъясӧн на, бура тӧдӧны найӧс». (Цыпанов Йӧлгинь. Кымын торъякыв бергалӧ миян кывйын? // Цыпанов Йӧлгинь: Коми кыввор йылысь висьтъяс. Сыктывкар, 2005. 5–8 л.б.). 1. Кутшӧм небӧг йылысь мунӧ сёрниыс текст панасас? 2. Мый вылӧ подуласьӧ Й. Цыпанов коми кывйын торъякыв лыд йылысь сёрнитігӧн? 3. Кутшӧм кывчукӧръяс эмӧсь коми гижӧд кывйысь? 4. Уна-ӧ сёрнисикас зырян-коми кывйын? Уна-ӧ коми сёрнисикасыс ставнас? 5. Уна-ӧ кывйӧн вӧдитчӧ мортыс быдлунъя сёрниын да уна-ӧ кыв кутӧ юрвежас? – Чолӧм, Сандра! – Бур лун, Митрей! – Кӧсъя юавны тэнсьыд ӧтитор. – Мый йылысь? Юав! – Мый вӧзъян лыддьыны коми литератураысь? – Тэныд мый кажитчӧ, проза гижӧд либӧ поэзия? – Окота тӧдмавны ставсӧ, но вӧр-ва йылысь гижӧдъяс ёнджыка кыскӧны. – Бур! Эм уна гижӧд В. Чисталёвлӧн, И. Тороповлӧн, Н. Куратовалӧн, Г. Юшковлӧн, В. Лыткинлӧн, И. Коданёвлӧн да уна мукӧдлӧн. – Ме тӧдмаси нин ӧткымын гижысь творчествоӧн. Лыдди налысь дженьыд висьтъяс. Кутшӧм гижӧдъяс эм В.И. Лыткинлӧн? – Сылӧн эмӧсь кывбуръяс, мойдъяс да дженьыд проза гижӧдъяс. – Тэнад эм сылӧн кутшӧмкӧ небӧг? – Эм. Аски вая тэныд сылысь «Дзордзав жӧ, Коми му» небӧг. – Зэв бур! Ыджыд аттьӧ! – Меным нимкодь, мый тэ окотапырысь лыддьысян комиӧн. 1) Кӧчлӧн бӧжыс дженьыд, пельяс кузьӧсь. 2) Кӧинлӧн куыс руд. 3) Сюзьлӧн бордъясыс паськыдӧсь. 8) Юсьлӧн голяыс векни да кузь. 9) Сизьлӧн нырыс ёсь. 10) Петуклӧн сорсыс гӧрд. 11) Чипанпиянлӧн гӧныс кольквиж. 12) Ошлӧн мыгӧрыс ыджыд да ён. 13) Каньлӧн гыжъясыс лэчыдӧсь. 14) Жоньлӧн морӧсыс гӧрд. Комиӧдӧй асалан вежлӧгӧ торъякывъяс сувтӧдӧмӧн. Горӧн лыддьӧй «Библиотекаын» текстсӧ, ёртакост сёрнисӧ рольяс серти юклӧмӧн, сёрни шыяссӧ колана ногӧн шуӧмӧн. Торйӧдӧй текстысь асалан вежӧртаса вежлӧг формаяс. Шойччан лунӧ Вера да Надя мунӧны библиотекаӧ ичӧт чойныслы небӧгъясла. Вера ыджыд чойыс тшӧкыда вайӧдлӧ ичӧт чойсӧ библиотекаӧ. Надялы кажитчӧ тані видлавны уна рӧма небӧгъяс да серпасасьны. Талун тшӧтш сылы небӧг босьтӧны. – Видза оланныд, Мария Ивановна! – Бур лун, нывъяс! Нимкодь аддзыны тіянӧс миян библиотекаысь. – Аттьӧ! Мый выльыс Тіян библиотекаын? – Выльторъяс йылысь позьӧ лыддьыны стендысь. Со коми гижысьяслы сиӧм выставка. Верманныд тӧдмасьны Н. Куратова, Г. Юшков, И. Торопов, В. Тимин гижысьяслӧн небӧгъясӧн, налӧн енбиа туйӧн. – Аттьӧ! Бур. Талун ичӧт чойлы кӧсъя босьтны серамбана да серпаса небӧг. Сылы ёна кажитчӧ видзӧдны небӧгъясысь серпасъяс да кывзыны висьтъяс. Мый Ті вӧзъянныд босьтны? – Кымын арӧс Надя чойыдлы? Ыджыд-ӧ сійӧ? – Сылы сӧмын сизим арӧс. Таво мунас школаӧ медводдза классӧ. – Сідзкӧ вӧзъям босьтны тэнад чойыдлы Николай Щукинлысь «Азбукаа нӧдкывъяс» небӧг. – Аттьӧ, зэв бур! Чайта, Надя чойӧйлы сійӧ кажитчас. – Миянлы лоӧ тшӧтш зэв нимкодь. Сетам тіянлы тайӧ небӧгсӧ кык вежон кежлӧ. Сэсся юалӧй чойыдлысь, кажитчисны-ӧ сылы нӧдкывъясыс. – Ыджыд аттьӧ небӧгысь да вӧзйӧмысь. – Волӧй нӧшта небӧгъясныдла. Виччысям. – Бур! Аттьӧ, Мария Ивановна! Аддзысьлытӧдз! – Аддзысьлытӧдз, Вера да Надя! 1. Мыйла чойяс мунӧны библиотекаӧ? 2. Мый вӧзйӧ Мария Ивановна нывъяслы? 3. Кодлы кӧсйӧны чойяс босьтны небӧг? 4. Уна-ӧ арӧс Надялы? 5. Кутшӧм небӧг вӧзйӧны босьтны нывкалы? Вуджӧдӧй роч кывйӧ сетӧм сёрникузяяс. 1) Ёртлы сьӧкыд на сёрнитны комиӧн. 2) Пиыс вӧзйысьӧма батьлысь чери кыйны. 3) Велӧдысьлӧн юалӧмыс вӧлі сьӧкыд. 4) Коми-роч кывчукӧрлӧн руд рӧма кышӧд (обложка). 5) Воклысь пасйим чужан лун, сылы тырис кызь арӧс. 6) Нёбдінса Витторлысь уна пьеса пуктылӧмаӧсь Коми республиканскӧй академическӧй драма театрын. 7) Том туялысьлы сетӧмны Лауреат ним. 8) Университетлӧн квайт велӧдчан корпус да некымын спортзал. 9) Ми пыдди пуктам пӧль-пӧчлысь, бать-мамлысь чужан кыв. 10) Студентъяслӧн вӧлі позянлун ветлыны Эст муӧ финн-угор войтыркостса наука конференция вылӧ. 1) Ме босьті тіянлысь «Оштӧ эн лый кыкысь» небӧг. 2) Найӧ петкӧдлісны миянлы) челядьяслысь серпасъяс. 3) Библиотекаын уджалысь вочавидзис сылӧн юалӧмъяс вылӧ. 4) Ми корам босьтлыны тіянлысь «Коми кыв. Энциклопедия» небӧг. 5) Найӧ козьналісны тэныд серпаса мича небӧг. 6) Тіян локтіс небӧг лавкаысь сераку. 7) Библиотека лыддьысян залын уджалысь юаліс тэнсьыд ним-вичтӧ. 8) Налӧн эм Коми му история йылысь уна небӧг. 9) Миянлы висьталісны Коми республикаса библиотекалӧн небӧг фонд йылысь. 10) Меным вӧзйӧны гижсьыны университетса библиотекаӧ да босьтны колана небӧг. 11) Велӧдчысьяс дасьтӧны налы небӧг петӧм йитӧдын презентация. 12) Библиотека краеведение юкӧнын меным сетісны колана важ журналъяс. Войдӧрлун вӧлі Тӧрыт вӧлі Аски лоас Аскомысь лоас Уна-ӧ ӧні кадыс? Кымын час? Кольӧм кадтӧ бӧр он бергӧд. Том кад муніс — эз прӧщайтчы, пӧрысьлун воис — эз юав. 1. Сизим час. Стӧч сизим час. 2. Кык час да джын. Кык час да комын минут. 3. Квайт час да нелямын вит минут. Дас вит минуттӧм сизим. 4. Вит час да дас вит минут. Дас вит минут квайтӧд вылӧ. Висьталӧй, кытчӧ ті мунанныд да кор. – Кытчӧ ті мунанныд? – Ухтаӧ. – Кор ті мунанныд? – 7.45 (дас вит минуттӧм кӧкъямыс часын / сизим час нелямын вит минутын). Комынӧн — вына, нелямынӧн — сяма, ветымынӧн — сідзтадз, кӧкъямысдасӧн — ройӧ увтӧ. 1. Кутшӧм войтыръяс сёрнитӧны перым кывъясӧн? 2. Кӧні медводз овлӧма перым кывъя вужвойтыр? 3. Кор торъяліс перым кывъя вужвойтыр? 4. Кутшӧм войтыръяскӧд комияс кутлісны йитӧдъяс? 5. Мый вылӧ тӧдчисны йитӧдъясыс мукӧд войтыркӧд волысигӧн? Висьталӧй да гижӧй стӧча улынджык вайӧдӧм бала серти Квайтымын кӧкъямысӧд номера «Би кинь» журнал. Октябр шӧртуй, ветымын витӧд керка. Висьталӧй комиӧн. Гижӧмӧн вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ. 1) Кыдзи тэнӧ шуӧны? 2) Кор тэ чужин? 3) Уна-ӧ тэныд арӧс? 4) Кӧні тэ олан? Кутшӧм уличаын? 5) Кутшӧм тэнад керка? Ыджыд-ӧ? 6) Кымын судтаа тэнад керка? 7) Кымынӧд судтаын тэ олан? 8) Кымын часын тэ чеччан? 9) Кыдзи шуӧны батьтӧ да мамтӧ? 10 Эм-ӧ тэнад чой, вок? 11) Кымын арӧс батьыдлы да мамыдлы? 12) Эм-ӧ тэнад гортса пемӧсъя? Кыдзи найӧс шуӧны? 13) Коді тэнад нывъёртыд, зонъёртыд? 14) Кӧні велӧдчӧны тэнад ёртъясыд? 15) Кутшӧм факультетын / институтын тэ велӧдчан? 16) Кутшӧм автобусӧн тэ ветлан университетӧ? 17) Кымын морт велӧдчӧ тіян группаын? 18) Кыдзи шуӧны факультетса деканӧс / директорӧс? 19) Кымынӧд во велӧдчан университетын? 20) Кӧні кутан уджавны университет бӧрын? Содтӧй лыдакывъяс. Лӧсьӧдӧй автобиография. Гижӧй час-минутсӧ комиӧн. Сетӧм юалӧмъяс вылӧ вочавидзӧй вомгорӧн. 1) Уна-ӧ ӧні кадыс? 2) Кымын часын тэ садьман? 3) Кымын часын тэ петан гортысь асывнас? 4) Кор заводитчӧ медводдза пара? 5) Кор помасьӧ мӧд пара? 6) Кор заводитчӧ нёльӧд пара? 7) Кымын часын локтан гортӧ? 8) Кымын часын водан узьны? Гижӧй кадсӧ. Ме садьма. Ме муна велӧдчыны. Менам коми кывйысь занятие. Менам семинар. Телевизор пыр «Выльторъяс» уджтас. Семьяӧй ужнайтӧ. Ме вӧча гортса удж. Ме кывза коми шылад. Тіян лоӧ «Коми кывйысь» рытъя семинар. Висьталӧй комиӧн телевидениеса уджтасъяс заводитчан кад йылысь. Видзӧдлӧй «Коми му» газетысь телевидениеса уджтассӧ да висьталӧй коми уджтасъяс заводитчан кадсӧ. Ме муна Коммунистическӧй улича кузя. Ме муна институтӧ. Институтын ме велӧдча. Рытнас институтысь ме пета 17 часын да муна студентъяслӧн ӧтув оланінӧ. Сэні ме ола. Кӧні тэ олан? Бара ме ас чужан муын, ас карын. Ме гӧгӧр войтырыс мелі и варов. Татӧні сынӧдыс кыпыд и сӧстӧм, Муслунлысь бикиньтор сьӧлӧмӧ ӧзтӧ, Тӧд вылӧ вайӧдӧ зэв унатор — Ставсӧ, кыдз визувтіс олӧмлӧн шор. В. И. Лыткин. Лыддьӧй текст. Сикт нимъяс. Кутшӧм мичаӧсь коми сиктъяслӧн нимъясыс: Ыджыдвидз, Льӧмъю, Кӧрткерӧс, Важгорт. Некутшӧм мукӧд муын тадзи оз шуны. Комияс ас нимъясӧн шулісны весиг каръяс, кӧні эз овлыны, а волывлісны сэтчӧ кадысь кадӧ. Кык коми юркарлӧн, дерт, вӧліны аснимъяс – Сыктывкар да Кудымкар. Важӧн коми войтыр овлісны ёна рытыввылынджык. Ӧнія Котлас вӧлі комияслӧн карӧн да шусьыліс Пырасӧн, мӧд ногӧн кӧ, Коми муӧ пыранінӧн. Сибирын вӧлӧма Войкар да Уркар. Найӧс пасйӧмаӧсь коми кыйсьысьяс да вузасьысьяс. Салехард шусьылӧма Обдор карӧн. Войвывса мукӧд каръяслӧн тшӧтш вӧліны дзик коми нимъяс – Кардор (Архангельск), Сардор (Пустозёрск), Совдор (Сольвычегодск). Весиг Москква (Мӧскуа) да Санкт-Петербург комияс шулісны ас ногӧн – Канкарӧн да Питирӧн (Е. Кана серти). Лыддьӧй чужанін йылысь кывбур да гижӧдтор. Торъя муса овлӧ чужаніныд, Ставыс сэні югыд, сӧстӧм, бур. Сӧмын мича рӧмъяс аддзӧ синмыд, Ньӧти тёпкан кок улад оз сюр. Югыдджыкӧсь сэні тувсов войяс, Шемӧсмӧдлӧ вӧр-ваыслысь мич. Торъя югӧр шондіыс сэн койӧ, Торъя шӧвкӧн лӧставлывлӧ видз. (А. Е. Ванеев) Кутшӧм гажа, кутшӧм долыд вӧлӧма ас муад овны. Сӧмын тай сійӧс бӧрвылас тӧдан да казялан, горттӧ эновтӧм бӧрын. Быдтор тай горт дорсьыд тэнӧ вӧрзьӧдӧ, быд лоӧмтор муса кажитчӧ. (В. Т. Чисталев) – Кыдзи тэ олан? – Аттьӧ, бура. Абу кока, а кытчӧ ыстан, сэтчӧ и мунӧ. Челядь сёрниысь тешторъяс Воспитатель юалӧ Юралысь: – Кӧні тэ олан? – Мамӧ тӧдӧ, рытнас юала. 1. Кор овмӧдчӧмаӧсь комияс ӧнія асланыс муясӧ? 2. Кор комияс овмӧдчӧмаӧсь Вылыс Эжва инъясӧ? 3. Кутшӧм инын комияс овмӧдчӧмаӧсь медся сёрӧн? 4. Коми республикаысь ортсыса кутшӧм инъясӧ овмӧдчӧмаӧсь комияс? Кор? 5. Кутшӧм инъясӧ овмӧдчӧмаӧсь войвывса комияс, изьватас? Лыддьӧй воча сёрни – Видза оланныд, Алексей Иванович! – Бур лун, Ӧндрей! Нимкодь аддзыны тэнӧ Сыктывкарысь! Кӧні тэ ӧні олан? – Ӧні ме ола Ухтаын. – Ухтаын? – Да, сэтчӧ мунім став семьяӧн. – Ме тшӧкыда ветла Ухтаӧ командировкаӧ. – Бур! Кора пыравны гӧсьти. – Аттьӧ. Окотапырысь. А кутшӧм Тіян оланінпасныдс? – Гижа кабалаӧ: Ухта кар, Ленин улича, 18-ӧд номера керка, 32-ӧд номера патера. – Аттьӧ, пырала! – Зэв бур! Кутам виччысьны! – Аддзысьлытӧдз, Алексей Иванович! Лыддьӧй Н. Обрезковалысь кывбурсӧ да сылысь вуджӧдӧмсӧ Коркӧ локтан гортад Ыджыд мортӧн, Сӧмын пыригад эн зурась, – Миян ӧдзӧс белльыд ляпкыд… Гортӧ пыриг – юртӧ копырт… Н. Обрезкова Гижӧй ассьыныд оланінпаснытӧ комиӧн Бӧрйӧй колана вежлӧга эмакыв. Вуджӧдӧй 1) Сыктывкарӧ воис тӧв. 2) Талун ми лэбам Москваысь Парижӧ. 3) Менам ёртӧй велӧдчӧ Москваса каналан университетын. 4) Кӧдзыд Пӧль олӧ Югдінын. 5) Ме пыри велӧдчыны университетӧ кык сюрс квайтӧд воын. 6) Велӧдчан небӧгысь тӧдмалі коми кывйын вежлӧг тэчас йылысь. Сетӧм торъякывъясысь лӧсьӧдӧй сёрникузяяс, грамматика колана формаӧ найӧс сувтӧдӧмӧн. Коми му мусерпас серти тӧдмалӧй, кутшӧм районын индӧм сиктъясыс. Тӧдмалӧй коми сикт нимъяс артманногсӧ. Висьталӧй, кутшӧм сиктын / карын Ті чужлӧмныдӧсь. Гӧгӧрвоӧдӧй сійӧ сикт / кар нимлысь артманногсӧ. Удж вӧчигӧн вӧдитчӧй иннимъяса справочнӧй материалъясӧн. Вуджӧдӧй роч кыв вылӧ сёрникузяяс. Висьталӧй, кыдзи вуджӧдӧма пытшкӧс ина вежлӧга торъякывъяс. Бать-мам быдтісны кык нылӧс. Велӧдчысь босьтіс библиотекаысь куим небӧг. Мый артмис? Дыркодь содтӧм-чинтасьӧмла артасян аппаратыс кусі, ковмис ветлыны мӧд жырйӧ калькуляторла. Таладорын донъясь да вӧлись мӧдлапӧлӧ вудж. Удж серти и дон босьтан. Коми шусьӧгъясысь да кывйӧзъясысь Тэ шӧриӧн юклӧмыд яблӧгтӧ. Яблӧг юклӧмыд лои ӧткодь. Арталӧй лыдпасъяс гижӧмӧн. 1) Небӧг листбокын комын квайт стрӧка. Уна-ӧ стрӧка лоӧ кӧкъямыс листбокын? 2) Ми велӧдчим ӧкмыс вежон да кык лун. Уна-ӧ лун ми велӧдчим? 3) Вит зонка да куим нывка мунісны вотчыны. Быдӧнлы сюри нёль тшакӧн. Уна-ӧ тшак найӧ ставныс вайӧмны гортӧ? 4) Керкаын кык олан жыр, пусян-сёян жыр, мыссян-песласян да асмогасян ӧтувъя жыр, пыранінын пӧрччысян жыр. Уна-ӧ пельӧс керкаын? 5) Лызьӧн исласян секцияӧ гижсисны ветымын кӧкъямыс ныв-зон. Детинаяс гижсисны кӧкъямыс мортӧн унджык ныв дорысь. Кымын нывпосни гижсисны секцияӧ да кымын зонпосни? Висьталӧй арталӧмсӧ комиӧн. Лыддьӧй текстсӧ. Вуджӧдӧй. Вочавидзӧй авторлӧн текстпомса юалӧм вылӧ. Михаил Григорьевич Пипуныров Погост грездын нимавліс уджач, сюсь да визув мортӧн. Кузиник тушаа, сьӧд синъяса, косіник чужӧма шӧр арлыда мужичӧйлӧн семьяыс вӧлі ыджыд – нёль пи да куим ныв. Эз вӧв кокни вердны-юктавны, кӧмӧдны-пасьтӧдны быдмысь дзолюкъясӧс. Гриш Миш, тадз шулывлісны сійӧс грездса войтыр, тӧлын сортовка лэдзис, тулысын пуръясис-кылӧдчис, а сэсся му-видз дорын уджаліс. Нимавліс сійӧ и бур кыйсьысьӧн. Тшӧкыда тулан, руч, кӧч, ур куяс нулывліс вузавны Яренскӧ. Вузасьны-артасьнытӧ вӧлі кужӧ бура, кӧть сӧмын церковно-приходскӧй школа помавлӧма. Тӧвся лун. Гриш Миш яренскса базарын сулалӧ да ур куяс вузалӧ, небыд зарниыс дзонь мешӧк. Матыстчис сы дорӧ карса купеч и юалӧ: донӧн-ӧ пӧ ур куястӧ вузалан? – Ме ог радейт ёна донъясьны, – шмонитігмоз шуис вузасьысь. – Босьтан ӧти ку – ӧти кӧпейка, мӧд куыс – кык кӧпейка, коймӧдысь – нёль, нёльӧдысь – кӧкъямыс и сідз водзӧ. Зэв нимкодь лои купечыдлы, донтӧма пӧ и вузалӧ коми мужикыд. Но кор кутіс артавны, купечыдлы ковмис юрсӧ гыжйыштны да эновтчыны ньӧбасьӧмысь. Деньгаыс эз тырмы. А коми вӧралысь вӧлі вузалӧ дас вит ур ку. Гашкӧ, ті, дона челядь, артыштанныд, уна-ӧ сьӧм колӧ вӧлі мынтыны купечлы 15 ур куысь? (А. Некрасов (Гамса). Текст лыддиганыд артасьӧй. 1) Ӧнія олӧмын шайт курсыс ёна вежласьӧ. Банкъясын урчитӧма шайт дорӧ мукӧд валюта дон. Евро курсыс 60 шайт да 50 ур, долларыс сулалӧ 58 шайт да 70 ур. Арталӧй, уна-ӧ россияса шайт ковмас, ньӧбны кӧ 500 евро да 500 доллар. Банклы суйӧрсайса валюта бӧр вузалігӧн позьӧ воштыны 3 шайт 50 ур евроысь да 3 шайт 20 ур долларысь. Арталӧй, ыджыд-ӧ торъялӧм 500 евро да 500 доллар ньӧбӧм-вузалӧм костын (коми шайт — рус. рубль, коми ур — рус. копейка). 2) Ми олам вит судтаа керкаын. Керкаын 12 подъезд. Медводдза да бӧръя подъезд быд судтаын 2 патераӧн, керка шӧр подъездын быд судтаын 4 патераӧн, мукӧдлаас 3 патераӧн. Уна-ӧ патера миян керкаын? 3) Уна-ӧ час велӧдан (учебнӧй) планъясын? Занятиеяс расписаниеын аудиторияын велӧдчӧм вылӧ коми кывйысь пуктӧма 3 час вежоннас. Ми велӧдчам урасьӧм тӧлысь медводдза вежонсянь ода-кора тӧлысь бӧръя вежонӧдз. Асшӧра материал гортын велӧдӧм вылӧ урчитӧма содтӧд 30 час. Быд студентӧс консультируйтӧм вылӧ сетӧма 10 час. Уна-ӧ час «Коми кыв» дисциплинаысь пуктӧма велӧдан планъясӧ? Арталӧй содтӧмӧн, чинтӧмӧн, юкӧмӧн, ладмӧдӧмӧн. Висьталӧй комиӧн. Асшӧра лӧсьӧдӧй воча сёрни лавкаын сёян вӧлӧга ньӧбӧм да сьӧм арталӧм йылысь Эмакывъяс сувтӧдӧй лӧсялана вежлӧг формаӧ. 1) Чорыда зэрӧмысь став паськӧм кӧтасьӧма. 2) Суйӧрсайса лавкаясын вештысим евроӧн. 3) Уджъёртъяс пӧся чолӧмалісны чужан лунӧн. 4) Мунам вӧрӧ чӧскыд вотӧсла да тшакла. 6) Рыськӧ пуктам ӧти паньӧн нӧк да сакар. 7) Ай-мам да пӧль-пӧч сёрнитӧны коми да роч кывъясӧн. 8) Ыджыд котырӧн ветлім лызьӧн котраланінӧ да бурпӧт исласим. 9) Челядьӧс нуӧдлісны Коми республикаса тӧдчана инъясӧд. 11) Печать керкалы паныд сулалӧ Коми наука шӧринлӧн стрӧйбаыс. 13) Ми тӧдмасим Н. Куратова, Г. Юшков, И. Торопов творчествоӧн, лыддим гижысьяслысь висьтъяс да повесьтъяс. 14) Комияслӧн важ олӧм йылысь висьталіс этнография музейын экскурсия нуӧдысьыс. Арталӧй да вочавидзӧй сетӧм юалӧмъяс вылӧ. 1) Кымын сантиметр 0,1 метрын? 2) Уна-ӧ грамм 0,5 килограммын? 3) Мыйта ур 0,06 шайтын? 4) Кымын вершӧк лоӧ 11,1 сантиметрын? 5) Кымын пуд лоӧ 65 кило да 520 граммын? 6) Мыйта верст 8 километр да 34 метрын? 7) Уна-ӧ километр 2,35 верстын? Тайӧ тэнад чойыдлӧн керкаыс. Тіян керканыд сулалӧ джуджыд кыр йылын. Коми Республикалӧн чужан луныс моз тӧлысь 21-ӧд лунын. Миян велӧдысьнымлы сетісны Нимӧдан кабала. Пӧль-пӧчлӧн уджныс йитчӧма видз-му овмӧсӧн. Воча вокӧй овмӧдчӧма суйӧр сайӧ, Эст муӧ. Менам семьяӧй. Став семьяыд кӧ ӧтлаын, сэки и сьӧлӧмыдлы долыд. Гӧсьт недыр гӧститӧ да уна аддзӧ. Кутшӧм бать-мам, сэтшӧм и ныв-пи. Коми шусьӧгъясысь да кывйӧзъясысь. Ме зонка – бать-мамлӧн пи, чоя-вокалӧн вок, пӧль-пӧчлӧн нук. Менам эмӧсь Ваньӧ дядь да Ӧльга тьӧт. Найӧ батьлӧн чоя-вока. Ыджыд мамӧй олӧ Шорйыв грездын. Сэні жӧ олӧны мамлӧн Нина чойыс да сылӧн челядь, менам воча чой-вокъяс. Налӧн асланыс кык судтаа керка. Нина тьӧтӧй менам вежань, ме – сылӧн вежапи. Валя, ыджыдджык чойӧй, велӧдчӧ институтын. Ӧньӧ, ичӧтджык вокӧй, ветлӧ садйӧ. Миян семьяным зэв бур. Корсьӧй текстысь рӧдвуж нимъяс. Велӧдӧй найӧс. Ыджыд-ӧ тэнад семьяыд? Висьтав ас семья йывсьыд. Серпасав ордпу, рӧдвуж нимъяс гиж комиӧн. Ӧні тайӧ кывйыс гӧгӧрвотӧм. Сійӧс казялам XІV-ӧд нэмся коми гижӧдъясысь да ӧткымын шуӧмысь. Перымса Степанӧн вуджӧдӧм «Трӧитса», комиӧн Куима нима енпӧв вылысь со лыддям: «ас вэрид вылти ин мун», важ роч кывйысь тадзи вуджӧдӧма «не мини раба твоего» шуӧм. Вер кывйӧн сэні нимтӧма рабӧс. Ордвуж удмурт кывйын эм тайӧ кывлы вар «раб» весьтас кыв. Вер кольӧма кыдзи кыв юкӧн верӧс кывйӧ. А верӧс сайӧ петны кывтэчас войдӧр пасйылӧма «айлов сайӧ петны». Тайӧ верӧс кывйыс артмӧма сёрӧнджык -ӧс суффикс отсӧгӧн да пондӧма сэсся пасйыны сӧмын «айлов-гозъёртӧс». Сӧмын войдӧр, XІX-ӧд нэмӧдз на, вер кыв коми кывйын пасйылӧма «аймортӧс». Тайӧс ми аддзам Емва вожысь пасйӧм вэр чэри кывтэчасысь, сэні вер пасйӧ «ай чериӧс». Уна нэм чӧжӧн вер кывлӧн вежӧртасыс вӧлӧма паськыд: «айлов», «верӧс» да нӧшта «раб, горт уджалысь, кесъялысь», а сэсся бӧръя нэмъясӧ кывйыс дзикӧдз дугдӧма бергавны сёрниын. Айлов да верӧс ӧти торъякывйӧн пасйӧны уна кывйын. Шуам, рочын муж кыв вежӧртӧ и верӧсӧс, и аймортӧс, англия кывйын man кыв улын гӧгӧрвоӧны «айловӧс» да «мортӧс». Эстонечьяс mees кывйӧн пасйӧны «верӧсӧс», «мортӧс» да «аймортӧс». Менам батьӧ быдтор кужӧ: Вермӧ пилаӧн да стружӧн Вӧчны улӧс, джадж и шкап. Батьӧ менам абу тшап. Тшак и вотӧс вайӧ батьӧ, Чери кыйӧ вугыр шатьӧн, Мотоциклӧн гур да гур, Ӧдӧбаысджык оз сюр. Физзарядка вӧчӧ пасьтӧг, Лыжи тӧв кежлӧ нин дасьтӧ, Эм походын узьлан вон. Менам батьӧ медся ён. Вайӧдӧй индан-асалан формаа эмакывъяс да гӧгӧрвоӧдӧй найӧс. 1) Миян бать-мамным ветлісны Эст муӧ. 2) Налӧн вокныс олӧ Войвылын. 3) Тэнад нывъёртыд уджалӧ библиотекаын. 4) Тіян понпиянныд котралӧны керка йӧрын. 5) Челядьлӧн луннебӧгъясныс куйлӧны велӧдысь джаджйын. 6) Менам жырйысь ӧшиньӧ петӧ лунвылӧ. 8) Миян керкаясным сулалӧны орччӧн. 9) Тіян часіныд кольччӧ. 10) Миколлӧн часіыс тэрмасьӧ 11) Тэнад часіыд сулалӧ. 12) Сылӧн часіыс абу. Сёрникузяяссӧ комиӧдӧй, эмакывъяссӧ сувтӧдӧй индан-асалан формаӧ. Комиӧдӧй асалан нимвежтасъяс да кадакывъяс. 1) Налӧн бать-мамныс уджалӧны велӧдысьясӧн. 2) Тэнад керкаыд сулалӧ джуджыд кыр йылын. 3) Тэнад аслад дзоньвидзалуныд мукӧдторйысь медся колана. 4) Кутшӧм классын велӧдчӧ тіян пиныд? 6) Миян патераным югыд да сӧстӧм. 7) Налӧн пӧль-пӧчыс шойччӧны саридз дорын. 8) Менам ыджыд айӧ радейтӧ лыддьыны коми газет-журнал. «Рӧдвуж нимъяс» кывчукӧрысь видлалӧй кывворсӧ. Сёрнисикас индӧм серти пасйӧй, Коми му кутшӧм инын сійӧ бергалӧ. Лыддьӧй текстсӧ да вочавидзӧй вӧзйӧм юалӧмъяс вылӧ. Комияслӧн челядьӧс велӧдӧм. Коми йӧз ассьыныс челядьсӧ войдӧр зілисны ичӧтсяньыс сибӧдны удж бердӧ. Бать-мам ичӧтысянь велӧдісны зонкаяссӧ кыйсян уджӧ. Ичӧт дырйи детинкаяслы висьталісны вӧралӧм йылысь мойдъяс, нӧдкывъяс да шусьӧгъяс. Квайт-сизим арӧса зонкаяс кыйлісны нин уркайясӧс. Колля воясӧ найӧ тшӧкыда матыстчывлісны сикт-грезд дорӧ. Кӧкъямыс-ӧкмыс арӧса зонкалӧн вӧлі нин аслас лямпа. Лямпалысь пыдӧссӧ эз эжлыны камысӧн. Зонъяслы вурисны дукӧс да сы вылӧ пасьталӧм пытшкӧс зепъяса паськӧм – лаз. Ӧкмыс-дас арӧса зонкаяс ветлісны нин батьыскӧд кытшовтны вӧрса угоддьӧяс. Батьыс либӧ пӧльыс тӧдмӧдіс нук-писӧ звер-пӧткалӧн кок туйясӧн да велӧдіс кытчӧ пуктыны налькъяс. 2. Кутшӧм арлыда челядь йылысь мунӧ сёрниыс текстас? 3. Мый йылысь вӧзйӧм текстыс? 4. Кутшӧм арлыда челядьлы висьталісны мойдъяс да нӧдкывъяс? 5. Кутшӧм паськӧм вурлісны кӧкъямыс-ӧкмыс арӧса зонкаяслы? 6. Кыдзи велӧдісны ӧкмыс-дас арӧса челядьӧс? Содтӧй вежӧртас боксянь лӧсялана кывъяс «Менам семьяӧй» тема вылӧ текстас. Миян бур семьяным. Ме радейта ассьым семьяӧс. Кор зонкалы тыри вит арӧс, бать сетіс киӧ гудӧк. Гудӧксӧ босьтіс да кутіс дживӧдчыны, но ворсысь сыысь эз артмы. Бать сылысь чуньясӧс кӧртавлывліс аслас чуньяс бердас да зільліс новлӧдлыны наӧн гудӧк кизьяс вывті. Но сылӧн чуньяс кывзысисны ывла вылын котралысь челядьлӧн гӧлӧсъясӧ. Сійӧ жӧ воас сылӧн киӧ веськалі небӧг, да кутіс сэтчӧ серпасавны. Ассьыс серпас кольӧма сійӧ небӧг уна лист бокӧ. Серпас мичмӧдіс сьӧд шыпасъясӧн тырӧм небӧг лист бокъяссӧ. Ассьыс удж петкӧдлӧма бать-мамлы. Лыддьӧй да видлалӧй ортсы ина вежлӧг формаа эмакывъяс. Каньыс чеччыштӧма керка йӧрас джуджыд кыдз пу вожйысь да йӧр потшӧссянь Сорма ю поскӧд тэрыба пышйӧма увтчысь понъясысь матысса пуяслань, сысянь котӧртӧма пӧльпӧч керкаӧдз да дзебсьӧма. Колӧкӧ, асьнытӧ Некор эн ошкӧй. Онӧ и тӧдлӧй, Кыдз пӧранныд ошкӧ. Ме ог шойччы талун. Ми огӧ удитӧй рытъя спектак вылӧ. Найӧ оз сёрнитны занятие дырйи. Ті онӧ пырӧй лызьӧн котралан командаӧ. Ме эг ветлы велӧдчыны, ме виси. Вокӧй эз радейт ветлыны вӧрӧ. Ми эгӧ на лыддьӧй тайӧ небӧгсӧ. Тэ эн жӧ ветлы театрӧ. Челядь кӧдзыдысла эз велӧдчыны. Таво ті энӧ ветлӧдлӧй исласьны конькиӧн. Мыйта бур делӧ вӧчны ме верми, да эг эшты, эг вевъяв, эг вӧч. Гымалӧм вӧсна вӧралысьяс абу петӧмаӧсь кузь туйӧ. Вӧрысь йӧзыс абу аддзӧмаӧсь вотӧс ни тшак. Сійӧ абу вӧчӧма гортса уджсӧ. Ті абу шойччӧмныдӧсь талун. Коді кыакӧд чеччӧ, сылӧн олӧмыс судзсьӧ. Вой. Дугдісны нин дзользьӧмысь лэбачьяс. Унмовсис кӧк. Быдӧн ланьтісны. Лӧнь. Сӧмын кӧнкӧ вылын, ягас дыр на кыліс, юргис-сьыліс вой олысь вӧркай. Да эз лӧньлы, сяльгис косьт вывті ва... 1) Кор тэ чеччан? 2) Кор тэ дасьтан асъя нур (сёян)? 3) Кор тэ петан гортысь? / Кор тэ мунан университетӧ / удж вылӧ? 4) Кутшӧм кадӧ тэ локтан университетысь / удж вылысь? 5) Кор тэ дасьтан рытъя нур? 6) Кор тэ водан узьны? Ті удитанныд? Эм-ӧ кадыс? Менам кадӧй абу. Ме ог удит. Ті сёрманныд? Ті тэрмасянныд? Ме ог тэрмась, ог сёрмы. Ме локта дзик пыр. Ме пыр ветла подӧн. Ме неуна сёрма. Ме тшӧкыда сёрнита телепон пыр. Корсюрӧ (мукӧддырйи) пукала чукӧртчӧмъяс вылын. Тшӧкыда аетла командировкаӧ. Шоча (гежӧда) овла ас кабинетын. Вы успеваете? У Вас есть время? Юля – администрацияса культура юкӧдын секретар. Сійӧ чеччӧ сизим часын. Сэсся сійӧ мыссьӧ, весалӧ пинь, сынасьӧ да лӧсьӧдӧ юрси. Сизим час да джынйын Юля сёйӧ. Пасьтасьӧ да подӧн мунӧ удж вылӧ. Дас вит минуттӧм ӧкмыс часын Юля удж вылын нин. Сійӧ вочавидзӧ телепон тринь вылӧ, дасьтӧ кабалаяс. Юля бура сёрнитӧ комиӧн, рочӧн, финн да англия кывйӧн. Кывъяс тӧдӧм ёна отсалӧ уджын. Комиӧн, рочӧн, финн да англия кывйӧн сійӧ дасьтӧ войтыръяскостса проект уджтасъяс серти кабалаяс. Мӧдӧдӧ найӧс пошта пыр. Луннас, 13 часын сійӧ пажнайтӧ. Вит час рытын Юля мунӧ гортӧ. Гортын Юля шойччӧ, лыддьӧ газет-журнал, дасьтӧ сёян, вӧчӧ гортса уджъяс. Дас ӧти час рытын сійӧ водӧ узьны. Озырлуныд — уджын Чабара грездын овлӧмаӧсь-вывлӧмаӧсь гозъя, найӧ быдтылӧмаӧсь ӧти пиӧс. Мам-батьыслы вӧлӧма зэв сьӧкыд Парпонь нима писӧ крестьянскӧй уджӧ велӧдны. Абу прӧста шулӧмаӧсь пӧрысь йӧз: ӧти пиыд пӧ даскӧд воча. Батьыс нин пикӧ воис, видас-видас Парпоньӧс, а сылы веськодь, ӧти пельӧдыс пырӧ, а мӧдсьыс бӧр петӧ. Дыш ӧклупень дай ставыс — сӧмын сыв судта тушанас, а нинӧм вылӧ шогмытӧм морт. Сійӧ мӧвпалӧ сӧмын сы йылысь, кыдзи эськӧ зарни чукӧр корсьны да озырмыны. Ӧтчыд батьыс локтіс тыла вӧчанінысь и радпырысь висьталіс пиыслы, ме пӧ раскысь аддзи зарни чукӧр. Мунам пӧ, пиӧй, ӧдйӧджык сэтчӧ лэчыд черъясӧн да зыръясӧн. Медым некодлы оз сюр озырлуныс. — Зарни чукӧрыс кыдз пу улын куйлӧ, — висьталіс батьыс да индіс местасӧ. — Пӧрӧд пусӧ. Зон зіля кутчысис удж бердӧ. Ӧти пу пӧрӧдіс, мӧдӧс, коймӧдӧс, а зарни пыр на оз сюр. Батьыс мыръяссӧ бертӧ. Мыр улас пӧ куйлӧ озырлуныс. Парпонь кутіс и батьыслы отсасьны, но зарни эз на сюр. Ёна мудзисны, шойччыны пуксисны, мӧвпалӧны, мый водзӧ вӧчны. — Деньгаыд эм, эм тані, сюрас на миянлы, — водзӧ ышӧдіс быдтассӧ батьыс. — Сӧмын гӧрны ковмас мусӧ. Сэки нин быть сюрӧ. Сідзи и вӧчисны. Небзьӧдӧм му вылас батьыс ид да шобді кӧдзис. Сюыс бура быдмис, зарни шепъясыс весьт кузя. Небыдик тӧвру кышӧдчис сюын, а шепъясыс вашкӧдісны: «Озырлуныд — уджын, уджын...» Идралісны арнас няньсӧ, вартісны да Яренскӧй базар вылӧ быдса вӧв додь нуисны вузавны. Уна и сьӧм нажӧвитісны. — Аддзан, Парпонь, пӧсявтӧдзыд кӧ уджыштан, и зарниыд ачыс локтӧ тэлань, — нюмъялігтыр шуис пиыслы батьыс. Та бӧрын ӧтка пи кутіс кутчысьны быд уджӧ. Бӧрйӧй соссяна кадакывлысь колана сикас. 1. Ме уджала Вӧр овмӧсын, а ті онӧ уджалӧй вӧр овмӧсын. 2. Тэ он велӧдчы госслужба академияын, а ми велӧдчам госслужба академияын управление факультетын. 3. Талун сійӧ мунас командировкаӧ Печора карӧ, а найӧ оз мунны командировкаӧ. 4. Кольӧм во ми эгӧ велӧдӧй коми кыв, а велӧдім англия да немеч кывъяс. 5. Ті онӧ тэрмасьӧй гортаныд, гуляйтанныд карса паркын. 6. Велӧдчысьяс оз сёрнитны ӧтамӧдныскӧд занятие дырйи. Кывподсӧ сувтӧдӧй ӧнія кад кадакывлӧн лӧсялана сикасӧ соссяна спряжениеын. 1) Студентъяс оз гижны, найӧ сюся кывзӧны лекция. 2) Ті онӧ сёрнитӧй бура комиӧн. 3) Ми огӧ уджалӧй, ми велӧдчам на. 4) Ывлаын оз зэр, кобӧма. 5) Тэ он вуджӧд роч вылӧ И. А. Куратовлысь кывбуръяс. 6) Талун ме ог мун университетӧ, талун шойччан лун. 7) Тэ он ов Абъячойын, ӧні тэ велӧдчан да олан Сыктывкарын. 8) Ывлаын оз лымъяв. 9) Ті талун он вочавидзӧй письмӧ вылӧ. 10) Талун ми огӧ петӧй гортысь, ывлаын зэв кӧдзыд да. 11) Ме ог эшты мунны вартчанінӧ, миян лоӧ экзамен. 12) Студентъяс оз сёрнитны лекция дырйи. 13) Каньпи оз кай кыдз пу вылӧ. 14) Ми огӧ гӧгӧрвоӧй бура комиӧн. Вайӧдӧй кадакывлысь став формасӧ. Сетӧм торъякывъясысь да кывтэчасъясысь артмӧдӧй сёрникузяяс, кадакыв кывподсӧ сувтӧдӧй лӧсялана морта-лыда формаӧ эскӧдана вежӧртасын. Вӧзйӧм сёрникузяясысь артмӧдӧй соссян вежӧртаса сёрникузяяс. Вуджӧдӧй. 1) Ме чечча водз да вӧча гимнастика. 2) Асывнас ті чеччанныд будильник горӧ. 3) Тэ видзӧдан телевизорысь асъя выльторъяса уджтас. 4) Ми мунам удж вылӧ автобусӧн. 5) Уджалысьяс лунтыр видлалісны кабалаяс. 6) Луннас, пажын дырйи, чорыда зэрмис да унаӧн кӧтасисны. 7) Велӧдчӧм бӧрын ме тэрмаси гортӧ. 8) 15 часын ті мунінныд лызьӧн котралан шӧринӧ. 9) Рытнас ми видзӧдім футбол. 10) Мам-батьӧй ветлісны Коми республикаса шылададрамаа театрӧ «Гӧтрась, пиӧ, гӧтрась» спектак видзӧдны. 11) Рытгорулас шондӧдіс да ми петім ывлаӧ гуляйтны. 12) Вокӧй муніс ёртыс дорӧ отсасьны вӧчны гортса удж. 13) Ті дасьтанныд ыджыд реферат. 14) Рытын став семьяӧн чукӧртчим ужнайтны. 15) Ме сёрӧн вода узьны, дыр лыддьыся. Вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ вӧзъяна бала серти. 1. Ляддянныд-ӧ «Коми му» газет? 2. Мунанныд-ӧ университетӧ? 3. Велӧдчанныд-ӧ Гуманитарнӧй наукаяс институтын? 4. Ворсанныд-ӧ гитараӧн? Содтӧй ортсы ина вежлӧгъяслысь колана сикассӧ. 1) Кӧрткерӧссянь Сыктывкарӧдз нелямын гӧгӧр километр. 3) Ухтасянь Вӧркутаӧдз ӧшйисны сьӧд кымӧръяс. 5) Тулыснас ваыс визувтӧ туйясті, видзьясті, эрдъясті, ыбъясті. 6) Студентъяс велӧдчӧны 8 час асывсянь 15 час лунӧдз. 7) Уджалан луныс воӧ помлань. 8) Ижевскысь студентъясӧс овмӧдісны Коммунистическӧй уличаса ӧтуволанінӧ. 10) Кельыдлӧз енэжтілэбӧны кымӧръяс. Комиӧдӧй сетӧм сёрникузяяссӧ. Комиӧдӧй торъякывъяс да сувтӧдӧй найӧс грамматика колана формаӧ. 1) воны гортӧдз 2) вуджны юсӧ пості 3) петны гуысь 5) ньӧбны билет театр кассаысь 7) небӧгсӧ пуктыны джадж вылӧ 8) серакуыс батьсянь 9) быдмыны районса юралысьӧдз 10) кывтны Печора юті. 1. Висьталӧй, Коми Республикаын кутшӧм климатыс? 2. Кутшӧмджык тӧвъяс овлӧны Комиын? 3. Мый тӧдчӧм улын Комиын поводдяыс тӧвнас овлӧ вывті кӧдзыдӧн? 4. Кутшӧм циклонӧн йитчӧма тшӧкыд лым-зэрыс Комиын? Гожӧм заптӧ, тӧв дзимлялӧ. Тулысыд мича дзоридзьясӧн, а арыд кольтанъясӧн. Менӧ тшӧкыда корӧны, виччысьӧны, а петкӧдча кӧ, ставыс дзебсьӧны. Ӧти кисьтӧ, мӧд юӧ, коймӧд быдмӧ. Ты вомӧн кӧрт мегыр ӧшалӧ. Китӧм и коктӧм, а ӧдзӧс восьтӧ. ПОВОДДЯ ЙЫЛЫСЬ НӦДКЫВЪЯС Чойыс локтӧ вок ордӧ, а вокыс пышйӧ. Биын оз сотчы, ваын оз вӧй. Мый он вермы нуны пожйӧн? Еджыд пызан дӧра став мусӧ вевттис. Лыддьӧй поводдя йылысь коми гижӧдъяс. Ӧні гожӧм. Кӧдзыд тӧв бӧрын да зэра-лымъя тулыс бӧрын лӧсьыд жӧ ӧні миян войвылын гожӧмыс! Июнь – лӧддза-номъя тӧлысь. Медся гажа кадыс во гӧгӧрнас, медся донаыс видз-му уджалысьлы. Тувсов уджъяс эштӧма: гӧрсьӧма и кӧдзсьӧма, йӧръясӧ пуктысьӧма. Видз вылӧ водз на петны. Медся эштан дырыс! Ставыс быдмӧ: пуяс, турунъяс, вотӧс дзоридзалӧ… Оз кисьмӧ. Збыль, волысь куим кад дзик ӧттшӧтш тан, Ас Коми муын, аддзывлыны позьӧ: Кор турӧбъясӧн дурӧ Вӧркута, Ухтаын – тулыс, Леткаланьын – гожӧм. Комиа-роча сёрнитчан Тіянлы абу кӧдзыд / жар? Шондіа, кос поводя талун. Сулалӧ сук ру. Кутшӧм лоӧ аски поводдяыс? Аски лоас бур да кос поводдя. Рыт кежас лоас ыркыдджык. Асыв кежас кӧдздӧдас / шондӧдас. Луннас лоас жар поводя. Аски лоас гым-чард. Лоас зэра да тӧла. Войнас мукӧдлаас лымъялас. Пӧльтӧ чизыр вой тӧв. Тулысын лэбачьяс лэбзьӧны войвылӧ. Тӧрыт вӧлі асыв-вой тӧв. Печора визувтӧ асыв-лунвывсянь медводз войвылӧ да сэсся рытыв-войвылӧ. Экспедицияӧн ветлісны туялысьяс Коми му рытыввылӧ. Таво ми ветлім шойччыны лунвылӧ. Ёртӧй олӧ Коми Республика рытыв-войвылын, Чилимдінын. Гожӧмнас ми вӧлім асыв-лунвыв Швецияын, Стокгольмын. Тӧдмасьӧй текстӧн да мусерпас отсӧгӧн аддзӧй текстын пасйӧм инъяссӧ. Вуджӧдӧй. Бадьёльсксянь Одыбӧдз мунны кӧ веськыда, лоас верст сизимдас гӧгӧр. Буретш туй джынъяс кымын рытыввывлань, а сэсся рытыв-лунвывлань зіля визувтӧ Одъю, а сыкӧд орччӧн (косталӧ 7-9 километрӧн) тюрӧ-мунӧ сюсь да сӧстӧм Лымва – ичӧтик ю. Лымва да Одъю ӧтлаасьӧны Одыбсянь кывтчӧс, верст куим сайын. Одъюлӧн эм неыджыд вож – Рытыв-вож юӧн шусьӧ. Рытыв-вож вомсяньыс, Одъюлӧн шуйга берег пӧлӧныс мунӧмӧн, верст куим сайын Одъюлы ассьыс васӧ сетӧ Кӧч ёль. Тайӧ Кӧч ёльыс верст нёль визувтӧ Одъюкӧд орччӧн да кык ёль костас и лоӧ гажа нӧрысыс. Сетӧм кывтэчасъяс комиӧдӧй да сувтӧдӧй уна. Эмакывъяс дорас вайӧдӧй лӧсялана кывбердъяс. Сувтӧдӧй кывбердъяс лӧсялана формаӧ. 1) Арся поводдяыд зэра да кымӧра. 2) Тувсовъя лунъясыд шондіа. 3) Урасьӧм тӧлысь тӧла. 4) Ӧти гожся лунӧ ми вотім уна оз. 5) Асъя зэрыд — гӧсьт. Вогӧгӧрся кутшӧм кадлы лӧсялӧны тӧлысьяс? Тӧдмалӧй, кутшӧм вогӧгӧрся кад йылысь мунӧ сёрниыс. Ывла шондіа да кымӧртӧм. Лымчиръяс ньӧжйӧник усьӧны му вылӧ. Мусӧ ставнас вевттьӧма лымйӧн. Коръяс важӧн нин усьӧмны пуясысь. Сӧмын пелысь розъяс сярвидзӧны лымъя пуясын. Челядь исласьӧны доддьӧн, лызьӧн, конькиӧн. Пӧльтӧ рытыввыв тӧв, гымалӧ да чардалӧ. Сьӧд кымӧръяс ӧшалӧны енэжас. Зэрӧ. Кос, вывті шоныд лунъяс бӧрын татшӧм зэрыс сӧстӧммӧдӧ ывласӧ, вӧр-васӧ. Быдмӧгъяс ловзьӧны. Версьтӧ да челядь дзебсьӧмны зонтъяс улӧ. Челядь чилзӧны-котралӧны шоныд ва гӧпъяс гӧгӧр. Лунысь лун ывлаыс югдӧ. Шондіыс яръюгыда дзирдалӧ. Вӧр-ваыс садьмӧ кузь тӧв бӧрын: вежӧдӧны пуяс, петӧ медводдза лымув дзоридз, гораа бузгӧны шоръяс, мылаа сьылӧны лэбачьяс. Сӧмын мукӧдлаас кольӧма на лым тола, сэтчӧ оз веськав шонді югӧрыс да. Регыд и сэні ставыс сылас да косьмас. Поводдяыс вежласяна: то зэра, то шондіа, кӧдзыд то шоныд. Яръюгыд да уна рӧма вӧр-ва синтӧ радлӧ. Асыв-лунвыв кокни тӧвру нӧбӧдӧ пуясысь кольквиж коръяссӧ. Быттьӧ зарни сійӧ кышакылӧ-усьӧ, вевттьӧ сьӧд мусӧ. Шоныд лунъяссӧ тайӧ кадас шуӧны Ань гожӧмӧн. Содтӧй колана нырвизьсӧ Коми Республикаса сикт-каръяс ин серти. Коми гижысьяс вӧлӧмны Коми Республика лунвылын, Абъячойын. 1) Менам ыджыд вокӧй велӧдчӧ Вӧркутаын. Тулыснас ми вӧлім экспедицияын Койгортын. 3) Этнопарксӧ стрӧитӧмны Ыбын. 4) Менам тӧдсаяс олӧны Важгортын. 5) Велӧдчысьяс шойччисны Печораын. 6) Менам ёртӧй уджалӧ Мылдінын. 7) Тӧвнас кӧр видзысьяс сувтлӧны Петруньын. Висьтав Коми Республика да сэтчӧс тӧдчана йӧз йылысь. Сёрникузяясын вайӧдӧй колана формаа коми кывтэчасъяс. 3) Коми республиканский академический театр драмы г. Сыктывкара. 4) Музей И.А. Куратова «Кӧч Закар дорын». Лыддьӧй В.И. Лыткинлысь кывбурсӧ да аддзӧй сэтысь синонимъяс, гӧгӧрвоӧдӧй налысь вежӧртассӧ. Медводдза лым Ывлаыс еджыд, Ывлаыс югыд: Усьӧма небыдик лым. Небыдик гӧн кодь, Кокньыдик тӧв кодь: Тӧкӧтьӧ му бердас инмӧ. Ывлаас праздник: Югдӧма, кыпыд. Му вылыс ойбыртіс, Унмовсис, лӧнис. Узьӧ. Шойччӧ. Эшкыныс небыд, Эшкыныс шоныд (В. И. Лыткин) Рудзӧг нянь ставыслы юр. Уджыд кӧ помасьӧма, сэки зэв чӧскыд пажыныд. Кут тӧд вылын торъякывъяс артманногын. Вочавидз юалӧмъяс вылӧ 1) Кымын часын тэ асывнас сёян? 2) Кӧні тэ асывнас сёян? 3) Кодкӧд тэ асывнас сёян? 4) Мый тэ сёян асывнас? 5) Мый тэ юан асывнас? Лыддьӧй коми йӧзкостса кывбур. Сёя кӧ ме йӧв, ворса шы ни тӧв. Сёя кӧ ме рок, удал лоас кок. Сёя кӧ ме нянь, быдма ён да шань. Сёя кӧ ме шыд, лоа зэв ыджы-ыд! – Видлы, пиӧ, пӧжалӧм кӧвдум. – А, сёя кӧ-а, кынӧмӧй сюмаліс-а. Туислысь бурлунсӧ коми морт тӧдӧ: «туисыд пӧ быдлаӧ туйӧ, – сійӧ шуӧ, – гортын кӧть туйын сыысь бур дозмук оз сюр; кӧть мый позьӧ пуктыны сэтчӧ: кӧдзыдтор кӧ – дыр оз шонав, пӧсьтор кӧ – оз кӧдзав; оз сісьмы, оз сім – нэм помыс абу…». «Пельмень» кыв артмӧм Литературнӧй роч кывйын бергалӧ комиысь пырӧм пельмень кыв, артмӧма пель да нянь кывъясысь. И ӧні на перым-комияс да удмуртъяс пельменьсӧ шуӧны пельняньӧн, ӧд тайӧ сёянторйыс форма сертиыс збыль пель кодь. Рочьяс комияслысь да удмуртъяслысь велалісны вӧчны пельняньсӧ, сӧмын вочасӧн вежисны шуанногсӧ. Но пельменьсӧ вӧчӧны оз ӧтиӧс, а унаӧс, та вӧсна сёрниын кутіс бергавны уна лыд формаа кыв: пельмени сибирские, пельмени русские. И зэв этшаӧн рочьяс пиысь тӧдӧны, кытысь збыльысь артмис тайӧ пельмени кывйыс. Коми йӧзлӧн пызанвыв вӧлӧга Важӧн коми йӧзлы быдлунъя вӧлӧгаӧн вӧлӧма чери, яй да быдсяма быдмӧг. Чери да яй косьтылісны да солалісны. Пулісны яя шыд, азя шыд, нуръя шыд, чериысь юква. Тайӧ вӧлі быдлунъя сёян. Черисӧ тшӧтш жаритісны, сідзжӧ сёйисны ульӧн, косӧн да солаӧн. Праздникъяс дырйи быть пӧжалісны черинянь – комияслӧн тайӧ пыдди пуктана сёян. Зӧрйысь да идйысь излісны пызь. Сыысь суктісны шыд, пуисны рокъяс да кисель, пӧжалісны нянь. Йӧрын быдтылісны сёркни, лук, кушман, кӧчан – мукӧд сёян дорӧ содтӧд вӧлӧга. Вӧрыс – коми морттӧ вердысь-удысь да шонтысь. Вӧралысьяс кыйсисны да вайлісны гортӧ звер-пӧтка яйсӧ. Аньяс вотчисны да заптісны кузь тӧв кежлӧ быдсяма тшак-вотӧссӧ, кодӧс косьтісны, пӧжисны, кӧтӧдісны да солалісны. Вочавидзӧй «Коми йӧзлӧн пызанвыв вӧлӧга» текст серти юалӧмъяс вылӧ. 1) Мый вӧлі войдӧр коми йӧзлы быдлунъя сёянӧн? 2) Мый комияс быдтылісны асланыс йӧръясас? 3) Мыйысь комияс пулісны шыдсӧ? 4) Мый вӧчлісны пызьысь? 5) Кутшӧм пӧжасӧн ӧнӧдз на чӧсмӧдлӧны комияс гажъяс дырйи? 6) Кыдзи сёйлісны вотӧм тшак-вотӧссӧ? Лыддьӧй воча сёрни. Вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ. – Бур лун, Анна! – Чолӧм, Ирина! – Анна, мый тэ вӧчан аски асыв? – Эг на мӧвпышт. Торъя нинӧм ог вӧч. – Ме кӧсъя пӧжасьны. Волы отсасьны. – Окотапырысь! Мый кутам пӧжавны? – Дасьті шыдӧс да картупель, вӧчам шыдӧса сӧчӧн да картупеля шаньга. – Менам эм пув. Позьӧ нӧшта на и пувъя пирӧг пӧжавны. – Зэв бур! Пӧжалам! Тӧдан тай менсьым радейтана чӧсмасянторъясӧс. – Окота чӧсмӧдлыны тэнӧ, Ирук, нӧшта ӧтчыдысь. – Аттьӧ, Аннуш! Виччыся аски водз асыв. – Кутшӧм кадӧ локны? – Квайт да джын час кежлӧ менам няньшомӧй лоас дась. – Бур, локта дас-дас вит минутӧн водзджык. – Сёрнитчим! Аскиӧдз, Аннуш! – Став бурсӧ! Аддзысьлытӧдз, Ирина! Вочавидзӧй текст серти юалӧмъяс вылӧ. 1) Коді вӧзйис Анналы пӧжасьны? 2) Мый кӧсйис пӧжавны Ирина? 3) Мый дасьтіс Ирина пӧжасигкежлӧ? 4) Кутшӧм радейтана чӧсмасянторйыс Ириналӧн? 5) Мый вӧзйис Анна пӧжавны содтӧд? 6) Кутшӧм кад кежлӧ корис Ирина Аннаӧс пӧжасьны? 7) Кутшӧм кадӧ кӧсйис локны Анна нывъёртыс дорӧ пӧжасьны? Тӧдмалӧй коми нӧдкывъяс . 1) Виж – абу турун, гӧгрӧс – абу шар, бӧжа – абу шыр. 2) Мича-мича ичмонь да быдӧнӧс бӧрдӧдӧ. 3) Град вылын быдмӧ: гӧрд, кузь, чӧскыд, юмов, а юрсиыс ывлаас. 4) Сё пальто да ставыс кизьтӧм. 5) Сьӧд вӧр шӧрын сулалӧ гӧрд шляпаа молодеч. 6) Гырнича тыр йӧз, а петнысӧ ӧдзӧсыс абу. 7) Кизьӧр, а абу ва, еджыд, а абу лым. 8) Ваын чужис, а ваысь пол. 9) Еджыд, быттьӧ лым, ставлы кажитчӧ, но пиньяслы абу бур. Уліын вайӧдӧм «Вӧлӧга вӧзйӧг» серти асшӧра лӧсьӧдӧй «Нуръясянінын» темаа воча сёрни. Лыддьӧй кывбура нӧдкывъяс. Мый быдмӧ град йӧрын Кӧть и курыд, уна бурыс, Турун быдмӧ сылӧн юрын, Курччан – синва пычкас друг, Тайӧ, дерт жӧ, лоӧ лук. Первой лоӧ турунвижӧн, Сэсся сійӧ лоӧ вижӧн, Гӧрдӧдас кӧ – сёйны кор, Сылӧн нимыс помидор. Быдмӧ баблӧн керка йӧрас, Гырысь, юмов, чӧскыд кӧрыс. Ӧти здукӧн тыртан доз, Шусьӧ сійӧ град выв оз. Быдмӧ йӧрын, зумыд, ён, Мукӧдсӧ он лэптышт, он. Уна сёян сыысь вӧчан, Тайӧ вӧлӧгаыс кӧчан. Вирич пытшкын быдмӧ-олӧ, Кӧдзыдысь зэв ёна полӧ. Быдмас – солав, дозйӧ тэч, Тайӧ лоӧ ӧгуреч. Овлӧ лӧз, и гӧрд, и сьӧд, Сёян, сёян и он пӧт, Видзӧдлан да вежыд петӧ, Вотӧсыслӧн нимыс сэтӧр. Лыддьӧй В. Чисталев (Тима Вень) кывъяс вылӧ гижӧм «Тувсовъя» сьыланкывсӧ Лӧсьыд гажа зэв Ӧні му вылын. Долыд сьӧлӧмлы Овны тулысын!.. Сідзи мунан да, Сэсся сувтыштлан, Гажа ывланас Нимкодясьыштан. Кыдзи бузгӧны Тувсов шоръясыс, Кыдзи сьылӧны Лэблысь пӧткаяс, – Пельнад кывзыштан. Мунан-мунан да, Бара сувтыштлан. Кутшӧм видзьясыс Нюдза вежӧдӧ, Кыдзи вӧр пуыс Синтӧ гажӧдӧ. Эськӧ дугдывтӧг Пыр сідз видзӧдан, Чӧла ланьтӧмӧн Помтӧг кывзысян. Сідзи сулалан, Пыді лолалан: Кокньыд морӧслы, Кыпыд сьӧлӧмлы! Кутшӧм тӧлыс? Кутшӧм вӧлі кольӧм вося тулысыс? Кор воӧны лэбачьяс войвылӧ лунвывсянь? Волӧн кутшӧм кад ӧні? Мый вӧчӧны гожӧмнас челядь ю дорын? Мый бӧрын воӧ ар? Мый велӧдчысьяслӧн заводитчӧ арнас? Вогӧгӧрся кутшӧм кадӧ тэ чужӧмыд? – Вогӧгӧрся кутшӧм кадӧ гымалӧ да чардалӧ? Мыйӧн исласьӧны тӧвнас? Асылыс вӧлі шондіа. – Асывнас ме муна велӧдчыны кӧкъямыс часӧ. – Асывбыд телевизор пыр петкӧдлісны странаын лоӧмторъяс. Лунъяс ӧдйӧ кольӧны. – Луннас ме велӧдча да ветла лыддьысьны карса библиотекаӧ. – Лунбыд вӧлі зэв жар поводдя. Талун вӧлі зэв гажа рыт. – Рытнас ми ветлім видзӧдны «Кимӧститчысьяс» спектак. – Рытывбыд дасьтыси семинар кежлӧ. Тӧрыт вӧлі чизыр тӧла вой. – Войнас ёна зэрис. – Войбыд гымаліс-чардаліс. Асъядор вой тӧлыс лӧньӧма. — Асъявылыс енэжыс кутіс сэзьмыны. Рытладор нин енэжыс тырӧма кодзувъясӧн. — Рытъявылыс кобӧма. Выльлунӧ ме велӧдчи, Воторникӧ велӧдчи, Середаӧ велӧдчи, Вежон джын нин велӧдчи. Велӧдчи ме четьвергӧ, Велӧдчи ме пекничаӧ, Велӧдчи ме субӧтаӧ. Мудзи. Мед воас нин вежалун. Сэки менам шойччан лун. Войдӧрлун ме шойччи Тӧрыт ме гажӧдчи Талун ме мӧдӧдча Аски меным окота ветлыны Аскомысь ме кӧсъя Талун урасьӧм тӧлысь дасӧд лун, четверг. Вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ. 1. Кор тэ чужин? 2. Кор тэ помалін школатӧ? 3. Кутшӧм воын тэ пырин медводдза классӧ? 4. Кор тэ пырин велӧдчыны университетӧ? 5. Кор пасйӧны Ань лун, Вермӧм лун, Айму дорйысьяс лун? 6. Кутшӧм вӧлі тӧрыт луныс? 7. Кутшӧм тӧлысьясӧ Комиын гожъялӧны? 8. Кутшӧм тӧлысьсянь тӧв пуксьӧ? 9. Кутшӧм тӧлысьясӧ челядь шойччӧны велӧдчӧмысь? 10. Кутшӧм арлыдын пырӧны велӧдчыны школаӧ? 11. Кутшӧм воӧ тэ медводдзаысь пырин уджавны? 12. Кутшӧм тэнад медрадейтана вогӧгӧрся кадыд? Помав сёрникузясӧ вежӧртас серти колана торъякыв содтӧмӧн. 1. Ошъяс водӧны узьны арнас. 2. Лызьӧн исласьӧны тӧвнас. 3. Велӧдчысьяс вӧчӧны гортса удж рытнас. 4. Коръясьны пуяс заводитӧны тулыснас. 5. Турун пуктӧны гожӧмнас. 6. Тӧвнас пемдӧ нин луннас. 6. Войвылын шондіыс оз и пуксьывлы войнас. 7. Войтырыс мунӧны удж вылӧ асывнас. 8. Челядьлы спектакъяс петкӧдлӧны луннас, а верстьӧ войтырлы рытнас. 9. Гожӧмнас пу коръяс вежӧсь, арнас — кольквижӧсь да гӧрдӧсь. 10. Выль во да Рӧштво пасйӧны тӧвнас, велӧдысь лун пасйӧны арнас, челядьӧс доръян лун пасйӧны гожӧмнас, Печать лун пасйӧны тулыснас. 11. Студентъяслӧн каникулъясыс овлӧны тӧвнас да гожӧмнас. Кывбердъяссӧ сувтӧдӧй ӧткодялан да качество тшупӧд петкӧдлысь формаясӧ. Вуджӧдӧй. Лӧсьӧдӧй сёрникузяяс. Госсӧвет керка джуджыдджык Коми Республикаса Правительство керкаысь. 4 удж. Эмакывъяс дорӧ бӧрйӧй скобкаяс пытшкысь лӧсялана кывбердсӧ. Няйт гуран сӧстӧм ю кузь кино джуджыд пу; юмов оз шома турипув; югыд лун пемыд вой; ыджыд Сыктывкар ичӧт Печора кар; кодзула рыт шондіа асыв; войвывса Вӧркута кар лунвывса Анапа кар; дженьыд кадколаст ичӧт керка. 1. Уна-ӧ тӧлысь воын? 2. Кымын лун воын? 3. Уна-ӧ во нэмын? 4. Мыйта лун урасьӧм тӧлысьын? 5. Кымын лун моз тӧлысьын? 6. Кымын лун кос му тӧлысьын? 7. Уна-ӧ час лунын? 8. Мыйта вежон тӧлысьын? 9. Уна-ӧ минут ӧти часын 10. Уна-ӧ секунда ӧти минутын? 11. Кымын лун вежонын? Лӧсьӧдӧй сёрникузяяс колана кывъяс содталӧмӧн. Бӧрйӧй стӧч вочакыв веськыдладорӧ вайӧдӧмаясысь. Вуджӧдӧй. 1) Кутшӧм кар пасьтанас ыджыдджык: Сыктывкар либӧ Ухта? 2) Кутшӧм керка Сыктывкарын медыджыд? 3) Кутшӧм кадӧ кӧчыс овлӧ руд куа? 4) Кутшӧм ю Комиын медпаськыд? 5) Кутшӧм карысь Усинск лунвывджык? 6) Кутшӧм сикт Комиын медся кузь? 7) Кор овлӧны медкузь лунъяс да меддженьыд войяс? 8) Кор уджалан луныс овлӧ дженьыдджык? 9) Кутшӧм кадӧ шондіыс вижоват да гӧрдоват? 10) Кутшӧм кадӧ кӧчлӧн куыс рудов рӧма? Гижӧй кадпассӧ вӧзйӧм видлӧг бала серти. Комиӧдӧй да содталӧй лӧсялана кывъяс. Лыддьӧй текстсӧ. Ас кывйӧн висьталӧй сылысь шӧр мӧвпсӧ. Пӧльтӧ небыдик тӧвру. Кыпыда сьылӧны лэбачьяс. Сигудӧкӧн ворсӧны чиркъяс да йӧктӧны. Варовитӧны кыдзьяс и пипуяс. Мам да бать ытшкӧны на, а ме ӧдйӧ бергӧдлі турунсӧ и котӧрті оз ӧктыны. Эз на тыр дозмукӧй, а кыла нин батьлысь горзӧмсӧ: – Мишук, донаӧй, лок миянлы отсав куртны-чӧвтны ма кӧра турунсӧ, пажын бӧрас зэрмас да кӧтӧдас. Кор воим татчӧ, чиркъяс сьылісны да йӧктісны, а ӧні чӧв олӧны. Найӧ, вӧлӧмкӧ, ланьтлӧны да дзебсьылӧны зэр водзын. Ми куимнад ӧдйӧ и куртім-чӧвтім ыджыдкодь зорӧд. Муртса сигӧрмис зорӧдыс, вӧр сайсянь кыпӧдчисны сьӧд кымӧръяс. Кутіс гымавны да вирдавны. Регыд зэрмис. Чиркъяс – ловъя Комиӧдӧй сетӧм сёрникузяяссӧ. Пасйӧй кывберд ӧткодялан формаяссӧ. Комиӧдӧй сетӧм сёрникузяяс. Коми республикаын моз жӧ Архангелькӧй обласьтын поводдяыс вежласяна. Чукыль-мукыль, джуджыд вӧра пармаяс пӧвстӧд, еджыд ялаа мича ягъяс пыр, уна пӧлӧс расъяс вомӧн, веж туруна видзьяс дорӧд, изъяса косьяс вывті, посньыдик коми сиктъяс пӧлӧн, войвывсянь лунвылӧ шывгӧ-визувтӧ Висер ю. (В. А. Савин). Вӧльдін… Кузя, оръясьӧмӧн пуксьӧма Ыб керӧс горулӧ сикт. Асыв-лунвылӧ банӧн жугыля видзӧдчӧ Эжва ю вылӧ, юсай гажтӧм оль вылас, и водзӧ – кыпыдджык яг нӧрыс бокшаӧ. Вӧльдін сикт сулалӧ Печора вӧлӧкӧ пыран туй вылын – Помӧсдінсянь дас километр катыдын Эжва кузя, куим километр кывтыдын Вӧль ю вомсянь. Вӧль ю визувтӧ-локтӧ рытыв-войвывсянь, а татӧн ӧтлаасьӧ асыв-войсянь локтысь Эжвакӧд. Медводдза овмӧдчысьясыс, тыдалӧ, татчӧ и сувтлӧмаӧсь кык ю ӧтлаасянінас, кӧні ӧні Ягкӧдж. Вӧльдін – ёна нин важ, арлыднас ыджыдджык мукӧд матігӧгӧр сиктъяс дорысь – Выльгортысь, Помӧсдінысь, Кырнышысь… Волӧмаӧсь пӧ медводдза олысьясыс татчӧ Мозын ю вылысь. А) Кӧні куйлӧ Коми му? Б) Кутшӧм ыджыд каръяс эмӧсь Коми муын? В) Кор Усть-Сысольскысь лоис кар? Г) Кор Коми обласьтсӧ нимтісны Коми АССР-ӧн? Д) Кӧні и кор Коми муын заводитісны перйыны из шом? Е) Кутшӧм промышленность медсясӧ сӧвмис Коми муын и кор? Ж) Кутшӧм пуяс быдмӧны Комиын? З) Кутшӧм поводдяыс Комиын? И) Кутшӧм инъяс меддонаӧсь Коми муын? Мыйла? К) Кутшӧм гырысь юяс эмӧсь Коми Республикаын? Помалӧй сёрникузяяссӧ вежӧртас серти колана кывбӧр пыртӧмӧн. 2) Университетӧ пыри велӧдчыны техникум помалӧм бӧрын. 3) Миян керканым сулалӧ кыр вывті. 7) Ӧшинь вылын пукалӧ кань, пач сайӧ дзебсьӧма каньпи. 8) Керка пытшкын эм кык узьлан жыр, ӧти ыджыд вежӧс да сёян жыр. 9) Вермӧм лунӧ Сыктывкар вылын енэжсӧ мичмӧдӧ уна рӧма салют. 10) Студентъяс лыддьӧны Коми Республика история йылысь небӧг. Вочавидзӧй сетӧм юалӧмъяс вылӧ скобкаын вӧзйӧм кывбӧра эмакывъяс пыртӧмӧн. 1. Мый понда оз позь мунны вӧрад ӧтнадлы? 2. Кӧні куйлӧ Эжва кар? 3. Кӧні Сыктывкарын Киров нима улича? 4. Мый сайысь тыдовтчис яръюгыд шонді? 5. Кӧні Сыктывкарын Динамо стадион? 2. Мый вывті лэбалӧны самолётъяс? 3. Кыті мунӧ поезд? 4. Кытчӧ усьӧны коръяс арнас? 5. Кӧні гожйӧдчӧны Сыктывкарса олысьяс? 6. Мый йылысь вӧлі талунъя лекция коми кывйысь? 7. Кӧні сулалӧ Выль вося ыджыд коз? 8. Кӧні пукалӧны велӧдчысьяс школаын? 9. Кӧні Сыктывкарын сулалӧ В. А. Савинлы казьтылан мыгӧр? 10. Кор пыран уджавны? 11. Кытысь перйӧны дона изъяс? 12. Кӧні сулалӧ И.А. Куратовлы памятник Сыктывкарын? 13. Кӧні Сыктывкарын 1 №-а школа? 14. Мый йылысь гижисны асланыс гижӧдъясын коми гижысьяс? 15. Кӧні сулалӧ госсовет керка? 16. Кӧні куйлӧ Сыктывдін район? 17. Кыдзи веськавны Мӧдлапӧв (Зареччӧ) сиктӧ? 18. Кӧні Куратов нима музей? 19. Кӧні Сыктывкарын ыджыд универмаг? 20. Кӧні садитісны дзоридзьяс? 21. Кӧні лэбисны дзодзӧг котыр? 22. Кӧні сулалӧ Айму дорйысьяслы памятник? Улынджык вайӧдӧм торъякывъясысь артмӧдӧй кывбӧра тэчасъяса сёрникузяяс. Вуджӧдӧй. Помалӧй сёрникузяяссӧ сетӧм торъякывъяс вуджӧдӧмӧн да найӧс грамматикаа колана формаӧ сувтӧдӧмӧн, эмакывъяс дорӧ вайӧдӧй вежӧртас серти колана кывбӧръя. Вайӧдӧй кывбӧръяс дорӧ колана вежлӧг суффикс. А. 1) локны гортӧ удж вылысь 2) пуктыны пазан вылын 3) исковтны джуджыд чой вывсянь 4) юсӧ вуджны пос вывті 5) дадьсӧ катӧдны кыр вылӧ 6) коз вылын куткырвидзис сьӧд дозмӧр Б. 1) госслужба академия изэрд дорын 2) петны пӧль-пӧч дорысь 3) веськӧдчыны вӧр дорӧ 4) саридз дорсянь гортӧдз мунны подӧн 5) лэччыны ю дорӧ 6) мунны ёрт керка дорӧдз 7) ю дорсянь абу ылын; В. 1) шонді тыдовтчис кымӧр сайсянь 2) машинаысь кежны туй бокӧ 3) лэччыны кыр улӧ ю дорӧдз 4) петкӧдны кӧлуй керка пытшкысь 5) кар весьт_ын ӧшйӧмны сьӧд кымӧръяс 6) вештыны скамья ӧшинь водзысь 7) вайӧдны машинаӧн театр дорӧ; Комиӧдӧй сёрникузяяс колана кывбӧра тэчасӧн. Лыддьӧй висьтсӧ да ас кывйӧн висьталӧй, мый йылысь сійӧ. Аслыспӧлӧс арся вӧрлӧн мичлуныс. Гӧгӧр чӧв, но «пуӧ» олӧм. Со лэбач пуксьыліс кыдз пу вылӧ да лэбзис. Со и пашкыр бӧжа ур кыскӧ тшак. Пуысь пуӧ нюжалӧмаӧсь черань везъяс. Кок улын кышакылӧны коръяс, чатӧртӧмаӧсь юрнысӧ гобъяс, ельдӧгъяс, сідзи и вӧзйысьӧны пестерад. Регыд ордымті петім пипу раскӧ. Гоз мӧд пулысь кырсьсӧ быттьӧ лэчыд пуртӧн вундыштӧмаӧсь. Тайӧ кузь пель чӧсмасьыштӧма. Некымын воськов вӧчӧм бӧрын и аддзим табъя кокӧс, мыччысис сись кодь пожӧма яг, кӧні сярвидзис гырысь пув. Ми тэрыба босьтчим вотчыны. Яг бокас кылӧ-гудӧкасьӧ неыджыд ёль. Кор пувъя местаыс петкӧдіс миянӧс ёль дорланьыс, казялім: боктіыс ветлӧдлӧны кык дозмӧр да кокалӧны изъяс. Тӧв кежлӧ дасьтысьӧны. Ичӧтик гӧгрӧс изъяс, кодъясӧс чукӧртӧны зобъяс, кутасны изны жебиник тӧвся сёянсӧ – пожӧм лыс емъяс. И ми заптысьыштім – тыртім пестернымӧс чӧскыд пувйӧн. Вӧч уджъяс! 1) Горӧн лыддьы сёрникузяяс: «Ичӧтик кодзувъяс йӧктісны сцена вылын». «Кымӧртӧм небесаысь позьӧ аддзыны Сизима кодзувсӧ». 2) Гӧгӧрвоӧд «кодзув» кывлысь вежӧртассӧ. 3) Сюся лыддьы да пель сайӧ сюркняв: «Торъякывлысь вежӧртассӧ быть колӧ гӧгӧрвоӧдны кывтэчас либӧ сёрникузя пыр». Радейтӧй ассьыныд чужаніннытӧ! Видзӧй вӧр-ва! Дорйы ичӧтджыкӧс! Видзчысь поездысь! Энӧ жугӧдӧй кодзувкоткарсӧ! Эн ёгӧсьт ывласӧ! Энӧ ветлӧй вӧрас ӧткӧн! Эн торк йӧзыслысь сёрнисӧ! 1) Кага видзысьыс ворсӧдӧ чачаясӧн ичӧт челядьӧс. 2) Том йӧзлӧн кыпыда овсьӧ да уджавсьӧ. 3) Куратов гозъя вермӧмны «Медбур семья» конкурсын. 4) Ӧньӧ ыджыдджык вокӧй нуӧдӧ менӧ суйӧр сайӧ. 5) Ыджыдджык чойыс велӧдіс чоя-вокаӧс серпасасьны. 6) Серпасасьӧм бӧрын ковмис мыссьӧдны найӧс. Вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ. 1) Лымйыс кольквиж рӧма? 2) Овлӧ-ӧ енэжыс кельыдгӧрд рӧма? 3) Кутшӧм рӧма шондіыс? 4) Кутшӧм рӧмаӧсь сыктывкарса выль керкаяс? 5) Кутшӧм рӧма тэнад синмыд? 6) Кутшӧмӧсь овлӧны коръясыс тулыснас, гожӧмнас да арнас? 7) Овлӧ-ӧ руд рӧма пӧльтан шар? 8) Кутшӧм рӧма Россияса дӧрапас? 9) Кутшӧм рӧма ручлӧн, ошлӧн да кӧчлӧн куыс? 10) Кутшӧм рӧма дӧрӧм / платтьӧ тэ радейтан новлыны? Бур чолӧмлы — бур вочакыв. Шань кывъяссьыд кывйыд оз косьмы. Коми шусьӧгъясысь да кывйӧзъясысь Тувсовъя праздникӧн! Выль воӧн! Выль велӧдчан воӧн! Чужан лунӧн! Вежа Валентин лунӧн! Нимлунӧн! Айму дорйысьяслӧн лунӧн! Ань лунӧн! Челядьӧс доръян лунӧн! Школа помалӧмӧн! Рӧштвоӧн! Велӧдысь лунӧн! Вермӧм лунӧн! Паска лунӧн! Мам лунӧн! Кузь нэм да бур шуд! Крепыд дзоньвидзалун! Ыджыд шуд! Ыджыд вермӧмъяс! Унджык шань да бур ёртӧс! Чолӧмала «Коми кывйысь» велӧдан курс помалӧмӧн! Сиа водзӧ сӧвмӧдны-ёнмӧдны коми кывйысь ассьыныд тӧдӧмлунъяс да кужанлунъяс! Дона Аннуш! Сьӧлӧмсяньным чолӧмалам тэнӧ Выль воӧн да Рӧштвоӧн! Мед Выль воыс ваяс тэныд шуд, радлун да быдторйын вермӧмъяс! Тэнад чойяс Лида да Надя. Муса Олюк! Аньяс лунӧн тэнӧ, тувсовъя праздникӧн! Сиа ыджыд шуд, крепыд дзоньвидзалун, ыджыд творчествоа вермӧмъяс! Унджык дзоридз да чужӧм вылад нюм, унджык шоніда кыпыд лун! Окала да дзигӧдла. Тэнад Ӧльӧксан. Пыдди пуктана да дона Ӧлексей Иванович! Став сьӧлӧмсяньным чолӧмалам Тіянӧс тшупӧда пасӧн, юбилейӧн! Сиам Тіянлы бур крепыд дзоньвидзалун, семья пытшканыд лад да ыджыд шуд, выль ыджыд вермӧмъяс уджаныд! Кузь нэм да бур шуд Тіянлы! Пыдди пуктӧмӧн Тіян уджъёртъяс. Менам меддона да медшань нывъёртӧй, Ирук! Чужан лунӧн тэнӧ! Мед тайӧ кыпыд, олӧмын меддона луныд лоӧ шудаӧн! Унджык нюм, долыдлун, кыпыдлун, радлун! Лоны медшудаӧн, шонді кодь яръюгыд дзоридзӧн! Быд бурсӧ тэныд! Дзигӧдла! Тэнад Сандра нывъёртыд. Миян пыдди пуктана Василий Николаевич! Чолӧмалам Тіянӧс Вермӧм лунӧн! Сиам яръюгыд кыпыд ру! Мед олӧманыд вӧлі ставыс бур да шань! Дзоньвидзалун, матыссаяслӧн Тіянӧс радейтӧм да пыдди пуктӧм! Тіян велӧдчысьяс. Миян дона Верук да Микол! Мед муслунныд да ёрта-ёртнытӧ пыдди пуктӧмыд пыр шонтасны тіянлысь олӧмнытӧ да отсаласны овны! Вежа Валентин лунӧн тіянӧс! Тіян бать-мамныд. Дона мамук! Сьӧлӧмсянь чолӧмалам тэнӧ чужан луннад! Тайӧ кыпыд да дона лунас сиам тэныд сӧмын кыпыд ру да чужӧм вылад нюм! Меддонасӧ, медсӧстӧмсӧ, медъюгыдсӧ сиа олӧмад! Мед збыльмасны тэнад дона кӧсйӧмъясыд, мед лоас олӧмыд кокни, шыльыд, долыд. Радлы олӧмын быд здуклы, сэки и ачыс олӧмыс лоас сӧстӧм сынӧд кодьӧн, мичаник дзордз кодьӧн. Шуд да радлун тэныд! Лоны пыр дзоньвидзаӧн! Ми тэнӧ зэв ёна радейтам! Тэнад нывъяс. Вӧч чолӧмалан открытка ас киӧн. 1) босьт лӧз рӧма карандаш да серпасав енэж; 2) босьт кольквиж рӧма карандаш да серпасав шонді; 3) босьт руд рӧма карандаш да серпасав ошпиӧс; 4) босьт турунвиж рӧма карандаш да серпасав турун, пуяс да дзоридзьяс; 5) босьт гӧрд рӧма карандаш да серпасав ошпи киын пӧльтан шар; 6) мичмӧд серпас да гиж «ЧУЖАН ЛУНӦН» (либӧ бӧрйы чолӧмалан гижӧдысь мӧдтор); 7) вунды, вӧч открытка; 8) мышкас гиж чолӧмалан кыв да козьнав ёртлы (бать-мамлы, пӧль-пӧчлы). Леналӧн чужан лун Косму тӧлысь 18-ӧд лунӧ Лена пасйӧ ассьыс чужан лун. Таво сылы тырӧ 20 арӧс. Ассьыс ичӧтик юбилейсӧ Лена кӧсйӧ пасйыны аслас ёртъяскӧд. Водзвыв мӧвпыштіс кодӧс сійӧ корас ас дорӧ. Ӧд Леналӧн зэв уна ныв да зон ёрт. Лӧсьӧдіс гижӧд: куим медся матысса ёрт, кодкӧд велӧдчӧ университетын, кык школаса ёрт, ӧти ныв, кодкӧд велӧдчӧ искусстояс школаын да челядьдырся медрадейтана Юля нывъёрт. Ставыс квайт морт. Чужан лунӧ асывсяньыс Лена чеччис да босьтчис лӧсьӧдчыны ёртъясӧс паныдалӧм кежлӧ. Медводз мамыскӧд ӧттшӧтш пӧжалісны пувъя пирӧг, дасьтісны чӧскыдторъяс пызан дорӧ. Мичмӧдчис, вӧчис прическа, пасьталіс мича кузь платтьӧ. Рытъядор локтісны Леналӧн ныв да зон ёртъяс. Найӧ пырисны ыджыд вежӧсӧ, тӧдмасисны Лена мамыскӧд, пуксялісны пызан сайӧ. Быдӧнлӧн кианыс мича кабалаӧ гартӧм козин. Ёртъяс окотапырысь висьталісны Леналы чолӧмалан кывъяс. Медводз чолӧмалісны университетысь ӧттшотш велӧдчысьяс. Найӧ сиисны Леналы бура велӧдчыны да помавны университет, босьтны уна тӧдӧмлун да аддзыны сьӧлӧм серти удж. Школаса ёртъяс сиисны Леналы кольны пыр кежлӧ шань да муса ёртӧн. Искусствояс школаысь Маша нывъёрт висьталіс Леналӧн йӧктӧмын ыджыд вермӧмъяс йылысь да пасйис и водзӧ сылы сӧвмыны-быдмыны, петкӧдчыны уна концертын. Леналӧн Юля нывъёртыс вӧзйис ставныслы сьыны Леналы мича сьыланкыв чужан лун йылысь. Кутшӧм любӧ волі таысь Леналы! Медся долыд да нимкодь вӧлі Лена мамыслы кывны ёртъяссянь бурсиӧмъяс аслас нылыслы. Сійӧ став сьӧлӧмсянь аттьӧаліс Леналысь ёртъясӧс сійӧс чолӧмалӧмысь, пыдди пуктӧмысь да ёртасьӧмысь. Сиис ставныслы шуд, ёрта-ёртнысӧ пыдди пуктӧм да быдӧнлы дзоньвидзалун. Гижӧй тшӧктан сёрнитаннога колана кадакыв. Комиӧдӧй да гӧгӧрвоӧдӧй кадакыв формалысь грамматика вежӧртассӧ. Артмӧдӧй кадакывлысь колана форма. 1) Ме тӧдмася студентъяскӧд. 2) Сійӧэз ветлы театрӧ. 3) Ті велӧдчанныд госслужба академияын. 4) Найӧ уджалӧны вузасян министерствоын. 5) Ми ог тӧдӧй бура коми кыв. 6) Тэ вӧлӧй администрацияса веськӧдлысьӧн кызь во. Вайӧдӧй ӧнія када колана морта-лыда суффикса кадакыв, эмакывъяссӧ сувтӧдӧй колана вежлӧгӧ. 1) Менӧ шуӧны Тамара Ивановна. 2) Налӧн челядь мӧдӧдчисны Троицко Печорскӧ. 3) Ме велӧдам Сыктывдін районса Ыб сиктса школаын. 4) Аски найӧ бӧр локтӧны Ухтаысь Сыктывкарӧ. 6) Ми вӧлім Усинскын, а олам Печораын. 7) Ті Сосногорскысь локтінныд велӧдчыны Сыктывкарса канму университетӧ. Лыддьӧй ёрта сёрни. – Чолӧм! – Бур лун! – Кыдзи олан? – Аттьӧ, бура! А тэ? – Аттьӧ, тшӧтш бура! – Мый тэнад выльыс? – Ме ветлі командировкаӧ, Петербургӧ. А тэнад мый выльыс? – А ме сӧмын вои Сыктывкарысь, велӧдчи канму университетын. – Сьӧкыд велӧдчыны? – Абу! Но коми кыв дисциплина сьӧкыдкодь. Ми велӧдім коми кыв грамматика да сёрни шыяс. Велӧдчим сёрнитны. Оні кута дасьтыны контрольнӧй удж. – А ме тэныд отсала! – Аттьӧ тэныд зэв ыджыд! Быд бурсӧ! – Аддзысьлытӧдз! Вайӧдӧй рӧм петкӧдлысь кывбердъяс эмакывъяс дорӧ. 1) Лӧз енэжысь тыдалӧ турияслӧн лунвылӧ лэбӧмыс. 2) Арнас муыс вевттьысьӧ кольквиж, гӧрд рӧма коръясӧн. Вайӧдӧй эмакывъяс рӧм петкӧдлысь кывбердъяс дорӧ. Комиӧдӧй сёрникузяяссӧ да тӧдчӧдӧй кадакывъяслысь сёрнивизь сикассӧ, суффиксъяслысь вежӧртассӧ. 1) Босьт лӧз да кольквиж рӧма карандаш. Серпасав на отсӧгӧн Швеция мулысь дӧрапассӧ. 2) Босьт гӧрд рӧма карандаш да серпасав сійӧн Дания мулысь дӧрапассӧ. 3) Висьтав, кутшӧм рӧмӧн торъялӧ Дания мулӧн дӧрапасыс Новегия мулӧн дӧрапасысь. Вӧч кыкнан мулысь дӧрапас серпассӧ. 4) Висьтав ӧшкамӧшкалысь рӧмъяссӧ да колана ногӧн серпасав сійӧс. 5) Серпасав ӧттшӧтш виж да гӧрд рӧма краскаӧн, виж да турунвиж рӧма краскаӧн, гӧрд да турунвиж рӧма краскаӧн. Висьтав, кутшӧм выль рӧмъяс артмӧмны? 6) Серпасалӧй енэжсӧ быдсяма поводдя дырйи, вомгорӧн висьталӧй рӧмъяссӧ. Босьтӧй уна рӧма карандашъяс да серпасалӧй финн-угор муяслысь дӧрапассӧ. Висьталӧй комиӧн, кутшӧм рӧмаӧсь найӧ. Коми мулӧн дӧрапас Финн мулӧн дӧрапас Карелия мулӧн дӧрапас Мари мулӧн дӧрапас Венгр мулӧн дӧрапас Эст мулӧн дӧрапас Мордва мулӧн дӧрапас Ханты-манси мулӧн дӧрапас Перым-коми мулӧн дӧрапас 1. Эмакывъяссӧ сувтӧдӧй уна лыдӧ Гижӧй лыдакывъяс да артмӧдӧй арт индан лыдакывъяс. Артмӧдӧй ӧткодялан да ыдждӧдан тшупӧда кывбердъяс. Вежлалӧй кадакывъяс 5. Вуджӧдӧй коми вылӧ. 6. Вочавидзӧй сетӧм юалӧмъяс вылӧ – Кыдзи тэнӧ шуӧны? – Кӧні тэ олан? Кутшӧм тэнад оланінпасыд? – Эм-ӧ тэнад чой, вок? Кыдзи найӧс шуӧны? – Кутшӧм факультетын тэ велӧдчан? – Кӧні тэ уджалан / велӧдчан? – Эм-ӧ тэнад гортса пемӧсъяс? Кыдзи найӧс шуӧны? – Ыджыд-ӧ тэнад семьяыд? – Кӧні тэ шойччан гожӧмнас? 7. Вуджӧдӧй роч кыв вылӧ – Тӧвшӧр тӧлысьын комын ӧти лун. – Сыктывкарса канму университет артмис сюрс ӧкмыссё сизимдас кыкӧд воын. – Выль во пасйӧны медводдза тӧлысьын. – Петырлӧн оланінпасыс: Ухта кар, Комаров нима улича, нелямын витӧд номера керка, сё ӧкмысӧд номера патера. – Менам группаын велӧдчӧ кызь кык студент. 8. Артмӧдӧй кадакыв колана форма. Вайӧдӧй ӧнія када кадакыв колана форма, эмакывъяссӧ сувтӧдӧй колана вежлӧг суффиксӧ. 1) Менӧ шуӧныНиколай Ивановичӧн. 2) Миян пиянным мунӧны Крымӧ. 3) Тэ уджалан Ухтаса администрацияын. 4) Найӧ регыд бӧр воасны Сочиысь Сыктывкарӧ. 5) Ті чеччанныд квайт часӧ. 6) Ме ола Воркутаын, а велӧдча академияын. 7) Ми воим Сосногорскысь велӧдчыны Сыктывкарӧ. 1. Эмакывъяссӧ сувтӧдӧй уна лыда формаӧ. 2. Гижӧй лыдакывъяс да артмӧдӧй арт индан лыдакывъяс. 3. Вежлалӧй кадакывъяс. 4. Артмӧдӧй кадакыв колана формасӧ. 1) Найӧ уджалӧны вузасян министерствоын. 2) Ми бура тӧдам коми кыв. 3) Тэ садьман сизим час асылын. 5. Вуджӧдӧй коми вылӧ. 6. Вочавидзӧй сетӧм юалӧмъяс вылӧ. – Кыдзи тэнӧ шуӧны? – Кӧні тэ олан? Кутшӧм тэнад оланінпасыд? – Эм-ӧ тэнад чой, вок? Кыдзи найӧс шуӧны? – Кутшӧм факультетын тэ велӧдчан? – Кӧні тэ уджалан / велӧдчан? – Эм-ӧ тэнад гортса пемӧсъяс? Кыдзи найӧс шуӧны? – Ыджыд-ӧ тэнад семьяыд? – Кӧні тэ шойччан гожӧмнас? 7. Вуджӧдӧй роч кыв вылӧ. – Кос му тӧлысьын комын лун. – Иван Алексеевич Куратов — коми литературалы подув пуктысь — чужис сюрс кӧкъямыссё комын ӧкмысӧд воын. – Аньяс лун пасйӧны рака тӧлысь кӧкъямысӧд лунӧ. – Ольгалӧн оланінпасыс: Усинск кар, Печора шӧртуй, дас ӧтиӧд номера керка, дас нёльӧд номера патера. – Ӧні кызь кык минуттӧм дас вит час. 8. Вуджӧдӧй коми вылӧ да сувтӧдӧй уна лыдӧ. 9. Кывпод сувтӧдӧй кадакывлӧн лӧсялана формаӧ, ӧнія кадӧ эскӧдана спряжениеӧ. 1) Ывлаын лымъялӧ. 2) Студентъяс гижӧны зачёт удж. 3) Тэ радейтан лыддьыны В. Тиминлысь кывбуръяс да гижӧдъяс. 4) Ми сёрнитам комиӧн. 5) Йӧзкостса ансамбль мылаа сьылӧ Культура керка сцена вылын. 6) Талун ме вочавидза письмӧ вылӧ. 7) Ті дасьтанныд гортса удж. Ме ола Сыктывкарын, стӧча кӧ, Эжваын, ӧти выль микрорайонын, ӧти вежӧса патераын. Менам бать-мамӧй олӧны Кулӧмдінын, ыджыд да кузь коми сиктын. Сэні кывтӧ паськыд Эжва ю, гӧгӧр быдмӧ сук сьӧд вӧр. Менам пӧчӧй олӧ орчча Помӧсдін сиктын. Гожӧмнас ме пыр локта каникул вылӧ чужан сиктӧ да радейтана пӧч дорӧ. Кывпод сувтӧдӧй кадакывлӧн лӧсялана формаӧ, вуджӧдӧй лыдакывъяса тэчасъяс. 1) Ті велӧдчанныд сӧмын медводдза во. 2) Тӧрыт эз вӧв кӧдзыд, вӧлі кызь градус шоныд. 3) Субӧтаӧ, даскыкӧд юньӧ вӧлі Конституция лун да ми шойччим гортын. 1) Коді тэнад медся радейтана гижысь? 2) Кутшӧм номера керкаын тэ олан Сыктывкарын? 3) Уна-ӧ во Коми Республикаса госслужба академиялы? 4) Коми Республикаын кутшӧм карын олӧны да уджалӧны мусир перйысьяс? Со Петырлӧн вежӧсыс. Сэні сійӧ олӧ да узьӧ, юӧ да сёйӧ, уджалӧ да шойччӧ. Вежӧсын эм ӧти ыджыд пызан, паськыд ӧшинь, куим ичӧт джадж. Джаджъясын сулалӧны сылӧн велӧдчан да художествоа небӧгъясыс. Ӧти стенын радио, мӧд стенын важ часі да Коми республикаса мича мусерпас. Петыр кӧсйӧ лоны велӧдысьӧн, зільӧ бура велӧдчыны. 5 удж. Вочавидзӧй юалӧмъяс вылӧ. 1) Коді тэнад медся радейтана сьылысь? 2) Кутшӧм уличын тэ олан Сыктывкарын? 3) Уна-ӧ кар Коми Республикаын? 4) Кутшӧм ю медся кузь да паськыд Комиын? 6 удж. Вайӧдӧй кадакыв став формасӧ. 2 удж. Вайӧдӧм торъякывъясысь лӧсьӧдӧй сёрникузяяс. Вуджӧдӧй. Кывпод сувтӧдӧй кадакывлӧн лӧсялана формаӧ, скобкаын вайӧдӧм тэчассӧ вуджӧдӧй коми вылӧ. 1) Тэ уджалан Ухтаын коймӧд во, а войдӧр велӧдчим Коми республикаса госслужба академияын. 2) Талун, кызьӧд юньӧ ме сдайта коми кывйысь экзамен, вӧча нёльӧд удж. 3) Тӧрыт ми эг велӧдчӧй, вӧлі шойччан лун. 1 удж. Вуджӧдӧй коми вылӧ да сувтӧдӧй уна лыдӧ. Вайӧдӧм торъякывъясысь лӧсьӧдӧй сёрникузяяс. Вуджӧдӧй. Кывпод сувтӧдӧй кадакывлӧн лӧсялана формаӧ, скобкаын вайӧдӧм тэчассӧ вуджӧдӧй коми вылӧ. 4 удж. Вуджӧдӧй коми вылӧ сёрникузяяс. 1) Коми республиканская академия госслужбы основана в 1996 году. 2) В учебном пособии «Коми кыв» 134 страницы. 3) Послезавтра будет 22 июня, среда. 4) В 1930 году УстьСысольск переименован в Сыктывкар. 1) Кодъяс тайӧ? – Тайӧ жоньяс, понпиян, уджалысьяс, пиян, бать-мам, чой-вок. 2) Мый сійӧ? – Сійӧ пачвом, ӧдзӧс, кабала, жыр, улӧс, енэж, пызан, паськӧм, пач, посводз. 3) Мыйяс тайӧ? – Тайӧ пызанъяс, тасьті-пань, ӧшиньяс. 4) Коді сійӧ? – Сійӧ веськӧдлысь, пӧч, гӧтыр. 1) Ті веськӧдлысьяс. 2) Ми бурдӧдысьяс. 3) Найӧ верӧсъяс. 4) Ті пусьысьяс. 5) Ми журналистъяс. 6) Найӧ секретаръяс. 7) Ті уджалысьяс. 8) Найӧ вотчысьяс. 9) Ми шойччысьяс. Ижкар — Удмурт мулӧн юркарыс. Перым кар — Перым обласьтлӧн юркарыс. Сыктывкар — Коми мулӧн юркарыс. Саранск — Мордва мулӧн юркарыс. Йошкар-Ола — Марий Эл мулӧн юркарыс. Петрозаводск — Карелия мулӧн юркарыс. Мӧскуа — Россия мулӧн юркарыс. Копенгаген — Дания мулӧн юркарыс. Будапешт — Венгр мулӧн юркарыс. Стокгольм — Швед мулӧн юркарыс. Таллин — Эст мулӧн юркарыс. Осло — Норвегия мулӧн юркарыс. Хельсинки — Финн мулӧн юркарыс. 1. Студентъяслӧн эмӧсь асланыс правояс да тшӧктӧмъяс. 2. Юяслӧн эмӧсь вожъяс. 3. Ӧльгалӧн эмӧсь Николай да Павел вокъяс и Настя чой. 4. Анялӧн батьыс велӧдысь, а мамыс — вузасьысь. 5. Ӧльӧксанлӧн эмӧсь бать да мам, ыджыд мам да пӧль, вок да кык чой. 6. Велӧдчысьяслӧн ӧні каникулъяс. 7. Коми-роч кывчукӧрлӧн руд обложка. 8. Мамлӧн батьыс — кыйсьысь. 9. Бать-мамлӧн пиян велӧдчӧны университетын. 10. Школалӧн эм библиотека, но абу стадион. 11. Коми Республикалӧн эм аслас герб да дӧрапас. 12. Бать-мамлӧн эм кык пи, но абуӧсь нывъяс. 13. Батьлӧн керкаыс важ коми Ыб сиктын. 14. Чойлӧн вокыс велӧдчӧ университетын. 15. Мамлӧн батьыс уджалӧ вӧр овмӧсын. 16. Пӧч йӧрын быдмӧ уна мича дзоридз. 17. Вӧрвалӧн некор абу лёк поводдя. 18. Туристъяслӧн лоӧ грездын (сиктын) дыр кежлӧ сувтлӧм. 19. Мойдъяслӧн пыр овлӧ бур пом. 20. Поездлӧн ыджыд состав. 21. Тіян рӧдвужлӧн уна челядь да внук-внучка. 22. Бать-мамлӧн ми куимӧн: ме да кык чой. 23. Коми Республикалӧн дӧрапасыс куим рӧма. 24. Юралысь — медся главнӧй веськӧдлысь Коми Республикалӧн. 25. Катшасинлӧн еджыд лепестокъясыс, календулалӧн — вижагӧрда, василёклӧн — лӧз. 26. Пӧльлӧн уна орден да медаль, сійӧ фронтӧвик. 1) Ме босьті тіянлысь «Оштӧ эн лый кыкысь» небӧг. 2) Найӧ петкӧдлісны миянлы челядьлысь серпасъяс. 3) Библиотекаын уджалысь вочавидзис сылӧн юалӧмъяс вылӧ. 4) Ми корим босьтлыны тіянлысь «Коми кыв. Энциклопедия» небӧг. 5) Найӧ козьналісны тэныд серпаса мича небӧг. 6) Тіянлы локтіс небӧг лавкаысь сераку. 7) Библиотека лыддьысян залын уджалысь юаліс тэнсьыд ним-вичтӧ. 8) Налӧн эм Коми му история йылысь уна небӧг. 9) Миянлы висьталісны Коми республикаса библиотекалӧн небӧг фонд йылысь. 10) Меным вӧзйисны гижсьыны университетса библиотекаӧ да босьтны колана небӧг. 11) Велӧдчысьяс дасьтісны налы небӧг петӧм йитӧдын презентация. 12) Библиотека краеведение юкӧнын меным сетісны колана важ журналъяс. 1) Кызь нёльӧд номера школа. 2) Квайтсё дас кӧкъямысӧд номера кабинет. 3) Сизимдасӧд лист бок. 4) Сё кызь витӧд номера патера. 5) Дас квайтӧд номера «Йӧлӧга» газет. 6) Ӧкмысӧд номера «Чушканз і » журнал. 7) «И витсё кӧкъямысдасӧд» самолёт рейс. 8) Куратов улича, квайтымын кыкӧд номера керка. 9) Сизимӧд номера TV канал. 10) Мӧд вежон. 11) Комын кыкӧд номера экзаменационнӧй билет. 1) Тайӧ витсё кызь квайтӧд кабинет. 2) Тайӧ сё витӧд лист бок. 3) Тайӧ дас ӧтиӧд судта. 4) Тайӧ ветымын витӧд автобус. 5) Катя уджалӧ кӧкъямысдас ӧкмысӧд кабинетын. 6) Дасӧд урокыс «Коми кыв» велӧдчан небӧгас сё ветымын коймӧд лист бокын. 7) Лена велӧдчӧ кызь ӧтиӧд номера школаын. 8) Женя олӧ Морозов уличаын, квайтымын квайтӧд номера керкаын, комынӧд патераын. 1) Дас кык час да комын вит минут. Кызь вит минуттӧм час. 2) Ӧкмыс час да кызь минут. Кызь минут дасӧд час вылӧ. 3) Кызь час да ветымын вит минут. Вит минуттӧм ӧкмыс час рыт. 4) Дас вит час да дас ӧкмыс минут. Дас ӧкмыс минут дас квайт час вылӧ. 5) Квайт час да кызь ӧти минут. Кызь ӧти минут сизимӧд час вылӧ. 6) Дас ӧкмыс час да нелямын минут. Кызь минуттӧм кӧкъямыс час рыт. 7) Дас нёль час да дас квайт минут. Дас квайт минут дас витӧд час вылӧ. 8) Сизим час да дас минут. Дас минут кӧкъямысӧд час вылӧ. 9) Куим час да ӧкмыс минут. Ӧкмыс минут нёльӧд час вылӧ. 1) Тӧрыт вӧлі кык сюрс дас витӧд вося ӧшым тӧлысь дас кыкӧд лун. 2) Талун кык сюрс дас квайтӧд вося йирым тӧлысь ӧкмысӧд лун. 3) Аскомысь лоӧ кык сюрс дас квайтӧд вося лӧддза-номъя тӧлысь дас витӧд лун. 4) Важ Выль во пасйӧны тӧвшӧр тӧлысь дас нёльӧд лунӧ. 5) Челядьӧс доръян лунсӧ пасйӧны лӧддза-номъя тӧлысь медводдза лунӧ. 6) Тэнад семьяын нёль морт: бать-мам, Ӧлексей вок да тэ. 7) Усинскын уна сизим судтаа керка. 8) Москваын уна комын квайт судтаа керка. 9) Велӧдчан небӧгын кыксё нелямын квайт лист бок. 10) Патераын ветымын кӧкъямыс квадрата метр. 11) Ёртӧй олӧ Москваын, Карл Маркс уличаын, сё кызь кӧкъямысӧд номера керкаын. 1) Войдӧрлун вӧлі кык сюрс дас витӧд вося кос му тӧлысь дас коймӧд лун. 2) Аски лоӧ кык сюрс дас квайтӧд вося одакора тӧлысь дас коймӧд лун. 3) Сыктывкарын уна ӧкмыс судтаа керка. 4) Студент лун пасйӧны тӧвшӧр тӧлысь кызь витӧд лунӧ. 5) Вермӧм лун пасйӧны ода-кора тӧлысь ӧкмысӧд лунӧ. 6) Сылӧн семьяын вит морт: бать-мам, Ӧльга чой, Ӧлексей вок да ме. 7) Менам семьяын нёль морт: бать-мам, Сергей вок да ме. 8) Ухтаын уна вит судтаа керка. 9) Кывчукӧрын квайтсё кӧкъямысдас кӧкъямыс лист бок. 10) Небӧгын сё нелямын квайт лист бок. 11) Нывъёртӧй олӧ Савин уличаын, комын коймӧд номера керкаын. – Видза оланныд, кыдзи Тіян олӧм-вылӧмныд? – Бур лун! Аттьӧ, бура! – Ті кӧнкӧ тані матын оланныд? – Да, дерт. Ленин уличаын, 58 керкаын, 16 патераын. Пыралӧй миянӧ. Гӧтырӧй лоӧ зэв рад. – Аттьӧ. Ми локтам тіянӧ аски. Гӧтырныд пыр на университетын уджалӧ? – Да, но ӧні сійӧ управление кафедраӧн веськӧдлӧ. – Збыль-ӧ? Ме эг тӧд. А коді горт овмӧс видзӧ? – Мамӧй. Сійӧ пенсия вылын, сылы 57 арӧс нин. Челядьӧй ыджыдӧсь нин. Ыджыдджыксӧ шуӧны Маша, сійӧ велӧдчӧ нёльӧд классын, а Серёжа садйӧ на ветлӧдлӧ. – Кутшӧм ӧдйӧ кадыс мунӧ! Ме ӧд важӧн нин тіянӧс эг аддзыв. Ме пыр вывті занят, но аски ме вола тіян дорӧ. – Кутам виччысьны. – Бур. – Аскиӧдз. – Аддзысьлытӧдз. 1) Сэні том йӧз, найӧ велӧдчысьяс. 2) Мый тайӧ? 3) Ме велӧдысь, тэ велӧдчысь, а сійӧ веськӧдлысь. 4) Сэні изэрд, а тані госслужба академия. 5) Кодъяс ті? 6) Ті том йӧз. 7) Коді сэні? 8) Сэні бать-мам. 9) Тайӧ бать, а тайӧ Ӧльгалӧн вок. 10) Кӧні Куратов улича? 11) Мый тані? 12) Тані кӧрттуй вокзал. 13) Кутшӧм тані парк? 14. Найӧ коми кывйысь курс кывзысьяс. 1) Тӧрыт луннас ті ветлінныд библиотекаӧ. 2) Ми чеччим квайт часын. 3) Велӧдысь уджалӧ Госслужба академияын. 4) Ми радейтам кывзыны музыка. 5) Первомай улича вылын олӧны сылӧн бать-мамыс. 1) Чорыда зэрӧмла став паськӧм кӧтасьӧма. 2) Суйӧрсайса лавкаясын вештысим евроӧн. 3) Уджъёртӧс пӧся чолӧмалісны чужан лунӧн. Бать-мамлысь пиянсӧ ошкӧмны орддьысьӧмын вермӧмысь. 4) Мунам вӧрӧ чӧскыд вотӧсла да тшакла. 6) Рыськӧ пуктам ӧти паньӧн нӧк да сакар. 7) Ай-мам да пӧль-пӧч сёрнитӧны коми да роч кывъясӧн. 8) Ыджыд котырӧн ветлім лызьӧн котраланінӧ да бурпӧт исласим. 9) Челядьӧс нуӧдлісны Коми Республикаса тӧдчана инъясті. 10) Велӧдчысьясӧс могмӧдісны выль велӧдчан небӧгъясӧн. 11) Печать керкалы паныд сулалӧ Коми наука шӧринлӧн стрӧйбаыс. 12) Образование министерствоын уджалысьӧс корисны волыны районса образование юкӧдӧ. 13) Ми тӧдмасим Н. Куратова, Г. Юшков, И. Торопов творчествоӧн, лыддим гижысьяслысь висьтъяс да повесьтъяс. 14) Комияслӧн важ олӧм йылысь висьталіс этнография музейын экскурсия нуӧдысьыс. 15) Пиӧс мӧдӧдӧмны лавкаӧ сёян-юан вӧлӧгала. 1) Менам чой-вокӧй велӧдчӧны школаын. 2) Налӧн велӧдысьныс мунӧма командировкаӧ. 3) Менам батьӧй отсаліс лэптыны керка. 4) Тэнад пӧльыд олӧ орччӧн. 5) Сылӧн каньыс котӧртӧма туй вомӧн. 6) Тэнад ёртъясыд мӧдӧдчӧмны кино видзӧдны. 7) Налысь керканысӧ видзӧны понъяс. 8) Сылӧн нылыс пырӧма институтӧ. 9) Менам шедӧдӧмторъясӧй нимкодьмӧдасны бать-мамӧс. 10) Тэнад петкӧдчӧмыд дыр кежлӧ коляс паметьын. 1) Налӧн бать-мамныс уджалӧны велӧдысьясӧн. 2) Тэнад керкаыд сулалӧ джуджыд кыр йылын. 3) Аслад дзоньвидзалуныд мукӧдторйысь медся колана. 4) Кутшӧм классын велӧдчӧ Тіян пиныд? 5) Аслас керкаын олӧ. 6) Миян патераным югыд да сӧстӧм. 7) Сылӧн пӧль-пӧчыс шойччӧны саридз дорын. 8) Менам ыджыд айӧ радейтӧ лыддьыны коми газет-журнал. 9) Асланыс машинаӧн мунісны вотчыны. 10) Аслам жырйын чери вӧдита аквариумын. Кор меным тыри вит арӧс, батьӧ сетіс киам гудӧк. Гудӧкӧс босьті да куті дживӧдчыны, но ворсысь меысь эз артмы. Батьӧ менсьым чуньясӧс кӧртавлывліс аслас чуньяс бердас да зільліс новлӧдлыны наӧн гудӧк кизьяс вывті. Но менам чуньясӧй кывзысисны ывла вылын котралысь челядьлӧн гӧлӧсъясӧ. Сійӧ жӧ воас меным киам веськалі небӧг да куті сэтчӧ серпасавны. Ассьым серпасӧс кольсьӧма сійӧ небӧг уна лист бокӧ. Серпасӧй мичмӧдіс сьӧд шыпасъясӧн тырӧм небӧг лист бокъяссӧ. Ассьым уджӧс петкӧдлі бать-мамӧйлы. Кор тэныд тыри вит арӧс, батьыд сетіс киад гудӧк. Гудӧктӧ босьтін да кутін дживӧдчыны, но ворсысь тэысь эз артмы. Батьыд тэнсьыд чуньястӧ кӧртавлывліс аслас чуньяс бердас да зільліс новлӧдлыны наӧн гудӧк кизьяс вывті. Но тэнад чуньясыд кывзысисны ывла вылын котралысь челядьлӧн гӧлӧсъясӧ. Сійӧ жӧ воас тэныд киад веськалі небӧг да кутін сэтчӧ серпасавны. Ассьыд серпастӧ кольӧмыд сійӧ небӧг уна лист бокӧ. Серпасыд мичмӧдіс сьӧд шыпасъясӧн тырӧм небӧг лист бокъяссӧ. Ассьыд уджтӧ петкӧдлӧмыд бать-мамыдлы. 1) Тулыснас лымйыс ӧдйӧ сылӧ. 2) Коми литературалы подув пуктысь И.А. Куратов оліс да уджаліс Усть-Сысольскын, Яренскын, Вӧлӧгдаын да Алма-Атаын. 3) Войдӧрлун ми ветлім театрӧ. 4) Коми культура шӧринын нуӧдісны Тима Веньлы сиӧм рыт. 5) Челядь исласисны джуджыд кырсянь. 6) Сыктывкарысь Ухтаӧ луннас ветлӧ уна автобус. 7) Нёбдінса Виттор нима драма театрын ті видзӧдінныд спектак. 8) Войвывса вӧрын быдмӧны, коз, ньыв пу, тусяпу, пожӧм, ниа пу. 9) Сыктыв ю усьӧ Эжва юӧ. 10) Нималана коми гижысь Г.А. Юшков чужӧма Сыктывдін районса Час сиктын. 1) Ме ог чеччы водз да ог вӧч гимнастика. 2) Асывнас ті онӧ(й) чеччӧй будильник горӧ. 3) Тэ он видзӧд телевизор пыр асъя выльторъяса уджтас. 4) Ми огӧ мунӧй удж вылӧ автобусӧн. 5) Уджалысьяс оз видлавны лунтыр кабалаяс. 6) Луннас, пажын дырйи, эз чорыда зэрмы да эз унаӧн кӧтасьны. 7) Велӧдчӧм бӧрын ме эг тэрмась гортӧ. 8) 15 часын ті энӧ(й) мунӧй лызьӧн котралан шӧринӧ. 9) Рытнас ми эгӧ(й) видзӧдӧй футбол. 10) Мам-батьӧй эз ветлыны Коми республикаса шылададрамаа театрӧ «Гӧтрась, пиӧ, гӧтрась» спектак видзӧдны. 11) Рытгорулас эз шондӧд да ми эгӧ(й) петалӧй ывлаӧ гуляйтны. 12) Вокӧй эз мун ёртыс дорӧ отсавны вӧчны гортса удж. 13) Ті энӧ(й) дасьтӧй ыджыд реферат. 14) Рытын став семьяӧн эгӧ(й) чукӧртчӧй ужнайтны. 15) Ме эг сёрӧн вод узьны, эг дыр лыддьысь. 1) Ме лыддя «Коми му» газет, но сійӧ оз лыддьы «Коми му» газет. 2) Тэ мунан университетӧ, но ми огӧ(й) мунӧй университетӧ. 3) Ме ог велӧдчы Гуманитарнӧй наукаяс институтын, но найӧ велӧдчӧны Гуманитарнӧй наукаяс институтын. 4) Ті онӧ(й) ворсӧй гитараӧн, но ме ворса гитараӧн. 1) Кӧрткерӧссянь Сыктывкарӧдз нелямын гӧгӧр километр. 2) Коми Республика лунвыв районъясті лунтыр лэбаліс вертолёт. 3) Ухтасянь Вӧркутаӧдз ӧшйисны сьӧд кымӧръяс. 4) Комын арӧслань матыстчӧ нылӧй. 5) Тулыснас ваыс визувтӧ туйясӧд, видзьясӧд, эрдъясӧд, ыбъясӧд. 6) Студентъяс велӧдчӧны 8 час асывсянь 15 час лунӧдз. 7) Уджалан луныс воӧ помлань. 8) Ижевскысь студентъясӧс овмӧдісны Коммунистическӧй уличаса ӧтуволанінӧ. 9) Аски ми мӧдӧдчам лунвылӧ, медводз петам Киров туйлань, сэсся Москвалань, та бӧрын Краснодарлань. 10) Кельыдлӧз енэжті лэбӧны кымӧръяс. 1) воны гортӧдз; 2) вуджны юсӧ поскӧд; 3) петны ош гуысь, 4) мӧдӧдчыны изэрдлань; 5) ньӧбны билет театр кассаысь; 6) Коммунистическӧй уличаыс заводитчӧ кӧрттуй вокзалсянь; 7) небӧгсӧ пуктыны джаджйӧ; 8) серакуыс батьсянь; 9) быдмыны районса юралысьӧдз; 10) кывтны Печора юті. 1) Сиктыс ыджыд, сиктъясыс ыджыдӧсь. 2) Сӧстӧм йӧр, сӧстӧм йӧръяс. 3) Студент лыддьысьӧ, студентъяс лыддьысьӧны. 4) Ю паськыд, юяс паськыдӧсь. 5) Дзоридз быдмӧ, дзоридзьяс быдмӧны. 6) Керкаыс джуджыд, керкаясыс джуджыдӧсь. 7) Кӧчыс полысь, кӧчьясыс полысьӧсь. 8) Войвывса кар, войвывса каръяс. 9) Арыс зэра, аръясыс зэраӧсь. Мича ур ён ош тэрыб кӧч мудер руч скӧр кӧин еджыд юсь ичӧт тушаа кӧр ичӧт сьӧла мелі пон руд рӧма пышкай зіль вӧв гӧрд морӧса жонь йӧла мӧс збой катша кузь кока йӧра 1) Арся поводдяыд зэра да кымӧра. 2) Тувсовъя лунъясыд шондіаӧсь. 3) Урасьӧм тӧлысь тӧвся. 4) Ӧти гожся лунӧ ми вотім уна оз. 5) Асъя зэрыд — гӧсьт. 1) Коми Республика войвылын, Вӧркутаын. 2) Коми Республика асыв-лунвылын, Койгортын. 3) Коми Республика лунвылын, Ыбын.4) Коми Республика рытыввылын, Важгортын. 5) Коми Республика асыв-войвылын, Печораын. 6) Коми Республика асыввылын, Мылдінын. 7) Коми Республика войвылын, Петруньын. а) Миян рӧдвуж олӧ Коми Республика асыв-лунвылын. б) Ми мӧдӧдчим Коми Республика асыв-лунвылӧ. а) Асывнас ми ветлім Ыб сиктса важ вичкоӧ. б) Пажын бӧрын найӧ мунӧны Ыб сиктса важ вичкоысь. а) Катьӧ вӧлі Сыктывкарса коми республиканскӧй академическӧй драма театрын. б) Сійӧ мунӧ Сыктывкарса коми республиканскӧй академическӧй драма театрӧ. а) Арнас ми вӧлім И.А. Куратовлӧн «Кӧч Закар дорын» нима музейын. б) Челядь мунӧны И.А. Куратовлӧн «Кӧч Закар дорын» нима музейӧ. а) «Коми му» газетын гижӧма, мый... б) Микол Гень гижӧ «Коми му» газетӧ. Няйт гуран, сӧстӧм ю; кузь кино, джуджыд пу; юмов оз, шома турипув; югыд лун, пемыд вой; Сыктывкарыс ыджыд, Печора карыс ичӧт; важ Ухта кар, выль Усинск кар; кодзула рыт, шондіа асыв; Вӧркута кар войвывса, Анапа карыс лунвывса; дженьыд кадколаст, ичӧт керка. 1) Воын дас кык тӧлысь. 2) Воын куимсё квайтымын вит лун, кассяна воӧ куимсё квайтымын квайт лун. 3) Нэмын сё во. 4) Урасьӧм тӧлысьын кызь кӧкъямыс лун, кассяна воӧ — кызь ӧкмыс лун. 5) Моз тӧлысьын комын ӧти лун. 6) Кос му тӧлысьын комын лун. 7) Лунын кызь нёль час. 8) Тӧлысьын нёль да джын вежон. 9) Часын квайтымын минут. 10) Ӧти минутын квайтымын секунда. 11) Вежонын сизим лун. 1. Войвылысь лунвылӧ лэбзьӧны медбӧръя пӧткаяс. 2. Пӧт кынӧмнад и кузь туйыд дженьыдджык. 3. Йӧз киад няньыд век чӧскыдджык. 4. Сора тӧлысь медся шоныд мукӧд гожся тӧлысьысь. 5. Озйыд медъюмов вотӧс. 6. Арся войясыс медся пемыдӧсь. 7. Коми Республика ыджыдджык Марий Эл Республикаысь. 8. Микунь — Коми Республикаын медічӧт кар. 9. Коми Республикаын Лузберд медлунвыв район. 10. Печора ю вынаджык да паськыдджык Эжва юысь. 11. Сыктывдін районса Ыб сикт кузьджык Выльгорт сиктысь. 1. Тӧвшӧр тӧлысь кӧдзыдджык урасьӧм тӧлысьысь. 2. Лӧддза-номъя тӧлысьын войясыс югыдджыкӧсь да дженьыдджыкӧсь. 3. Ыб сикт медся кузь коми сиктъясысь. 4. Ӧшым тӧлысь кызь кыкӧд лун медся дженьыд лун да медся кузь вой воын. 5. Урасьӧм тӧлысь медся дженьыд тӧлысь воын. 6. Мам ставсьыс донаджык да матыссаджык. 7. Медся шуда гаж — Выль во. 8. Коми республикаса став юясысь Печора ю паськыдджык да пыдіджык. 9. Мукӧд вогӧгӧрся кадысь тулысыс гораджык да яръюгыдджык. 10. Сора тӧлысь шоныдджык лӧддза-номъя да моз тӧлысьясысь, тӧвшӧр тӧлысь кӧдзыдджык ӧшым да урасьӧм тӧлысьясысь. 11. Медся югыд (кыпыд) да вунӧдлытӧм казьтылӧмъяс колисны студенталан кадсянь. 12. Коми республикаса медся лунвыв ин Луздор районын. 1. И.А. Куратовлы паметник сулалӧ опера да балет театр водзын. 2. Университетӧ пыри велӧдчыны техникум помалӧм бӧрын. 3. Миян керканым сулалӧ кыр улын. 4. Керка гӧгӧр быдмӧ уна мича дзоридз. 5. Теплоход кывтӧ Печора ю кузя. 6. Госсӧвет керка дорын эм Коми Республикаса госслужба академия. 7. Ӧшинь вылын пукалӧ кань, пач сайӧ дзебсьӧма каньпи. 8. Керка пытшкын эм кык узьлан жыр, ӧти ыджыд вежӧс да сёян жыр. 9. Вермӧм лунӧ Сыктывкар весьтысь енэжсӧ мичмӧдӧ уна рӧма салют. 10. Студентъяс лыддьӧны Коми Республика история йылысь небӧг. 1. Вошӧм понда оз позь мунны вӧрӧ ӧтнадлы. 2) Эжва кар куйлӧ Вычегда ю бокас. 3) Сыктывкарын Киров уличаыс Киров парк весьтас. 4) Яръюгыд шонді тыдовтчис кымӧръяс сайысь. 5) Сыктывкарын Динамо стадион железнодорожнӧй вокзал саяс. 6) Самолётъяс лэбалӧны енэж вывті. 7) Поезд мунӧ кӧрт туй вывті. 8) Арнас коръяс усьӧны му вылӧ. 9) Сыктывкарса олысьяс гожйӧдчӧны Вычегда ю дорын. 10) Талунъя лекция коми кывйысь вӧлі кывбӧръяс йылысь. 11) Выльвося ыджыд коз сулалӧ вежӧс шӧрын. 12) Школаын велӧдчысьяс пукалӧны партаяс сайын. 13) Сыктывкарын В.А. Савинлы казьтылан мыгӧр сулалӧ В.А. Савин нима драма академическӧй театр дорын. 14) Уджавны пыри университет помалӧм бӧрын. 15) Дона изъяс перйӧны му пытшсьыс. 16) Сыктывкарын И.А. Куратовлы памятник сулалӧ опера да балет театр водзын. 17) Сыктывкарын 1 No-а школа опера да балет театр сайын. 18) Асланыс гижӧдъясын коми гижысьяс гижисны вӧр-ва да Коми му йылысь. 19) Каналан сӧветлӧн стрӧйбаыс сулалӧ Стефановскӧй изэрд вылын. 20) Сыктывдін район куйлӧ Сыктывкар гӧгӧр. 21) Мӧдлапӧв (Зареччӧ) сиктӧ позьӧ веськавны ю вомӧн вуджӧмӧн. 22) Куратов нима музей Киров парк дорын. 23) Сыктывкарын шӧр универмагыс Интернациональнӧй улича вылын. 24) Карын дзоридзьяс пуктӧны шӧр улич туйяс пӧлӧн. 25) Дзодзӧг кельӧб лэбзис карса уличьяс весьтын. 26) Айму дорйысьяслы паметник сулалӧ Коми наука шӧрин да Печать керка костын. 1) Черныб, Сёльыб, Пызьдін, Латьюдін коми сиктъяс поздысьӧмаӧсь Мозын ю пӧлӧн. 2) Коми Республика весьтын лэбисны мӧд муысь ыджыд боингъяс. 3) Коми Республикаса телевизионнӧй канал пыр юӧртісны поводдя йылысь. 4) Сыктывкар да Ухта каръяс костын эм уна коми сикт да грезд. 5) Коми кывйӧн сёрнитӧ 500 сюрс гӧгӧр морт. 6) Виктор Савин гижӧдъяс улас гижсьӧма кыдзи Нёбдінса Виттор. 7) Миян керка гӧгӧр быдмӧны кыдзьяс, а керка сайын быдмӧны картупель да лук. 8) Туй пӧлӧн мунӧ пода морт. 9) Пач вылын куйлӧ Кысук нима каньпи. 10) Миян керка сулалӧ сикт шӧрын. 1) Гӧрд гоб быдмӧ пипу дорын. 2) И.Г. Тороповлӧн висьтъяс да повесьтъяс Коми му вӧр-ва йылысь да сылӧн олысьяс йылысь. 3) «Ӧ» шыпаслы паметник сулалӧ Коми культура шӧрин водзын. 4) Рӧштво водзын Выль во гаж локтӧ. 5) Дзоридзьяс сулалӧны ӧшинь вылын. 6) Сыктывкарын коми этнография музей сулалӧ Степан изэрд да Киров нима парк костын. 7) Ыджыд пон мунӧ кӧзяин дорын. 8) Сорма шор визувтӧ кыр улас. 9) Сьӧд кымӧръяс ӧшйисны Изьва весьтын. 10) Выльвося коз сулалӧ изэрд шӧрын. 11) Челядь котралӧны керка гӧгӧр. 12) Йӧра котӧртіс-вуджис туй вомӧн. 13) Вотчысьяс мунісны вӧрӧ видзьяс кузя. 14) Пыста пуксис кыдз вылӧ. 15) Пелысь пуяс быдмӧны туй пӧлӧн. 1) локны гортӧ удж вылысь, 2) пуктыны пызан вылӧ, 3) исковтны джуджыд чой вывсянь 4) юсӧ вуджны пос вывті 5) дадьсӧ катӧдны кыр вылӧдз 6) коз вылын куткырвидзис сьӧд дозмӧр; 1) госслужба академия изэрд дорын 2) пӧль-пӧч дорысь петны 3) вӧр дорлань веськӧдчыны 4) саридз дорсянь гортӧдз мунны подӧн 5) лэччыны ю дорӧдз 6) мунны ёрт керка дорті 7) ю дорӧдз абу ылын; 1) шонді тыдовтчис кымӧр сайысь 2) машинаысь кежны туй бокӧ 3) лэччыны кыр улӧ ю дорӧ 4) петкӧдны кӧлуй керка пытшкысь 5) кар весьтын ӧшйӧмны сьӧд кымӧръяс 6) вештыны скамья ӧшинь водзысь 7) вайӧдны машинаӧн театр дорӧдз; 1) кадыс катовтӧ тӧв шӧрлань нин 2) уджаланін да оланін костын эм институт 3) парк дінсянь веськӧдчыны изэрдлань 4) урыс тюрӧбӧн кайӧма коз йылӧдз 5) керка бердын быдмӧ уна дзоридз 6) кань ветлӧдлӧ керка вевт вывті 7) веськавны сиктса юралысь дорӧ. 1) Бура (колана ногӧн) шуам сёрни шы. 2) Эн видзӧд матысь телевизорсӧ. 3) Чолӧмалӧй ветеранъясӧс Вермӧм лунӧн. 4) Вайӧ(й) ветламӧй Коми национальнӧй шылада-драмаа театрӧ. 5) Огӧ(й) мунӧй гуляйтны, ывлаын турӧб. 6) Лыддьы баблы (пӧчлы) серакусӧ. 7) Отсав пӧрысь аньлы вуджны туйсӧ. 8) Видзӧй вӧр-васӧ, тайӧ миян озырлунным! 9) Энӧ(й) вунӧдӧй ассьыныд бать-мамнытӧ. 1) Кельыдлӧз енэжысь тыдалӧ турияслӧн лунвылӧ лэбӧмыс. 2) Арнас муыс вевттьысьӧ виж, веж, гӧрд, мугӧм рӧма коръясӧн. 3) Катшасинлӧн пытшкӧс юкӧныс кольквиж рӧма, а лепестокъясыс еджыд рӧмаӧсь. 4) Уртшакыс овлӧ лӧз, гӧрд, пемыдгӧрд, югыдлӧз, кольквиж рӧма. 5) Арнас войясыс кӧдзыдӧсь, пемыдӧсь. 6) Рытъядор шондіыс яръюгыд гӧрд рӧма. Асшӧра лыддян да вуджӧдан текстъяс 1. Миян дона да пыдди пуктана велӧдысьӧй, Светлана Евгеньевна! Чолӧмалам Тіянӧс Выль воӧн да Рӧштвоӧн! Сиам, мед Тіян олӧмын пыр вӧлі яръюгыд шонді да кымӧртӧм енэж! Крепыд дзоньвидзалун Тіянлы! Кузь нэм да бур шуд! Шуда да кыпыд Выль во! Тіян велӧдчысьяс, Ӧндрей да Марья. Ӧшым тӧлысь комын ӧтиӧд лун. 2. Гожӧмнас ме отпускала. Отпускӧй кузь — ветымын кӧкъямыс лун. Кольӧм во сора тӧлысьӧ ме ветлі Кипр ді вылӧ. Моз тӧлысьын шойччи Комиын. Уджалі дачаын. Но эг гожъяв. Гожӧмыс кӧдзыд вӧлі. Прӧст кадӧ ветлі вӧрӧ. Вотчи. Чери кыйи. Челядьӧй шойччисны Крымын Сьӧд саридз дорын. Ёртӧй подӧн ветліс Ухтасянь Из гӧраӧдз. Бура и шойччим гожӧмнас! Лӧсьыда коллялім шойччан кад. И тэныд, ёртӧй, сиам бур гожӧм! 3. Попова Кристиналӧн рӧдвужыс олӧ Кӧрткерӧсын. Тайӧ сиктыс ыджыд да мича, районлӧн юрсикт. Батьыс Кристиналӧн уджалӧ вӧрын, сійӧ нималана пӧрӧдчысь, а мамыс велӧдӧ сиктса школаын, сійӧ коми да роч кывйысь велӧдысь. Батьмамныс пыдди пуктӧны ассьыныс чужан кыв да культурасӧ. Кристиналӧн Ирина нима ыджыдджык чойыс уджалӧ сиктса администрацияын, сійӧ видз-му овмӧс юкӧнӧн веськӧдлысь. Кристина ӧні велӧдчӧ Сыктывкарын, госслужба академияын, медводдза курсын. Босьтӧ мӧд вылыс тшупӧда образование. 4. Поводдяыс Комиын аслыспӧлӧс: гожӧмыс дженьыд да шоныд, тӧлыс кузь да кӧдзыд. Коми му лунвыв районъясын поводдяыс ёна торъялӧ войвыв районъясысь. Тулысын, кор лунвыв районъясын дзоридзалӧ льӧм пу да пелысь пу, войвылын век на куйлӧ лым. Тӧвшӧр тӧлысьын шӧр температураыс лунвылын, Сыктывкарын, дас вит градус кӧдзыд, а войвылын, Вӧркутаын, кызь градус кӧдзыд. Гожӧмын, сора тӧлысьын Сыктывкарын шӧр температураыс дас квайт градус, а Вӧркутаын дас ӧти градус шоныд. 5. Лена — том ныв, велӧдчысь. Леналӧн семья олӧ Вӧркутаын, но сійӧ олӧ Сыктывкарын, велӧдчӧ Сыктывкарса канму университетын, управление факультетын. Леналӧн эмӧсь бать-мам, Илля вок да Оля чой. Бать уджалӧ Вӧркутаса кызь витӧд номера школаын, сійӧ школаса веськӧдлысь да история велӧдысь. Мамыс — бурдӧдысь, кирург. Чой да вок ичӧтӧсь на, велӧдчӧны коймӧд классын. Гожӧмнас Леналӧн семья чукӧртчӧ ӧтвылысь да мунӧны шойччыны лунвылӧ, саридз дорӧ. Поездын мунігӧн найӧ тӧдмасьӧны уна сиктӧн да карӧн, вӧр-ваӧн. Войвывса вӧр-ва ёна торъялӧ лунвывса вӧр-ваысь, мый ёна шензьӧдӧ челядьӧс. Арнас челядь висьтасьӧны шойччӧм йылысь ёртъяслы. 6. Ирина — госслужба академияын управление факультетын велӧдчысь. Сійӧ велӧдчӧ медводдза во на. Ирина олӧ Ухтаын, уджалӧ Ухтаса из шом перъян предприятиеын, сійӧ кадръяс юкӧнын веськӧдлысь. Ириналӧн эм верӧс да кык пи. Пияныс ыджыдӧсь нин. Олег — ыджыдджык пи, велӧдчӧ Ухтаса канму университетын, нёльӧд курсын, Саша — ичӧтджык пи, велӧдчӧ комын витӧд номера школаын, дас ӧтиӧд классын. Максим верӧсыс уджалӧ ӧттшӧтш Ирина гӧтыркӧд ӧти предприятиеын, сійӧ шопер. Тӧвнас став семьяӧн ёна радейтӧны исласьны лызьӧн, гожӧмнас шойччӧны рубеж сайын либӧ саридз дорын. Тӧдмасьӧны мӧд мулӧн либӧ карлӧн культураӧн да традицияясӧн. 7. Ми олам Россия Федерацияса Коми Республикаын. Коми му куйлӧ Европаса Россиялӧн асыв-войвылын. Республикалӧн чужан луныс — сюрс ӧкмыссё кызь ӧтиӧд вося моз тӧлысь кызь кыкӧд лун. Каналан кывъяс — коми да роч. Республикалӧн юркарыс — Сыктывкар. Тайӧ карыс поздысьӧма Сыктыв ю бокын. Сыктывкар гӧгӧр уна коми сикт-грезд, кодъяс пырӧны Сыктывдін районӧ. Коми Республика озыр вӧрӧн, тшак-вотӧсӧн, дона куа пемӧсъясӧн, из шомӧн, биаруӧн да дона изйӧн. Республикаын эмӧсь паськыд да джуджыд юяс — Печора, Эжва, Сыктыв. Сэні уялӧ быдсяма чериыс. 8. Сыктывкар кыв артмис кык кывйысь: «Сыктыв» да «кар». Сійӧ вежӧртӧ «Сыктыв ю дорын олан ин, кар». Сыктывкар — медся важ кар миян республикаын. Сійӧ — Россияса войвылын ыджыд промышленнӧй, научнӧй да культурнӧй шӧрин. Сюрс сизимсё кӧкъямысдасӧд воын сійӧ лои Усть-Сысольск карӧн. Сюрс ӧкмыссё комынӧд воын Усть-Сысольсклы сетісны выль ним — Сыктывкар. Сыктывкарын олӧ кыксё нелямын сюрс гӧгӧр морт. Сыктывкарлӧн эм торъя юкӧнъяс: Эжва, Тентюков, Париж, Кӧджпон, Давпон. 9. Тайӧ Петыр. Сійӧ зонка, велӧдчысь. Петыр олӧ Ухтаын, велӧдчӧ Ухтаса канму техническӧй университетын. Петырлӧн эмӧсь бать-мам, чойяс да вок. Чойясӧс шуӧны Марина да Ӧльга. Марина олӧ Вӧркутаын, уджалӧ вузасянінын. Ӧльга чой ичӧт на, сійӧ велӧдчӧ Ухтаса комын квайтӧд номера школаын, ӧкмысӧд классын. Петырлӧн Ваня вок — веськӧдлысь, экономист, сійӧ уджалӧ Коми Республикаса вузасян министерствоын. Гожӧмнас Петырлӧн чойяс да вок чукӧртчӧны бать-мам дорын Ухтаын, шойччӧны ыджыд семьяӧн, а сідзжӧ отсасьӧны бать-мамныслы вӧдитны град выв пуктассӧ. 10. Ӧльга — госслужба академияын управление факультетын велӧдчысь. Сійӧ олӧ Усинскын, уджалӧ Усинск карса администрацияын. Ӧльга верӧс сайын. Ӧльӧксан верӧскӧд быдтӧны пиянӧс. Найӧс шуӧны Ӧндрей да Илля. Гозъялӧн челядьыс велӧдчӧны кызь ӧтиӧд номера школаын, кӧкъямысӧд классын. Гожӧмнас став семьяӧн найӧ шойччӧны саридз дорын: гожйӧдчӧны, купайтчӧны, нимкодясьӧны лунвывса вӧр-ваӧн. Моз тӧлысь помын, шойччӧм бӧрын, став семьяӧн найӧ бӧр локтӧны Усинскӧ. Кӧч тӧлысьын Ӧльга да Ӧльӧксан петӧны удж вылӧ, пияныс мунӧны школаӧ. 11. Ми олам Коми Республикаын. Коми му куйлӧ Европаса Россиялӧн асыв-войвылын. Республикаын эм зэв уна ичӧт да ыджыд ю. Паськыд юяс — Печора да Эжва. Печора петӧ Урал гӧраясысь да кывтӧ войвылӧ, усьӧ Йиа саридзӧ. Тайӧ Европаын медся ыджыд юясысь ӧти. Печораӧ усьӧны Уса, Изьва, Тшугӧр, налӧн ичӧт вожъясыс. Эжва векньыдджык Печораысь, но сідзжӧ вына ю. Сійӧ визувтӧ рытыввылӧ, ылӧ да усьӧ Войвыв Двинаӧ. Эжваӧ усьӧны Висер, Сыктыв да Емва юяс. Гожӧмнас миян юяс зэв мичаӧсь тӧвнас — лӧньӧсь, тулыснас — гораӧсь. 12. Коми Республика — зэв ыджыд му. Сылӧн пасьтаыс нёльсё дас вит сюрс квадрата километр. Комиын мувывса озырлунысь медтӧдчанаыс — вӧр, коми парма. Коми му став пасьтаысь вӧрыс босьтӧ квайтымын ӧкмыс прӧчент. Вӧрыс Комиын зэв уна — ставнас кызь кӧкъямыс миллион сизимсё сюрс гектар. Став вӧрысь лыска пуа вӧр — кӧкъямысдас ӧти прӧчент, коръя пуа вӧр — сӧмын дас ӧкмыс прӧчент. Республикаын тшӧтш эм уна нюр, унджыкыс тундраын. Став муысь дас кык-дас вит прӧчентыс нюр. 13. Коми Республика — Россияса Федерация пытшкын торъя администрация тэчас. Сюрс ӧкмыссё ӧкмысдасӧд воӧдз сійӧ вӧлі Автономияа республика. Коми йӧз сёрниын эм нэмӧвӧйся ним – Коми му. Юркарыс сылӧн — Сыктывкар, мый вежӧртӧ «Сыктыв ю дорын кар». Пасьтаыс республикалӧн нёльсё дас вит сюрс квадрата километр. Олысь лыд — ӧкмыссё сизимдас ӧти сюрс витсё морт. Чужан лун — сюрс ӧкмыссё кызь ӧтиӧд вося моз тӧлысь кызь кыкӧд лун. Республикалӧн медыджыд веськӧдлысь — Юралысь. Республикаын олысьяс бӧрйӧны Юралысьӧс нёль во кежлӧ. 14. Коми республикаын кык сюрс квайтӧд воын оліс ӧкмыссё сизимдас ӧти сюрс витсё морт. Каръясын олӧны йӧзысь сизимдас квайт прӧчентыс, а сиктъясын — кызь нёль прӧчентыс. Юркарыс Комиын — Сыктывкар. Коми республикаын кызьӧд нэм чӧж каръяс зэв ӧдйӧ быдмисны. Кызьӧд нэм комынӧд воясӧ Коми муын вӧлі сӧмын ӧти ичӧт кар — Сыктывкар, а ӧні — дас кар. Республикаса войвыв каръясын олӧны да уджалӧны из шом перйысьяс (Вӧркутаын да Интаын), биару да мусир перйысьяс (Ухтаын, Усинскын, Вуктылын), Эжваын олӧны кабала вӧчысьяс, Микуньын — кӧрт туй вылын уджалысьяс. 15. Коми войтыр олӧ сиктса районъясын да Сыктывкарын, мукӧд карын тшӧтш. Республикаын гырысь сиктъяс — тайӧ районса шӧринъяс, юрсиктъяс: Айкатыла, Визин, Выльгорт, Изьва, Койгорт, Кӧрткерӧс, Кослан, Абъячой, Кулӧмдін да Чилимдін. Чилимдін районын олӧны рочьяс. Сиктса олысьясысь унджыкыс вӧдитӧны му да видзӧны скӧт. Изьва да Печора вожъясын, тундраын олӧны да уджалӧны кӧр видзысьяс. Вӧрса посёлокъясын уджалӧны вӧр лэдзысьяс, пӧрӧдчысьяс. Коми йӧз да республикаса уна мукӧд олысь радейтӧны вӧр-ва, вӧралӧм, вотчӧм да чери кыйӧм. 16. Сыктывкар — Коми республикаын юркар. Сар дырйи Сыктывкарлӧн вӧлі Усть-Сысольск роч ним. Колян нэмын, сюрс ӧкмыссё комынӧд воын, карлы официальнӧя сетісны ӧнія ним Сыктывкар, коді вежӧртӧ «Сыктыв ю вылын кар». Талунъя Сыктывкар — ыджыд, том да быдмысь кар. Сэні олӧ кыксё нелямын сюрс сайӧ морт. Кар шӧр зэв ӧдйӧ вежсьӧ, кыпӧдӧны уна судтаа мича выль керкаяс. Сыктывкарын эм Париж нима юкӧн. Сюрс кӧкъямыссё дас кыкӧд воын Россия да Прансія костын тыш бӧрын пленӧ веськалӧм прансузъясӧс овмӧдісны Сыктывкарӧ тайӧ юкӧнас. Найӧ и сетісны ним — Париж. 17. Павел олӧ Эжваын, уджалӧ школаын, велӧдӧ физика да математика урокъяс. Сійӧ велӧдчис Сыктывкарса канму университетын. Помаліс университетсӧ вит во сайын. Университетын зілис бура велӧдчыны, вермасис олимпиадаясын, быдсяма конкурсъясын. Унаысь шедӧдліс призӧвӧй местаяс. Ӧні Павел окотапырысь сетӧ ассьыс тӧдӧмлун школаса велӧдчысьяслы. Витӧд класса челядьлы нуӧдӧ математикаысь кружок. Сэні сійӧ и классӧн веськӧдлысь. Челядь пыдди пуктӧны ассьыныс велӧдысьсӧ, зільӧны унатор тӧдмавны математикаысь, вӧчӧны ӧттшӧтш ребусъяс, артасян уджъяс. Шойччан лунъясӧ Павел аслас быдтасыскӧд ветлӧ лызьӧн — тӧвнас, вартчанінӧ — тулыснас да арнас. Гожӧмнас Павел да челядь шойччӧны гортын, налӧн каникулъяс. 18. Кебра сикт куйлӧ Коми Республика лунвылын, Сыктыв районын. Нималӧ тайӧ сиктыс медводдза коми поэт да коми литературалы подув пуктысь Иван Алексеевич Куратовлӧн Кебраын чужӧмӧн. Ачыс сиктыс нюжалӧма вель уна километр вылӧ. Мылькъяс вылын артмылӧмаӧсь посни грездъяс. Сэні и овмӧдчылӧмаӧсь коми йӧз. Сиктті визувтӧ Буб ю. Сійӧ торйӧдӧ Кебра сиктсӧ Мӧдлапӧв (Зареччӧ) сиктӧн, но тшӧтш пырӧ Кебраса сиктсӧвет улӧ. Кебраын эм «Кӧч Закар керка» нима музей. Сійӧ тӧдмӧдӧ И.А. Куратов произведениеясын персонажъясӧн, поэт творчествоӧн. Музейын да сылӧн гӧгӧрас позьӧ тӧдмасьны и коми войтырлӧн важъя оласногӧн. Сиктлӧн ӧнія нимыс Куратово йитчӧма поэт нимкӧд, но комиӧн Кебра нимыс век на бергалӧ йӧз сёрниын. 19. Альбина велӧдчысь, сійӧ студент. Велӧдчӧ Альбина Сыктывкарса канму университет бердын Гуманитарнӧй наукаяс институтын, нёльӧд бӧръя курсын. Сійӧ зэв збой, сюсь да вежӧра ныв, зільӧ велӧдчӧмын. Альбина кӧсйӧ лоны вуджӧдчысьӧн да велӧдӧ уна кыв. Институтын бура туялӧвелӧдӧ коми да мукӧд финн-угор кывъяс. Пырӧдчӧ финн кыв грамматикаӧ, гортын асшӧра велӧдӧ финн кыввор. Гожся финн курсъяс дырйи сійӧ ветлӧма Финн муӧ, тӧдмасьӧма уна ас коддьӧмыскӧд, кодъяс локтӧмны Россияысь, Германияысь, Швецияысь, Эстонияысь, Венгрияысь да мукӧд муысь. А ӧтувъя кывнас ставныслӧн вӧлі финн кыв. Сы пыр Альбина зільӧ велӧдны и мукӧд кыв, найӧ восьтасны сылы мирсӧ. 20. «Очерки по истории Коми АССР» небӧгын шуӧма, мый XІX-ӧд нэм помын Усть-Сысольскса уездын вӧлӧма: дворянаыс (векджык карын олысь рочьяс) — 330 морт, вичкоын кесъялысьыс — 1 135 морт, му уджалысьыс — 90 679 морт, купечыс — 209 морт, мещаниныс – 3 263 морт. Комиын пыр водзӧ пондісны нимавны зырянаысь петлӧм велӧдчӧм йӧз — Г.С. Лыткин, В.Н. Латкин, К.Ф. Жаков да мукӧд. Коми литературалы подув пуктысь И.А. Куратов эз эскыв коми кывлы пом туналысь йӧзлы. Коми гижысьяс бура тӧдлісны роч культура да зільлісны тырвыйӧ тӧдмавны тшӧтш рытыввыв Европаса культураысь традицияяс. 21. Коми кывйын ур кыв пасйӧ оз сӧмын пашкыр бӧжа ичӧт мичаник пемӧсӧс, тшӧтш и сьӧм, рочӧн кӧ, копейка. Татшӧмторйыс важ коми йӧзлӧн олӧм-вылӧмын кыссьӧ ӧтувъя перым кадсянь на, кор ӧнія удмурт да комияс овлӧмаӧсь ӧтлаын. Ӧнія удмурт кывйын эм коньдон кыв, пытшкӧсса вежӧртасыс «ур дон», кывйыс пасйӧ ӧти ур (кӧпейка) да дзоньнас сьӧм. Ур кывйӧн мариечьяс да мордва тшӧтш пасйӧны кӧпейкасӧ. Тӧдӧмысь, кӧрт да кабала сьӧм олӧмӧ зумыда пыртӧдз буретш ур куыс и ветлӧма посни сьӧм пыдди. Важӧн, сардырся кадӧ, ӧти кӧпейкаыслӧн доныс вӧлӧма вель ыджыд, та понда ӧти кӧпейкасӧ нимтылӧмны «куим ур», кӧпейка да джынсӧ — «вит ур», а кык кӧпейкасӧ — «сизим ур» кывтэчасъясӧн. Вочасӧн сэсся нин комияс пондӧмаӧсь медпосни кӧрт сьӧмсӧ (ӧти кӧпейкасӧ) шуны ур кывйӧн. Тайӧ нӧшта индӧ важ комияс олӧмын вузасьӧмлӧн ыджыд тӧдчанлун вылӧ. 22. Пукалӧ тшынас дорын Вась, ужнайтӧ — кач сӧчӧн няклялӧ, бергӧдлӧ чужӧмсӧ номъясысь тшын паныд. Ном курччалӧмысь Вась оз дӧзмы, тӧдӧ: номтӧгыд, шоныдтӧгыд нинӧм оз артмы: турун, нянь ни вотӧс. «Лӧддза-номъя гожӧм — бур во», примета сылӧн. Бара жӧ кӧклӧн кӧкӧмыс: дыр кӧ, сёр кадӧдз кӧкӧ — бур во водзӧ, гожӧм лоӧ кузь, а кузьджык кӧ гожӧм — няньыд удитас воны. Сідзи пукаліс, мӧвпаліс Вась номъяс сільгӧм зыкӧ да кӧкъяс кӧкӧм шыӧ. Сёйис, бисӧ сайкис да пырис вонйӧ... Но дыр на эз унмовсь, мӧвпаліс аслыс. Надзмӧса, нюдза пырисны дӧра вон пытшкӧ войся олӧмлӧн шыясыс. Пыдісянь кысянькӧ кылісны номъяс. 23. Деда-внука пондісны чӧсмасьны сэтӧрӧн веськыда пыжсяньыс. Некодӧн вӧрзьӧдлытӧм, бура кисьмӧм сэтӧр розъясыс югъялісны-ӧшалісны сьӧд виноград кодьӧсь — пев пом гырся тусьясаӧсь, ва весьтад да дзик сӧстӧмӧсь, сӧмын тай быдлаӧ сибалысь черань кутшӧмакӧ везйӧдлыштӧма аслас еджыд сунисӧн. Кисьмӧм тусьясыс кокниа нин чукталісны розъяссьыс, и деда-внука кабыр тырнас чӧвталісны воманыс нинӧмӧн ӧткодявны позьтӧм кӧра вотӧссӧ, коді быттьӧ мавтыштіс пӧсялӧм гыркнысӧ, ыркӧдіс и горшнысӧ веськӧдіс. Сэсся и вотісны сэтӧрсӧ неыджыд чуман тыр. Дедушыс шуис, рытнас пӧ чай юны бур лоӧ, сакар пызьӧн юммӧдыштӧм бӧрын позяс на панявны и... 24. Ыджыд да мича олӧм оліс нималана Коми АССР-са народнӧй поэт Серафим Алексеевич Попов. Збыль шуӧны: мортыс кӧ ыджыд сьӧлӧма, озыр кӧ сылӧн пытшкӧсса олӧмыс, завидьтана кӧ сылӧн олан туйыс — биографияыс, сэтшӧмӧн жӧ лоӧ и сылӧн поэзияыс — озырӧн-мичаӧн, ас бердас кысканаӧн. Тӧдмавтӧм туйяс ёна радейтысь, мудзлытӧм коми поэт Серафим Попов писькӧдчывліс Коми мулӧн быд пельӧсӧ, воліс шахтаясӧ, паськыд эрдъяса тундраӧ, окотапырысь кайлывліс Полярнӧй Урал, Кавказ, Карпаты гӧряс йылӧ, воліс уна карӧ да сиктӧ. Но поэтӧс пыр кыскӧ «лыдтӧм дзоридзӧн тыр Коми муӧ», кӧть: Эмӧсь лунвылын мичаджык муяс, сэні кывтӧны визувджык юяс. Сӧмын мыйлакӧ пыр медся матыс эзысь лысваӧн дзирдалысь асыв. Поэтлӧн петавліс комынысь унджык сборник, гижӧдъяссӧ вуджӧдӧма мукӧд кыв вылӧ. 25. Ме тшӧкыда волывла Эжва йывса тайӧ сиктас. Чечча тэрыб «Заря» теплоходысь да ньӧжйӧн восьлала нӧрыс паныд. Со и кыр йыв. Небыдик тӧвру ворсӧдчӧ юрсиӧн. Син водзын тӧдса серпас: енэж помӧдзыс шылькнитчӧм парма, важ Эжвалӧн кузь бӧж, вабердса видзьяс. Сулала да вомтырӧн апала сӧстӧм сынӧдсӧ. Кыла, кыдзи шувгӧны мышку сайын тополь пуяс. Пашкырӧсь, ёнӧсь, мичаӧсь. Гораа тутӧстіс лэчыд гӧлӧса катер. Быттьӧ унмысь палялі. Босьті кӧлуйӧс да веськӧдчи туйӧд — топольяслань. Кымын матыстча пуяслань, сымын гораджыка кыла коръяслысь шарӧдчӧмсӧ. Кокъясӧй асьныс лэбӧдӧны-нуӧны тӧдса потшӧс бокті, луд вомӧн ыджыд керка дінӧ. 26. Вӧркута карлӧн нимыс миян муын паськыда тӧдса. Сьӧкыд тыш кадӧ, 1943 вося вӧльгым тӧлысь 26-ӧд лунӧ, Вӧркута лои карӧн. Вӧркута том кар, но нимыс сылӧн важ. Гӧгӧрвоана и сійӧ, мый карсӧ шуӧма ю ним серти. Вӧркута — ненеч ним. Медводдза юкӧныс варк кутӧ «ош» вежӧртас, -ута кывтор петкӧдлӧ, мый кӧнкӧ, кодкӧ, мыйкӧ эм. Сідз, Вӧркута кывлӧн вежӧртасыс лоӧ «ошкаин: места, кытчӧ волывлӧны либӧ кытӧн олӧны ошъяс». Вӧркута моз жӧ артмӧмаӧсь уна мукӧд ненеч иннимъяс: Нерута «бадьяин, бадьйӧсь места», Хадута «козъяин, козйӧсь места», Харута «сускаин, суска места». 27. Бара воис гажа тулыс. Пондісны варовитны-бузгыны Печораӧ тэрмасьысь шоръяс. Югыд шонді азыма нюліс пармалысь лымсӧ. Тэрыб Коклы, йӧрапилы, кодлы неважӧн тыри арӧс, лӧсьыда кутіс овсьыны выль местаын. Кынӧм вӧлі пӧт. Ёртыд мыйта колӧ дінад. Кузь Гӧнаясысь повны нинӧм. Тэрыб Кок ёнакодь быдмис, шыляліс, кутіс кывны ас пытшсьыс пыр унджык и унджык вын. Некод сійӧс эз кут и гуляйтӧмысь. Кор окота лоліс, сійӧ тӧвзьыліс парма ягъясӧ да бурпӧт ризъявліс кузь тӧв бӧрын ловзьыны заводитӧм вӧрӧд. А рытъявылыс воліс бӧр мусмӧм гортас. 28. Финляндияса гожӧм Скандинавияын гожӧмнас тшӧкыда зэрӧ, лунъясыс ыркыдӧсь. Финнъяс велалӧмаӧсь нин татшӧм поводдя дінас да шмонитӧны та вылын. Ӧти финн юалӧ мӧдлысь: — Вӧлі-ӧ таво миянын гожӧмыс? — Вӧлі, — вочавидзӧ мӧдыс. — Кор? — Середаӧ дас час асывсянь дас кык час лунӧдз. Финн гижӧ ёртыслы Венгрияӧ сераку: «Финляндияын гожӧмыс кӧдзыд да зэра, но бур кӧть, дженьыд». Негр-студент, коді велӧдчӧ Хельсинкиын, гижӧ Африкаӧ гортсаяслы сераку: «Финляндияын во гӧгӧр век тӧв, турунвиж тӧвсӧ бара на позьӧ кыдзкӧ терпитны, а еджыд тӧлыс — веськыда терпитны позьтӧм». 29. Морт — мувывса олысь, но уна нэм, сюрс во чӧж сылӧн синъясыс дзоргисны енэжӧ да зілисны тӧдмавны помтӧм кодзувъяслысь ладсӧ. Морт кужис корсьны енэжса серысь сэтшӧм кодзув чукӧръяс, кодъяс отсалісны сылы войын веськыда мунны саридзӧд, аддзыны вӧрысь петан туй, тӧдмавны кад да поводдя. Кодзувъяс ковмисны мортлы, и сійӧ сеталіс налы нимъяс, кыдзи юяслы да тыяслы. «Большая медведица». Тайӧ кодзув котырсӧ быдӧн тӧдӧ челядьдырсянь и, дерт, эз ӧтчыд мӧвпавлы, мыйла медведица — энь ош? Тайӧ жӧ кӧш! Нёль кодзув артмӧдӧны кӧшсӧ, а мукӧд куимыс кӧш вугсӧ. «Медведица» нимыс рочӧ воӧма греческӧй «ош» ним пыр. Кӧшӧн тайӧ кодзув чукӧрсӧ шуӧны оз сӧмын комияс, но и рочьяс, марияс, мордва да с.в. Комияслӧн нӧшта эм мӧд ним — Сизима кодзув. Мыйла? Быдӧнлы гӧгӧрвоана — сизим медся югыд кодзув. Финнъяс тайӧ кодзув котырыслы сетӧмаӧсь Хирви ним «кӧр, йӧра», мансияс — Соруп «йӧра». Марияс сідз жӧ шуӧны ас ногыс — Шарды «йӧра». Миян суседъяс, Перым обласьтса рочьяс да комияс, бара жӧ шуӧны Лось нимӧн. Став тайӧ пемӧс нимъясыс (ош, кӧр, йӧра) йитчӧмаӧсь тотемическӧй, культӧвӧй представлениеяскӧд. Важ йӧз медся югыд кодзувъяслы сетавлісны пыдди пуктана пемӧсъяслысь нимъяс. 30. Арся вӧрын Арся кышӧднас вӧччӧма парма. Кыдзьяс вылысь киссьӧны зарни коръясыс. Пуысь пуӧ чераньяс нюжӧдӧмаӧсь эзысь везъяс. Сынӧдыс сӧстӧм. Ёльясын да шоръясын ваыс сӧдз. Кӧч тӧлысь пом. Ми Лыско понкӧд кайим Ертым ю сайӧ кӧчасьны. И со сійӧ заводитіс увтны, садьмӧдӧма кузь пельӧс шойччанінсьыс, недыр мысти увтӧм шыыс эз кут кывны. Менам вӧлі надея пон вылӧ, да заводиті петны паськыд прӧсеклань. Вои еджыд нитшка яг бокӧ. И колӧ жӧ: виччысьтӧг тшуки дона гоб чукӧр вылӧ. Вуні кӧчасьӧмыд да зіля куті ӧктыны арся вӧрыслысь козинсӧ. Друг воськов кызь сайын мыйкӧ визнитіс. Лэпті юрӧс да аддзи кӧчӧс. Сійӧ пукаліс паськыд мыр сайын да вӧрӧдіс кузь пельяссӧ. Табъя кокыд дзоргис ме вылӧ, а ме сы вылӧ. Кор нюжӧді киӧс пищальлань, кӧчыд лыйыштіс раслань да воши. Некымын здук мысти мыччысис Лыско. Секундмӧд кежлӧ сувтліс ме дорӧ да скӧра увтыштіс: мый нӧ пӧ тэ тшакасян, ныр увсьыд лэдзин кузь пельсӧ. И бара понйыд кутіс вӧтчыны кӧч бӧрсяыд. Ме босьті мышку сайӧ тшак тыра пестерӧс да петі паськыд прӧсек вылӧ, чукӧсті Лыскоӧс да меліа шыӧдчи сы дорӧ: — Эн скӧрав, зарниӧй, меным арся вӧрыс козьналіс тшак пестер, а кӧчыд мед на олӧ. 31. Найӧ пукалісны орччӧн еджыд сюмӧда гӧгрӧс кыдз кер вылын. Налӧн киясаныс вӧліны Машаӧн вӧчӧм гырысь букетъяс. Кыз рӧмсӧ налы сетісны вижӧн югъялысь горадзульяс. Вӧліны сэні и Машаӧн медъёна радейтана вижӧдыштӧм нин розъяса льӧм пу увъяс, найӧ вӧчисны букетсӧ пашкырджыкӧн, ӧттшӧтш сетісны сылы аслыспӧлӧс чӧскыд кӧр. Сійӧ сорласьӧма горадзульлӧн сӧстӧм кӧркӧд да казьтыліс Митялы мирыслӧн сӧстӧмлун йылысь. И быттьӧ тайӧ сӧстӧмлуныс ыльӧбӧн пырӧ ӧні сы пытшкӧ. Пырӧ и нырӧдыс, коді кылӧ шоныд лунъясӧн ловзьӧм вӧр-валысь чӧскыд кӧръяссӧ. Пырӧ и пельясӧдыс, кодъяс нимкодясьӧны сьылысьяслӧн аслыспӧлӧс шыясӧн. Пырӧ и чужӧм кучикӧдыс, кодӧс меліалӧ петысь шонді да ыркӧдӧ тӧвру. А медсясӧ пырӧ синъясӧдыс, кодъяс аддзӧны и тайӧ дзоридзалысь видзсӧ, и турун зорӧд кодь топыд льӧм кустсӧ, и сӧдз ваа юсӧ, и ылын лӧзалысь вӧртассӧ, и Машасӧ... 32. Быдмӧг нимъяс. Важ коми йӧз торйӧдлісны колана да ковтӧм быдмӧгъясӧс. Пӧч-пӧльясным вӧдитчисны донъялана фитонимъясӧн. Тадзи артмисны пытшкӧсса вежӧртас сертиыс паныда сулылысь быдмӧг нимъяс: бур пув «брусника», дона гоб «белый гриб» да кольмӧдан турун «дурман», мыр выв понтшак «ложноопёнок серно-жёлтый» и с.в. Ёна важӧн, кор йӧз перйылісны кынӧмпӧтсӧ сӧмын быдмӧгъяс отсӧгӧн, сэки мортлӧн шӧр могнас вӧлі кужны торйӧдны сёян да пагӧдан турунъяс да вотӧсъяс да сетны налы лӧсялана нимъяс. Шуам, сёян быдмӧгъяс нимын вермӧ паныдасьны морт торъякыв: морт оз «земляника», морт куз «полевой хвощ». Сійӧ индӧ сы вылӧ, мый быдмӧгыс сёйны позяна. Но сёрнианыс йӧзыс тшӧкыда вӧдитчӧны ӧтторъя кывъясӧн: оз, куз и с.в. Пемӧсъяслы сёйны туяна быдмӧгъяслӧн нимъяс: кӧр нитш «ягель», мӧсгоб «подберёзовик болотный», ошъюр «подосиновик», уртшак «сыроежка». Зэв уна сёян быдмӧг нимъяс индӧны шома, юмов либӧ курыд кӧр вылӧ: шомкор, шома турун «щавель кислый», гӧрд маюр «клевер», курыд турун «горчак». Кужӧмӧн нимтылӧмаӧсь важ йӧз сёйны шогмытӧм быдмӧгъяс. Татшӧм быдмӧг нимъясыс тшӧкыда артмӧны пемӧс нимъяс отсӧгӧн. Ним воддза юкӧнас вермӧны паныдасьны ош, пон, вӧв да мукӧд кывъяс: ошльӧм «крушина ольховидная», понпув «толокнянка», вӧвкудз «щавель конский» да с.в. Татшӧм жӧ тэчасногыс и ӧткымын пагӧдан быдмӧг нимъяслӧн: ошчӧд «вороний глаз», понгӧньӧ «вех ядовитый». Паныдасьӧны нӧшта и тэчаса фитонимъяс: кӧр кулан турун «вех ядовитый», лудік кулан турун «папоротник, щитовник», гут кулан тшак «мухомор». 33. Матіас Александр Кастрен вӧлӧма урал котырӧ пырысь войтыръясӧс збыль восьтысьӧн. Ачыс кыдзи туялысь медводдзаӧн волӧма быд войтыр дорӧ да чукӧртӧма озырсьысозыр материал кывъясысь, фольклорысь да этнографияысь. Сійӧ чужлӧма 1813-ӧд вося ӧшым тӧлысь 2 лунӧ Финляндияса Тэрвола инын, 1836-ӧд воын помалӧма Хельсинкиын университет да пырӧдчӧма финн кыв да фольклор туявны, ветлӧма экспедицияясӧ саамъяс дорӧ. 1841-ӧд воӧ йӧзӧдӧма «Калевала» швед кывйӧн. Сӧмын медъёна сійӧс кыскӧма асыввылӧ, рӧдвуж войтыръяс дорӧ. 1839–1849-ӧд воясӧ, дас во чӧж, Кастрен ветлӧдлӧма Россияса войвылын да Сибирын, чукӧртӧма материал, волӧма тшӧтш комияс дорӧ. 1843-ӧд воӧ рака тӧлыссянь кӧч тӧлысьӧдз том туялысь олӧма Чилимдінын, Изьваын да Колваын, велӧдӧма коми да яран кывъяс. Тайӧ материал подув вылын 1844-ӧд воын Хельсинкиын латин кывйӧн М.А. Кастрен лэдзӧма изьва сёрнисикаслысь грамматика, сыысь сылы сетӧмаӧсь Демидовлысь премия джынсӧ. 1844-ӧд воӧ тшӧтш сійӧ дорйӧма коми кывйысь доктор ним вылӧ диссертация. Кувсьӧма Матіас Кастрен томӧн, висьӧм понда, 1852-ӧд вося ода-кора тӧлысь 7 лунӧ. 34. Вычегда — Эжва Эжва — Коми муын Печора бӧрын мӧд ыджыд ю. Сійӧ заводитчӧ кык ичӧтик вожсянь. Ӧтиыс босьтӧ васӧ Дзурнюрсянь, а мӧдыс заводитчӧ Мылва дорын пукалысь Нальдӧг керӧссянь. Сиктъяс да грездъяс, вӧръяс да видзьяс пӧлӧн ыджыд ӧдӧн Эжва нуӧ ассьыс сӧстӧм васӧ Войвыв Двинаӧ. Кузьтаыс Эжвалӧн — 1 130 км. Коми му кузя визувтӧ ыджыдджык юкӧныс — 870 верст. Эжваӧ усьӧны 200 сайӧ ыджыд да ичӧт ю. Справочникъясын, небӧгъясын, газетъясын — быдлаын гижӧма, мый Вычегда нимыс роч. Коми нимыс быдӧнлы гӧгӧрвоана. Сійӧ артмӧма эж, эжа да ва кывъясысь. И тайӧ збыль. Эжва бокъясын нюжӧдчӧмаӧсь мича туруна видзьяс. Роч нимыс — Вычегда — некыдз оз вежӧртсьы. Сідзкӧ, сійӧ абу роч? Кутшӧм нӧ? Комияс водзджык овлӧмаӧсь неуна асыв-лунвылын, Кама ю пӧлӧн. Сэні ӧні на олӧны перым-комияс. Эжва да сылӧн вожъяс пӧлӧн овлӧмаӧсь мӧд кывъя йӧз, сідзкӧ, и юыслӧн вӧлі мӧд ним. Мый Вычегда йӧгра ним, медводз мӧвпыштіс финн учёнӧй Даниэль Европеус. Первой сійӧ гӧгӧрвоӧдіс Вычегдасӧ кыдзи Выт-шагет «ваа вож, приток», а бӧрынджык гижис Уитшагет «виддза вож» йылысь. Бӧръяыслӧн пытшкӧслуныс, дерт, матынджык Эжва ним дорад, но ортсыса кыв ӧбликыс абу стӧч. Мӧд финн учёнӧй Юрьё Вихман, коді 1901–1902 воясӧ воліс Комиӧ, гижліс, мый Вычегда нимсӧ важ комияс вуджӧдӧмаӧсь Эжваӧн. Выч- юкӧнсӧ Ю. Вихман йитіс ханты ванжи, ванча «турун, эжа» да манси вансин, вансен «быдмӧма, тырӧма турунӧн» кывъяскӧд. Ыджыд сӧветскӧй учёнӧй, профессор Б.А. Серебренников Вычегда кывлысь этимологиясӧ выльмӧдіс. Медводдза вычюкӧнсӧ сійӧ йитӧ важ манси вич кывкӧд, кодлӧн вежӧртасыс «васӧд видз». Тайӧ кывйыс ӧнія манси кывйын бергалӧ кыдзи вис сійӧ жӧ вежӧртасӧн. Егд(а) — юкӧныс бара жӧ манси кыв — ахт «протока». Артмис Вич+ахт+а. Бӧръя а-ыс лоис роч кыв «река» мӧрччӧдӧм улын. Ӧні лои гӧгӧрвоана. Вычегда да Эжва ӧти нимлӧн вариант — йӧгра да коми, кодлӧн вежӧртасыс «виддза ю» либӧ «видзьяс пӧлӧн визувтысь ю». 35. Ур — йӧзлӧн радейтана да пыдди пуктана вӧрса пемӧс, эз ӧд весьшӧрӧ коми кывйын чужны со татшӧм шусьӧгъяс: ур поз кодь керкаыс (пельк, зэв сӧстӧм да шоныд оланін йылысь), пуалан ур кодь (зіль, уджач морт йылысь). Коми сёрнисикасъясын ур кыв юргӧ дзик ӧтмоза, быдлаын ӧткодя. Удмурт кывйын татшӧм кывйыс абу, сы пыдди бергалӧ коньы кыв. Кывйыс тайӧ зэв важ, сылы весьтасыс эм зэв уна ордвуж кывйын, шуам, суомиын orava, эст кывйын orav, эрзя-мордва да мари кывйын тшӧтш ур. Сідзкӧ торъякывйыс бергалӧма финн-угор подувкывйын на, вежӧртлӧма вӧрса ичӧт пемӧсӧс. Ку вӧснаыс важысянь тшӧтш сійӧс ёна нин кыйлӧмаӧсь, сійӧ вердлӧма йӧзсӧ 2-3 сюрс во сайын нин. Коми кывйын ур кыв пасйӧ оз сӧмын пашкыр бӧжа ичӧт мичаник пемӧсӧс, тшӧтш и сьӧм, рочӧн кӧ, кӧпейка. Татшӧмторйыс коми йӧз важвылӧмын кыссьӧ ӧтувъя перым кадсянь на, кор ӧнія удмурт да комияс овлӧмаӧсь ӧтлаын. Ӧнія удмурт кывйын эм коньдан кыв, пытшкӧсса вежӧртасыс «ур дон», кывйыс пасйӧ ӧти ур (кӧпейка) да дзоньнас сьӧм. Ур кывйӧн мариечьяс да мордва тшӧтш пасйӧны кӧпейкасӧ. Тӧдӧмысь, кӧрт да кабала сьӧм олӧмӧ зумыда пыртӧдз буретш ур куыс и ветлӧма посни сьӧм пыдди. Важӧн, сардырся кадӧ, ӧти кӧпейкаыслӧн доныс вӧлӧма вель ыджыд, та понда ӧти кӧпейкасӧ нимтылӧмны «куим ур», кӧпейка да джынсӧ — «вит ур», а кык кӧпейкасӧ — «сизим ур» кывтэчасӧн. Вочасӧн сэсся нин комияс пондӧмаӧсь медпосни кӧрт сьӧмсӧ (ӧти кӧпейкасӧ) шуны ур кывйӧн. Тайӧ нӧшта индӧ важ комияс олӧмын вузасьӧмлӧн ыджыд тӧдчанлун вылӧ. 36. Кымын Зыряновск эм Сибирын? Сибирлӧн история топыда йитчӧма коми йӧзкӧд. XVІ да торйӧн нин XVІІ нэмъясын Россия зілис ӧтлаӧдны ас дінас Сибирса да Ылі Асыввывса выль муяс, восьтыны Войвывса морскӧй туй. Повтӧм землепроходецъяс воысь-во писькӧдчисны пыр ылӧджык и ылӧджык тӧдтӧм муясӧ. На лыдын туй индалысьяснас, а корсюрӧ и отрядса нырщикъяс пыдди, вӧліны коми йӧз. Кыдзи юӧртӧ Сибирскӧй летопись, Ермак отрядӧ вӧлі индӧма туй индалысьясӧн 40 зырянинӧс. Тайӧ кадсяньыс быд походын нуӧдысьяснас вӧліны комияс. Отряд бӧрся отряд писькӧдчисны Сибирса вӧръясті повтӧм сьӧлӧма йӧз, ичӧтик пу карабъяс вылын петавлісны восьса саридзӧ да восьтавлісны тӧдтӧм муяс. Обсянь найӧ вуджалісны Енисейӧ, сэсся Лена вылӧ, Колыма да Анадырь юяссянь Чукоткаӧ да Камчаткаӧ. Ӧти татшӧм отрядӧн веськӧдліс Колыма восьтысь коми морт Дмитрий Михайлов Зырян. Сы нимӧн шусьӧ Зырянка ю Камчатскӧй обласьтын. Пӧшти тайӧ жӧ кадас Зырянка нима юяс чужӧны Енисей, Лена да Чулым бассейнъясын. XVІІ да XVІІІ нэмъясӧ пыр ёнджыка и ёнджыка коми войтыр мунісны Сибирӧ. Ӧтияс вӧравны, тшӧкыда вузасян могъясӧн, но унаӧн мунісны нэм кежлӧ да овмӧдчисны выль муясын. Сибирын коми йӧз котыртлісны ассьыныс сиктъяс. Кузь туйын найӧ тшыгъялісны да кынмалісны, кулалісны уна сикас висьӧмъясысь, но шуд корсьысьяс кыссисны пыр водзӧ и водзӧ. Ӧтияс кӧ водзтіджык пуксьывлісны бурджык инъясӧ, на дінӧ овмӧдчывлісны мукӧдъяс, а эз кӧ сьӧлӧм выланыс волы аддзӧминыс, бара вӧрзьывлісны водзӧ да заводитлісны корсьны бурджык местаяс. Олісны ӧтсӧгласӧн, топыда кутчысьлісны ӧта-мӧд дінаныс, зілисны ёнджыка дӧзьӧритны чужан кывсӧ да олан сямсӧ. Тадзи коми войтыр рочьяскӧд ӧтвылысь отсалісны ёнджыка овмӧдны Сибирлысь паськыд отсӧ Урал-Изсянь Лӧнь океанӧдз, отсалісны йитны Сибирӧс миян государство дінӧ. Кытысь корсьны ӧні коми йӧзлысь челядьсӧ? Восьтам географическӧй карта: Перым обласьтысь аддзам Зырянова нима ӧкмыс сикт, ӧти Зырянское, куим Зырянка, квайт Зырянов; Свердловскӧй обласьтысь — кык Зырянова, вит Зырянская, кык Зырянка, кык Зырянское; Тюмень обласьтысь — кык Зырянка, кык Зырянское, Зырянская заимка, нёль Зырянова; Курганскӧй обласьтысь — кык Зырянка, Зырянское да Зырянская; Челябинскӧй обласьтысь — Зырянка да Зыряне; Алтайскӧй крайысь — Зырянка да Новозырянка; Томскӧй да Омскӧй обласьтъясысь Зырянскӧй район да Зыряновскӧй сельсӧвет, а Якутскӧй АССР-ысь Зырянка юрсикт. Москвасянь Сыктывкарӧдз самолёт лэбӧ кык час. А. Сыктывкарын уличаяс сӧстӧмӧсь. Б. Аудитория сӧстӧмӧсь. В. Сыктывкар – сӧстӧм кар. Г. районса юралысьяс. A. Коми Республикаса Юралысь Б. веськӧдлӧ Коми Республикаӧн В. Коми Республикаса Юралысьӧс вежысь Ми олам Коми Республикаса юркарын. A. Войнас усис лым. Б. Войнас усьӧма лым. В. Войнас лымъялӧма. из шом перйӧм